ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH KHOA KINH TẾ PHÁT TRIỂN --------------//-------------- TÀI LIỆU GIẢNG DẠY PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU KINH TẾ Nhóm biên soạn: TS. Trần Tiến Khai ThS. Trương Đăng Thụy Ths. Lương Vinh Quốc Duy ThS. Nguyễn Thị Song An ThS. Nguyễn Hoàng Lê 8/2009 MỤC LỤC Mục Trang Chương 1. Giới thiệu phương pháp nghiên cứu 1 1. Vai trò của nghiên cứu khoa học và phương pháp nghiên cứu 1 2. Các loại hình nghiên cứu khoa học 1 2.1 Nghiên cứu thực nghiệm 1 2.2 Nghiên cứu lý thuyết 1 3. Các phương pháp tư duy khoa học 2 3.1 Phương pháp diễn dịch 3 3.2 Phương pháp quy nạp 4 4. Quy trình nghiên cứu 4 4.1 Bước 1 - Xác định vấn đề 5 4.2 Bước 2 - Tìm hiểu các khái niệm, lý thuyết và các nghiên cứu liên 5 quan 4.3 Bước 3 - Hình thành giả thiết 5 4.4 Bước 4 - Xây dựng đề cương nghiên cứu 7 4.5 Bước 5 - Thu thập dữ liệu 8 4.6 Bước 6 - Phân tích dữ liệu 9 4.7 Bước 7 - Giải thích kết quả và viết báo cáo cuối cùng 9 Chương 2. Mô tả vấn đề nghiên cứu 10 1. Xác định vấn đề nghiên cứu 10 2. Xác định câu hỏi nghiên cứu 11 3. Nghiên cứu tìm hiểu vấn đề 13 6. Đánh giá vấn đề nghiên cứu 13 Chương 3. Xây dựng tổng quan tài liệu và cơ sở lý thuyết 15 1. Giới thiệu về tổng quan tài liệu và cơ sở lý thuyết 15 1.2 Mục đích của Tổng quan tài liệu và cơ sở lý thuyết 15 1.3 Một số lưu ý 15 i Mục Trang 2. Vai trò của tổng quan tài liệu và cơ sở lý thuyết 16 3. Thế nào là một tổng quan tài liệu và cơ sở lý thuyết tốt? 16 4. Chiến lược khai thác thông tin, dữ liệu 16 5. Các bước xây dựng tổng quan tài liệu và cơ sở lý thuyết 17 5.1 Các cấp độ của thông tin dữ liệu 18 5.2 Các dạng nguồn thông tin 18 5.3 Các bước xây dựng tổng quan tài liệu và cơ sở lý thuyết 19 6. Cách viết trích dẫn và ghi tài liệu tham khảo 21 6.1 Các hình thức trích dẫn 21 6.2 Cách ghi tài liệu tham khảo (theo ISO 690 và thông lệ quốc tế) 21 Chương 4. Thu thập dữ liệu 25 1. Nguồn dữ liệu 25 1.1 Dữ liệu thứ cấp 25 1.2 Dữ liệu sơ cấp 26 2. Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp 26 2.1 Phân biệt nghiên cứu định lượng và định tính 26 2.2 Phương pháp thu thập dữ liệu định tính và định lượng 27 3.1 Các cách khác nhau trong việc áp dụng bảng hỏi trong thu thập số 30 liệu, thông tin 3.2 Các dạng câu hỏi 30 3.3 Ưu nhược điểm của câu hỏi mở 32 3.4 Ưu nhược điểm của câu hỏi đóng 32 3.5 Một số chú ý khi đặt câu hỏi 32 3.6 Bốn bước cơ bản để đặt câu hỏi đúng 33 3.7 Trật tự của các câu hỏi 35 3.8 Kiểm tra và điều chỉnh bảng câu hỏi 35 3.9 Lựa chọn giữa phỏng vấn và bảng hỏi 35 4. Tổ chức điều tra khảo sát 36 4.1 Tập huấn phỏng vấn viên 36 4.2 Tổ chức khảo sát 37 ii Mục Trang 4.3 Các công cụ khảo sát 37 Chương 5. Bản chất, dạng và cách đo lường dữ liệu 1. Bản chất của việc đo lường 39 2.1 Thang đo danh nghĩa 41 2.2 Thang đo thứ bậc 41 2.3 Thang đo khoảng cách 42 2.4 Thang đo tỷ số 42 3. Sai số trong đo lường và nguồn sai số 42 3.1 Nguồn sai số 43 4. Các đặc điểm của một đo lường tốt 43 4.1 Tính hợp lệ 44 4.2 Tính tin cậy 45 4.3 Tính thực tế 46 5. Bản chất của thái độ 47 5.1 Quan hệ giữa thái độ và hành vi 47 5.2 Lập thang đo thái độ 48 6. Lựa chọn một thang đo 48 6.1 Mục tiêu nghiên cứu 48 6.2 Các kiểu trả lời 49 6.3 Tính chất của dữ liệu 49 6.4 Số lượng chiều kích 49 6.5 Cân xứng hoặc bất cân xứng 50 6.6 Bắt buộc hay không bắt buộc 50 6.7 Số lượng điểm đo 50 6.8 Sai số do người đánh giá gây ra 51 7. Thang đo cho điểm 51 7.1 Thang đo cho điểm giản đơn 51 7.3 Thang đo trắc biệt 55 7.4 Thang đo số / Thang đo danh sách cho điểm 55 iii Mục Trang 7.6 Thang đo Tổng - Hằng số 56 7.7 Thang đo cho điểm đồ thị 57 8. Thang đo xếp hạng 57 8.1 Thang đo so sánh cặp 57 8.2 Thang đo xếp hạng bắt buộc 57 8.3 Thang đo so sánh 58 Chương 6. Phương pháp chọn mẫu và xác định cở mẫu 61 1. Bản chất của việc chọn mẫu 61 1.1 Tại sao phải lấy mẫu? 61 1.2 Thế nào là một mẫu tốt? 62 1.3 Các kiểu thiết kế mẫu 63 2. Các bước thiết kế chọn mẫu 65 2.1 Dân số mục tiêu là gì? 66 2.2 Các chỉ tiêu cần quan tâm là gì? 66 2.3 Khung mẫu là gì? 67 2.4 Phương pháp chọn mẫu phù hợp là gì? 67 2.5 Cỡ mẫu cần bao nhiêu là vừa? 67 3. Chọn mẫu xác suất 68 3.1 Chọn mẫu xác suất ngẫu nhiên đơn giản 68 3.2 Chọn mẫu xác suất phức tạp 68 4. Chọn mẫu phi xác suất 76 4.1 Các vấn đề thực tiễn 76 4.2 Các phương pháp chọn mẫu phi xác suất 77 5. Xác định cỡ mẫu 78 5.1 Các khái niệm căn bản liên quan đến chọn mẫu và xác định cỡ mẫu 78 5.2 Xác định cỡ mẫu theo trung bình 80 5.3 Xác định cỡ mẫu theo tỷ lệ 82 Chương 7. Nhập và xử lý dữ liệu 86 1. Phân tích khám phá dữ liệu 86 2. Nhập số liệu 87 iv Mục Trang 2.1 Cách bố trí dữ liệu trên máy tính 87 2.2 Cách nhập liệu 88 3. Thanh lọc dữ liệu 89 3.1 Phát hiện giá trị dị biệt trong dữ liệu 89 3.2 Phát hiện và xử lý dữ liệu bị khuyết 95 4. Phân tích thống kê mô tả 96 4.1 Phân tích thống kê mô tả định lượng 96 4.2 Phân tích thống kê mô tả định tính 101 5. Phân tích trắc nghiệm giả thiết 102 5.1 Trắc nghiệm giả thiết 102 5.2 Quy trình trắc nghiệm thống kê 103 5.3 Phân tích dữ liệu 103 Chương 8. Viết báo cáo nghiên cứu 105 1. Xây dựng thông điệp 106 2.1 Xác định mục tiêu 106 2.3 Trình bày ý tưởng chủ đạo 107 2. Sắp xếp ý tưởng 109 4. Viết bản thảo đầu tiên 109 4.2 Các kỹ thuật giải thích 110 4.3 Tóm tắt và giới thiệu 110 4.4 Trình bày bài viết 111 4.5 Tài liệu tham khảo và các nội dung khác 112 5.1 Cách viết một đoạn văn hiệu quả 114 5.2 Chỉnh sửa câu văn 114 5.3 Lựa chọn từ ngữ 114 v Phương Pháp Nghiên Cứu Kinh Tế Chương 1. Giới thiệu phương pháp nghiên cứu Mục tiêu giảng dạy Chương này nhằm mục tiêu giới thiệu các vấn đề cơ bản của môn học Phương pháp nghiên cứu và khả năng ứng dụng của các kiến thức liên quan vào việc học tập, nghiên cứu khoa học, thực hiện các khóa luận, luận văn tốt nghiệp của sinh viên ở bậc đại học cũng như cao học. VAI TRÒ CỦA PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Nhiều người cho rằng viết báo cáo/nghiên cứu là để truyền tải thông tin. Tuy nhiên một bài nghiên cứu hiệu quả phải: • Làm thay đổi cách nhìn nhận vấn đề của người đọc • Thuyết phục người đọc tin vào một điều gì đó • Đưa người đọc đến quyết định và hành động • Dẫn dắt người đọc theo một quy trình nào đó 2. CÁC LOẠI HÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC Có nhiều cách phân loại. Có thể chia làm 2 loại: • Nghiên cứu thực nghiệm: liên quan đến các hoạt động của đời sống thực tế • Nghiên cứu lý thuyết: thông qua sách vở, tài liệu, các học thuyết và tư tưởng Thông thường một nghiên cứu sẽ liên quan đến cả 2 khía cạnh lý thuyết và thực nghiệm.1 Nghiên cứu thực nghiệm Có 2 loại: • Nghiên cứu hiện tượng thực tế (thông qua khảo sát thực tế) • Nghiên cứu hiện tượng trong điều kiện có kiểm soát (thông qua thí nghiệm) 2.2 Nghiên cứu lý thuyết Có 2 loại: • Nghiên cứu lý thuyết thuần túy: nghiên cứu để bác bỏ, ủng hộ, hay làm rõ một quan điểm/lập luận lý thuyết nào đó. ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- 1 Khoa Kinh tế Phát triển - Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh Phương Pháp Nghiên Cứu Kinh Tế • Nghiên cứu lý thuyết ứng dụng. Thông thường lý thuyết là cơ sở cho hành động. Nghiên cứu loại này sẽ giúp tìm hiểu các lý thuyết được áp dụng như thế nào trong thực tế, các lý thuyết có ích như thế nào. Cách phân loại nghiên cứu khác: • Nghiên cứu quá trình: tìm hiểu lịch sử của một sự vật hiện tượng hoặc con người • Nghiên cứu mô tả: tìm hiểu bản chất của sự vật hiện tượng • Nghiên cứu so sánh: tìm hiểu điểm tương đồng và khác biệt, ví dụ giữa các doanh nghiệp, thể chế, phương pháp, hành vi và thái độ. • Nghiên cứu tìm hiểu mối quan hệ: giữa các sự vật hiện tượng. Công cụ thông thường là các phương pháp thống kê • Nghiên cứu đánh giá: tim hiểu và đánh giá theo một hệ thống các tiêu chí • Nghiên cứu chuẩn tắc: đánh giá/dự đoán những việc sẽ xảy ra nếu thực hiện một sự thay đổi nào đó • Nghiên cứu mô phỏng: đây là kỹ thuật tạo ra một môi trường có kiểm soát để mô phỏng hành vi/sự vật hiện tượng trong thực tế 3. CÁC PHƯƠNG PHÁP TƯ DUY KHOA HỌC Có nhiều phương pháp khoa học, trong đó, hai phương pháp (cách tiếp cận) chủ yếu là phương pháp quy nạp (inductive method) và phương pháp diễn dịch (deductive method). • Phương pháp diễn dịch liên quan đến các bước tư duy sau: 1. Phát biểu một giả thiết (dựa trên lý thuyết hay tổng quan nghiên cứu). Thu thập dữ liệu để kiểm định giả thiết. Ra quyết định chấp nhận hay bác bỏ giả thiết. • Phương pháp quy nạp có ba bước tư duy: 1. Quan sát thế giới thực. Tìm kiếm một mẫu hình để quan sát. Tổng quát hóa về những vấn đề đang xảy ra. Trên thực tế, ứng dụng khoa học bao gồm cả hai cách tiếp cận quy nạp và diễn dịch (Hình 1.1) Phương pháp quy nạp đi theo hướng từ dưới lên (bottom up) rất phù hợp để ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- 2 Khoa Kinh tế Phát triển - Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh Phương Pháp Nghiên Cứu Kinh Tế xây dựng các lý thuyết và giả thiết; trong khi phương pháp diễn dịch đi theo hướng từ trên xuống (top down) rất hữu ích để kiểm định các lý thuyết và giả thiết (Hình 1.1 Vòng tròn nghiên cứu Hình 1.2 Lôgic của tư duy khoa học 3.
Phương Pháp Nghiên Cứu Kinh Tế Tại Đại Học Kinh Tế TP.Hồ Chí Minh
Khám phá phương pháp nghiên cứu kinh tế tại Trường Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh, giúp nâng cao kiến thức và kỹ năng trong lĩnh vực kinh tế.
Trường đại học
Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí MinhChuyên ngành
Kinh tế phát triểnNgười đăng
Ẩn danhThể loại
tài liệu giảng dạyPhí lưu trữ
35 PointMục lục chi tiết
THÔNG TIN CHI TIẾT
Tác giả: Ts. Trần Tiến Khai
Trường học: Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh
Chuyên ngành: Kinh tế phát triển
Đề tài: Phương Pháp Nghiên Cứu Kinh Tế
Loại tài liệu: tài liệu giảng dạy
Năm xuất bản: 2009
Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh
Trích đoạn nội dung tài liệu
Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ