Chương 1: CO SO LY LUAN _—_ CUA VAN DE NGHIEN CUU SVTH: Nguyễn Nữ Hoàng Duyên .Luận văn tốt nghiệp GVHD: TS Trịnh Văn Biéu 1.1LỊCH SỬ VẤN ĐỀ Đề tài " trí nhớ “ đã và đang được nghiên cứu bởi nhiều tác giả khác nhau. Sau đây là một số tài liệu tiêu biểu: 1/ Tài liệu “Luyện trí nhớ”— Hoàng Xuân Việt - Nhà sách Khai Tri - 1970 Sách giúp chúng ta có một cái nhìn tổng quát về trí nhớ. Có thể tìm thấy nhiều phương pháp luyện trí nhớ gồm phương pháp tự nhiên và phương pháp nhân tạo. Tác giả trình bày khá chi tiết và để xuất nhiều quan điểm khác nhau vé một vấn đề.
| Các phương pháp tự nhiên : tập trung tỉnh thần, liên tưởng, phân loại, lặp lại.iểm thức và ảnh tượng. giúp ích rất nhiều cho dé tài nghiên cứu. Tuy nhiên sách xuất bản khá lâu nên từ ngữ còn khó hiểu. 2/ Tài liệu “Phat triển trí nhớ của học sinh phổ thông" của N.Tsut-cô — NXB Tiến bộ và NXB Giáo Duc và NXB Tiến bộ - 1989 Tài liệu có những điểm đáng chú ý sau : I- Tổng quan về trí nhớ : khái niệm, bản chất, phân loại trí nhớ và các quá trình cơ bản của trí nhớ 2- Phân tích đặc điểm lứa tuổi của hoạt động ghi nhớ của học sinh phổ thông 3- Phương pháp giúp thấu hiểu tài liệu tốt hơn để ghi nhớ chắc chan hơn: - Lập sơ đổ - So sánh nội dung của bài với kiến htức đã có - _ So sánh nội dung các phần trong bài với nhau - _ Sử dụng các hình ảnh hay các biểu tượng trực quan - Chuyển nội dung bài học sang “ngôn ngữ của mình" Sách giúp giáo viên có cơ sở chắc chắn hơn về sự phát triển trí nhớ của học sinh từ đó có thể để xuất những phương pháp dạy học hiệu quả hơn 3/ Tài liệu “Làm thế nào để có trí nhớ tốt” - Trần Minh Anh - Nhà xuất bản Thuận Hóa - 1993 Qua sách ta có thể hiểu thế nào là trí nhớ, do đâu mà có và trí nhớ có liên quan gì đến các hiện tượng tâm lý khác của con người.
Tác giả trình bày khá rõ về các yếu tố phụ thuộc của trí nhớ : sự chú ý, sự lặp lại, cảm xúc, sự tập trung, sự phân loại và các nguyên nhân gầy ra tật quên. Qua đó tác giả để xuất các phương pháp để rèn luyện trí nhớ: -Xác định cho mình một mục đích -Phải biết ghi tạc hoài niệm có phương pháp -Đào luyện óc liên tưởng -Gán cho sự kiện cần nhớ một ý nghĩa -Phát huy cao độ khả năng chú ý và tập trung tỉnh thần SVTH: Nguyễn Nữ Hoàng Duyên : .Luận văn tốt nghiệp GVHD: TS Trịnh Văn Biéu -Lặp lại nhiều lần -Sử dụng tối đa các giác quan -Đặt thành thơ van van -Đặt thành công thức 4/ Tài liệu “ Luyện trí nhớ trong 10 ngày” — Joyce-Brother & Ed. Eagan — Nhà xuất bản Trẻ - 1995 Cuốn sách này là chiếc chìa khóa giúp bạn bội tăng khả năng ghi nhớ của kí ức, giúp kí ức phát triển ở mức độ cao nhất của nó. Sau mỗi phần tác giả đều chốt lại những ý chính giúp người đọc dễ nhớ kiến thức trọng tâm Có thể rút ra những kiến thức phục vụ cho để tài nghiên cứu: '~ Ba qui luật căn bản để phát triển trí nhớ: + Mục tiêu càng quan trọng bao nhiêu thì khả nang ghi nhớ càng lớn lao bấy .nhiêu + Mục tiêu + lặp lại = ghi nhớ + Càng sử dụng đến ki ức thì khả năng ghi nhớ càng lớn lao hơn.
Có một mục đích là diéu quan trong cho việc phát triển kí ức - Các qui luật của trí nhớ: + Qui luật của sự thấu hiểu vấn dé + Qui luật của sự hứng thú + Qui luật những kiến thức trước + Qui luật của sự sẵn sàng ghi nhớ + Qui luật của sự liên tưởng + Qui luật của sự liên tiếp + Qui luật những ấn tượng mạnh + Qui luật kiểm hãm - Các phương pháp tăng cường trí nhớ : phương pháp phân đoạn, ôn luyện nhiều lần, hiểu rõ, đọc to và viết ra giấy diéu can nhớ. 5/ Tài liệu “Tam lý hoc” - Phạm Minh Hạc (chủ biên) - NXB Giáo Duc - 1997 Đây là tài liệu biên soạn cho sinh viên các trường sư phạm. Tài liệu nói về hầu hết các trạng thái tâm lý của con người trong đó có trí nhớ. Tài liệu cung cấp một số kiến thức về trí nhớ cần thiết cho để tài nghiên cứu : I.
Khái niệm về trí nhớ và vai trò của nó !, Định nghĩa trí nhớ 2. cơ sở sinh lý của trí nhớ 3. Vai trò của trí nhớ II. Các loại trí nhớ 1.
Trí nhớ giống loài và trí nhớ cá thể SVTH: Nguyễn Nữ Hoàng Duyên : .Luận văn tốt nghiệp GVHD: TS Trịnh Văn Biéu 2. Trí nhớ vận động, trí nhớ cảm xúc, trí nhớ hình ảnh và trí nhớ từ ngữ - logic 3. Trí nhớ không và có chủ định 4. Trí nhớ ngắn hạn và dài han 5.
Trí nhớ bằng mắt, bằng tai, bằng tay. Cácv: trình cơ bản của trí nhớ. Quá trình ghi nhớ h quá trình gìn giữ 3. Quá trình nhận lại và nhớ lại 4.
Sự quên IV. Làm thế nào để có một trí nhớ tốt ? 1. Lam thế nào để ghi nhớ tốt ? 2. Làm thế nào để giữ gìn tốt ? 3.
Lam thế nào để hồi tưởng cái đã quên ? 6/ Tài liệu “12 bước để có trí nhớ tốt” - Lê Thành - Nhà xuất bản Trẻ - 2000 Sách chủ yếu dé cập đến các kí ức thuật nhằm tăng cường khả năng ghi nhớ danh tánh, ngoại ngữ, các bài diễn văn thuyết trình, danh sách, khuôn mặt, địa chỉ và các con số : e Phương pháp Loci: có thể tăng cường khả năng của trí nhớ bằng cách liên kết những hình ảnh về nơi chốn có trong tâm trí với những sự việc cần phải ghi nhơ. e Phương pháp mắc xích : dùng để nhớ danh sách hàng hóa : mường tượng cho mỗi thứ trong danh sách một hình ảnh, nối kết các hình ảnh với nhau e Phương pháp móc câu e Phương pháp truyện kể : liên kết các điều cần nhớ trong một câu chuyện kể Kí ức thuật được xem là những mẹo giúp cho việc ghi nhớ máy móc trở nên hiệu quả hơn. Ngoài ra tác giả còn nói đến các yếu tố ảnh hưởng đến kí ức và các giai đoạn hình thành kí ức : ghi nhận, lưu giữ và hồi ức 7/ Tài liệu “Con đường dẫn tới tài năng” - Lê Nguyên ,Thế Trường - Nhà xuất bản Thanh Niên - 2000 Tài liệu có một số điểm cần chú ý : - Vai trò của trí nhớ. Con đường dẫn tới tài năng không thể thiếu trí nhớ - Khi rèn luyện trí nhớ cần phải biết sự vật không tổn tại một cách cô lập mà có liên hệ với sự vật xung quanh.
> Phương pháp luyện trí nhớ : tạo thật nhiều mối liên hệ - Một trí nhớ tốt không chỉ là kỷ năng ghi nhớ những gì cần nhớ mà còn là năng lực quên đi những gì không cần nhớ. Quên cũng là một khoa học an SVTH: Nguyễn Nữ Hoàng Duyên Luận văn tốt nghiệp GVHD: TS Trịnh Văn Biéu 8/ Luận văn tốt nghiệp cử nhân hóa học “Sử dụng tranh ảnh hình vẽ trong dạy học hóa học ở THPT” - Nguyễn Thị Thùy Trang - 2000 Luận văn nghiên cứu về vai trò, tác dụng của tranh ảnh, hình vẽ trong dạy học hóa học : - _ Thể hiện thế giới vi mô mà con người không thể thấy bằng mắt thường. - _ Giới thiệu các qui trình sản xuất. - M6 tả các thí nghiệm khó, nguy hiểm, không có điều kiện tiến hành.
Dùng hình vẽ trong giải bài tập Sử dụng hình vẽ làm phương tiện hỗ trợ khi kể chuyện vui Tranh ảnh, hình ve là một trong những phương tiện trực quan giúp học sinh tiếp thu bài học một cách hứng thú, lưu giữ kiến thức trong trí nhớ học sinh lâu hơn. 9/ Luận văn “Mã hóa kiến thức trong dạy học hóa học” - Nguyễn Ngọc Như Quỳnh - 2001 - Mã hóa kiến thức cũng là một phương pháp ghi nhớ Mã hóa đáp ứng tốt các qui luật ưu tiên , qui luật liên tưởng, qui luật kìm hãm Kiến thức được mã hóa giúp học sinh dé ghi nhớ hơn và lặp lại dé hơn - Các hình thức mã hóa : Mã hóa bằng câu thơ, câu văn Mã hóa bằng chữ thần Mã hóa bằng chuyện kể Mã hóa bằng sơ đồ, biểu bang Mã hóa bằng hình vẽ, mô hình 10/ Luận văn tốt nghiệp cử nhân hóa học “Vận dụng các qui luật của trí nhớ vào day học hóa học ở trường THPT” - Lê Khánh Việt Hà - 2002 Tác giả đã tổng hợp khá đầy đủ tổng quan về trí nhớ và đã vận dụng một số qui luật của trí nhớ vào trong dạy học môn hóa ở trường THPT Các qui luật của trí nhớ mà tác giả đề cập : - qui luật ưu tiên qui luật hướng đích - qui luật trình tự - qui luật liên tưởng - qui luật lặp lại qui luật kìm hãm Vận dụng các qui luật của trí nhớ vào trong giảng dạy hóa học, tác giả để xuất các biện pháp : xác định và dạy đùng trọng tâm, tạo những tình huống có vấn để, tac bầu không khí hứng thú, sử dụng tranh ảnh hình vẽ, thí nghiệm hóa học,. ~¬ SVTH: Nguyễn Nữ Hoàng Duyên .Luận văn tốt nghiệp GVHD: TS Trịnh Văn Biéu Ngoài ra, qua luận van còn có thể tim thấy một số biện pháp giúp học sinh tự ghi nhớ. Đây là tài liệu thực sự cần thiết, bổ ích cho các bạn học sinh, sinh viên chuẩn bị thực tập sư phạm và cho giáo viên THPT Tuy nhiên, phan trình bày về các qui luật của trí nhớ còn ngắn gọn, chưa đi sâu từng qui luật cụ thể và để tài mới chỉ dừng lại ở mức độ giới thiệu một số hình thức dạy học có vận dụng các qui luật đó, vẫn còn nhiều biện pháp chưa được khai thác.
m Kết luận : “tri nhớ“ luôn là vấn để được nhiều người quan tâm, đã và đang được nghiên cứu bởi nhiều nhà khoa học. Qua các tài liệu về trí nhớ tôi đã rút ra nhiều kiến thức bổ ích cho bản thân và cho để tài nghiên cứu. Ngoài ra, có rất nhiều luận văn tốt nghiệp về chương “Oxi — Lưu huỳnh" dé cập đến các phương pháp dạy học trong chương này nhưng về các phương pháp giúp học sinh ghi nhớ hiệu quả thì chưa được nghiên cứu.2 TÌM HIỂU VỀ TRÍ NHỚ 1.