Luận văn thạc sĩ vnu ued phát huy phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy hai tác phẩm chiếc thuyền ngoài xa của nguyễn minh châu và mùa lá rụng trong vườn của ma văn kháng

Luận văn thạc sĩ VNU UED khám phá phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy hai tác phẩm nổi bật của Nguyễn Minh Châu và Ma Văn Kháng.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh
• Người hướng dẫn: PGS. TS Trần Khánh Thành
• Trường học: Đại học quốc gia Hà Nội - Đại học Giáo dục
• Chuyên ngành: Ngữ Văn
• Đề tài: Phát Huy Phương Pháp Thảo Luận Nhóm Trong Giảng Dạy Hai Tác Phẩm Chiếc Thuyền Ngoài Xa Của Nguyễn Minh Châu Và Mùa Lá Rụng Trong Vườn Của Ma Văn Kháng
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ sư phạm
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học
• 0.3. Đổi mới của văn học sau 1975
• 0.4. Lịch sử vấn đề
• 0.5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.6. Phương pháp nghiên cứu
• 0.7. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN DẠY HỌC VÀ THỰC TIỄN VĂN HỌC VIỆT NAM SAU 1975
• 1.1. Phương pháp dạy học và định hướng đổi mới phương pháp dạy học
• 1.2. Phương pháp dạy học tích cực
• 1.3. Dạy học vấn đáp, đàm thoại
• 1.4. Dạy và học phát hiện và giải quyết vấn đề theo tình huống
• 1.5. Dạy và học hợp tác trong nhóm nhỏ
• 1.6. Phương pháp thảo luận nhóm
• 1.6.1. Hiệu quả của phương pháp thảo luận nhóm
• 1.6.2. Những ưu điểm và hạn chế của phương pháp thảo luận nhóm
• 1.6.3. Các bước thực hiện phương pháp thảo luận nhóm
• 1.6.4. Các kỹ thuật thảo luận nhóm được phát huy trong giảng dạy tác phẩm văn học
• 1.7. Những đổi mới của văn học Việt Nam sau 1975
• 1.7.1. Văn học Việt Nam sau 1975
• 1.7.2. Đóng góp của Nguyễn Minh Châu và Ma Văn Kháng trong tiến trình đổi mới văn học Việt Nam sau 1975
• 1.7.3. Tác phẩm của Nguyễn Minh Châu và Ma Văn Kháng trong nhà trường phổ thông
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM VÀ ĐỊNH HƯỚNG GIẢNG DẠY HAI TÁC PHẨM CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA CỦA NGUYÊN MINH CHÂU VÀ MÙA LÁ RỤNG TRONG VƯỜN CỦA MA VĂN KHÁNG
• 2.1. Phương pháp giảng dạy văn xuôi theo đặc trưng thể loại
• 2.2. Phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy tác phẩm văn xuôi
• 2.3. Thực trạng giảng dạy hai tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa và Mùa lá rụng trong vườn bằng phương pháp thảo luận nhóm
• 2.3.1. Kết quả điều tra từ giáo viên
• 2.3.2. Kết quả điều tra từ học sinh
• 2.3.3. Đánh giá khái quát về kết quả điều tra thực trạng
• 2.4. Định hướng giảng dạy hai tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa và Mùa lá rụng trong vườn bằng phương pháp thảo luận nhóm
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM VÀ CÁC GIẢI PHÁP PHÁT HUY PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG VIỆC GIẢNG DẠY TÁC PHẨM
• 3.1. Thiết kế bài giảng thực nghiệm
• 3.1.1. Chiếc thuyền ngoài xa
• 3.1.2. Mùa lá rụng trong vườn
• 3.2. Các bước tiến hành thực nghiệm
• 3.3. Giải pháp xây dựng, tổ chức giờ học
• 3.4. Giải pháp tăng cường khả năng giao tiếp
• 3.5. Giải pháp hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài ở nhà
• 3.6. Đề xuất hiệu quả của phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy nhất là với tác phẩm văn xuôi để mọi người cùng thực hiện
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phương Pháp Thảo Luận Nhóm Trong Giảng Dạy Tác Phẩm Văn Học

Phương pháp thảo luận nhóm là một trong những phương pháp giảng dạy tích cực, giúp học sinh phát huy khả năng tư duy, sáng tạo và khả năng giao tiếp. Trong bối cảnh giảng dạy tác phẩm văn học, phương pháp này không chỉ giúp học sinh hiểu sâu hơn về nội dung tác phẩm mà còn phát triển kỹ năng làm việc nhóm và khả năng đánh giá, phân tích văn học. Việc áp dụng phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy tác phẩm văn học như "Chiếc thuyền ngoài xa" của Nguyễn Minh Châu và "Mùa lá rụng trong vườn" của Ma Văn Kháng sẽ mang lại nhiều lợi ích cho học sinh.

1.1. Định Nghĩa Phương Pháp Thảo Luận Nhóm

Phương pháp thảo luận nhóm là hình thức dạy học trong đó học sinh được chia thành các nhóm nhỏ để thảo luận về một chủ đề cụ thể. Mỗi nhóm sẽ cùng nhau phân tích, đánh giá và đưa ra ý kiến về vấn đề đang được thảo luận. Phương pháp này không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng giao tiếp mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy phản biện.

1.2. Lợi Ích Của Phương Pháp Thảo Luận Nhóm Trong Giảng Dạy

Phương pháp thảo luận nhóm mang lại nhiều lợi ích cho học sinh như: phát triển kỹ năng làm việc nhóm, nâng cao khả năng tư duy phản biện, khuyến khích sự sáng tạo và giúp học sinh tự tin hơn trong việc trình bày ý kiến của mình. Ngoài ra, phương pháp này còn tạo ra môi trường học tập tích cực, nơi học sinh có thể học hỏi lẫn nhau.

II. Những Thách Thức Khi Áp Dụng Phương Pháp Thảo Luận Nhóm

Mặc dù phương pháp thảo luận nhóm có nhiều lợi ích, nhưng cũng tồn tại một số thách thức trong quá trình áp dụng. Giáo viên cần phải chuẩn bị kỹ lưỡng để đảm bảo rằng các nhóm thảo luận hoạt động hiệu quả và đạt được mục tiêu học tập. Một số thách thức chính bao gồm việc quản lý thời gian, sự không đồng đều trong sự tham gia của học sinh và việc duy trì sự tập trung trong nhóm.

2.1. Quản Lý Thời Gian Trong Thảo Luận Nhóm

Quản lý thời gian là một trong những thách thức lớn nhất khi áp dụng phương pháp thảo luận nhóm. Giáo viên cần phải xác định thời gian hợp lý cho mỗi phần thảo luận để đảm bảo rằng tất cả các nhóm đều có cơ hội trình bày ý kiến của mình mà không bị gò bó.

2.2. Sự Không Đồng Đều Trong Sự Tham Gia Của Học Sinh

Trong một nhóm, không phải tất cả học sinh đều có mức độ tham gia như nhau. Một số học sinh có thể rất tích cực, trong khi những học sinh khác có thể ngại ngùng hoặc không muốn tham gia. Giáo viên cần có các biện pháp khuyến khích để đảm bảo rằng mọi học sinh đều có cơ hội đóng góp ý kiến.

III. Phương Pháp Thảo Luận Nhóm Trong Giảng Dạy Tác Phẩm Văn Học

Phương pháp thảo luận nhóm có thể được áp dụng hiệu quả trong giảng dạy các tác phẩm văn học, đặc biệt là những tác phẩm có nội dung sâu sắc và nhiều tầng nghĩa. Việc thảo luận nhóm giúp học sinh không chỉ hiểu rõ hơn về nội dung tác phẩm mà còn phát triển khả năng phân tích và đánh giá văn học.

3.1. Cách Thức Thực Hiện Thảo Luận Nhóm

Để thực hiện thảo luận nhóm hiệu quả, giáo viên cần chuẩn bị các câu hỏi mở để kích thích tư duy của học sinh. Các nhóm nên được phân chia một cách ngẫu nhiên để tạo sự đa dạng trong ý kiến và quan điểm. Giáo viên cũng nên theo dõi và hỗ trợ các nhóm trong quá trình thảo luận.

3.2. Kỹ Thuật Thảo Luận Nhóm Được Áp Dụng

Có nhiều kỹ thuật thảo luận nhóm có thể được áp dụng trong giảng dạy văn học như: thảo luận theo vòng tròn, thảo luận theo cặp, hoặc thảo luận theo nhóm nhỏ. Mỗi kỹ thuật có những ưu điểm riêng và có thể được sử dụng tùy thuộc vào nội dung bài học và mục tiêu giảng dạy.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Phương Pháp Thảo Luận Nhóm

Việc áp dụng phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy tác phẩm văn học đã cho thấy những kết quả tích cực. Nhiều giáo viên đã báo cáo rằng học sinh trở nên hứng thú hơn với việc học và có khả năng phân tích tác phẩm tốt hơn. Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng phương pháp này giúp học sinh phát triển kỹ năng giao tiếp và làm việc nhóm.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Phương Pháp Thảo Luận Nhóm

Nghiên cứu cho thấy rằng học sinh tham gia thảo luận nhóm có khả năng hiểu và phân tích tác phẩm tốt hơn so với những học sinh chỉ học theo phương pháp truyền thống. Họ cũng có xu hướng tham gia tích cực hơn trong các hoạt động học tập.

4.2. Ứng Dụng Trong Giảng Dạy Tác Phẩm Cụ Thể

Trong giảng dạy tác phẩm "Chiếc thuyền ngoài xa" và "Mùa lá rụng trong vườn", phương pháp thảo luận nhóm đã giúp học sinh khám phá sâu sắc các vấn đề nhân sinh và văn hóa trong tác phẩm. Học sinh có thể chia sẻ quan điểm cá nhân và học hỏi từ những ý kiến của bạn bè.

V. Kết Luận Về Phương Pháp Thảo Luận Nhóm Trong Giảng Dạy Văn Học

Phương pháp thảo luận nhóm là một công cụ mạnh mẽ trong giảng dạy văn học, giúp học sinh phát triển nhiều kỹ năng quan trọng. Việc áp dụng phương pháp này không chỉ nâng cao chất lượng giảng dạy mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực và sáng tạo. Tương lai của phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy văn học hứa hẹn sẽ tiếp tục phát triển và mang lại nhiều giá trị cho học sinh.

5.1. Tương Lai Của Phương Pháp Thảo Luận Nhóm

Với sự phát triển của công nghệ và các phương pháp giảng dạy mới, phương pháp thảo luận nhóm sẽ ngày càng được cải tiến và áp dụng rộng rãi hơn trong các lớp học. Giáo viên cần tiếp tục nghiên cứu và tìm hiểu các kỹ thuật mới để nâng cao hiệu quả của phương pháp này.

5.2. Khuyến Khích Sự Sáng Tạo Trong Giảng Dạy

Giáo viên nên khuyến khích học sinh tham gia vào các hoạt động thảo luận nhóm một cách sáng tạo và tự do. Điều này không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng mà còn tạo ra một môi trường học tập thú vị và hấp dẫn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đổi mới phương pháp dạy học là nhiệm vụ trọng tâm được xác định trong Nghị quyết Trung ương 4 khóa VII, Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII và được luật hóa tại Điều 28.2 Luật Giáo dục năm 2005. Chương trình giáo dục phổ thông theo Quyết định số 16/2006/QĐ-BGDĐT đặt ra yêu cầu chuyển dịch từ phương thức truyền thụ một chiều sang phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh. Tuy nhiên, trong thực tế giảng dạy môn Ngữ văn lớp 12 tại các trường Trung học phổ thông (THPT), việc tiếp cận mảng văn xuôi sau năm 1975 vẫn còn nhiều hạn chế, khoảng 65% giáo viên vẫn duy trì lối đọc chép truyền thống, dẫn đến hơn 70% học sinh tiếp nhận tác phẩm một cách thụ động, thiếu kỹ năng phản biện.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Ngữ văn (mã số 60 14 10) do tác giả Nguyễn Thị Thanh thực hiện tại Đại học Giáo dục – Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2010 đã giải quyết trực tiếp bài toán này. Đề tài tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận và đề xuất quy trình phát huy phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy 2 tác phẩm tiêu biểu của chương trình Ngữ văn 12: truyện ngắn Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu (thời lượng 2 tiết) và trích đoạn tiểu thuyết Mùa lá rụng trong vườn của Ma Văn Kháng (thời lượng 1 tiết đọc thêm). Nghiên cứu mang ý nghĩa sư phạm sâu sắc khi cung cấp hệ thống 5 kỹ thuật tổ chức nhóm hiện đại, giúp nâng cao năng lực giải quyết vấn đề của người học, tối ưu hóa 45 phút trên lớp và cải thiện rõ rệt chất lượng tiếp nhận văn học hiện đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống luận cứ dựa trên 2 trụ cột lý thuyết cơ bản: lý luận dạy học tích cực và thi pháp học văn xuôi thời kỳ Đổi mới.

Về lý luận dạy học, tác giả kế thừa mô hình học tập hợp tác trong nhóm nhỏ của Robert Slavin (năm 1995), quan điểm tự do thảo luận nhóm của Roger Causinet (năm 1949) cùng các nghiên cứu sư phạm của Nguyễn Hữu Châu, Phan Trọng Ngọ và Lê Đức Ngọc. Học tập hợp tác được định nghĩa là phương thức tổ chức dạy học trong các nhóm nhỏ từ 4 đến 6 thành viên, vận hành dựa trên 5 thành tố cốt lõi: sự phụ thuộc lẫn nhau mang tính tích cực, tương tác trực tiếp, trách nhiệm cá nhân, kỹ năng giao tiếp nhóm và sự tự điều chỉnh của nhóm.

Về phương diện văn học sử và thi pháp học, nghiên cứu đặt các tác phẩm trong bối cảnh văn học Việt Nam sau năm 1975, đặc biệt sau dấu mốc Đại hội Đảng lần thứ VI năm 1986. Nền văn học chuyển từ khuynh hướng sử thi mang tính “đơn giọng ngợi ca” sang cảm quan thế sự đời tư với tính chất “đa thanh phức điệu”. Nhà văn không còn độc quyền phán truyền chân lý mà đối thoại bình đẳng cùng bạn đọc. Như nhà văn Nguyễn Minh Châu từng chia sẻ về sự vượt thoát khỏi không gian chật hẹp của văn học cũ, các tác phẩm giai đoạn này khắc họa con người đa diện, phức hợp, đòi hỏi phương pháp tiếp cận mở, đa chiều thông qua hoạt động tương tác nhóm.

Phương pháp nghiên cứu

Để bảo đảm tính khách quan và khoa học, luận văn triển khai quy trình nghiên cứu thực nghiệm kết hợp định tính và định lượng trong năm học 2009 - 2010:

• Nguồn dữ liệu và chọn mẫu: Khảo sát thực trạng được thực hiện trên mẫu nghiên cứu gồm 25 giáo viên Ngữ văn và 120 học sinh khối 12 tại một số trường THPT trên địa bàn thành phố Hà Nội. Mẫu thực nghiệm sư phạm được phân chia đồng đều thành 2 nhóm: nhóm thực nghiệm (60 học sinh) áp dụng quy trình thảo luận nhóm tích cực và nhóm đối chứng (60 học sinh) học theo phương pháp thuyết trình truyền thống. Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng được lựa chọn nhằm bảo đảm tính tương đồng về năng lực học tập ban đầu và điều kiện cơ sở vật chất.
• Phương pháp phân tích: Kết hợp phân tích văn bản pháp quy, điều tra bảng hỏi (phiếu khảo sát định lượng), phỏng vấn sâu giáo viên, đối chiếu so sánh kết quả kiểm tra định kỳ và phân tích thi pháp tác phẩm. Lý do lựa chọn hệ phương pháp này là nhằm đánh giá chuẩn xác cả sự biến chuyển về nhận thức, thái độ học tập lẫn mức độ nắm vững chuẩn kiến thức, kỹ năng của học sinh theo thang đo điểm số định lượng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã mang lại 4 kết quả thực nghiệm nổi bật, chứng minh tính ưu việt của phương pháp thảo luận nhóm:

• Mức độ tích cực hóa hoạt động học tập: Tại lớp thực nghiệm, tỷ lệ học sinh chủ động phát biểu, tranh luận và chia sẻ quan điểm cá nhân đạt mức 85%, tăng 53% so với lớp đối chứng (chỉ đạt 32%). Tình trạng học sinh thụ động ghi chép giảm từ 68% xuống còn 15%.
• Khả năng giải mã chiều sâu tác phẩm: Khi khám phá nghịch lý đời sống trong Chiếc thuyền ngoài xa, 78,3% học sinh lớp thực nghiệm phân tích sâu sắc được 3 tầng ý nghĩa đằng sau lời trần tình của người đàn bà hàng chài, cao hơn 24,3% so với lớp đối chứng (54,0%).
• Chất lượng kiểm tra đánh giá: Kết quả bài kiểm tra đọc hiểu sau thực nghiệm ghi nhận điểm khá - giỏi của nhóm thực nghiệm đạt 81,7% (trong đó điểm giỏi chiếm 28,3%), trong khi nhóm đối chứng chỉ đạt 56,7% loại khá - giỏi (điểm giỏi chỉ đạt 11,7%). Tỷ lệ điểm trung bình và yếu giảm mạnh từ 43,3% xuống còn 18,3%.
• Phát triển kỹ năng mềm: Khoảng 90% học sinh tham gia thực nghiệm khẳng định bản thân tự tin hơn khi trình bày ý kiến trước đám đông, nâng cao kỹ năng làm việc tập thể và khả năng lắng nghe quan điểm bất đồng.

Thảo luận kết quả

Các dữ liệu thực nghiệm có thể được tổng hợp trực quan qua Bảng so sánh kết quả học tập và Biểu đồ cột biểu diễn mức độ phát triển kỹ năng đọc hiểu văn bản giữa hai nhóm lớp. Sự vượt trội của nhóm thực nghiệm xuất phát từ tính tương thích hoàn hảo giữa bản chất đa thanh của văn xuôi sau năm 1975 và cơ chế tương tác đa chiều của phương pháp nhóm.

Trước đây, học sinh thường nhìn nhận nhân vật người chồng vũ phu hay người vợ cam chịu trong Chiếc thuyền ngoài xa một cách đơn giản theo nhãn dán tốt - xấu. Thông qua kỹ thuật làm việc nhóm, học sinh được đặt vào các góc nhìn khác nhau (góc nhìn của nghệ sĩ Phùng, của Đẩu, của thằng Phác và của chính người đàn bà), từ đó phát hiện ra tính đa diện của hiện thực. Hiện tượng "đồng phục hóa ý kiến" đã được khắc phục triệt để nhờ việc áp dụng linh hoạt các kỹ thuật dạy học tích cực như kỹ thuật khăn phủ bàn và kỹ thuật mảnh ghép, buộc 100% cá nhân phải suy nghĩ độc lập trước khi tổng hợp thành ý kiến chung của nhóm.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm tối ưu hóa phương pháp thảo luận nhóm trong trường phổ thông:

• Chuẩn hóa quy trình thiết kế hệ thống câu hỏi có vấn đề: Giáo viên cần xây dựng hệ thống câu hỏi mở phân tầng theo 3 cấp độ: tái hiện cốt truyện, phân tích tình huống nghệ thuật và liên hệ chiêm nghiệm triết lý nhân sinh. Thời lượng dành cho mỗi câu hỏi thảo luận cần khống chế chặt chẽ từ 5 đến 7 phút để tránh tình trạng cháy giáo án trong 45 phút dạy học.
• Ứng dụng linh hoạt 5 kỹ thuật dạy học tích cực: Tùy theo dung lượng bài học, giáo viên triển khai linh hoạt: Kỹ thuật khăn phủ bàn (cho hoạt động phân tích tâm lý nhân vật), Kỹ thuật mảnh ghép 2 vòng (cho các bài 2 tiết như Chiếc thuyền ngoài xa để xử lý nhiều tuyến nhân vật), Kỹ thuật động não (brainstorming để tìm ý tưởng mở bài), Kỹ thuật phòng tranh (trưng bày sơ đồ tư duy về biến động gia đình trong Mùa lá rụng trong vườn) và Kỹ thuật thảo luận vòng tròn.
• Tối ưu hóa không gian lớp học và quản lý nhóm: Khắc phục hạn chế của phòng học truyền thống bằng cách chia nhóm cố định từ 4 đến 6 học sinh theo vị trí ngồi liền kề, phân công rõ vai trò nhóm trưởng và thư ký, rút ngắn thời gian ổn định vị trí nhóm xuống dưới 60 giây.
• Xây dựng tiêu chí đánh giá minh bạch (Rubric): Tổ chuyên môn nhà trường cần ban hành bộ công cụ đánh giá kết hợp giữa điểm nhóm (50%) và điểm trách nhiệm cá nhân (50%) thông qua phiếu quan sát, giúp triệt tiêu hiện tượng ỷ lại của học sinh nhút nhát và nâng cao 100% tinh thần trách nhiệm tập thể trong năm học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Giáo viên Ngữ văn cấp THPT: Cung cấp 2 giáo án thực nghiệm mẫu được thiết kế chi tiết từng bước cho bài Chiếc thuyền ngoài xa và Mùa lá rụng trong vườn, giúp giáo viên áp dụng trực tiếp vào giảng dạy trên lớp mà không lo cháy giáo án.
• Sinh viên sư phạm Ngữ văn: Tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp luận giảng dạy văn học theo đặc trưng thể loại tự sự, cung cấp vốn kiến thức thực tế về cách tổ chức 5 kỹ thuật nhóm hiện đại trước khi bước vào kỳ thực tập tốt nghiệp.
• Tổ trưởng chuyên môn và Cán bộ quản lý giáo dục: Sử dụng làm tài liệu sinh hoạt chuyên đề cấp tổ, cụm trường nhằm cụ thể hóa các văn bản chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo về đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá theo chuẩn kiến thức, kỹ năng.
• Học viên cao học và Nhà nghiên cứu khoa học giáo dục: Khung tham chiếu giá trị về việc kết hợp giữa lý thuyết thi pháp học văn xuôi sau năm 1975 và khoa học sư phạm tương tác, làm nền tảng mở rộng nghiên cứu sang các thể loại ký, kịch hoặc thơ hiện đại.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp thảo luận nhóm có dễ làm "cháy giáo án" trong tiết dạy 45 phút không? Hiện tượng cháy giáo án chỉ xảy ra khi giáo viên thiếu kế hoạch kiểm soát thời gian. Luận văn chỉ rõ giáo viên cần giới hạn mỗi chặng thảo luận từ 3 đến 5 phút, giao nhiệm vụ rõ ràng trên phiếu học tập và quy định thời gian báo cáo của mỗi nhóm không quá 2 phút để bảo đảm tiến trình 45 phút của tiết học.

2. Kỹ thuật "khăn phủ bàn" mang lại lợi ích gì vượt trội so với thảo luận truyền thống? Kỹ thuật này buộc 100% thành viên trong nhóm 4 người phải tự viết câu trả lời của riêng mình vào 4 góc khăn trong 2 phút trước khi cả nhóm thống nhất ghi ý kiến chung vào ô trung tâm, triệt tiêu hoàn toàn sự ỷ lại và xóa bỏ hiện tượng một vài cá nhân áp đặt suy nghĩ lên tập thể.

3. Làm thế nào để áp dụng thảo luận nhóm cho tiết đọc thêm "Mùa lá rụng trong vườn" chỉ có thời lượng 1 tiết? Đối với trích đoạn 1 tiết của Ma Văn Kháng, giáo viên nên sử dụng kỹ thuật phòng tranh hoặc kỹ thuật động não nhanh trong 7 phút, tập trung vào 1 vấn đề then chốt: mâu thuẫn giữa giá trị văn hóa gia đình truyền thống và lối sống chạy theo đồng tiền trong nền kinh tế thị trường.

4. Dấu hiệu thi pháp văn xuôi sau năm 1975 nào quyết định việc phải dùng phương pháp thảo luận nhóm? Đó là tính chất đa thanh phức điệu và sự chuyển dịch điểm nhìn trần thuật. Văn xuôi sau năm 1975 không còn góc nhìn sử thi áp đặt một chiều mà soi chiếu hiện thực qua nhiều góc nhìn nhân vật phức tạp, rất cần học sinh thảo luận đa chiều để thấu hiểu bản chất vấn đề.

5. Các trường THPT có bàn ghế cố định dạng truyền thống có thực hiện được phương pháp này không? Hoàn toàn thực hiện được. Nghiên cứu thực nghiệm chứng minh mô hình nhóm 4 người (gồm 2 học sinh bàn trên quay xuống ghép với 2 học sinh bàn dưới) chỉ mất khoảng 30 đến 45 giây để tổ chức, không gây xáo trộn không gian lớp học truyền thống.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về dạy học tích cực và thi pháp văn xuôi Việt Nam sau năm 1975, khẳng định thảo luận nhóm là công cụ tối ưu để tiếp cận tác phẩm tự sự đa thanh.
• Đóng góp thực tiễn lớn nhất của đề tài là xây dựng hoàn chỉnh 2 kế hoạch bài dạy thực nghiệm cho Chiếc thuyền ngoài xa và Mùa lá rụng trong vườn cùng bộ giải pháp kỹ thuật có tính ứng dụng cao.
• Kết quả thực nghiệm tại các trường THPT năm 2010 chứng minh phương pháp giúp tăng tỷ lệ học sinh khá - giỏi lên 81,7%, đồng thời phát triển vượt bậc năng lực giao tiếp và tư duy phản biện.
• Trong giai đoạn tiếp theo, mô hình này cần được nhân rộng cho toàn bộ hệ thống tác phẩm văn xuôi hiện đại lớp 11 và lớp 12 trên phạm vi cả nước.
• Quý thầy cô giáo và các nhà nghiên cứu hãy áp dụng ngay quy trình thảo luận nhóm 7 bước cùng hệ thống kỹ thuật khăn phủ bàn, mảnh ghép trong luận văn để biến mỗi giờ học Ngữ văn thành một diễn đàn đối thoại văn chương thực sự sôi nổi và hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm có 3 chƣơng. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] * Chƣơng 1: Cơ sở lý luận dạy học và thực tiễn văn học Việt Nam sau 1975. * Chƣơng 2: Phƣơng pháp thảo luận nhóm và định hƣớng giảng dạy hai tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu và Mùa lá rụng trong vườn của Ma Văn Kháng * Chƣơng 3: Thực nghiệm và các giải pháp phát huy phƣơng pháp thảo luận nhóm trong việc giảng dạy tác phẩm. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Ch-¬ng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN DẠY HỌC VÀ THỰC TIỄN VĂN HỌC VIỆT NAM SAU 1975.

Phƣơng pháp dạy học và định hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy học. Phƣơng pháp dạy học là cách thức hành động của giáo viên và học sinh trong quá trình dạy học. Cách thức hành động bao giờ cũng diễn ra trong những hình thức cụ thể. Cách thức và hình thức không tách rời nhau một cách độc lập.

Phƣơng pháp dạy học là những hình thức và cách thức hoạt động của giáo viên và học sinh trong những điều kiện dạy học xác định nhằm đạt mục đích dạy học. Phƣơng pháp dạy học là những hình thức và cách thức, thông qua đó giáo viên và học sinh lĩnh hội những hiện thực tự nhiên và xã hội xung quanh trong những điều kiện học tập cụ thể. Nhà nghiên cứu Borep đã định nghĩa: Phƣơng pháp là cách tƣ duy tốt nhất đƣợc kết tinh trong kiến thức, trong quá trình nhận thức thế giới do sự lặp lại nhiều lần những nét chung nhất về nội dung. Dạy và học là một khoa học, nó đòi hỏi có phƣơng pháp riêng phù hợp với quá trình giảng dạy của giáo viên để từ đó học sinh lĩnh hội đƣợc kiến thức, kỹ năng và kỹ xảo nhằm từng bƣớc hoàn thiện về nhân cách.

Phƣơng pháp dạy học văn nghiên cứu bản chất của quá trình dạy học văn, chỉ ra phƣơng pháp tiếp nhận văn học có hiệu quả nhất nhằm phát huy vai trò chủ động, tích cực, sáng tạo của học sinh. Định hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy học đã đƣợc xác định trong Nghị quyết Trung ƣơng 4 khóa 7 (1/1993), Nghị quyết Trung ƣơng 2 khóa 8 (12/1996), đƣợc thể chế hóa trong Luật giáo dục (2005), đƣợc cụ thể hóa trong các chỉ thị của Bộ giáo dục và Đào tạo, đặc biệt Chỉ thị số 14 (4/1999). Luật giáo dục, điều 28.2, đã ghi „Phƣơng pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dƣỡng phƣơng pháp tự học, khả 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh‟[23, điều 28. Với mục tiêu giáo dục phổ thông là “giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con ngƣời Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tƣ cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [24, tr.3]; chƣơng trình giáo dục phổ thông ban hành kèm theo Quyết định số 16/2006/QĐ-BGDĐT ngày 5/5/2006 của Bộ trƣởng Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã nêu: "Phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc trƣng môn học, đặc điểm đối tƣợng học sinh, điều kiện của từng lớp học, bồi dƣỡng cho học sinh phƣơng pháp tự học, khả năng hợp tác; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú và trách nhiệm học tập cho học sinh"[24, tr.

Đổi mới phƣơng pháp dạy học cần có cuộc cách mạng về tƣ duy: Thay đổi kiểu tƣ duy đơn tuyến: coi phƣơng pháp là hệ thống các nguyên tắc, điều chỉnh hoạt động nhận thức và hoạt động cải tạo thực tiễn; chuyển kiến thức của thầy sang trò theo một chiều. Tƣ duy đơn tuyến khiến cho học sinh học thụ động nhƣ kiểu đổ nƣớc vào bình chứa, cần phải khắc phục. Tƣ duy đa tuyến: là tƣ duy đặt phƣơng pháp vào hệ thống hoạt động gồm nhiều thành tố, là tƣ duy theo hệ hình thái tƣơng tác, bao quát tổng thể mỗi sự vật, từ đó nắm đƣợc bản chất cụ thể và sâu xa của sự vật. Vậy có thể nói cốt lõi của đổi mới dạy và học là hƣớng tới hoạt động học tập chủ động, chống lại thói quen học tập thụ động.

17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Định hƣớng chung về đổi mới phƣơng pháp là phát huy tính tích cực, chủ động, tự giác, sáng tạo, tự học, kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tạo hứng thú cho học sinh trong học tập, tận dụng những công nghệ mới nhất, khắc phục lối truyền thụ một chiều các kiến thức có sẵn. Rất cần phát huy năng lực tự học, tự chiếm lĩnh kiến thức trong thời đại bùng nổ thông tin. Tăng cƣờng học tập cá thể phối hợp với hợp tác. Vấn đề ngƣời học sinh luôn luôn đƣợc đặt ra trong tiến trình dạy học.

Việc phát huy năng lực của chủ thể học sinh chính là sự huy động một cách có cơ sở khoa học phù hợp với quy luật cảm thụ văn học những năng lực chủ quan của bản thân học sinh để học sinh chủ động, tích cực, hứng thú tham gia vào quá trình dạy và học văn. Vì vậy học sinh luôn là đối tƣợng trực tiếp chịu ảnh hƣởng những nhiệm vụ, phƣơng pháp lên lớp của giáo viên. Định hƣớng vào ngƣời học đƣợc coi là định hƣớng chung trong đổi mới phƣơng pháp dạy học. Điều đó đƣợc cụ thể bằng các phƣơng pháp dạy học và các kỹ thuật dạy học cụ thể.

Phƣơng pháp dạy học tích cực. Phƣơng pháp dạy học tích cực là một khái niệm làm việc, hƣớng làm việc tích cực hóa hoạt động học tập và phát triển tính sáng tạo của học sinh. Trong đó các hoạt động học tập đƣợc thực hiện và điều khiển, ngƣời học không thụ động mà cần tự lực lĩnh hội nội dung học tập. Hoạt động học tập đƣợc thực hiện trên cơ sở hợp tác và giao tiếp ở mức độ cao.

Phƣơng pháp dạy học tích cực không phải là một phƣơng pháp dạy học cụ thể, mà là một khái niệm rộng, bao gồm nhiều phƣơng pháp, hình thức, kỹ thuật cụ thể khác nhau. Phƣơng pháp dạy học tích cực đƣợc dùng với nghĩa là hoạt động, chủ động, trái với không hoạt động, thụ động. Kỹ thuật dạy học tích cực là "hạt nhân" của phƣơng pháp dạy học tích cực, hƣớng tới việc tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh, nghĩa là hƣớng vào phát huy tính tích cực, chủ 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] động của ngƣời học chứ không chỉ hƣớng vào việc phát huy tính tích cực của ngƣời dạy. Trong phƣơng pháp dạy học tích cực, giáo viên có vai trò kích thích học sinh hoạt động.

Tùy theo yêu cầu, giáo viên có thể là ngƣời thúc giục, trung gian, hòa giải, cố vấn. Thực hiện dạy và học tích cực không có nghĩa là gạt bỏ các phƣơng pháp dạy học truyền thống. Phân biệt phƣơng pháp dạy học tích cực với phƣơng pháp cổ truyền là ở chỗ giáo viên là chất xúc tác, không đảm nhận một hành động trực tiếp nào ; giáo viên là ngƣời kích thích nhằm thƣờng xuyên thức tỉnh một số khuynh hƣớng, một số quy trình bổ sung cần thiết cho sự thăng bằng nhân cách cho học sinh. Làm cho "học" là quá trình kiến tạo, học sinh tìm tòi, khám phá, phát hiện, luyện tập, khai thác và xử lý thông tin, tự hình thành tri thức, có năng lực phẩm chất của con ngƣời mới tự tin, năng động, sáng tạo trong cuộc sống.

Tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh, dạy học sinh cách tìm ra chân lý. Chú trọng hình thành các năng lực (tự học, sáng tạo, hợp tác) dạy phƣơng pháp và kỹ thuật lao động khoa học, dạy cách học. Muốn dạy và học tích cực thì cần phát triển phƣơng pháp thực hành, phƣơng pháp trực quan theo kiểu tìm tòi từng phần hoặc nghiên cứu phát hiện.  Một số phƣơng pháp dạy học tích cực : 1.

Dạy học vấn đáp, đàm thoại. Vấn đáp đàm thoại là phƣơng pháp trong đó giáo viên đặt ra những câu hỏi để học sinh trả lời, hoặc có thể tranh luận với nhau và với cả giáo viên, qua đó học sinh lĩnh hội đƣợc nội dung bài học. Mục đích của phƣơng pháp này là nâng cao chất lƣợng của giờ học bằng cách tăng cƣờng hình thức hỏi đáp, đàm thoại giữa giáo viên và học 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] sinh, rèn cho học sinh bản lĩnh tự tin, khả năng diễn đạt một vấn đề trƣớc tập thể. Muốn thực hiện điều đó đòi hỏi giáo viên phải xây dựng hệ thống câu hỏi phù hợp với yêu cầu bài học, hấp dẫn, sát đối tƣợng, xác định đƣợc vai trò chức năng của từng câu hỏi, mục đích hỏi, các yếu tố kết nối các câu hỏi, thứ tự hỏi.

Giáo viên cũng cần dự kiến các phƣơng pháp trả lời của học sinh để có thể chủ động thay đổi hình thức, cách thức, mức độ hỏi, có thể dẫn dắt qua các câu hỏi phụ tránh đơn điệu, nhàm chán, nặng nề, bế tắc, tạo hứng thú học tập của học sinh và tăng hấp dẫn của giờ học. Trong lý luận dạy học hiện đại, một số nhà sƣ phạm đã nêu lên kiểu giờ học đối thoại. Nhƣng ứng dụng và kết hợp với các phƣơng pháp dạy học khác nhƣ thế nào đòi hỏi giáo viên phải tích cực gia công cho giờ học. Giáo viên nắm đƣợc những câu hỏi, những tình huống có vấn đề từ tác phẩm để học sinh trao đổi.

Thông qua giờ học nhƣ vậy, học sinh có dịp đƣợc bộc lộ cảm nhận của mình. Ngƣợc lại giáo viên cũng có cơ hội để nắm bắt đƣợc trình độ tiếp nhận của học sinh với những mặt mạnh mặt yếu cần điều chỉnh hoặc biểu dƣơng. Không khí giờ học thực sự dân chủ, mỗi học sinh là một chủ thể nhận thức chứ không thụ động nghe giáo viên “rót kiến thức”. Trong dạy học đối thoại, giáo viên không những nắm chắc tác phẩm mà còn phải dự đoán những những tình huống xảy ra trong sự tiếp nhận của học sinh.

Giáo viên phải biết tổ chức cho học sinh tham gia vào cuộc đối thoại sao cho đúng định hƣớng mà vẫn đảm bảo tính tự do, dân chủ và cởi mở.