Luận Văn Thạc Sĩ: Kỹ Năng Tư Vấn Tâm Lý Của Giáo Viên Giáo Dục Đặc Biệt Tại Thành Phố Hồ Chí Minh

Luận văn thạc sĩ phân tích kỹ năng tư vấn tâm lí của giáo viên giáo dục đặc biệt tại TP.HCM, đóng góp nâng cao chất lượng giáo dục.

• Tác giả: Trần Thị Nguyên Phương
• Người hướng dẫn: TS. Võ Thị Tường Vy
• Trường học: Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tâm lý học
• Đề tài: Kỹ năng tư vấn tâm lý của giáo viên giáo dục đặc biệt tại Thành phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KỸ NĂNG TƯ VẤN TÂM LÝ CỦA GIÁO VIÊN GIÁO DỤC ĐẶC BIỆT
• 1.1. Tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.1.1. Các nghiên cứu về kỹ năng tư vấn tâm lý ở nước ngoài
• 1.1.2. Các nghiên cứu về tư vấn tâm lý cho cha mẹ có con khuyết tật trí tuệ
• 1.2. Lý luận về kỹ năng tư vấn tâm lý của giáo viên giáo dục đặc biệt
• 2. THỰC TRẠNG KỸ NĂNG TƯ VẤN TÂM LÝ CỦA GIÁO VIÊN GIÁO DỤC ĐẶC BIỆT TẠI TP. HỒ CHÍ MINH
• 2.1. Tổ chức và phương pháp nghiên cứu
• 2.1.1. Mẫu nghiên cứu
• 2.1.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.1.3. Tiêu chí đánh giá và thang đánh giá
• 2.2. Thực trạng kỹ năng tư vấn tâm lý của giáo viên giáo dục đặc biệt tại Tp. Hồ Chí Minh
• 2.2.1. Nội dung của tư vấn tâm lý
• 2.2.2. Mức độ kỹ năng tư vấn tâm lý của giáo viên giáo dục đặc biệt
• 2.2.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng tư vấn tâm lý của giáo viên giáo dục đặc biệt
• 2.2.4. Tiểu kết chương 2
• 3. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• 1. DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 2. DANH MỤC CÁC BẢNG
• 3. DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về kỹ năng tư vấn tâm lý của giáo viên giáo dục đặc biệt

Phần này trình bày cơ sở lý luận về kỹ năng tư vấn tâm lý của giáo viên giáo dục đặc biệt. Nghiên cứu tổng quan lịch sử về vấn đề này, bao gồm các nghiên cứu ở nước ngoài và trong nước. Các nghiên cứu nước ngoài tập trung vào kỹ năng tương tác và giao tiếp trong tư vấn, trong khi các nghiên cứu trong nước chủ yếu xoay quanh việc áp dụng các kỹ năng này vào thực tiễn. Phần này cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của kỹ năng lắng nghe, đặt câu hỏi, phản hồi, và cung cấp thông tin trong quá trình tư vấn tâm lý.

1.1. Tổng quan lịch sử nghiên cứu

Các nghiên cứu về kỹ năng tư vấn tâm lý bắt đầu từ cuối thế kỷ XIX, với sự đóng góp của các nhà khoa học như Francis Galton và Wilhelm Wundt. Các nghiên cứu này chia thành hai hướng chính: lý luận và thực tiễn. Hướng lý luận tập trung vào kỹ năng giao tiếp bằng lời và không lời, trong khi hướng thực tiễn áp dụng các kỹ thuật tâm lý vào tư vấn. Các tác giả như Carl Rogers và Sigmund Freud đã có những đóng góp quan trọng trong lĩnh vực này.

1.2. Lý luận về kỹ năng tư vấn tâm lý

Kỹ năng tư vấn tâm lý được xem là nền tảng để thiết lập mối quan hệ tin cậy giữa giáo viên và phụ huynh. Các kỹ năng cơ bản bao gồm lắng nghe, đặt câu hỏi, phản hồi, và cung cấp thông tin. Những kỹ năng này giúp giáo viên thu thập thông tin và hỗ trợ phụ huynh hiệu quả hơn. Ngoài ra, các yếu tố như ngôn ngữ không lời và biểu cảm cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình tư vấn.

II. Thực trạng kỹ năng tư vấn tâm lý của giáo viên giáo dục đặc biệt tại TP

Phần này phân tích thực trạng kỹ năng tư vấn tâm lý của giáo viên giáo dục đặc biệt tại TP.HCM. Nghiên cứu sử dụng phương pháp điều tra bằng bảng hỏi và phỏng vấn sâu để đánh giá mức độ hiểu biết và thực hiện các kỹ năng tư vấn. Kết quả cho thấy, kỹ năng lắng nghe được thực hiện tốt hơn so với các kỹ năng khác. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế trong việc áp dụng các kỹ năng này vào thực tiễn.

2.1. Tổ chức và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện trên 80 giáo viên giáo dục đặc biệt tại các trường chuyên biệt ở TP.HCM. Phương pháp nghiên cứu bao gồm điều tra bằng bảng hỏi và phỏng vấn sâu. Các tiêu chí đánh giá tập trung vào mức độ hiểu biết và thực hiện các kỹ năng tư vấn tâm lý. Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS để đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy.

2.2. Kết quả nghiên cứu

Kết quả cho thấy, kỹ năng lắng nghe được giáo viên thực hiện ở mức độ cao nhất, tiếp theo là kỹ năng đặt câu hỏi và phản hồi. Kỹ năng cung cấp thông tin có mức độ thực hiện thấp nhất. Các yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng tư vấn bao gồm nhận thức về vai trò của giáo viên, chương trình đào tạo, và sự hỗ trợ từ nhà trường.

III. Kết luận và kiến nghị

Phần này tổng hợp các kết quả nghiên cứu và đưa ra kiến nghị nhằm nâng cao kỹ năng tư vấn tâm lý cho giáo viên giáo dục đặc biệt. Các kiến nghị bao gồm việc cải thiện chương trình đào tạo, tăng cường các khóa tập huấn về kỹ năng tư vấn, và hỗ trợ giáo viên trong quá trình thực hiện tư vấn. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc áp dụng các kỹ năng này vào thực tiễn để hỗ trợ hiệu quả cho phụ huynh có con khuyết tật.

3.1. Kết luận

Nghiên cứu khẳng định tầm quan trọng của kỹ năng tư vấn tâm lý trong việc hỗ trợ phụ huynh có con khuyết tật. Kỹ năng lắng nghe được xem là yếu tố then chốt, trong khi các kỹ năng khác cần được cải thiện thông qua đào tạo và thực hành.

3.2. Kiến nghị

Để nâng cao kỹ năng tư vấn tâm lý, cần cải thiện chương trình đào tạo, tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu, và tăng cường sự hỗ trợ từ nhà trường. Ngoài ra, giáo viên cần được khuyến khích thực hành các kỹ năng này trong môi trường thực tế để đạt hiệu quả cao hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo ước tính, tại Thành phố Hồ Chí Minh hiện có khoảng 80 giáo viên giáo dục đặc biệt (GV GDĐB) làm việc tại các trường chuyên biệt, chịu trách nhiệm giảng dạy và hỗ trợ trẻ khuyết tật trí tuệ (KTTT). Trẻ KTTT thường gặp nhiều khó khăn về nhận thức, ngôn ngữ, vận động và kỹ năng xã hội, gây áp lực lớn lên cha mẹ trong việc chăm sóc và giáo dục. Trong bối cảnh đó, kỹ năng tư vấn tâm lý (TVTL) của GV GDĐB đóng vai trò then chốt trong việc hỗ trợ cha mẹ hiểu và phối hợp giáo dục con em mình hiệu quả hơn.

Mục tiêu nghiên cứu là khảo sát thực trạng kỹ năng TVTL của GV GDĐB tại Thành phố Hồ Chí Minh, tập trung vào bốn kỹ năng cơ bản: lắng nghe, đặt câu hỏi, phản hồi và cung cấp thông tin. Nghiên cứu được thực hiện trên mẫu gồm 80 GV GDĐB tại ba trường chuyên biệt ở các quận Bình Thạnh, Bình Chánh và Gò Vấp, cùng với 6 phụ huynh có con học tại các trường này và 2 chuyên gia tư vấn tâm lý. Thời gian nghiên cứu tập trung vào năm 2018, nhằm cung cấp cơ sở dữ liệu thực tiễn và đề xuất các giải pháp nâng cao kỹ năng TVTL cho GV GDĐB.

Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc nâng cao chất lượng tư vấn tâm lý, góp phần cải thiện hiệu quả giáo dục và can thiệp cho trẻ KTTT, đồng thời giảm bớt áp lực tâm lý cho cha mẹ. Kết quả nghiên cứu cũng hỗ trợ các cơ sở đào tạo và quản lý giáo dục trong việc xây dựng chương trình bồi dưỡng kỹ năng tư vấn chuyên sâu cho GV GDĐB, góp phần phát triển giáo dục đặc biệt tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về kỹ năng tư vấn tâm lý, tập trung vào bốn kỹ năng chính: kỹ năng lắng nghe, kỹ năng đặt câu hỏi, kỹ năng phản hồi và kỹ năng cung cấp thông tin. Theo Kate Cain (1986), các kỹ năng giao tiếp bằng lời như lắng nghe, phản hồi và đặt câu hỏi là nền tảng để thiết lập mối quan hệ tin cậy trong tư vấn. Richard N.J (2003) nhấn mạnh kỹ năng tư vấn giúp thân chủ hiểu và thay đổi nhận thức về vấn đề của mình, trong đó các kỹ năng giao tiếp đóng vai trò trung tâm.

Lý thuyết về kỹ năng được tiếp cận từ ba góc độ: kỹ thuật hành động, biểu hiện năng lực và hành vi ứng xử. Trong đó, kỹ năng tư vấn tâm lý được hiểu là khả năng vận dụng hiệu quả kiến thức và kinh nghiệm chuyên môn vào hoạt động tư vấn nhằm giúp đối tượng tự nhận thức và giải quyết vấn đề. Các kỹ năng này được hình thành qua quá trình nhận thức, làm thử và luyện tập liên tục.

Ngoài ra, nghiên cứu cũng dựa trên lý thuyết về đặc điểm tâm lý của cha mẹ có con KTTT, bao gồm các giai đoạn tâm lý từ chối, giận dữ, thương lượng, buồn nản đến chấp nhận, ảnh hưởng trực tiếp đến nhu cầu và hiệu quả tư vấn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phối hợp giữa định tính và định lượng. Mẫu nghiên cứu gồm 80 GV GDĐB được chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện tại ba trường chuyên biệt ở Thành phố Hồ Chí Minh, cùng với 6 phụ huynh và 2 chuyên gia tư vấn tâm lý tham gia phỏng vấn sâu.

Nguồn dữ liệu chính là bảng hỏi khảo sát thực trạng kỹ năng TVTL, gồm ba phần: nhận thức về kỹ năng, mức độ thực hiện kỹ năng và các yếu tố ảnh hưởng. Bảng hỏi được xây dựng dựa trên cơ sở lý luận và được chuyên gia góp ý chỉnh sửa để đảm bảo độ tin cậy (hệ số Alpha > 0.8).

Phương pháp phân tích dữ liệu sử dụng phần mềm SPSS 20, bao gồm phân tích mô tả (điểm trung bình, độ lệch chuẩn), phân tích tương quan và so sánh để đánh giá mức độ kỹ năng và các yếu tố ảnh hưởng. Phỏng vấn sâu được sử dụng để làm rõ và bổ sung thông tin từ bảng hỏi, tập trung vào biểu hiện kỹ năng và nhu cầu thực tế của GV và phụ huynh.

Thời gian nghiên cứu kéo dài trong năm 2018, đảm bảo thu thập dữ liệu đầy đủ và phản ánh chính xác thực trạng kỹ năng TVTL của GV GDĐB tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mức độ kỹ năng lắng nghe của GV GDĐB đạt điểm trung bình cao nhất (ĐTB khoảng 4.2 trên thang 5), vượt trội hơn so với các kỹ năng khác. Kỹ năng này được thể hiện qua việc GV tập trung chú ý, quan sát tinh tế và thể hiện thái độ tôn trọng khi lắng nghe cha mẹ chia sẻ.

2. Kỹ năng cung cấp thông tin đạt mức trung bình khá (ĐTB khoảng 3.8), tuy nhiên vẫn còn hạn chế về việc truyền đạt thông tin cụ thể và phù hợp với từng hoàn cảnh gia đình. Một số GV chưa chủ động cập nhật thông tin mới hoặc chưa linh hoạt trong cách truyền đạt.

3. Kỹ năng đặt câu hỏi và phản hồi có điểm trung bình thấp hơn, lần lượt là 3.5 và 3.4, cho thấy đây là những kỹ năng cần được cải thiện. GV thường sử dụng câu hỏi đóng và ít khai thác sâu cảm xúc, suy nghĩ của phụ huynh, đồng thời phản hồi chưa đầy đủ về mặt cảm xúc.

4. Các yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng TVTL bao gồm: tính tích cực trong công việc (tương quan r = 0.65, p < 0.01), thâm niên công tác (tương quan r = 0.58, p < 0.01), kiến thức chuyên môn (tương quan r = 0.62, p < 0.01), cơ hội được tập huấn bồi dưỡng (tương quan r = 0.55, p < 0.05) và nhận thức của cha mẹ về TVTL (tương quan r = 0.50, p < 0.05).

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy kỹ năng lắng nghe là điểm mạnh của GV GDĐB, phù hợp với giả thuyết khoa học và các nghiên cứu trước đây về vai trò của lắng nghe trong tư vấn tâm lý. Việc GV thể hiện sự tập trung và tôn trọng khi lắng nghe giúp xây dựng mối quan hệ tin cậy với cha mẹ, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình tư vấn.

Tuy nhiên, kỹ năng đặt câu hỏi và phản hồi còn hạn chế, có thể do thiếu đào tạo chuyên sâu và kinh nghiệm thực hành. So sánh với nghiên cứu của Nguyễn Thị Hằng Phương (2014) về cố vấn học tập, kỹ năng lắng nghe cũng được thực hiện nhiều nhất, trong khi kỹ năng đặt câu hỏi và phản hồi ít được chú trọng. Điều này cho thấy cần có các chương trình bồi dưỡng tập trung nâng cao kỹ năng này cho GV GDĐB.

Yếu tố tính tích cực trong công việc được xác định là nhân tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến kỹ năng TVTL, đồng thuận với quan điểm của Weit (1957) và Neukrug (1999) về vai trò của thái độ và động lực trong hoạt động tư vấn. Thâm niên công tác và kiến thức chuyên môn cũng đóng vai trò then chốt, phản ánh tầm quan trọng của kinh nghiệm và đào tạo bài bản.

Cơ hội được tập huấn bồi dưỡng kỹ năng TVTL giúp GV cập nhật kiến thức và thực hành kỹ năng, từ đó nâng cao hiệu quả tư vấn. Nhận thức của cha mẹ về vai trò và tầm quan trọng của TVTL cũng ảnh hưởng đến sự hợp tác và kết quả tư vấn, phù hợp với đặc điểm tâm lý của cha mẹ có con KTTT đã được nghiên cứu.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột so sánh điểm trung bình các kỹ năng TVTL và bảng tương quan các yếu tố ảnh hưởng, giúp minh họa rõ ràng mức độ và mối quan hệ giữa các biến số.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu về kỹ năng đặt câu hỏi và phản hồi cho GV GDĐB trong vòng 6-12 tháng tới. Chủ thể thực hiện là các trường đại học sư phạm và trung tâm đào tạo giáo viên giáo dục đặc biệt tại TP. Hồ Chí Minh.

2. Xây dựng chương trình tập huấn định kỳ về kỹ năng tư vấn tâm lý, cập nhật kiến thức mới và kỹ thuật thực hành cho GV GDĐB. Mục tiêu nâng cao điểm trung bình kỹ năng TVTL lên trên 4.0 trong vòng 2 năm.

3. Khuyến khích GV GDĐB tăng cường tính tích cực và thái độ yêu nghề thông qua các hoạt động giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ tinh thần. Ban giám hiệu các trường chuyên biệt cần tạo môi trường làm việc tích cực, động viên kịp thời.

4. Tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức của cha mẹ về vai trò và lợi ích của tư vấn tâm lý trong giáo dục trẻ KTTT. Các trung tâm tư vấn và trường học phối hợp tổ chức hội thảo, tọa đàm hàng năm nhằm thúc đẩy sự hợp tác giữa gia đình và nhà trường.

5. Phát triển tài liệu hướng dẫn kỹ năng tư vấn tâm lý dành riêng cho GV GDĐB, bao gồm các tình huống thực tế và bài tập thực hành. Đề xuất hoàn thành trong 1 năm và phân phối rộng rãi tại các trường chuyên biệt.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên giáo dục đặc biệt: Nghiên cứu cung cấp kiến thức và đánh giá thực trạng kỹ năng tư vấn tâm lý, giúp GV nhận diện điểm mạnh, điểm yếu và hướng phát triển kỹ năng nghề nghiệp.

2. Nhà quản lý giáo dục đặc biệt: Thông tin về các yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng TVTL giúp xây dựng chính sách đào tạo, bồi dưỡng phù hợp, nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên.

3. Chuyên gia tư vấn tâm lý và công tác xã hội: Tài liệu tham khảo về kỹ năng tư vấn trong lĩnh vực giáo dục đặc biệt, hỗ trợ phát triển chương trình đào tạo và can thiệp hiệu quả.

4. Phụ huynh có con khuyết tật trí tuệ: Hiểu rõ vai trò của tư vấn tâm lý và kỹ năng của GV GDĐB, từ đó tăng cường sự hợp tác và tham gia tích cực trong quá trình giáo dục và can thiệp cho con.

Câu hỏi thường gặp

1. Kỹ năng tư vấn tâm lý của GV GDĐB gồm những kỹ năng nào?
   Bao gồm bốn kỹ năng chính: lắng nghe, đặt câu hỏi, phản hồi và cung cấp thông tin. Đây là những kỹ năng nền tảng giúp GV hỗ trợ cha mẹ hiểu và giải quyết các vấn đề liên quan đến trẻ KTTT.

2. Tại sao kỹ năng đặt câu hỏi và phản hồi lại quan trọng trong tư vấn?
   Hai kỹ năng này giúp khai thác sâu thông tin, khơi gợi suy nghĩ và cảm xúc của phụ huynh, từ đó tạo điều kiện cho họ tự nhận thức và tìm ra giải pháp phù hợp cho con mình.

3. Yếu tố nào ảnh hưởng nhiều nhất đến kỹ năng tư vấn của GV GDĐB?
   Tính tích cực trong công việc được xác định là yếu tố quan trọng nhất, tiếp theo là thâm niên công tác, kiến thức chuyên môn và cơ hội được tập huấn bồi dưỡng.

4. Làm thế nào để nâng cao kỹ năng tư vấn tâm lý cho GV GDĐB?
   Thông qua các khóa đào tạo chuyên sâu, bồi dưỡng kỹ năng thực hành, tạo môi trường làm việc tích cực và tăng cường sự hợp tác giữa GV và phụ huynh.

5. Phụ huynh có vai trò gì trong quá trình tư vấn tâm lý?
   Phụ huynh cần nhận thức rõ tầm quan trọng của tư vấn tâm lý, tích cực hợp tác với GV, cung cấp thông tin và tham gia vào quá trình giáo dục, can thiệp cho trẻ để đạt hiệu quả tốt nhất.

Kết luận

• Kỹ năng lắng nghe của GV GDĐB tại Thành phố Hồ Chí Minh được thực hiện ở mức cao nhất, trong khi kỹ năng đặt câu hỏi và phản hồi còn hạn chế.
• Các yếu tố chủ quan như tính tích cực, thâm niên và kiến thức chuyên môn cùng các yếu tố khách quan như tập huấn và nhận thức của cha mẹ ảnh hưởng đáng kể đến kỹ năng tư vấn.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các chương trình đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng tư vấn tâm lý cho GV GDĐB.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao kỹ năng tư vấn, góp phần cải thiện hiệu quả giáo dục và hỗ trợ cha mẹ trẻ KTTT.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai đào tạo, phát triển tài liệu hướng dẫn và tăng cường hợp tác giữa nhà trường và gia đình.

Hành động ngay: Các cơ sở giáo dục và quản lý cần ưu tiên đầu tư vào đào tạo kỹ năng tư vấn tâm lý cho GV GDĐB để nâng cao chất lượng giáo dục đặc biệt và hỗ trợ hiệu quả cho trẻ khuyết tật trí tuệ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KỸ NĂNG TƯ VẤN TÂM LÝ CỦA GIÁO VIÊN GIÁO DỤC ĐẶC BIỆT. Tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn đề. Các nghiên cứu về kỹ năng tư vấn tâm lý ở nước ngoài.

Các nghiên cứu về kỹ năng tư vấn tâm lý ở trong nước. Lý luận về kỹ năng tư vấn tâm lý của giáo viên giáo dục đặc biệt. Lý luận về kỹ năng. Kỹ năng tư vấn tâm lý.

Kỹ năng tư vấn tâm lý của giáo viên giáo dục đặc biệt. Các yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng tư vấn tâm lý của giáo viên giáo dục đặc biệt. THỰC TRẠNG KỸ NĂNG TƯ VẤN TÂM LÝ CỦA GIÁO VIÊN GIÁO DỤC ĐẶC BIỆT TẠI TP. Tổ chức và phương pháp nghiên cứu.

Mẫu nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Tiêu chí đánh giá và thang đánh giá. Thực trạng kỹ năng tư vấn tâm lý của giáo viên giáo dục đặc biệt tại Tp.

Hồ Chí Minh. Nội dung của tư vấn tâm lý. Mức độ kỹ năng tư vấn tâm lý của giáo viên giáo dục đặc biệt. Các yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng tư vấn tâm lý của giáo viên giáo dục đặc biệt.

68 Tiểu kết chương 2. 73 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 74 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 78 PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ĐLC Độ lệch chuẩn ĐTB Điểm trung bình GDĐB Giáo dục đặc biệt GV Giáo viên KN Kỹ năng KTTT Khuyết tật trí tuệ Tp Thành phố TVTL Tư vấn tâm lý DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.

Vài nét về khách thể nghiên cứu. Thang đánh giá mức độ hiểu biết về KN. Thang đánh giá mức độ thực hiện KN. Thang đánh giá mức độ KN TVTL của GV GDĐB.

Đánh giá mức độ KN TVTL của GV GDĐB. Độ tin cậy của các thang đo KN TVTL của GV GDĐB. Mức độ kỹ năng chung của GV GDĐB. Mức độ KN TVTL của GV GDĐB.

Tương quan giữa nhận thức của KN TVTL với KN TVTL chung của GV GDĐB. KN TVTL chung của GV GDĐB biểu hiện qua mặt hành vi. Kỹ năng tư vấn tâm lý thành phần của giáo viên giáo dục đặc biệt biểu hiện qua mặt hành vi. Biểu hiện hành vi của kỹ năng lắng nghe.

Biểu hiện hành vi của kỹ năng đặt câu hỏi. Biểu hiện hành vi của kỹ năng cung cấp thông tin. Biểu hiện hành vi KN phản hồi. Mức độ ảnh hưởng các yếu tố chủ quan đến KN TVTL của GV GDĐB.

Mức độ ảnh hưởng các yếu tố khách quan đến KN TVTL của GV GDĐB. Thứ tự ảnh hưởng các yếu tố đến KNTVTL của GV GDĐB. 71 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 2. Nội dung tư vấn tâm lý của GV GDĐB.

Mặt nhận thức kỹ năng tư vấn tâm lý chung của GV GDĐB. Mặt nhận thức của các kỹ năng thành phần của GV GDĐB. Tính cấp thiết của đề tài Một đứa trẻ ra đời không thể chọn trước cho mình một cơ thể khỏe mạnh hay một trí tuệ phát triển. Vì vậy, bên cạnh những trẻ được sinh ra bình thường về thể chất và tâm lý cũng có những trẻ khiếm khuyết về cơ thể, về trí tuệ, đáng lưu ý là trẻ khuyết tật trí tuệ (KTTT).

Đây là những trẻ em gặp khó khăn trong sự phát triển nhận thức, trí tuệ, ngôn ngữ, vận động… Giảng dạy cho những trẻ KTTT là đối đầu với những thách thức độc đáo và đặc biệt mà cần những người có chuyên môn, điển hình là giáo viên Giáo dục đặc biệt (GV GDĐB). Vai trò của GV GDĐB không chỉ liên quan đến việc giảng dạy mà còn phối hợp, cộng tác với cha mẹ để thực hiện chương trình giáo dục cá nhân của mỗi học sinh. Do đó, với tư cách là GV GDĐB, ngoài việc đảm bảo về kiến thức chuyên môn họ còn cần phải có KN giao tiếp, tư vấn cho cha mẹ nhằm gia tăng hiệu quả chất lượng can thiệp trẻ KTTT. Đối với cha mẹ có con KTTT, họ thường xuyên phải đối mặt với những thách thức liên quan đến đặc điểm của trẻ.

Ở trẻ KTTT dễ gặp vấn đề khó khăn như: giao tiếp; hiểu biết về các quy luật xã hội; kỹ năng tự phục vụ; lăng xăng, giảm tập trung chú ý. Đối mặt với các khó khăn này của con cha mẹ thường xuyên rơi vào trạng thái căng thẳng, dễ tức giận, đặc biệt khi đưa con tiếp xúc với môi trường bên ngoài, những nơi công cộng họ chịu những ánh nhìn phán xét và đánh giá của người xung quanh, làm tăng căng thẳng của cha mẹ. Những biểu hiện về cư xử, nói năng ngốc nghếch hơn sơ với tuổi, tiếp thu chậm, nhanh quên, nhớ kém và khó tập trung vào hoạt động… của trẻ khiến cha mẹ trải qua một loạt trải nghiệm tâm lý khác nhau: đau khổ, tức giận, xấu hổ, trầm cảm, phủ nhận… Sự khó khăn dễ nhận thấy là sự kỳ thị xã hội gắn liền với những người KTTT. Điều này khiến cho nhiều gia đình cảm thấy bị cô lập khỏi những người hàng xóm và cộng đồng.

Ngoài ra, cha mẹ không cảm thấy được hiểu biết hoặc hỗ trợ bởi gia đình và bạn bè bởi họ thật sự không hiểu những căng thẳng của người chăm sóc một đứa con KTTT. Sự gia tăng căng thẳng càng lên cao khi giữa vợ và chồng xảy ra mâu thuẫn liên quan đến tài chính, trách nhiệm, giáo dục con… Dưới những tình huống khó khăn về nuôi dạy trẻ KTTT, cha mẹ thường có vấn đề về sức khoẻ tâm thần (trích trong Anthony Yeo, 2 1993). Rõ ràng việc nâng đỡ, hỗ trợ về tinh thần cho cha mẹ có con KTTT là hết sức cần thiết. Đội ngũ làm việc trong lĩnh vực giáo dục đặc biệt ở Việt Nam thường bao gồm: giáo dục đặc biệt, âm ngữ trị liệu, tâm lý giáo dục, tâm lý lâm sàng, công tác xã hội, giáo dục mầm non.

Nhìn chung các chương trình đào tạo chính quy liên quan đến tư vấn tâm lý cho cha mẹ hoặc người trực tiếp chăm sóc trẻ KTTT còn chưa được chuyên sâu và thiếu thực hành. Về phía các chương trình tập huấn, bồi dưỡng tại các cơ sở trường chuyên biệt hầu hết tập trung vào các phương pháp hay kỹ thuật can thiệp mà không chú trọng đến kỹ năng tư vấn tâm lý cho giáo viên. Rõ ràng đã có sự thiếu hụt về đào tạo, huấn luyện cho giáo viên về kỹ năng quan trọng này. Và chính giáo viên cũng chưa nhận biết rõ về mức độ quan trọng của tư vấn, hỗ trợ tâm lý cho người trực tiếp chăm sóc trẻ dẫn đến sự thiếu hụt các kỹ năng tư vấn tâm lý cơ bản như lắng nghe, đặt câu hỏi, nói lời thông cảm… thậm chí vì không có kỹ năng này, đôi khi họ vô tình làm gia tăng mức độ lo âu, căng thẳng của các bậc cha mẹ.

Bên cạnh đó, qua tìm hiểu thực tế chúng tôi nhận thấy chưa có nghiên cứu lý luận nào về hoạt động tư vấn tâm lý, về những kỹ năng tư vấn giúp giáo viên giáo dục đặc biệt hỗ trợ cha mẹ giáo dục và chăm sóc con KTTT. Xuất phát từ những lý do trên nên chúng tôi chọn đề tài “Kỹ năng tư vấn tâm lý của giáo viên giáo dục đặc biệt tại thành phố Hồ Chí Minh”. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở khảo sát kỹ năng tư vấn tâm lý của giáo viên giáo dục đặc biệt thành phố Hồ Chí Minh đề xuất một số kiến nghị nhằm nâng cao kỹ năng tư vấn tâm lý cho giáo viên giáo dục đặc biệt. Đối tượng và khách thể nghiên cứu 3.

Đối tượng nghiên cứu Mức độ kỹ năng tư vấn tâm lý của giáo viên giáo dục đặc biệt 3. Khách thể nghiên cứu Khách thể nghiên cứu bao gồm: + 80 giáo viên giáo dục đặc biệt làm việc tại các trường chuyên biệt trên địa 3 bàn thành phố Hồ Chí Minh. + 06 cha mẹ có con học tại các trường chuyên biệt. + 2 chuyên gia tư vấn tâm lý.

Giới hạn và phạm vi nghiên cứu Hoạt động tư vấn tâm lý bao gồm nhiều kỹ năng tư vấn, nhưng trong đề tài này, chúng tôi chỉ tập trung nghiên cứu bốn kỹ năng: kỹ năng lắng nghe; kỹ năng đặt câu hỏi; kỹ năng phản hồi; kỹ năng cung cấp thông tin và tiếp cận trên hai mặt: nhận thức và hành vi. Đề tài nghiên cứu trên khách thể chính là 80 giáo viên giáo dục đặc biệt của 3 trường chuyên biệt ở quận Bình Thạnh và Bình Chánh và Gò Vấp tại TP. Hồ Chí Minh 4. Giả thuyết khoa học 4.

Trong bốn kỹ năng thành phần thì kỹ năng lắng nghe được giáo viên giáo dục đặc biệt thực hiện ở mức độ cao hơn kỹ năng đặt câu hỏi, kỹ năng phản hồi và kỹ năng cung cấp thông tin. Có sự ảnh hưởng của yếu tố tính tích cực trong hoạt động tư vấn tâm lý đến kỹ năng tư vấn tâm lý của giáo viên giáo dục đặc biệt. Nhiệm vụ nghiên cứu 5. Nghiên cứu lý luận Hệ thống hoá cơ sở lý luận về kỹ năng của giáo viên giáo dục đặc biệt gồm kỹ năng lắng nghe, kỹ năng phản hồi, kỹ năng đặt câu hỏi và kỹ năng cung cấp thông tin.

Nghiên cứu thực trạng Khảo sát thực trạng kỹ năng tư vấn tâm lý của giáo viên giáo dục đặc biệt tại thành phố Hồ Chí Minh, trên cơ sở đó đề xuất một số biện pháp tác động nhằm nâng cao kỹ năng tư vấn tâm lý cho giáo viên giáo dục đặc biệt. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu Nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận tâm lý học như sau: 6. Phương pháp luận 6. Tiếp cận hệ thống cấu trúc 4 Mọi sự vật hiện tượng trong thế giới đều có mối quan hệ tác động qua lại lẫn nhau.

Tương tự, trong quá trình thực hiện tư vấn tâm lý cho cha mẹ có con khuyết tật trí tuệ, giáo viên giáo dục đặc biệt cũng chịu nhiều tác động từ các yếu tố khách quan và chủ quan như mức độ nhận thức về vai trò, nhiệm vụ của giáo viên giáo dục đặc biệt trong hoạt động tư vấn; các chương trình tập huấn bồi dưỡng kỹ năng tư vấn tâm lý; sự giám sát của quản lý trường; các yếu tố về thời gian thực hiện tư vấn; nhu cầu của cha mẹ… Vì vậy nghiên cứu kỹ năng tư vấn tâm lý của giáo viên giáo dục đặc biệt cần đặt trong mối quan hệ tác động của nhiều yếu tố khác nhau 6. Tiếp cận hoạt động Đặc điểm tâm lý của cá nhân được bộc lộ và thể hiện ra bên ngoài khi tham gia vào hoạt động.