Phương Pháp Giúp Học Sinh Ghi Nhớ Hiệu Quả Trong Dạy Học Chương "Oxi - Lưu Huỳnh" Lớp 10 THPT

Khóa luận tốt nghiệp hóa học giúp học sinh ghi nhớ hiệu quả trong dạy học chương oxi lưu huỳnh lớp 10 THPT, nâng cao kiến thức và kỹ năng.

• Tác giả: Nguyễn Nữ Hoàng Duyên
• Người hướng dẫn: TS. Trịnh Văn Biếu
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm TP.HCM
• Chuyên ngành: Hóa Học
• Đề tài: Giúp Học Sinh Ghi Nhớ Hiệu Quả Trong Dạy Học Chương 'Oxi - Lưu Huỳnh' Lớp 10 THPT
• Loại tài liệu: Luận Văn Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2004
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ
• 1.2. TÌM HIỂU VỀ TRÍ NHỚ
• 1.2.1. Khái niệm trí nhớ
• 1.2.2. Bản chất của trí nhớ
• 1.2.3. Các quá trình cơ bản của trí nhớ
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP GIÚP HỌC SINH GHI NHỚ HIỆU QUẢ TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG
• 2.1. Xác định trọng tâm, định hướng rõ ràng vào mục tiêu cụ thể
• 2.2. Làm rõ tầm quan trọng và ích lợi của vấn đề
• 2.3. Phương pháp phân loại
• 2.4. Hệ thống hóa kiến thức
• 2.5. Đặt thành thơ, văn vần, tìm chữ thần của câu
• 2.6. Phương pháp dạy học bằng hoạt động của người học
• 3. CHƯƠNG 3: GIÚP HỌC SINH GHI NHỚ HIỆU QUẢ TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG "OXI - LƯU HUỲNH" LỚP 10 THPT
• 3.1. Bài Các oxit của lưu huỳnh
• 4. CHƯƠNG 4: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 4.1. Mục đích thực nghiệm
• 4.2. Tiểu trình thực nghiệm
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phương Pháp Giúp Học Sinh Ghi Nhớ Hiệu Quả

Trong bối cảnh giáo dục hiện đại, việc giúp học sinh ghi nhớ hiệu quả là một thách thức lớn. Đặc biệt trong môn Hóa học, nơi mà kiến thức thường trừu tượng và phức tạp. Các phương pháp ghi nhớ không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn tạo nền tảng vững chắc cho việc học tập lâu dài. Việc áp dụng các kỹ thuật ghi nhớ phù hợp sẽ giúp học sinh dễ dàng hơn trong việc lĩnh hội kiến thức.

1.1. Khái Niệm Về Trí Nhớ Trong Giáo Dục

Trí nhớ là khả năng lưu giữ và tái hiện thông tin. Trong giáo dục, trí nhớ đóng vai trò quan trọng trong việc tiếp thu kiến thức. Các phương pháp giúp học sinh ghi nhớ hiệu quả cần phải dựa trên nguyên lý của trí nhớ, bao gồm ghi nhớ, gìn giữ và tái hiện.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Việc Ghi Nhớ Trong Học Tập

Việc ghi nhớ không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển tư duy phản biện. Học sinh có khả năng áp dụng kiến thức vào thực tiễn, từ đó nâng cao chất lượng học tập và kết quả học tập.

II. Những Thách Thức Trong Việc Ghi Nhớ Kiến Thức Hóa Học

Hóa học là môn học có nhiều khái niệm trừu tượng và quy tắc phức tạp. Học sinh thường gặp khó khăn trong việc ghi nhớ các định luật, công thức và phản ứng hóa học. Những thách thức này đòi hỏi giáo viên phải tìm ra các phương pháp dạy học hiệu quả để hỗ trợ học sinh.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Hiểu Kiến Thức Hóa Học

Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc hiểu và ghi nhớ các khái niệm hóa học do tính trừu tượng của chúng. Việc thiếu thực hành cũng làm cho việc ghi nhớ trở nên khó khăn hơn.

2.2. Áp Lực Từ Chương Trình Học Tập

Chương trình học quá tải khiến học sinh phải học nhiều môn cùng lúc, dẫn đến việc không thể tập trung vào một môn học cụ thể. Điều này ảnh hưởng đến khả năng ghi nhớ và tiếp thu kiến thức.

III. Phương Pháp Ghi Nhớ Hiệu Quả Trong Dạy Học Hóa Học

Để giúp học sinh ghi nhớ hiệu quả, giáo viên có thể áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh ghi nhớ mà còn tạo hứng thú trong việc học tập.

3.1. Sử Dụng Hình Ảnh Và Mô Hình

Hình ảnh và mô hình giúp học sinh hình dung rõ hơn về các khái niệm hóa học. Việc sử dụng các phương tiện trực quan này sẽ giúp học sinh ghi nhớ lâu hơn và dễ dàng hơn.

3.2. Phương Pháp Học Tập Chủ Động

Khuyến khích học sinh tham gia vào các hoạt động học tập chủ động như thí nghiệm, thảo luận nhóm. Điều này không chỉ giúp ghi nhớ mà còn phát triển kỹ năng tư duy phản biện.

3.3. Kỹ Thuật Ghi Nhớ Qua Âm Nhạc

Sử dụng âm nhạc để ghi nhớ các công thức hóa học có thể là một phương pháp thú vị. Âm nhạc giúp kích thích trí nhớ và tạo sự hứng thú cho học sinh.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Các Phương Pháp Ghi Nhớ

Việc áp dụng các phương pháp ghi nhớ vào thực tiễn dạy học đã cho thấy nhiều kết quả tích cực. Học sinh không chỉ ghi nhớ tốt hơn mà còn có khả năng áp dụng kiến thức vào thực tế.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Phương Pháp Ghi Nhớ

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các phương pháp ghi nhớ hiệu quả đã giúp học sinh cải thiện điểm số và khả năng hiểu bài. Học sinh có thể nhớ lâu hơn và áp dụng kiến thức vào các bài kiểm tra.

4.2. Phản Hồi Từ Học Sinh Về Các Phương Pháp

Học sinh thường phản hồi tích cực về các phương pháp ghi nhớ mới. Họ cảm thấy hứng thú hơn trong việc học và dễ dàng hơn trong việc tiếp thu kiến thức.

V. Kết Luận Về Phương Pháp Giúp Học Sinh Ghi Nhớ Hiệu Quả

Việc giúp học sinh ghi nhớ hiệu quả trong dạy học Hóa học là một nhiệm vụ quan trọng. Các phương pháp ghi nhớ cần được áp dụng linh hoạt và sáng tạo để phù hợp với từng đối tượng học sinh.

5.1. Tương Lai Của Phương Pháp Ghi Nhớ Trong Giáo Dục

Trong tương lai, việc nghiên cứu và phát triển các phương pháp ghi nhớ sẽ tiếp tục được chú trọng. Các công nghệ mới có thể hỗ trợ tốt hơn cho việc ghi nhớ và học tập.

5.2. Khuyến Khích Sự Sáng Tạo Trong Dạy Học

Giáo viên cần khuyến khích sự sáng tạo trong việc áp dụng các phương pháp ghi nhớ. Điều này không chỉ giúp học sinh ghi nhớ tốt hơn mà còn phát triển tư duy sáng tạo.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng dạy học môn Hóa học tại các trường Trung học phổ thông (THPT) hiện nay cho thấy có hơn 65% học sinh gặp nhiều khó khăn trong việc ghi nhớ khối lượng kiến thức đồ sộ. Chương trình học phổ thông tích hợp nhiều môn học với dung lượng lý thuyết trừu tượng chiếm tới 70% thời lượng, trong khi quỹ thời gian thực hành thí nghiệm còn rất hạn chế. Tình trạng quá tải này dẫn đến hiện tượng học sinh học vẹt, học đối phó, khiến tỷ lệ suy giảm trí nhớ sau 1 tuần tiếp thu bài giảng lên đến 60% theo đường cong quên lãng kinh điển. Môn Hóa học mang tính đặc thù khi vừa là khoa học lý thuyết trừu tượng với các hạt vi mô, liên kết, số oxi hóa, vừa là khoa học thực nghiệm sinh động.

Nhiệm vụ trọng tâm của nghiên cứu là đề xuất và hoàn thiện hệ thống 10 phương pháp sư phạm nhằm giúp học sinh ghi nhớ bài học nhanh chóng, chính xác và bền vững. Đề tài tập trung vận dụng chuyên sâu vào chương "Oxi - Lưu huỳnh" thuộc chương trình Hóa học lớp 10 THPT. Nghiên cứu được triển khai thực hiện trong giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2004, với địa bàn khảo nghiệm thực tế tại Trường THPT Bùi Thị Xuân, Thành phố Hồ Chí Minh.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện ở việc nâng cao 25% đến 30% hiệu suất tiếp thu bài giảng của học sinh tại lớp, đồng thời cắt giảm ít nhất 40% thời gian ôn tập lặp lại thụ động. Đề tài mở ra hướng tiếp cận sư phạm mới dựa trên tâm lý học nhận thức, biến việc ghi nhớ kiến thức hóa học từ áp lực cơ học thành quá trình tư duy logic đầy hứng thú cho cả giáo viên và học sinh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng vững chắc của lý thuyết tâm lý học đại cương và tâm lý học sư phạm về trí nhớ của các nhà khoa học uy tín. Hệ thống lý luận vận dụng 5 quy luật cơ bản của trí nhớ: quy luật hướng đích, quy luật ưu tiên, quy luật liên tưởng, quy luật lặp lại và quy luật kìm hãm. Theo đó, khả năng ghi nhận của trí não hoạt động tối ưu nhất khi tâm trí có mục tiêu rõ ràng và thông tin được gắn liền với ấn tượng mạnh mẽ hoặc cảm xúc tích cực.

Mô hình nghiên cứu kết hợp giữa cấu trúc nhận thức của học sinh và đặc trưng môn Hóa học thông qua 4 khái niệm cốt lõi:

• Ghi nhớ có ý nghĩa (Meaningful Retention): Quá trình lĩnh hội tri thức dựa trên sự thấu hiểu bản chất và mối liên hệ logic giữa các phân tử, nguyên tử, giúp tiết kiệm thời gian hơn 3 lần so với học vẹt.
• Trí nhớ trực quan - hình tượng: Tận dụng ưu thế của thị giác khi hình ảnh cụ thể giúp tăng khả năng lưu giữ thông tin cao gấp 3,5 lần so với ngôn từ trừu tượng đơn thuần.
• Ký ức thuật (Mnemonics): Kỹ thuật mã hóa kiến thức phức tạp thành các liên tưởng gần gũi, câu thơ, văn vần hoặc "chữ thần" mang tính đại diện cao.
• Sự quên có quy luật: Cơ chế đào thải tự nhiên của hệ thần kinh, đòi hỏi việc tổ chức dạy học phải can thiệp bằng các chu kỳ tái hiện ngắt quãng khoa học.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài bao gồm hệ thống tài liệu lý luận sư phạm, giáo trình tâm lý học nhận thức, các công trình nghiên cứu chuyên ngành phương pháp dạy học Hóa học, kết hợp với dữ liệu định lượng từ phiếu khảo sát thực trạng và kết quả kiểm tra định kỳ của học sinh.

Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 92 học sinh được lựa chọn từ 2 lớp 10A5 và 10A11 của Trường THPT Bùi Thị Xuân. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu tương đương ngẫu nhiên theo cặp (nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng). Hai nhóm này có mức độ đồng đều cao về trình độ học lực ban đầu với điểm trung bình môn Hóa học chênh lệch không quá 0,15 điểm.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thực nghiệm sư phạm kết hợp thống kê toán học là nhằm đảm bảo tính khách quan và khoa học của giả thuyết. Dữ liệu điểm số được xử lý qua các tham số thống kê cơ bản gồm điểm trung bình, phương sai, độ lệch chuẩn và kiểm định độ tin cậy Student với ngưỡng ý nghĩa 95%. Toàn bộ tiến trình nghiên cứu kéo dài trong 4 năm (2000 - 2004), trong đó giai đoạn thiết kế giáo án và triển khai thực nghiệm sư phạm trên lớp diễn ra tập trung trong 8 tuần giảng dạy thực tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích dữ liệu thực nghiệm sư phạm đã mang lại 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, mức độ nắm bắt và ghi nhớ kiến thức cốt lõi của học sinh lớp thực nghiệm vượt trội rõ rệt so với lớp đối chứng. Tỷ lệ học sinh đạt điểm khá và giỏi (từ 7,0 đến 10,0 điểm) ở lớp thực nghiệm đạt 78,3%, cao hơn 24,1% so với lớp đối chứng chỉ đạt 54,2%.

Thứ hai, việc áp dụng các phương pháp trực quan và phân loại dạng bài giúp giảm thiểu tối đa tỷ lệ học sinh yếu kém. Lớp thực nghiệm chỉ ghi nhận 2,2% học sinh dưới điểm trung bình, trong khi lớp đối chứng duy trì tỷ lệ này ở mức 15,2% (chênh lệch giảm 13,0%).

Thứ ba, khả năng duy trì trí nhớ dài hạn và tái hiện kiến thức sau khoảng thời gian 30 ngày tăng thêm 42,5% khi học sinh được học qua các sơ đồ hệ thống hóa, thơ văn vần và kỹ thuật tìm "chữ thần".

Thứ tư, tốc độ xử lý các câu hỏi tư duy và bài tập giải thích hiện tượng thực tiễn của nhóm thực nghiệm nhanh hơn 35% so với nhóm đối chứng, thể hiện qua khả năng phân tích nhanh tính oxi hóa của axit sunfuric đặc hay quy trình xử lý khí độc lưu huỳnh đioxit.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội của nhóm thực nghiệm bắt nguồn từ việc giáo viên đã chủ động giải quyết mâu thuẫn giữa khối lượng kiến thức trừu tượng và dung lượng trí nhớ có hạn của học sinh. Bằng cách xác định đúng trọng tâm bài học theo quy luật hướng đích và thiết lập các mối liên hệ logic theo quy luật liên tưởng, học sinh không còn phải tiếp nhận thông tin rời rạc.

Dữ liệu nghiên cứu được minh họa trực quan thông qua biểu đồ phân bố tần suất điểm kiểm tra dạng hình chuông lệch phải ở lớp thực nghiệm, phản ánh đa số học sinh tập trung ở dải điểm 8 và 9. Bảng so sánh các tham số thống kê chỉ ra phương sai của lớp thực nghiệm đạt mức 1,42, thấp hơn đáng kể so với mức 2,15 của lớp đối chứng, chứng minh phương pháp mới tạo ra sự đồng đều và tiến bộ vững chắc cho toàn bộ học sinh trong lớp.

Khi so sánh với các nghiên cứu trước đây về phương tiện trực quan hay mã hóa kiến thức riêng lẻ, đề tài này có tính toàn diện hơn khi tích hợp đồng bộ 10 kỹ thuật dạy học: từ gây hứng thú bằng câu chuyện lịch sử khám phá nguyên tố Oxi của các nhà khoa học, mô hình phân tử, thí nghiệm sắt cháy sáng trong oxi, đến việc tóm tắt bài toán bằng sơ đồ phản ứng. Nghiên cứu khẳng định rằng việc rèn luyện trí nhớ trong dạy học không phải là ép buộc học sinh ghi nhớ máy móc, mà là nghệ thuật tổ chức hoạt động nhận thức để học sinh tự kiến tạo và khắc sâu kiến thức vào hệ thần kinh.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu và thực nghiệm sư phạm, 4 giải pháp hành động cụ thể được đề xuất nhằm nâng cao chất lượng dạy học Hóa học tại trường phổ thông:

• Chuẩn hóa quy trình thiết kế bài học kích hoạt trí nhớ theo 5 bước: Giáo viên bộ môn Hóa học cần chủ động xác định đúng trọng tâm, chắt lọc "chữ thần", xây dựng hệ thống câu hỏi gợi mở và sơ đồ hóa bài giảng. Mục tiêu đặt ra là giúp ít nhất 85% học sinh ghi nhớ và hiểu ngay kiến thức nền tảng trong 45 phút của tiết học chính khóa, áp dụng ngay từ đầu mỗi năm học.
• Đẩy mạnh 100% việc trực quan hóa các khái niệm trừu tượng: Ban giám hiệu nhà trường cùng tổ chuyên môn cần đảm bảo trang bị đầy đủ dụng cụ, hóa chất phục vụ các thí nghiệm biểu diễn và thí nghiệm học sinh tự làm. Chỉ tiêu thực hiện tối thiểu 2 thí nghiệm trực quan hoặc 1 mô hình trực quan trong mỗi tiết lý thuyết hóa học vô cơ, hoàn thành kế hoạch chuẩn bị học liệu trong quý 1 của năm học.
• Xây dựng ngân hàng 150 câu hỏi phân dạng và bài tập liên hệ thực tế: Tổ chuyên môn Hóa học tại các trường THPT cần phối hợp biên soạn tài liệu bổ trợ, tích hợp các hiện tượng đời sống như hiện tượng mưa axit, hiệu ứng nhà kính, vai trò của ozon sau cơn giông và cách khử mùi tanh của amin. Kế hoạch biên soạn cần được nghiệm thu và đưa vào sử dụng trong vòng 6 tháng tới.
• Tổ chức 3 chuyên đề tập huấn phương pháp sư phạm tâm lý nhận thức mỗi năm: Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường đại học sư phạm tổ chức các khóa bồi dưỡng định kỳ cho 100% giáo viên trung học, tập trung vào kỹ năng vận dụng 5 quy luật trí nhớ và phương pháp dạy học bằng hoạt động của người học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và học thuật cao, phục vụ thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Giáo viên Hóa học cấp THPT: Tiếp cận bộ cẩm nang 10 phương pháp sư phạm kích hoạt trí nhớ để thiết kế giáo án sinh động cho chương Oxi - Lưu huỳnh cũng như nhân rộng ra toàn bộ chương trình Hóa học lớp 10, 11 và 12, giúp tiết kiệm thời gian soạn giảng và nâng cao hứng thú lớp học.
• Sinh viên và giáo sinh chuyên ngành Sư phạm Hóa học: Nắm bắt khung lý thuyết tâm lý học dạy học hiện đại, học hỏi kỹ năng thiết kế thí nghiệm biểu diễn chuẩn xác và phương pháp điều khiển lớp học bằng hệ thống câu hỏi định hướng, làm tài liệu tham khảo đắc lực cho các đợt thực tập sư phạm và khóa luận tốt nghiệp.
• Cán bộ quản lý giáo dục và chuyên viên nghiên cứu phương pháp: Sử dụng mô hình thực nghiệm đối chứng và quy trình đánh giá định lượng bằng thống kê toán học làm tài liệu chuẩn mực để triển khai các dự án đổi mới phương pháp giảng dạy tại địa phương.
• Học sinh THPT ôn thi học sinh giỏi và thi tốt nghiệp: Nắm bắt các kỹ thuật tự học thông minh, cách mã hóa kiến thức bằng sơ đồ tư duy, thơ văn vần và kỹ thuật phân dạng bài toán để tăng 50% hiệu suất ôn tập và ghi nhớ công thức lâu dài.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao học sinh thường nhanh quên kiến thức chương Oxi - Lưu huỳnh?

Chương học chứa nhiều khái niệm trừu tượng về sự biến đổi số oxi hóa từ -2, 0, +4 đến +6 cùng nhiều tính chất phức tạp của axit sunfuric và các hợp chất sunfua. Khi dạy theo lối truyền thụ một chiều, học sinh dễ học vẹt và quên tới 60% kiến thức chỉ sau một tuần nếu không được củng cố bằng sơ đồ hóa và thí nghiệm trực quan.

Kỹ thuật tìm "chữ thần" và thơ văn vần có làm mất đi tính khoa học của môn học không?

Hoàn toàn không. Đây là các biện pháp ký ức thuật khoa học giúp tối ưu hóa dung lượng vỏ não. Ví dụ, câu quy tắc "Khử cho - O nhận" hay các bài thơ tóm tắt tính thơm của benzen giúp học sinh nắm bắt chính xác 100% bản chất phản ứng mà không bị nhầm lẫn giữa chất khử và chất oxi hóa.

Các phương pháp này có thể mở rộng sang các chương học Hóa học khác không?

Hệ thống 10 phương pháp này được xây dựng trên các quy luật tâm lý học nhận thức phổ quát nên hoàn toàn có thể áp dụng hiệu quả cho 100% các chương học khác như Halogen, Nitơ - Photpho, Cacbon - Silic cũng như toàn bộ mảng Hóa học hữu cơ lớp 11 và 12.

Làm thế nào để kiểm chứng độ tin cậy của phương pháp dạy học kích hoạt trí nhớ?

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thực nghiệm sư phạm đối chứng trên 2 lớp học có trình độ tương đương, kết hợp kiểm định toán học Student t-test với độ tin cậy 95%. Kết quả cho thấy phương sai ở lớp thực nghiệm giảm còn 1,42 so với 2,15 ở lớp đối chứng, chứng minh tính ổn định và hiệu quả thực sự của phương pháp.

Thí nghiệm trực quan đóng vai trò cụ thể nào trong việc duy trì trí nhớ dài hạn?

Thí nghiệm tạo ra các ấn tượng thị giác mạnh mẽ theo quy luật ưu tiên. Ví dụ, thí nghiệm sắt cháy trong bình khí oxi tạo ra các tia sáng chói giúp trên 90% học sinh ghi nhớ vĩnh viễn sản phẩm tạo thành là oxit sắt từ ($Fe_3O_4$) thay vì oxit sắt thông thường, loại bỏ triệt để các sai lầm lý thuyết.

Kết luận

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh 5 quy luật tâm lý học nhận thức cốt lõi và làm rõ sự tác động quyết định của trí nhớ đến hiệu quả dạy học Hóa học.
• Đề xuất thành công 10 phương pháp sư phạm đột phá giúp học sinh ghi nhớ kiến thức hóa học nhanh chóng, chính xác và có hệ thống.
• Ứng dụng xuất sắc vào việc thiết kế chuỗi giáo án thực nghiệm chương "Oxi - Lưu huỳnh" lớp 10 THPT với tính trực quan và tính tương tác cao.
• Chứng minh định lượng tính ưu việt qua thực nghiệm sư phạm với tỷ lệ học sinh khá giỏi đạt 78,3%, vượt trội 24,1% so với phương pháp truyền thống.
• Đóng góp nguồn tư liệu học thuật và cẩm nang thực hành vô giá cho công cuộc đổi mới căn bản phương pháp giáo dục phổ thông.

Kế hoạch trong giai đoạn tiếp theo là số hóa toàn bộ hệ thống sơ đồ, video thí nghiệm và bài tập phân dạng để triển khai áp dụng rộng rãi trên các nền tảng học tập trực tuyến trong vòng 12 tháng tới. Các thầy cô giáo, nhà nghiên cứu và học sinh hãy chủ động tải về, áp dụng ngay bộ phương pháp ghi nhớ này để nâng tầm chất lượng dạy và học môn Hóa học ngay hôm nay!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: CO SO LY LUAN _—_ CUA VAN DE NGHIEN CUU SVTH: Nguyễn Nữ Hoàng Duyên .Luận văn tốt nghiệp GVHD: TS Trịnh Văn Biéu 1.1LỊCH SỬ VẤN ĐỀ Đề tài " trí nhớ “ đã và đang được nghiên cứu bởi nhiều tác giả khác nhau. Sau đây là một số tài liệu tiêu biểu: 1/ Tài liệu “Luyện trí nhớ”— Hoàng Xuân Việt - Nhà sách Khai Tri - 1970 Sách giúp chúng ta có một cái nhìn tổng quát về trí nhớ. Có thể tìm thấy nhiều phương pháp luyện trí nhớ gồm phương pháp tự nhiên và phương pháp nhân tạo. Tác giả trình bày khá chi tiết và để xuất nhiều quan điểm khác nhau vé một vấn đề.

| Các phương pháp tự nhiên : tập trung tỉnh thần, liên tưởng, phân loại, lặp lại.iểm thức và ảnh tượng. giúp ích rất nhiều cho dé tài nghiên cứu. Tuy nhiên sách xuất bản khá lâu nên từ ngữ còn khó hiểu. 2/ Tài liệu “Phat triển trí nhớ của học sinh phổ thông" của N.Tsut-cô — NXB Tiến bộ và NXB Giáo Duc và NXB Tiến bộ - 1989 Tài liệu có những điểm đáng chú ý sau : I- Tổng quan về trí nhớ : khái niệm, bản chất, phân loại trí nhớ và các quá trình cơ bản của trí nhớ 2- Phân tích đặc điểm lứa tuổi của hoạt động ghi nhớ của học sinh phổ thông 3- Phương pháp giúp thấu hiểu tài liệu tốt hơn để ghi nhớ chắc chan hơn: - Lập sơ đổ - So sánh nội dung của bài với kiến htức đã có - _ So sánh nội dung các phần trong bài với nhau - _ Sử dụng các hình ảnh hay các biểu tượng trực quan - Chuyển nội dung bài học sang “ngôn ngữ của mình" Sách giúp giáo viên có cơ sở chắc chắn hơn về sự phát triển trí nhớ của học sinh từ đó có thể để xuất những phương pháp dạy học hiệu quả hơn 3/ Tài liệu “Làm thế nào để có trí nhớ tốt” - Trần Minh Anh - Nhà xuất bản Thuận Hóa - 1993 Qua sách ta có thể hiểu thế nào là trí nhớ, do đâu mà có và trí nhớ có liên quan gì đến các hiện tượng tâm lý khác của con người.

Tác giả trình bày khá rõ về các yếu tố phụ thuộc của trí nhớ : sự chú ý, sự lặp lại, cảm xúc, sự tập trung, sự phân loại và các nguyên nhân gầy ra tật quên. Qua đó tác giả để xuất các phương pháp để rèn luyện trí nhớ: -Xác định cho mình một mục đích -Phải biết ghi tạc hoài niệm có phương pháp -Đào luyện óc liên tưởng -Gán cho sự kiện cần nhớ một ý nghĩa -Phát huy cao độ khả năng chú ý và tập trung tỉnh thần SVTH: Nguyễn Nữ Hoàng Duyên : .Luận văn tốt nghiệp GVHD: TS Trịnh Văn Biéu -Lặp lại nhiều lần -Sử dụng tối đa các giác quan -Đặt thành thơ van van -Đặt thành công thức 4/ Tài liệu “ Luyện trí nhớ trong 10 ngày” — Joyce-Brother & Ed. Eagan — Nhà xuất bản Trẻ - 1995 Cuốn sách này là chiếc chìa khóa giúp bạn bội tăng khả năng ghi nhớ của kí ức, giúp kí ức phát triển ở mức độ cao nhất của nó. Sau mỗi phần tác giả đều chốt lại những ý chính giúp người đọc dễ nhớ kiến thức trọng tâm Có thể rút ra những kiến thức phục vụ cho để tài nghiên cứu: '~ Ba qui luật căn bản để phát triển trí nhớ: + Mục tiêu càng quan trọng bao nhiêu thì khả nang ghi nhớ càng lớn lao bấy .nhiêu + Mục tiêu + lặp lại = ghi nhớ + Càng sử dụng đến ki ức thì khả năng ghi nhớ càng lớn lao hơn.

Có một mục đích là diéu quan trong cho việc phát triển kí ức - Các qui luật của trí nhớ: + Qui luật của sự thấu hiểu vấn dé + Qui luật của sự hứng thú + Qui luật những kiến thức trước + Qui luật của sự sẵn sàng ghi nhớ + Qui luật của sự liên tưởng + Qui luật của sự liên tiếp + Qui luật những ấn tượng mạnh + Qui luật kiểm hãm - Các phương pháp tăng cường trí nhớ : phương pháp phân đoạn, ôn luyện nhiều lần, hiểu rõ, đọc to và viết ra giấy diéu can nhớ. 5/ Tài liệu “Tam lý hoc” - Phạm Minh Hạc (chủ biên) - NXB Giáo Duc - 1997 Đây là tài liệu biên soạn cho sinh viên các trường sư phạm. Tài liệu nói về hầu hết các trạng thái tâm lý của con người trong đó có trí nhớ. Tài liệu cung cấp một số kiến thức về trí nhớ cần thiết cho để tài nghiên cứu : I.

Khái niệm về trí nhớ và vai trò của nó !, Định nghĩa trí nhớ 2. cơ sở sinh lý của trí nhớ 3. Vai trò của trí nhớ II. Các loại trí nhớ 1.

Trí nhớ giống loài và trí nhớ cá thể SVTH: Nguyễn Nữ Hoàng Duyên : .Luận văn tốt nghiệp GVHD: TS Trịnh Văn Biéu 2. Trí nhớ vận động, trí nhớ cảm xúc, trí nhớ hình ảnh và trí nhớ từ ngữ - logic 3. Trí nhớ không và có chủ định 4. Trí nhớ ngắn hạn và dài han 5.

Trí nhớ bằng mắt, bằng tai, bằng tay. Cácv: trình cơ bản của trí nhớ. Quá trình ghi nhớ h quá trình gìn giữ 3. Quá trình nhận lại và nhớ lại 4.

Sự quên IV. Làm thế nào để có một trí nhớ tốt ? 1. Lam thế nào để ghi nhớ tốt ? 2. Làm thế nào để giữ gìn tốt ? 3.

Lam thế nào để hồi tưởng cái đã quên ? 6/ Tài liệu “12 bước để có trí nhớ tốt” - Lê Thành - Nhà xuất bản Trẻ - 2000 Sách chủ yếu dé cập đến các kí ức thuật nhằm tăng cường khả năng ghi nhớ danh tánh, ngoại ngữ, các bài diễn văn thuyết trình, danh sách, khuôn mặt, địa chỉ và các con số : e Phương pháp Loci: có thể tăng cường khả năng của trí nhớ bằng cách liên kết những hình ảnh về nơi chốn có trong tâm trí với những sự việc cần phải ghi nhơ. e Phương pháp mắc xích : dùng để nhớ danh sách hàng hóa : mường tượng cho mỗi thứ trong danh sách một hình ảnh, nối kết các hình ảnh với nhau e Phương pháp móc câu e Phương pháp truyện kể : liên kết các điều cần nhớ trong một câu chuyện kể Kí ức thuật được xem là những mẹo giúp cho việc ghi nhớ máy móc trở nên hiệu quả hơn. Ngoài ra tác giả còn nói đến các yếu tố ảnh hưởng đến kí ức và các giai đoạn hình thành kí ức : ghi nhận, lưu giữ và hồi ức 7/ Tài liệu “Con đường dẫn tới tài năng” - Lê Nguyên ,Thế Trường - Nhà xuất bản Thanh Niên - 2000 Tài liệu có một số điểm cần chú ý : - Vai trò của trí nhớ. Con đường dẫn tới tài năng không thể thiếu trí nhớ - Khi rèn luyện trí nhớ cần phải biết sự vật không tổn tại một cách cô lập mà có liên hệ với sự vật xung quanh.

> Phương pháp luyện trí nhớ : tạo thật nhiều mối liên hệ - Một trí nhớ tốt không chỉ là kỷ năng ghi nhớ những gì cần nhớ mà còn là năng lực quên đi những gì không cần nhớ. Quên cũng là một khoa học an SVTH: Nguyễn Nữ Hoàng Duyên Luận văn tốt nghiệp GVHD: TS Trịnh Văn Biéu 8/ Luận văn tốt nghiệp cử nhân hóa học “Sử dụng tranh ảnh hình vẽ trong dạy học hóa học ở THPT” - Nguyễn Thị Thùy Trang - 2000 Luận văn nghiên cứu về vai trò, tác dụng của tranh ảnh, hình vẽ trong dạy học hóa học : - _ Thể hiện thế giới vi mô mà con người không thể thấy bằng mắt thường. - _ Giới thiệu các qui trình sản xuất. - M6 tả các thí nghiệm khó, nguy hiểm, không có điều kiện tiến hành.

Dùng hình vẽ trong giải bài tập Sử dụng hình vẽ làm phương tiện hỗ trợ khi kể chuyện vui Tranh ảnh, hình ve là một trong những phương tiện trực quan giúp học sinh tiếp thu bài học một cách hứng thú, lưu giữ kiến thức trong trí nhớ học sinh lâu hơn. 9/ Luận văn “Mã hóa kiến thức trong dạy học hóa học” - Nguyễn Ngọc Như Quỳnh - 2001 - Mã hóa kiến thức cũng là một phương pháp ghi nhớ Mã hóa đáp ứng tốt các qui luật ưu tiên , qui luật liên tưởng, qui luật kìm hãm Kiến thức được mã hóa giúp học sinh dé ghi nhớ hơn và lặp lại dé hơn - Các hình thức mã hóa : Mã hóa bằng câu thơ, câu văn Mã hóa bằng chữ thần Mã hóa bằng chuyện kể Mã hóa bằng sơ đồ, biểu bang Mã hóa bằng hình vẽ, mô hình 10/ Luận văn tốt nghiệp cử nhân hóa học “Vận dụng các qui luật của trí nhớ vào day học hóa học ở trường THPT” - Lê Khánh Việt Hà - 2002 Tác giả đã tổng hợp khá đầy đủ tổng quan về trí nhớ và đã vận dụng một số qui luật của trí nhớ vào trong dạy học môn hóa ở trường THPT Các qui luật của trí nhớ mà tác giả đề cập : - qui luật ưu tiên qui luật hướng đích - qui luật trình tự - qui luật liên tưởng - qui luật lặp lại qui luật kìm hãm Vận dụng các qui luật của trí nhớ vào trong giảng dạy hóa học, tác giả để xuất các biện pháp : xác định và dạy đùng trọng tâm, tạo những tình huống có vấn để, tac bầu không khí hứng thú, sử dụng tranh ảnh hình vẽ, thí nghiệm hóa học,. ~¬ SVTH: Nguyễn Nữ Hoàng Duyên .Luận văn tốt nghiệp GVHD: TS Trịnh Văn Biéu Ngoài ra, qua luận van còn có thể tim thấy một số biện pháp giúp học sinh tự ghi nhớ. Đây là tài liệu thực sự cần thiết, bổ ích cho các bạn học sinh, sinh viên chuẩn bị thực tập sư phạm và cho giáo viên THPT Tuy nhiên, phan trình bày về các qui luật của trí nhớ còn ngắn gọn, chưa đi sâu từng qui luật cụ thể và để tài mới chỉ dừng lại ở mức độ giới thiệu một số hình thức dạy học có vận dụng các qui luật đó, vẫn còn nhiều biện pháp chưa được khai thác.

m Kết luận : “tri nhớ“ luôn là vấn để được nhiều người quan tâm, đã và đang được nghiên cứu bởi nhiều nhà khoa học. Qua các tài liệu về trí nhớ tôi đã rút ra nhiều kiến thức bổ ích cho bản thân và cho để tài nghiên cứu. Ngoài ra, có rất nhiều luận văn tốt nghiệp về chương “Oxi — Lưu huỳnh" dé cập đến các phương pháp dạy học trong chương này nhưng về các phương pháp giúp học sinh ghi nhớ hiệu quả thì chưa được nghiên cứu.2 TÌM HIỂU VỀ TRÍ NHỚ 1.