MỞ ĐẦU 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Đào tạo hƣớng tới chuẩn hóa kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp cho sinh viên, đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nƣớc là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong chiến lƣợc phát triển giáo dục đại học Việt Nam giai đoạn 2011–2020 [1]. Các chƣơng trình giáo dục bậc đại học hiện nay đang có xu hƣớng tích hợp mục tiêu và chuẩn đầu ra nhằm phù hợp với sự phát triển rất nhanh của khoa học – công nghệ hiện đại. Trong đó, tùy thuộc và trình độ, phong cách học tập và điều kiện cá nhân mà mỗi sinh viên có một nhu cầu về nội dung và cách thức học tập khác nhau.
Do đó, cùng với việc chuẩn hóa các chƣơng trình đào tạo và cập nhật nội dung dạy học, việc nghiên cứu tìm ra các phƣơng pháp dạy học phù hợp với nhu cầu học tập của sinh viên có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lƣợng đào tạo. Thƣ̣c hành Máy điê ̣n là môn học giúp sinh viên phát triển các kiến thức và kỹ năng kiểm tra , vâ ̣n hành , bảo dƣỡng, sƣ̉a chƣ̃a và đánh giá chấ t lƣơ ̣ng các loại Máy điện thông dụng nhƣ : Máy biến áp , Động cơ điện và Máy phát điê ̣n. Đồng thời, đây cũng là mô ̣t trong nhƣ̃ng môn ho ̣c chuyên ngành và cơ sở ngành quan tro ̣ng cho các nhóm ngành Điê ̣n , Điê ̣n tƣ̉ , Tƣ̣ đô ̣ng hóa, … Vì vậy, việc đổi mới dạy học thƣ̣c hành Máy điê ̣n là hế t sƣ́c cầ n thiế t nhằm đáp ứng đƣợc nhu cầu học tập đa dạng của sinh viên. Cùng với sự phát triển của xã hội, ngày nay quá trình dạy học đã hƣớng trọng tâm hơn vào nhu cầu học tập của ngƣời học thông qua các hình thức học tập linh hoạt, nhƣ: học tập qua mạng, học tập từ xa, học tập tại chỗ; các chƣơng trình đào tạo linh hoạt, nhƣ: đào tạo theo module, đào tạo theo tín chỉ, đào tạo phân hóa.
Các hình thức và chƣơng trình đào tạo linh hoạt này đã cho Luan van 2 thấy đƣợc khả năng đáp ứng rất tốt của quá trình dạy học đối với những thay đổi đa dạng về nhu cầu học tập của ngƣời học và nhu cầu nhân lực của xã hội. Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chƣa có các nghiên cứu liên quan đến việc dạy học theo nhu cầu học tập của ngƣời học đối với một môn học cụ thể nói chung và môn học Thực hành máy điện nói riêng. Vì vậy, nghiên cứu dạy học Thực hành máy điện theo nhu cầu học tập của ngƣời học tại trƣờng Đại học Sƣ phạm kỹ thuật Tp. Hồ Chí Minh có tính cấp thiết và ý nghĩa thực tiễn cao, đặc biệt là trong giai đoạn nhà Trƣờng đang triển khai các chƣơng trình đào tạo có tính chất tích hợp đƣợc xây dựng theo tiếp cận CDIO nhƣ hiện nay.
Kế t quả của đề tài là cơ sở khoa ho ̣c để các giảng viên tham khảo , vận dụng tùy theo điều kiện dạy học của từng môn học và của mỗi cá nhân. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Đề xuất nội dung phƣơng pháp và quy trình triển khai phƣơng pháp dạy học Thực hành máy điện trong chƣơng trình đào tạo ngành Công nghệ kỹ thuật điện – điện tử theo nhu cầu học tập của sinh viên. ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU Nội dung và quy trình triển khai phƣơng pháp dạy học Thực hành máy điện theo nhu cầu học tập của ngƣời học. KHÁCH THỂ NGHIÊN CƢ́U Hoạt động dạy học THMĐ và các môn thực hành khác trong chuyên ngành Kỹ thuật Điện – Điện tử hiện nay.
PHẠM VI NGHIÊN CỨU Đánh giá thực trạng dạy học THMĐ tại khoa Điện – Điện tử, Trƣờng Đại học Sƣ phạm kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh. Luan van 3 Thực nghiệm sƣ phạm đối với một số lớp THMĐ ở bậc đại học tại Xƣởng điện, Khoa Điện – Điện tử, Trƣờng Đại học Sƣ phạm kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh.
GIẢ THUYẾT KHOA HỌC Nếu quá trình dạy học THMĐ đƣợc vận dụng phƣơng pháp dạy học phù hợp với nhu cầu ngƣời học nhƣ đề xuất trong đề tài thì sẽ nâng cao chất lƣợng và hiệu quả dạy học. NHIỆM VỤ NGHIÊN CƢ́U 8. Nghiên cứu cơ sở lý luận về dạy học Thực hành theo nhu cầu học tập của ngƣời học. Dạy học Thực hành máy điện theo nhu cầu học tập của ngƣời học.
Thực nghiệm kết quả nghiên cứu. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CƢ́U 9. Nghiên cứu lý thuyết Phân tích, tổng hợp các công trình và các nguồn tài liệu có liên quan đến nhu cầu học tập, dạy học THMĐ, … có liên quan đế n mu ̣c tiêu của đề tài. Điều tra khảo sát Bằng hình thức tham quan, tìm hiểu, phát phiếu, phỏng vấn trực tiếp sinh viên, giảng viên về thực tiễn dạy học THMĐ theo nhu cầu học tập.
Thực nghiệm sƣ phạm Tổ chức thực nghiệm sƣ phạm và đánh giá mƣ́c đô ̣ đạt đƣợc mục tiêu dạy học của sinh viên khi vận dụng phƣơng pháp dạy học THMĐ theo theo nhu cầu học tập. KẾT QUẢ ĐA ̣T ĐƢỢC CỦA ĐỀ TÀI 10. Bài báo khoa học Bùi Văn Hồng (2014), Dạy học thực hành máy điện đáp ứng nhu cầu học tập của sinh viên theo tiếp cận linh hoạt, Tạp chí Khoa học, trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Vol 59, số 02 (2014), tr. Sản phẩ m ƣ́ng du ̣ng Mô hình phƣơng pháp dạy học THMĐ theo nhu cầu học tập của sinh viên.
Luan van 5 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC THỰC HÀNH MÁY ĐIỆN THEO NHU CẦU HỌC TẬP CỦA NGƢỜI HỌC 1. TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Nghiên cứu ngoài nƣớc Năm 2001, dạy học theo nhu cầu học tập của ngƣời học đã đƣợc Johnston đề cập đến trong khái niệm “Tiếp cận linh hoạt trong dạy học”. Theo đó, Tiếp cận linh hoạt trong dạy học cho phép ngƣời học có thể lựa chọn về thời gian , địa điểm, nô ̣i dung và cách thức học tập phù hợp với nhu cầu của họ [9].
Tuy nhiên, khái niệm này thực chất là sự phát triển của hình thức học tập mở và học tập linh hoạt dƣới sự hỗ trợ của công nghệ thông tin. Do đó, tác giả chủ yếu tập trung vào phát triển và đề xuất các hình thức học tập không giáp mặt trong môi trƣờng công nghệ thông tin, cho phép ngƣời học chủ động hơn trong lựa chọn hình thức học tập phù hợp với nhu cầu và điều kiện cá nhân, mà chƣa đề cập đến việc dạy học theo nhu cầu của ngƣời học khi quá trình dạy học đƣợc diễn ra trong không gian lớp học theo hình thức tƣơng tác giáp. Năm 2006, dựa vào mô hình chƣơng trình dạy học theo chuẩn đầu ra của Prideaux (2003), Natalie Brown đã cụ thể hóa nhu cầu học tập của ngƣời học từ khái niệm Tiếp cận linh hoạt của Johnston. Theo tác giả, nhu cầu học tập của ngƣời học là sự kết hợp giữa nhu cầu về kiến thức, kỹ năng và những hiểu biết cần thiết mà ngƣời học muốn đạt đƣợc (học những gì?) với nhu cầu về cách thức tiếp thu nội dung học tập (học bằng cách nào?) và nhu cầu về địa điểm, thời gian diễn ra hoạt động học tập (học ở đâu, khi nào?).
Các yếu tố này ảnh hƣởng trực tiếp đến quá trình lập kế hoạch tổ chức dạy học. Từ các Luan van 6 yếu tố của nhu cầu học tập, Natalie Brown đã phát triển mô hình về sự tiếp thu kiến thức của ngƣời học làm cơ sở để lập kế hoạch tổ chức các khóa học theo tiếp cận linh hoạt [10]. Đây có thể đƣợc xem là một trong những nghiên cứu đầu tiên về dạy học đáp ứng nhu cầu học tập của ngƣời học. Mặc dù mô hình của Natalie Brown có thể vận dụng đƣợc cho cả hình thức dạy học giáp mặt và dạy học qua mạng, nhƣng các hƣớng dẫn vận dụng chủ yếu tập trung vào các khóa học trực tuyến.
Nhƣ vậy, chƣa có những nghiên cứu dạy học theo nhu cầu học tập của ngƣời học cho hình thức dạy học giáp mặt đối với một môn học cụ thể diễn ra trong không gian lớp học nói chung và lớp học thực hành nói riêng. Nghiên cứu trong nƣớc Ở nƣớc ta, dạy học đáp ứng nhu cầu học tập của ngƣời học đã đƣợc thể hiện thông qua một số hình thức đào tạo có tính chất linh hoạt nhƣ: đào tạo từ xa, đào tạo không chính quy, đào tạo theo địa chỉ. Bên cạnh đó, trong những năm gần đây, dạy học theo nhu cầu học tập của ngƣời học cũng đƣợc thể hiện trong một số nghiên cứu về chƣơng trình đào tạo linh hoạt nhƣ: chƣơng trình đào tạo theo mô-đun của Nguyễn Minh Đƣờng (1993); chƣơng trình đào tạo phân hóa của Nguyễn Hữu Châu (2005); chƣơng trình đào tạo theo tín chỉ của Võ Xuân Đàn (2006) [3] Năm 2010, Bùi Văn Hồng và Nguyễn Thị Lƣỡng đã dựa trên các yếu tố về nhu cầu học tập của Natalie Brown để nghiên cứu xây dựng chƣơng trình bồi dƣỡng giáo viên môn Công nghệ Trung học phổ thông theo tiếp cận linh hoạt [2]. Trong nghiên cứu này, các tác giả đã đề xuất đƣợc cấu trúc của chƣơng trình bồi dƣỡng với các module nội dung có tính chất độc lập.
Giáo viên có thể tự lựa chọn nội dung, cơ sở đào tạo và thời gian học bồi dƣỡng tùy theo nhu cầu và điều kiện của từng cá nhân. Tuy nhiên, về bản chất, đây chính Luan van 7 là nghiên cứu về chƣơng trình đào tạo linh hoạt cho việc bồi dƣỡng giáo viên theo nhu cầu cập nhật kiến thức và nâng cao trình độ của họ đối với môn Công nghệ. Trong nghiên cứu này, các tác giả chƣa đề cập đến phƣơng pháp dạy học đáp ứng cầu học tập của ngƣời học. Năm 2013, xuất phát từ sự khác nhau về trình độ và phong cách học tập (PCHT) của sinh viên trong lớp học thực hành kỹ thuật (THKT), Bùi Văn Hồng đã phát triển tiếp cận linh hoạt trong dạy học THKT làm cơ sở cho việc lựa chọn và sử dụng các phƣơng án dạy học đáp ứng sự khác nhau này [3].
Mô hình phƣơng pháp dạy học theo tiếp cận linh hoạt đã đƣợc tác giả xây dựng dựa vào lý thuyết học tập trải nghiệm và mô hình PCHT của Kolb (1984). Mô hình phƣơng pháp dạy học này bƣớc đầu đã cho thấy tính hiệu quả trong dạy học THKT khi đối tƣợng ngƣời học có những khác nhau về trình độ và phong cách học tập.