MỞ ĐẦU I. PHỤƠNG PHÁP LUẬN NGHIÊN cúu KHOA HỌC GIÁO DỤC 1. Nghiên cứu khoa học là một dạng lao động phức tạp nhất trong các dạng hoạt động của xã hội loài người. Ngày nay nghiên cứu khoa học là một trong những hoạt động có tốc độ phát triển nhanh nhất thời đại.
Bộ rriáy nghiên cứũ khoa học đẳ trở thành khổng lồ, nó đang nghiên cứu tất cả các góc cạnh của thế giới. Các thành tựu nghiên cứu khoa học đã được ứng dụng vào mọi lĩnh vực của cuộc sống. Khoa học đâ làm đảo lộn nhiêu quan niệm truyền thống, nó làm cho sức sản xuất xã hội tâng lên hàng trăm lần so với vài thập niên gần đây Ve phần mình, bản thân khoa học càng cần được nghiên cứu một cách khoa hoe: một mặt, phải tong kết thực tiễn nghiên cứu khoa học đe khái quát nhưng lí thuyết về quá trình sáng tạo khoa học;'mặt khác, phải tìm ra được các biện* pháp tổ chức, quản lí và nghiên cứu khóa học tốt hơn làm cho bộ máy khoa học vốn dã mạnh, lại phát triển mạnh hơn và di đúng quĩ đạo hơn Trong số hơn hai nghìn bô môn khoa học hiện dại có một số bộ môn dề cập tới quá trình nghiên cứu khoa học một cách nghiêm túc và có hệ thống: Bộ môn thứ nhất la "Lịch sử khoa học tự nhiên và kì thuật" tổng kết các qui luật lịch sử của sự phát triển, tiến bô của các khoa học và kĩ thuật Bộ môn thứ hai là: "Khoa học luân" (Epistemology) nghiên cứu tông hợp lí luận và tông kết kinh nghiệm hoạt động của các hệ khoa hộc và kì thuật, nhằm dự báo tiềm lực khoa học và đề xuất các giải pháp xác động về mặt tổ chức và xã hội nhằm nâng cao hiệu qua của hoạt động nghiên cứu khoa học 5 Bộ môn thứ ba, đặc biệt quan trọng là "Phương pháp luân nghiên cứu khoa học". Phương pháp luận (Methodology) có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp là methodos và logos.
Methodos là phương pháp, cách thức, logos là lí thuyết, học thuyết. Như vậy phương pháp luân là lí thuyết về phương pháp còn phương phap luận nghiên cứu khoa học là 11 thuyết về phương pháp nhân thức khoa học Phương pháp luận nghiên^cứu khoa học là một lí thuyết bao gồm các bô phận sau đây: • a. Hô thống các luân điểm chung nhất với. tư cách là nhũng quan điểm, những cách tiếp cận, chỉ đạo qùá trình tổ chức và nghiên cứu khoa học b.
Hệ thống lí thuyết về phương pháp nhân thức khoa học. Phương pháp nhận thức nằm ngay trong logic nhận thức đổ là quá trinh phản ẩnh cái khách quan vào ý thức chủ quan của con người. Cho nên phương phẳp luận nghiên cứu khoa học đề cập tới cơ chế sáng tạo khoa học, logich và kì thuật nghiên cứu cũng như kĩ năng thực hiện hoạt dộng nghiên cứu khoa học c. Nghiên cứu khoa học là một hoạt động có mục đích và có tổ chức của xã hội vì vậy phương pháp luân nghiên cứu khoa học bao gồm cẩ lí thuyết về quá trình tổ chức, quản lí, (hực hiện và đanh giá một công trình khoa học vào thực tiên cuộc sống đó là công nghệ và chuyển giao công nghệ Phương pháp luận nghiôn cứu khoa học có vai trò đặc biệt trong quá trình tổ chức và nghiên cứu khoa học 2.
Phương pháp luận nghiên cúu khoa học giáo dục là 11 thuyết vồ phường pháp nghiên cứu các hiên tượng giáo dục để tìm ra các qui luật giao dục từ đó mà vận dụng vào giải quyết các vấn đề của thực tiền giáo dục. Phương pháp luận nghiên cứu khoa học giáo dục là phương pháp luận của một chuyên 6 ngành khoa hoc, về thực chất là vận dụng những lí thuyết chung vào nghiên cứu một lình vực của hiện thực, đó là việc nhận thức một hiện tượng đặc biêt của xã hội loàỉ người - hiện tượng giáo dục và đào tạo Phương pháp luận nghiên cứu khoa học giáo dục có hai chức năng: Chức năng thế giới quan và chức năng nhận thức các hiện tượng gião đục - Với chức nắng thế giới quan, phương pháp luận nghiên cứu khoa học giáo dục phân tích các quan điểm và cách tiếp cận hiên tượng giáo dục, nhằm hướng dẫn quá trình sáng tạo của các nhà giáo dục. - Với chức năng phương pháp nhận thức, phương pháp luận nghiên cứu khoa học giáo dục đề cập tới các phương pháp nghiên cứu hiện tượng giáo dục, bao gồm cả lí thuyết vê cấu true logic của một công trình khoa học và các giai đoạn tiến hành một công trinh khoa học cụ thể ♦ • 3. Phương pháp luận có một vị trí đặc biệt quan trọng trong quá trình nghiên cứu khoa học.
Trong thực tế nghiên cứu không có một đề tài khoa học nào lại không liên quan đến vấn đề phương pháp luận. Vì vậy nắm vững phương pháp luận là một điều kiện thiết yếu để thực hiện thành công một công trình khoa học.I l^nin cho rằng: "Người nào bắt tay vào giải quyết vằn đề riêng trước khi giải quyết những vấn đe chung thì người đó trong mỗi bước đi sẽ không tránh khỏi những "vấp váp" một cách không tự giác" (V.I I^ênin toàn tập tập 5 tr. 368 tiếng Nga) Phương pháp luận khoa học là một bô phận quan trọng của bản thàn khoa học. Sự hoàn thiên về phương pháp luân là một yêu c'âu thường xuyên của sự phát triển khoa học.
Hoàn thiện ve phương pháp luận là sự tự ý thức của bản thân khoa học và sự phát triển của chính mình. Trong mỗi giai đoạn phất triển của xà hơi, của cuộc sống và của khoa học? yêu cầu phải có cách nhìn mơi, cách tiếp cận mới dối với hiện thực để tìm 7 ra những phương pháp mới phù hợp với sự biến đổi thường xuyên của hiện thực. HỆ THÓNG BA BẬC CỦẠ LÍ LUẬN VỀ PHUƠNG PHÁP , Phương pháp nghiên cứu khoa học là một phạm trù phức tạp, khi nghiên cứu về nó, ta cần phải phân tích sâu sắc và phải làm rõ ba tầng bậc của phạm trù này, đỏ là: phương pháp cụ thể, phương pháp hệ và phương pháp luận. Phương pháp: Phương pháp nghiên cứu là tổ hợp các cách thức mà nhà khoa học sử dụng để tác động, khám phá đối tượng.
To do Paplop nói rất rõ về bản chất của phương pháp: "Phương pháp khoa học là những qui luật nội tại của sự vân động cua tư duy với tứ cách là sự phản ánh chủ quan của thế giới khách quan. là những qui luật khách quan được "chuyển" và "dịch" trong ý thức của con người và được sử dung một cách có ý thức và có hệ thống như một phương tiện đề giải thích và cải tạo thế giới" (To do Paplop: Lí luận phản ánh). Như vây phương pháp được nhìn nhân ở cả hai mặt: mặt chủ quan và mặt khách quan. Mặt chủ quàn là ý thức cùa chủ thể.
Nhà nghiên cứu lựa chọn phương pháp nay hay phương pháp kia, điều đó phụ thuộc vào trình độ, knh nghiệm và khả năng thực hành của họ và sẽ cho ta một kết qủa phù hợp với khả năng chủ quan ấy. Mặt khách quan là sự phản ánh qui luật khách quan của hiện thực vào ý thức của nhà khoa học. Các qui luật tự chúng chưa thành phương,pháp nhưng nhờ có chúng mà tìm ra được phương pháp phù hợp. Mặt chủ quan phải tuân thủ mặt khách quan mới có thể đạt được kết qua trong nghiên cứu, trong nhận thức khoa học Phương pháp nghiên cứu khoa học rất đa dạng, có những phương pháp chung cho nhiều lình vực khoa học; có những phương pháp đặc thù cho một ngành.
Việc lựa chọn phương 8 pháp phụ thuộc vào mục đích, nhiệm vụ và đặc điểm của đối tượng mẳ ta cần khám phá 2. Phương pháp hệ (methodica) là nhóm các phương pháp được sử dụng trông một lĩnh vực khoa học hay một đề tài cụ thể. Các phương pháp này hô trợ, bổ sung và kiểm tra lản nhau trong quá trình nghiên cứu và dể khẳng định tính chân thực của các luân điểm khoa học. Mỗi phương pháp bao gồm một tổ hợp các thao tác kì thuật liên hoàn.
Trong một đề tài khoa học người ta sử dụng phối hợp nhiều phương pháp khác nhau thâm chí người ,ta sử dụng phối hợp các thao tác của các phương pháp khác nhau đến mức kho mà phân biệt được. Không có một công trình khoa học nào lại sư dụng một phương pháp duy nhất. Trong khi đi tìm bản chất của các dối tượng nghiên cứu, nhà khoa học cũng đi tìm cả những phương phấp mới và tìm cả cách phối hợp cả các phương pháp khác nhau để đi đến chân lí. Moi phương pháp nghiên cứu khoa học đều có diểm mạnh và chỗ yếu.
Sử dụng phối hợp là cách duy nhất để khác phục chỗ yếu và phát huy điểm mạnh của các phương pháp nghiên cứu khoa học. Phương pháp luân (methodology) theo nghía hẹp là lí luận tổng quát, là những-quan điểm chung, là_cách tiếp -cân khoa học. Đây là những luận điểm mang mầu sác triết học, tuy. nhĩỗn nó không đồng nhất với triết học mà nó chĩ là cách vân dụng triết học như thế giới quan để giải thích và khám phá mà thôi? Những quan điểm phương pháp luân này là kim chỉ nam hướng dẫn nhà khoa học con đường tìm tòi, nghiên cứu.
Có những quan điểm phương pháp luân chung cho nhiều ngành khoạ học, cũng có những quan điềm riêng, đặc thù của một lình’vực khoa học mà gọi là phương pháp luận chuyên ngành. Khoa học tự nhiên, kĩ thuật và khoa học xã hôi có hai cách tiếp cận đối với phương phằp luân. Khoã học tự nhiên là 9 khoa học thực nghiêm, nghiên cứu khoa học tự nhiên bât đầu từ các sự kiộn cụ thể. Con đường nghiên cứù thường là thí nghiêm bàng cách qui nạp mà hình thành luận điểm khoa học, nghĩa là đi từ phương pháp cụ thể, sau đó mới xuất hiên nhu cầu về phương pháp luận.
Khoa học xã hội là khoa học thực chứng, nghiên cứu khoa học xã hội cũng đòi hỏi phải tích lũy các sự kiên đông đảo, tuy nhiên đổ giải thích chúng động chạm tới các vấn đe triết học. Đo vậy nghiên cứu và giải thích các hiện tượng xã hôi bao giờ cũng có quan điểm dẫn đường, cho nên vai trò của phương pháp luân là vô cùng to lớn III. Ý NGHĨA CỦA VIỆC NGHIÊN cúú KHOA HỌC GIÁO DỤC *. Trong thế giới hiện đại, cuộc đua tranh về kinh tế thực chất là cuộc đua tranh về khoa học và công nghệ.
Cốt lõi của khoa học và công nghệ là trí tuệ của con ngữời.