Vận dụng phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy Toán tiểu học tại Đại học Quốc gia Hà Nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vận dụng một số phương pháp dạy học tích cực đối với học phần phương pháp dạy học toán ở tiểu học, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Chí Thành
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Toán
• Đề tài: Phương Pháp Dạy Học Tích Cực Cho Môn Toán Tiểu Học
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TRẠNG CỦA VIỆC DẠY HỌC HỌC PHẦN “PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TOÁN Ở TIỂU HỌC” THEO HỌC CHẾ TÍN CHỈ TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM NAM ĐỊNH
• 1.1. Phương thức đào tạo tín chỉ
• 1.2. Khái niệm về tín chỉ, hệ thống tín chỉ
• 1.3. Đặc điểm của phương thức đào tạo tín chỉ
• 1.4. Vai trò của người dạy và người học trong phương thức đào tạo tín chỉ
• 1.5. Phương pháp dạy và học trong phương thức đào tạo tín chỉ
• 1.6. Ưu và nhược điểm của việc đào tạo tín chỉ
• 1.7. Đề cương chi tiết môn học và việc đổi mới PPDH trong đào tạo tín chỉ
• 1.8. Đề cương chi tiết môn học và việc đổi mới PPDH theo học chế tín chỉ
• 1.9. Phương pháp dạy học tích cực
• 1.9.1. Quan điểm về dạy học tích cực và phương pháp dạy học tích cực
• 1.9.2. Đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực
• 1.9.3. Một số phương pháp dạy học tích cực có thể vận dụng trong đào tạo theo phương thức tín chỉ
• 1.9.3.1. Dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ
• 1.9.3.2. Dạy học dự án (dạy học project)
• 1.10. Thực trạng về việc sử dụng đề cương chi tiết môn học trong đào tạo theo học chế tín chỉ ở trường CĐSP Nam Định
• 1.11. Giới thiệu và phân tích ĐCCTHP “PP làm quen với Toán” của trường CĐSP Huế và ĐCCTHP “PPDH Toán ở TH” của trường CĐSPNĐ
• 1.12. So sánh hai ĐCCTMH
• 1.13. Thực trạng sử dụng ĐCCTMH “PPDH Toán ở TH” và việc vận dụng một số PPDH tích cực trong dạy học học phần “PPDH Toán ở TH” tại trường CĐSPNĐ
• 1.14. Tiểu kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỐI VỚI DẠY HỌC HỌC PHẦN “PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TOÁN Ở TIỂU HỌC” THEO PHƯƠNG THỨC ĐÀO TẠO TÍN CHỈ TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM NAM ĐỊNH
• 2.1. Xây dựng đề cương chi tiết môn học sử dụng trong dạy học học phần “PPDH Toán ở Tiểu học” theo phương thức đào tạo tín chỉ
• 2.2. Đặc điểm của chương trình học phần “PPDH Toán ở TH” và định hướng xây dựng ĐCCTHP
• 2.3. Mục tiêu xây dựng đề cương chi tiết học phần “PPDH toán ở TH”. Cách xây dựng ĐCCTMH
• 2.4. Vận dụng một số PPDH tích cực vào dạy học môn “PPDHT ở TH”
• 2.5. Dạy học dự án. Dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ
• 2.6. Kết hợp phương pháp Kiểm tra- Đánh giá hoạt động tự học, tự nghiên cứu của SV trong dạy học theo học chế tín chỉ
• 2.7. Xây dựng nguồn học liệu phục vụ dạy học học phần “PPDH Toán ở Tiểu học” theo phương thức đào tạo tín chỉ
• 2.8. Tiểu kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Tổ chức thực nghiệm
• 3.3. Đối tượng thực nghiệm
• 3.4. Thời gian thực nghiệm
• 3.5. Nội dung thực nghiệm
• 3.6. Đánh giá kết quả thực nghiệm
• 3.6.1. Đánh giá định tính
• 3.6.2. Đánh giá định lượng
• 3.7. Kết luận chung về thực nghiệm
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phương pháp dạy học tích cực cho môn Toán tiểu học

Phương pháp dạy học tích cực là một trong những xu hướng giáo dục hiện đại, đặc biệt trong việc giảng dạy môn Toán ở tiểu học. Phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả mà còn phát triển tư duy sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực trong môn Toán tiểu học giúp học sinh trở thành những người học chủ động, tự tin và có khả năng làm việc nhóm.

1.1. Định nghĩa và vai trò của phương pháp dạy học tích cực

Phương pháp dạy học tích cực được hiểu là những phương pháp mà trong đó học sinh tham gia tích cực vào quá trình học tập. Điều này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy phản biện và khả năng làm việc nhóm.

1.2. Lợi ích của việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực

Việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực trong môn Toán tiểu học mang lại nhiều lợi ích như tăng cường sự hứng thú học tập, phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề và khả năng tư duy sáng tạo cho học sinh.

II. Những thách thức trong việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực

Mặc dù phương pháp dạy học tích cực mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc áp dụng nó trong thực tế cũng gặp không ít thách thức. Giáo viên cần phải thay đổi cách thức giảng dạy truyền thống và đối mặt với những khó khăn trong việc quản lý lớp học.

2.1. Khó khăn trong việc thay đổi tư duy giáo viên

Nhiều giáo viên vẫn giữ tư duy truyền thống, cho rằng việc giảng dạy chỉ cần truyền đạt kiến thức mà không cần quan tâm đến sự tham gia của học sinh. Điều này gây khó khăn trong việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực.

2.2. Thiếu tài liệu và nguồn lực hỗ trợ

Việc thiếu tài liệu và nguồn lực hỗ trợ cho giáo viên trong việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực cũng là một thách thức lớn. Nhiều giáo viên không biết cách thiết kế bài học tích cực và thiếu kinh nghiệm trong việc tổ chức hoạt động học tập.

III. Các phương pháp dạy học tích cực hiệu quả cho môn Toán tiểu học

Có nhiều phương pháp dạy học tích cực có thể áp dụng trong môn Toán tiểu học, giúp học sinh phát triển tư duy và kỹ năng giải quyết vấn đề. Một số phương pháp tiêu biểu bao gồm dạy học hợp tác, dạy học dự án và dạy học theo nhóm.

3.1. Dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ

Dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ giúp học sinh làm việc cùng nhau để giải quyết các bài toán, từ đó phát triển kỹ năng giao tiếp và làm việc nhóm. Phương pháp này khuyến khích học sinh chia sẻ ý tưởng và học hỏi lẫn nhau.

3.2. Dạy học dự án trong môn Toán

Dạy học dự án là phương pháp giúp học sinh áp dụng kiến thức Toán học vào thực tiễn thông qua các dự án cụ thể. Phương pháp này không chỉ giúp học sinh hiểu sâu hơn về kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tổ chức và quản lý thời gian.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về phương pháp dạy học tích cực

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực trong môn Toán tiểu học mang lại kết quả tích cực. Học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức tốt hơn mà còn phát triển các kỹ năng mềm cần thiết cho tương lai.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu thực nghiệm

Các nghiên cứu thực nghiệm cho thấy học sinh áp dụng phương pháp dạy học tích cực có kết quả học tập cao hơn so với học sinh học theo phương pháp truyền thống. Điều này chứng tỏ hiệu quả của phương pháp dạy học tích cực trong việc nâng cao chất lượng giáo dục.

4.2. Phản hồi từ giáo viên và học sinh

Phản hồi từ giáo viên và học sinh cho thấy rằng phương pháp dạy học tích cực không chỉ giúp học sinh hứng thú hơn với môn Toán mà còn giúp giáo viên cảm thấy thoải mái hơn trong việc giảng dạy.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của phương pháp dạy học tích cực

Phương pháp dạy học tích cực đang dần trở thành xu hướng trong giáo dục hiện đại. Việc áp dụng phương pháp này không chỉ giúp nâng cao chất lượng dạy học mà còn chuẩn bị cho học sinh những kỹ năng cần thiết cho tương lai.

5.1. Tương lai của phương pháp dạy học tích cực

Với sự phát triển của công nghệ và nhu cầu ngày càng cao về chất lượng giáo dục, phương pháp dạy học tích cực sẽ tiếp tục được nghiên cứu và phát triển. Điều này sẽ mở ra nhiều cơ hội mới cho giáo viên và học sinh.

5.2. Khuyến nghị cho giáo viên và nhà quản lý

Giáo viên cần được đào tạo và hỗ trợ trong việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực. Nhà quản lý cũng cần tạo điều kiện thuận lợi để giáo viên có thể thực hiện các phương pháp này một cách hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việc đổi mới phương thức đào tạo đại học tại Việt Nam theo học chế tín chỉ đã trở thành xu hướng tất yếu nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển năng lực tự học, sáng tạo của sinh viên. Theo đề án đổi mới giáo dục đại học Việt Nam, đến năm 2020, các trường đại học và cao đẳng trên toàn quốc sẽ chuyển đổi từ hình thức đào tạo niên chế sang học chế tín chỉ. Tại Trường Cao đẳng Sư phạm Nam Định, học phần “Phương pháp dạy học Toán ở Tiểu học” được giảng dạy theo phương thức đào tạo tín chỉ với thời lượng 60 tiết, giảm so với 90 tiết theo niên chế trước đây, đòi hỏi sự đổi mới trong phương pháp dạy học để đảm bảo mục tiêu đào tạo.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm vận dụng một số phương pháp dạy học tích cực trong học phần này, nhằm phát huy tính chủ động, sáng tạo của sinh viên, đồng thời nâng cao hiệu quả đào tạo theo học chế tín chỉ. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại Trường Cao đẳng Sư phạm Nam Định, với đối tượng khảo sát là lớp TH33. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc góp phần đổi mới phương pháp dạy học Toán tiểu học, phù hợp với yêu cầu đào tạo hiện đại, đồng thời nâng cao kỹ năng tự học, tự nghiên cứu của sinh viên, đáp ứng yêu cầu xã hội và thị trường lao động.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết học chế tín chỉ: Tín chỉ được hiểu là đơn vị đo lường khối lượng kiến thức, kỹ năng mà người học cần tích lũy trong một khoảng thời gian nhất định, bao gồm thời gian học trên lớp, thực hành và tự học. Hệ thống tín chỉ tạo điều kiện cho sinh viên chủ động lựa chọn môn học, phát triển năng lực tự học và linh hoạt trong quá trình học tập.

• Lý thuyết dạy học tích cực: Phương pháp dạy học tích cực tập trung phát huy tính chủ động, sáng tạo của người học thông qua các hoạt động học tập có tính tương tác cao, rèn luyện kỹ năng tự học, làm việc nhóm và tư duy phản biện.

• Phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ: Đây là chiến lược dạy học trong đó sinh viên làm việc cùng nhau trong nhóm nhỏ (4-6 người) để hoàn thành nhiệm vụ học tập chung, phát triển kỹ năng giao tiếp, hợp tác và giải quyết vấn đề.

• Phương pháp dạy học dự án (Project-based learning): Hình thức dạy học trong đó sinh viên thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, kết hợp lý thuyết và thực hành, tạo ra sản phẩm cụ thể, phát huy tính tự lực và sáng tạo.

Các khái niệm chính bao gồm: tín chỉ, đề cương chi tiết môn học (ĐCCTMH), phương pháp dạy học tích cực, dạy học hợp tác, dạy học dự án, kiểm tra đánh giá hoạt động tự học.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa nghiên cứu lý luận, điều tra thực trạng và thực nghiệm sư phạm:

• Nguồn dữ liệu: Tài liệu lý luận về học chế tín chỉ, phương pháp dạy học tích cực, đề cương chi tiết môn học; khảo sát ý kiến giảng viên và sinh viên lớp TH33 tại Trường Cao đẳng Sư phạm Nam Định; kết quả thực nghiệm sư phạm.

• Phương pháp phân tích: Phân tích định tính các tài liệu, đề cương chi tiết môn học; phân tích định lượng kết quả khảo sát và thực nghiệm thông qua bảng tổng hợp, biểu đồ; đánh giá hiệu quả vận dụng phương pháp dạy học tích cực dựa trên tiêu chí đánh giá cụ thể.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn 2010-2012, bao gồm khảo sát thực trạng, xây dựng đề cương chi tiết môn học, vận dụng phương pháp dạy học tích cực và thực nghiệm sư phạm tại lớp TH33.

Cỡ mẫu khảo sát là toàn bộ sinh viên lớp TH33, phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu toàn bộ nhằm đảm bảo tính đại diện. Phương pháp phân tích dữ liệu bao gồm thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ phần trăm và đánh giá định tính.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng xây dựng và sử dụng đề cương chi tiết môn học (ĐCCTMH): Qua khảo sát, 57,5% giảng viên gặp khó khăn do nội dung kiến thức nhiều trong khi thời gian lên lớp giảm; 68,75% phản ánh lớp học đông ảnh hưởng đến việc tổ chức dạy học; 40% cho rằng nguồn học liệu tại thư viện còn hạn chế. Đề cương chi tiết môn học hiện tại chưa cụ thể hóa mục tiêu từng nội dung, chưa hướng dẫn rõ ràng về tự học, tự nghiên cứu, kiểm tra đánh giá chưa có tiêu chí cụ thể.

2. Phương pháp dạy học được sử dụng: 50,98% giảng viên vẫn sử dụng phương pháp truyền thống như thuyết trình, diễn giảng; 16,67% áp dụng dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ; 0% sử dụng dạy học dự án. Điều này cho thấy phương pháp dạy học tích cực chưa được vận dụng rộng rãi và hiệu quả.

3. Hiệu quả vận dụng phương pháp dạy học tích cực: Thực nghiệm sư phạm cho thấy sau khi áp dụng dạy học hợp tác và dạy học dự án, mức độ tiếp thu kiến thức của sinh viên tăng từ khoảng 60% lên trên 85%; tỷ lệ sinh viên chủ động tham gia thảo luận nhóm tăng 30%; điểm trung bình bài tập cá nhân và nhóm cải thiện rõ rệt, tăng trung bình 1,2 điểm so với trước thực nghiệm.

4. Đánh giá hoạt động tự học, tự nghiên cứu: Trước thực nghiệm, 70% sinh viên chưa có thói quen tự học hiệu quả; sau thực nghiệm, tỷ lệ này giảm xuống còn 25%, cho thấy sự cải thiện đáng kể trong kỹ năng tự học và nghiên cứu.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của việc giảng viên còn sử dụng nhiều phương pháp truyền thống là do chưa quen với đổi mới phương pháp dạy học theo học chế tín chỉ, thiếu kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin và các phương tiện hỗ trợ. Ngoài ra, nguồn học liệu hạn chế và lớp học đông cũng làm giảm hiệu quả vận dụng phương pháp tích cực.

So sánh với các nghiên cứu trong ngành giáo dục đại học, kết quả này phù hợp với nhận định rằng việc chuyển đổi sang học chế tín chỉ đòi hỏi sự thay đổi toàn diện về phương pháp dạy học và quản lý đào tạo. Việc áp dụng dạy học hợp tác và dự án giúp phát huy tính tích cực, sáng tạo của sinh viên, nâng cao chất lượng đào tạo.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ sử dụng phương pháp dạy học trước và sau thực nghiệm, bảng tổng hợp điểm số bài tập cá nhân và nhóm, biểu đồ mức độ tiếp thu kiến thức của sinh viên.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và hoàn thiện đề cương chi tiết môn học: Cần cụ thể hóa mục tiêu đào tạo từng nội dung, bổ sung hướng dẫn tự học, tự nghiên cứu và tiêu chí kiểm tra đánh giá rõ ràng. Thời gian thực hiện: 6 tháng; chủ thể: bộ môn Toán và giảng viên phụ trách.

2. Đào tạo nâng cao năng lực giảng viên: Tổ chức các khóa tập huấn về phương pháp dạy học tích cực, kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy. Mục tiêu tăng tỷ lệ giảng viên sử dụng phương pháp tích cực lên trên 70% trong 1 năm; chủ thể: nhà trường và phòng đào tạo.

3. Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất và học liệu: Phát triển thư viện điện tử, bổ sung tài liệu tham khảo đa dạng, hỗ trợ sinh viên khai thác nguồn học liệu trên Internet. Thời gian: 1 năm; chủ thể: ban giám hiệu và phòng quản lý thư viện.

4. Khuyến khích và tổ chức dạy học hợp tác, dạy học dự án: Xây dựng kế hoạch giảng dạy theo nhóm nhỏ và dự án, áp dụng rubic đánh giá cụ thể để nâng cao hiệu quả học tập. Mục tiêu tăng tỷ lệ sinh viên chủ động học tập và làm việc nhóm lên trên 80% trong 2 học kỳ; chủ thể: giảng viên và sinh viên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giảng viên các trường đại học, cao đẳng sư phạm: Nắm bắt phương pháp đổi mới dạy học theo học chế tín chỉ, áp dụng phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy môn Toán tiểu học.

2. Nhà quản lý giáo dục và phòng đào tạo: Tham khảo để xây dựng chính sách đào tạo, tổ chức tập huấn nâng cao năng lực giảng viên, cải thiện cơ sở vật chất và học liệu.

3. Sinh viên ngành sư phạm Toán: Hiểu rõ phương pháp học tập tích cực, phát triển kỹ năng tự học, làm việc nhóm và nghiên cứu khoa học.

4. Các nhà nghiên cứu giáo dục: Tìm hiểu thực trạng và giải pháp đổi mới phương pháp dạy học theo học chế tín chỉ, đặc biệt trong lĩnh vực đào tạo sư phạm Toán tiểu học.

Câu hỏi thường gặp

1. Học chế tín chỉ là gì và có ưu điểm gì?
   Học chế tín chỉ là hệ thống đào tạo dựa trên đơn vị tín chỉ đo lường khối lượng học tập của sinh viên, cho phép sinh viên chủ động lựa chọn môn học, học tập linh hoạt và phát triển kỹ năng tự học. Ưu điểm gồm tính mềm dẻo, hiệu quả quản lý, tạo điều kiện học tập suốt đời và phát triển năng lực cá nhân.

2. Phương pháp dạy học tích cực gồm những gì?
   Phương pháp dạy học tích cực tập trung vào việc phát huy tính chủ động, sáng tạo của người học thông qua các hoạt động như dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ, dạy học dự án, thảo luận, giải quyết vấn đề, giúp sinh viên phát triển kỹ năng tư duy và làm việc nhóm.

3. Làm thế nào để xây dựng đề cương chi tiết môn học hiệu quả?
   Đề cương chi tiết môn học cần cụ thể hóa mục tiêu đào tạo từng nội dung, phân bổ thời gian hợp lý, hướng dẫn rõ ràng về tự học, tự nghiên cứu, đồng thời xây dựng tiêu chí kiểm tra đánh giá minh bạch, giúp giảng viên và sinh viên có kế hoạch học tập rõ ràng.

4. Dạy học dự án được áp dụng như thế nào trong môn Toán tiểu học?
   Dạy học dự án trong môn Toán tiểu học được thực hiện qua các nhiệm vụ phức hợp như điều tra sai lầm học sinh, tổ chức chương trình ngoại khóa, trong đó sinh viên làm việc nhóm, thu thập và phân tích dữ liệu, trình bày sản phẩm và được đánh giá theo tiêu chí cụ thể.

5. Làm sao để đánh giá hiệu quả của phương pháp dạy học tích cực?
   Hiệu quả được đánh giá qua mức độ tiếp thu kiến thức, sự chủ động tham gia học tập, kết quả bài tập cá nhân và nhóm, kỹ năng tự học và nghiên cứu của sinh viên. Các công cụ như rubic đánh giá, bảng tổng hợp điểm số và khảo sát ý kiến được sử dụng để đo lường.

Kết luận

• Luận văn làm rõ cơ sở lý luận và thực trạng vận dụng phương pháp dạy học tích cực trong học phần “Phương pháp dạy học Toán ở Tiểu học” theo học chế tín chỉ tại Trường Cao đẳng Sư phạm Nam Định.
• Kết quả khảo sát và thực nghiệm cho thấy phương pháp dạy học hợp tác và dự án nâng cao hiệu quả học tập, phát huy tính tích cực và sáng tạo của sinh viên.
• Đề xuất xây dựng đề cương chi tiết môn học cụ thể, đào tạo nâng cao năng lực giảng viên, đầu tư học liệu và cơ sở vật chất, khuyến khích áp dụng phương pháp dạy học tích cực.
• Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn trong đổi mới phương pháp dạy học Toán tiểu học theo học chế tín chỉ, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo sư phạm.
• Các bước tiếp theo gồm triển khai rộng rãi các giải pháp đề xuất, đánh giá hiệu quả lâu dài và mở rộng nghiên cứu sang các môn học khác.

Hành động ngay hôm nay: Các giảng viên và nhà quản lý giáo dục nên áp dụng các giải pháp đổi mới phương pháp dạy học tích cực để nâng cao chất lượng đào tạo, đồng thời sinh viên cần chủ động phát triển kỹ năng tự học và nghiên cứu để đáp ứng yêu cầu đào tạo hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực trạng của việc dạy học học phần “Phƣơng pháp dạy học Toán ở tiểu học” theo học chế tín chỉ tại trƣờng Cao đẳng Sƣ phạm Nam Định Chương 2: Một số giải pháp đối với dạy học học phần “Phƣơng pháp dạy học Toán ở tiểu học” theo phƣơng thức đào tạo tín chỉ tại trƣờng Cao đẳng Sƣ phạm Nam Định Chương 3: Thực nghiệm sƣ phạm - 15 - TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TRẠNG CỦA VIỆC DẠY HỌC HỌC PHẦN “PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC TOÁN Ở TIỂU HỌC” THEO HỌC CHẾ TÍN CHỈ TẠI TRƢỜNG CAO ĐẲNG SƢ PHẠM NAM ĐỊNH 1. Học chế tín chỉ 1. Khái niệm về tín chỉ, hệ thống tín chỉ Có rất nhiều định nghĩa về tín chỉ. Theo học giả James Quann “Tín chỉ học tập là đại lƣợng đo toàn bộ thời gian bắt buộc của một ngƣời học bình thƣờng để học một môn học cụ thể, bao gồm thời gian lên lớp; thời gian ở trong phòng thí nghiệm, thực tập hoặc các phần việc khác đã đƣợc quy định ở thời khoá biểu; và thời gian dành cho đọc sách, nghiên cứu, giải quyết vấn đề, viết hoặc chuẩn bị bài…”.TS Hoàng Văn Vân (Đại học Quốc gia Hà nội ), tín chỉ là đại lƣợng dùng để đo khối lƣợng kiến thức, kĩ năng của một môn học mà ngƣời học cần phải tích luỹ trong một khoảng thời gian nhất định thông qua các hình thức (1) học tập trên lớp; (2) học tập trong phòng thí nghiệm, thực tập hoặc các phần việc khác (có sự hƣớng dẫn của giáo viên); và (3) tự học ngoài lớp nhƣ đọc sách, nghiên cứu, giải quyết vấn đề hoặc chuẩn bị bài…Tín chỉ còn đƣợc hiểu là khối lƣợng lao động của ngƣời học trong một khoảng thời gian nhất định trong những điều kiên học tập tiêu chuẩn [17].

Tóm lại, có thể hiểu: Tín chỉ trong đào tạo được xem như một đơn vị đo lường những yêu cầu về năng suất học tập, trình độ học vấn hay những đòi hỏi về lượng thời gian trong một quá trình học tập. Hệ thống tín chỉ là phƣơng pháp hệ thống hóa một mô hình đào tạo bằng cách gắn các đơn vị tín chỉ để tạo nên bộ phận cấu thành của mô hình - 16 - TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Việc xác định hệ thống tín chỉ trong giáo dục đại học cao đẳng có thể dựa trên những thông số khác nhau, ví dụ nhƣ khối lƣợng công việc của sinh viên, kết quả học tập và số giờ tiếp xúc với giảng viên trên lớp. Đặc điểm của phương thức đào tạo tín chỉ Đặc điểm cơ bản của đào tạo theo hệ thống tín chỉ là: - Đòi hỏi sinh viên phải tích lũy kiến thức theo từng học phần (đơn vị: tín chỉ); - Kiến thức cấu trúc thành các mô đun (học phần); - Quy định khối lƣợng kiến thức phải tích lũy cho từng văn bằng.

Xếp năm học của ngƣời học theo khối lƣợng tín chỉ tích lũy; - Chƣơng trình đào tạo mềm dẻo: cùng với các học phần bắt buộc còn có các học phần tự chọn cho phép sinh viên dễ dàng điều chỉnh ngành nghề đào tạo; - Đánh giá thƣờng xuyên, thang điểm chữ, điểm trung bình tốt nghiệp lớn hơn hoặc bằng 2.00; - Dạy học lấy sinh viên làm trung tâm; - Đơn vị học vụ là học kỳ. Mỗi năm có thể chia thành 2 học kỳ (15 tuần), 3 học kỳ (15 tuần) hoặc 4 học kỳ (10 tuần); - Ghi danh học đầu mỗi học kỳ, lớp học tổ chức theo mỗi học phần; - Có hệ thống cố vấn học tập; - Có thể tuyển sinh theo học kỳ; - Không thi tốt nghiệp, không tổ chức bảo vệ khóa luận tốt nghiệp đối với các chƣơng trình đại học hoặc cao đẳng; - Chỉ có 1 văn bằng chính quy đối với 2 loại hình tập trung và không tập trung. Vai trò của người dạy và người học trong phương thức đào tạo theo tín chỉ 1. Vai trò của người dạy Trong phƣơng thức đào tạo truyền thống, ngƣời dạy có một số vai trò, trong đó hai vai trò nổi bật nhất.

Thứ nhất, ngƣời dạy đƣợc xem nhƣ là nguồn kiến thức duy nhất, và ngƣời học chỉ cần tiếp thu đƣợc nguồn kiến thức này từ - 17 - TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ngƣời dạy là đủ. Trong vai trò thứ hai, ngƣời dạy đƣợc xem nhƣ là ngƣời có toàn quyền quyết định dạy cái gì (nội dung) và dạy nhƣ thế nào (phƣơng pháp); ngƣời học nghe giảng bài, ghi chép và học thuộc những gì đƣợc dạy, không đƣợc phép can thiệp vào những công việc của ngƣời dạy. Trong phƣơng thức đào tạo theo tín chỉ, hai vai trò đã nêu ở trên ở một mức độ nào đó vẫn đƣợc duy trì. Tuy nhiên, ngƣời dạy phải đảm nhiệm thêm ít nhất ba vai trò nữa; đó là cố vấn cho quá trình học tập; ngƣời tham gia vào quá trình học tập; và ngƣời học và nhà nghiên cứu.

Với tƣ cách là cố vấn cho quá trình học tập, khi giảng bài cũng nhƣ khi hƣớng dẫn thảo luận, ngƣời dạy phải chọn những vấn đề cốt lõi, quan trọng để giảng mà nếu không có ngƣời dạy thì ngƣời học khó có thể lĩnh hội đƣợc, tạo điều kiện cho ngƣời học tiếp thu và khám phá tiếp kiến thức. Là cố vấn cho quá trình học tập, ngƣời dạy sẽ giúp cho chính mình hiểu đƣợc ngƣời học: hiểu đƣợc những gì họ cần trong quá trình học tập và những gì họ có thể tự làm đƣợc để có thể chuyển giao những nhiệm vụ này cho họ thông qua hƣớng dẫn và giám sát; giúp ngƣời học thể hiện rõ hơn những ý định của họ để qua đó họ có thể phát huy đƣợc vai trò chủ động và sáng tạo, và những nguồn lực của chính họ để học tốt môn học; hƣớng sự tham gia tích cực của ngƣời học vào những mục tiêu thực tế nhất của giáo dục hiện đại: học gắn với hành. Trong vai trò của ngƣời tham gia vào quá trình dạy học, ngƣời dạy hoạt động nhƣ là một thành viên tham gia vào quá trình học tập ở trên lớp với các nhóm ngƣời học. Với tƣ cách vừa là cố vấn vừa là ngƣời tham gia vào quá trình học tập, ngƣời dạy còn có thêm một vai trò bổ sung nữa; đó là, nguồn tham khảo cho ngƣời học, giúp họ tháo gỡ những khó khăn trong quá trình học tập và nghiên cứu.

Trong vai trò là ngƣời học và ngƣời nghiên cứu, với tƣ cách là một thành viên tham gia vào các hoạt động học tập ở trên lớp, ngƣời dạy, ở một mức độ nào đó, có điều kiện trở lại vị trí của ngƣời học, hiểu và chia sẻ những - 18 - TIEU LUAN MOI download : [e-mail] khó khăn và trách nhiệm học tập với họ. Có thực hiện đƣợc vai trò của ngƣời học thì ngƣời dạy mới có thể phát huy đƣợc vai trò tích cực của ngƣời học, lựa chọn đƣợc phƣơng pháp và thủ thuật giảng dạy phù hợp. Với tƣ cách là nhà nghiên cứu, ngƣời dạy có thể đóng góp khả năng và kiến thức của mình vào việc tìm hiểu bản bất của quá trình dạy học nói chung, bản chất của quá trình học một một môn học nói riêng, những yếu tố tâm lí xã hội ảnh hƣởng đến quá trình dạy học môn học đó. Ngoài ra, thông qua nghiên cứu, ngƣời học sẽ ý thức đƣợc rằng dạy- học là một nhiệm vụ mà cả ngƣời dạy và ngƣời học đều có trách nhiệm tham gia, trong đó học có vai trò trung tâm, dạy có vai trò hỗ trợ, và mục tiêu học tập chi phối toàn bộ quá trình dạy học.

Vai trò của người học Trong phƣơng thức đào tạo theo tín chỉ, ngƣời học phải đƣợc tạo điều kiện để thực sự trở thành ngƣời đàm phán tích cực và có hiệu quả: với chính mình trong quá trình học tập, với mục tiêu học tập, với các thành viên trong nhóm và trong lớp học, và với ngƣời dạy. Sinh viên đại học trong xã hội hiện đại không chỉ là những ngƣời thu nhận kiến thức thụ động từ giáo viên và từ sách vở mà điều quan trọng là họ phải là những ngƣời biết cách học nhƣ thế nào. Nhiều công trình nghiên cứu về tâm lí học đại học cho thấy rằng sinh viên có những nhu cầu, động cơ học tập, và những chờ đợi khác nhau về ngành học, một môn học, và trong quá trình học họ thƣờng xuyên điều chỉnh kế hoạch học tập của họ cho phù hợp với những mục tiêu của môn học. Kiến thức thƣờng đƣợc xác định lại khi sinh viên khám phá nhiều hơn về nó và trong khi xây dựng kế hoạch học tập cho riêng mình, sinh viên có thể nhận ra rằng các chiến lƣợc học tập trƣớc đó của họ có thể không còn phù họp nữa và có thể bị thay thế bằng các chiến lƣợc học tập mới phù hợp hơn.

Quá trình điều chỉnh này đƣợc gọi là quá trình đàm phán với chính mình trong quá trình học tập để đạt đƣợc những mục tiêu mà môn học đề ra. Hơn nữa, học không hoàn toàn là một hoạt động cá nhân; nó - 19 - TIEU LUAN MOI download : [e-mail] xảy ra trong một môi trƣờng văn hóa xã hội nhất định trong đó sự tƣơng tác giữa những ngƣời học với nhau có vai trò hết sức quan trọng trong thu nhận và tạo kiến thức. Do đó ngƣời học phải có thêm một vai trò nữa; đó là, vai trò của ngƣời cùng đàm phán trong nhóm và trong lớp học. Vì dạy học theo trƣờng lớp thƣờng là một quá trình cộng sinh, cho nên ngoài những vai trò đã kể trên, ngƣời học trong phƣơng thức đào tạo theo tín chỉ còn phải đảm nhiệm thêm một vai trò quan trọng nữa; đó là, ngƣời tham gia vào môi trƣờng cộng tác dạy học.

Trong vai trò này, ngƣời học đƣ- ợc xem nhƣ là một thành phần hợp pháp trong quá trình dạy học. Họ hoạt động vừa nhƣ là những cộng sự với ngƣời dạy trong việc xác định nội dung và phƣơng pháp giảng dạy, vừa nhƣ là ngƣời cung cấp thông tin phản hồi về bản thân mình nhƣ là những ngƣời học (trình độ, khó khăn, thuận lợi, nhu cầu, chờ đợi, mong muốn về môn học, …) cho ngƣời dạy để ngƣời dạy có thể điều chỉnh nội dung, phƣơng pháp và thủ thuật giảng dạy phù hợp, tăng hiệu quả dạy học [16]. Phương pháp dạy và học trong học chế tín chỉ Theo Mai Trọng Nhuận , trong học chế tín chỉ ngoài việc truyền thụ kiến thức thì giáo viên cần tập trung lao động của mình vào việc hƣớng dẫn và giao nhiệm vụ cho sinh viên tự tìm kiến thức ở ngoài lớp học.