Vận dụng phương pháp dạy học khám phá trong dạy học hình học 12 tại Đại học Quốc gia Hà Nội

Luận văn thạc sĩ giáo dục phân tích vận dụng phương pháp dạy học khám phá có hướng dẫn trong dạy học phần tọa độ trong không gian hình, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Trần Thị Hạnh
• Người hướng dẫn: PGS. Bùi Văn Nghị
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Toán học
• Đề tài: Vận Dụng Phương Pháp Dạy Học Khám Phá Trong Dạy Học Phần Tọa Độ Trong Không Gian - Hình Học 12
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Lịch sử nghiên cứu
• 1.2. Phương pháp dạy học khám phá trong các công trình của Jerome Bruner
• 1.3. Phương pháp dạy học khám phá trong các công trình của Goeffrey Petty
• 1.4. Phương pháp dạy học khám phá theo các tài liệu của Trần Bá Hoành
• 1.5. Phương pháp dạy học khám phá trong các công trình các nhà khoa học khác
• 1.6. Phương pháp dạy học khám phá có hướng dẫn
• 1.7. Đặc trưng của phương pháp dạy học khám phá
• 1.8. Các hình thức của phương pháp dạy học khám phá
• 1.9. Các mức độ của phương pháp dạy học khám phá
• 1.10. Những điểm cần lưu ý khi vận dụng phương pháp dạy học khám phá
• 1.11. Ưu điểm, nhược điểm của phương pháp dạy học khám phá
• 2. CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ MỘT SỐ TIẾT DẠY ĐIỂN HÌNH TRONG DẠY HỌC PHƯƠNG PHÁP TỌA ĐỘ TRONG KHÔNG GIAN BẰNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC KHÁM PHÁ
• 2.1. Dạy học lý thuyết bằng phương pháp dạy học khám phá
• 2.2. Dạy học khái niệm bằng phương pháp dạy học khám phá
• 2.3. Dạy học định lý bằng phương pháp dạy học khám phá
• 2.4. Dạy học giải bài tập bằng phương pháp dạy học khám phá
• 2.5. Dạy học thuật toán bằng phương pháp dạy học khám phá
• 2.6. Thiết kế một số tiết dạy theo phương pháp dạy học khám phá
• 2.6.1. Giáo án 1: Hệ tọa độ trong không gian (Tiết 2)
• 2.6.2. Giáo án 2: Bài tập bài hệ tọa độ trong không gian (Tiết 4)
• 2.6.3. Giáo án 3: Phương trình mặt phẳng (Tiết 2)
• 2.6.4. Giáo án 4: Phương trình đường thẳng (Tiết 2)
• 2.6.5. Giáo án 5: Phương trình đường thẳng (Tiết 3)
• 2.6.6. Giáo án 6: Phương trình đường thẳng (Tiết 5)
• 2.6.7. Giáo án 7: Bài giảng: Ôn tập chương III (Tiết 2)
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Tổ chức thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Các giáo án dạy thực nghiệm sư phạm và đề kiểm tra
• 3.6. Những đánh giá từ kết quả bài giảng và bài kiểm tra
• 3.7. Kết quả từ bài giảng
• 3.8. Kết quả kiểm tra của học sinh
• 3.9. Nhận xét, đánh giá
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phương pháp dạy học khám phá trong hình học 12

Phương pháp dạy học khám phá là một trong những phương pháp dạy học hiện đại, giúp học sinh chủ động tìm tòi và khám phá kiến thức mới. Trong môn hình học lớp 12, phương pháp này đặc biệt quan trọng, giúp học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển tư duy logic và khả năng giải quyết vấn đề. Việc áp dụng phương pháp này trong dạy học phần tọa độ trong không gian sẽ tạo ra môi trường học tập tích cực và sáng tạo.

1.1. Định nghĩa và vai trò của phương pháp dạy học khám phá

Phương pháp dạy học khám phá (DHKP) là phương pháp mà trong đó học sinh được khuyến khích tự tìm ra kiến thức thông qua các hoạt động thực tiễn. Vai trò của phương pháp này là giúp học sinh phát triển khả năng tư duy độc lập và sáng tạo, từ đó nâng cao chất lượng học tập.

1.2. Lợi ích của việc áp dụng phương pháp dạy học khám phá

Việc áp dụng phương pháp DHKP trong hình học 12 mang lại nhiều lợi ích như: tăng cường sự hứng thú học tập, phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề, và giúp học sinh tự tin hơn trong việc trình bày ý tưởng của mình.

II. Những thách thức trong việc áp dụng phương pháp dạy học khám phá

Mặc dù phương pháp dạy học khám phá mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng tồn tại không ít thách thức trong quá trình áp dụng. Giáo viên cần phải đối mặt với những khó khăn như: sự thiếu hụt kiến thức nền tảng của học sinh, sự không đồng đều trong khả năng tiếp thu, và áp lực về thời gian trong chương trình học.

2.1. Khó khăn trong việc chuẩn bị giáo án

Việc thiết kế giáo án cho phương pháp DHKP đòi hỏi giáo viên phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng. Giáo viên cần phải xây dựng các tình huống học tập phù hợp để học sinh có thể tự khám phá kiến thức.

2.2. Sự khác biệt trong năng lực học sinh

Mỗi học sinh có một năng lực tiếp thu khác nhau. Điều này có thể gây khó khăn cho giáo viên trong việc áp dụng phương pháp DHKP, vì không phải tất cả học sinh đều có khả năng tự khám phá và giải quyết vấn đề một cách hiệu quả.

III. Phương pháp dạy học khám phá hiệu quả trong hình học 12

Để áp dụng phương pháp dạy học khám phá một cách hiệu quả trong hình học 12, giáo viên cần sử dụng các kỹ thuật và chiến lược phù hợp. Việc tạo ra các hoạt động học tập thú vị và có tính tương tác cao sẽ giúp học sinh dễ dàng tiếp cận kiến thức mới.

3.1. Thiết kế hoạt động học tập hấp dẫn

Các hoạt động học tập cần được thiết kế sao cho hấp dẫn và phù hợp với nội dung bài học. Ví dụ, sử dụng các bài toán thực tiễn liên quan đến tọa độ trong không gian để học sinh có thể áp dụng kiến thức vào thực tế.

3.2. Khuyến khích sự tham gia của học sinh

Giáo viên cần khuyến khích học sinh tham gia tích cực vào các hoạt động học tập. Việc tạo ra một môi trường học tập thân thiện và cởi mở sẽ giúp học sinh tự tin hơn trong việc trình bày ý kiến và khám phá kiến thức.

IV. Ứng dụng thực tiễn của phương pháp dạy học khám phá trong hình học 12

Phương pháp dạy học khám phá không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển các kỹ năng mềm cần thiết cho tương lai. Việc áp dụng phương pháp này trong dạy học hình học 12 đã cho thấy những kết quả tích cực trong việc nâng cao chất lượng học tập.

4.1. Kết quả nghiên cứu từ thực nghiệm sư phạm

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng phương pháp DHKP trong dạy học hình học 12 đã giúp học sinh cải thiện đáng kể kết quả học tập. Học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển khả năng tư duy phản biện.

4.2. Phản hồi từ học sinh và giáo viên

Phản hồi từ học sinh cho thấy họ cảm thấy hứng thú hơn với môn học khi được áp dụng phương pháp DHKP. Giáo viên cũng nhận thấy sự tiến bộ rõ rệt trong khả năng giải quyết vấn đề của học sinh.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của phương pháp dạy học khám phá

Phương pháp dạy học khám phá là một trong những phương pháp dạy học hiệu quả trong hình học 12. Việc áp dụng phương pháp này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển tư duy sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển phương pháp này để nâng cao chất lượng giáo dục.

5.1. Định hướng phát triển phương pháp dạy học khám phá

Cần có những nghiên cứu sâu hơn về phương pháp DHKP để tìm ra những cách thức áp dụng hiệu quả hơn trong dạy học hình học 12. Việc này sẽ giúp giáo viên có thêm công cụ để nâng cao chất lượng giảng dạy.

5.2. Tương lai của giáo dục hình học 12

Với sự phát triển của công nghệ và phương pháp dạy học hiện đại, tương lai của giáo dục hình học 12 sẽ ngày càng trở nên phong phú và đa dạng hơn. Phương pháp dạy học khám phá sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh xã hội phát triển nhanh chóng và sự bùng nổ của công nghệ thông tin, giáo dục phổ thông Việt Nam đang đối mặt với thách thức đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát huy năng lực tư duy sáng tạo và giải quyết vấn đề của học sinh. Theo Luật Giáo dục Việt Nam năm 2005, phương pháp giáo dục phổ thông cần phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động và sáng tạo của học sinh, đồng thời bồi dưỡng kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Trong chương trình Toán trung học phổ thông, phần Phương pháp tọa độ trong không gian thuộc chương trình Hình học lớp 12 ban nâng cao có vai trò quan trọng trong việc giúp học sinh phát triển tư duy hình học không gian và giải tích.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là vận dụng phương pháp dạy học khám phá có hướng dẫn trong dạy học phần Phương pháp tọa độ trong không gian nhằm nâng cao chất lượng dạy học, phát huy tính tích cực và sáng tạo của học sinh. Nghiên cứu được thực hiện tại Trường THPT Mạc Đĩnh Chi, Hải Phòng, với đối tượng là học sinh lớp 12 ban nâng cao trong năm học 2010. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc đổi mới phương pháp dạy học, góp phần nâng cao hiệu quả học tập môn Toán, đặc biệt là phần hình học không gian, đồng thời đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông theo định hướng phát triển năng lực học sinh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình dạy học khám phá của các nhà khoa học nổi tiếng như Jerome Bruner, Geoffrey Petty và Trần Bá Hoành. Theo Bruner, học là quá trình chủ quan, trong đó người học tự xây dựng kiến thức mới dựa trên vốn hiểu biết sẵn có thông qua quan sát, so sánh và rút ra kết luận. Petty nhấn mạnh hai cách tiếp cận dạy học: giải thích và đặt câu hỏi, trong đó dạy học khám phá có hướng dẫn là hình thức đặt câu hỏi có sự hỗ trợ của giáo viên để học sinh tự tìm ra kiến thức mới. Trần Bá Hoành đề xuất xây dựng các bài toán có tính khám phá với các câu hỏi thành phần giúp học sinh dần phát hiện kiến thức mới.

Phương pháp dạy học khám phá có hướng dẫn được hiểu là quá trình giáo viên tạo ra tình huống học tập, đặt câu hỏi gợi mở để học sinh tự tìm ra tri thức mới, đồng thời giáo viên đóng vai trò hướng dẫn, giám sát và điều chỉnh quá trình khám phá. Các khái niệm chính bao gồm: tích cực hóa người học, phát triển tư duy độc lập và sáng tạo, tổ chức hoạt động nhóm, và mức độ can thiệp của giáo viên (dẫn dắt, hỗ trợ, tự do).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa nghiên cứu lý luận, điều tra quan sát và thực nghiệm sư phạm. Nguồn dữ liệu bao gồm tài liệu lý luận về dạy học khám phá, sách giáo khoa, sách giáo viên, sách nâng cao liên quan đến phần Phương pháp tọa độ trong không gian. Phương pháp điều tra quan sát được thực hiện qua dự giờ, tổng kết, phỏng vấn học sinh và giáo viên về việc dạy học phần này. Thực nghiệm sư phạm được tổ chức tại Trường THPT Mạc Đĩnh Chi với mẫu khảo sát gồm học sinh lớp 12 ban nâng cao.

Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phương pháp thống kê mô tả, so sánh kết quả học tập trước và sau khi áp dụng phương pháp dạy học khám phá có hướng dẫn. Cỡ mẫu thực nghiệm khoảng 60 học sinh, được chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện nhằm đảm bảo tính đại diện cho nhóm học sinh ban nâng cao. Thời gian nghiên cứu kéo dài trong một học kỳ, tập trung vào các tiết dạy thuộc chương trình Phương pháp tọa độ trong không gian.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng cường sự tích cực và chủ động của học sinh: Qua thực nghiệm, khoảng 85% học sinh thể hiện thái độ tích cực hơn trong các tiết học áp dụng phương pháp dạy học khám phá có hướng dẫn, so với 60% trong phương pháp truyền thống. Học sinh chủ động tham gia thảo luận, đặt câu hỏi và tự tìm hiểu kiến thức mới.

2. Nâng cao kết quả học tập: Kết quả kiểm tra định kỳ cho thấy điểm trung bình môn Toán phần Phương pháp tọa độ trong không gian tăng từ 6,8 lên 7,9, tương đương mức tăng khoảng 16%. Tỷ lệ học sinh đạt điểm trên 8 tăng từ 30% lên 50%.

3. Phát triển kỹ năng tư duy và giải quyết vấn đề: Học sinh được rèn luyện kỹ năng phân tích, tổng hợp, so sánh và vận dụng kiến thức vào giải bài tập phức tạp. Ví dụ, trong bài tập tính tích có hướng của hai véc tơ, học sinh không chỉ nhớ công thức mà còn hiểu sâu sắc ý nghĩa hình học và ứng dụng vào chứng minh các tính chất hình học.

4. Khó khăn và hạn chế: Một số học sinh trung bình và yếu gặp khó khăn trong việc tự khám phá kiến thức mới, cần sự hỗ trợ nhiều hơn từ giáo viên. Thời gian dành cho hoạt động khám phá chiếm khoảng 40% tổng thời gian tiết học, cao hơn so với phương pháp truyền thống, đòi hỏi giáo viên phải cân đối hợp lý.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các công trình trước đây về hiệu quả của phương pháp dạy học khám phá trong phát triển năng lực học sinh. Việc tăng cường sự chủ động và tích cực của học sinh giúp kiến thức được tiếp thu sâu sắc và bền vững hơn. So với phương pháp truyền thống, phương pháp khám phá có hướng dẫn tạo điều kiện cho học sinh phát triển tư duy phản biện và sáng tạo, phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay.

Tuy nhiên, việc áp dụng phương pháp này đòi hỏi giáo viên phải có kỹ năng sư phạm vững vàng, chuẩn bị bài giảng công phu và linh hoạt xử lý các tình huống phát sinh trong quá trình dạy học. Ngoài ra, cần chú ý đến sự khác biệt về năng lực của học sinh để điều chỉnh mức độ hướng dẫn phù hợp, tránh gây áp lực hoặc làm giảm hiệu quả học tập.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh điểm trung bình trước và sau thực nghiệm, bảng thống kê tỷ lệ học sinh tích cực tham gia hoạt động học tập, cũng như bảng phân tích các kỹ năng tư duy được phát triển qua từng dạng bài tập.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và phổ biến giáo án mẫu áp dụng phương pháp dạy học khám phá có hướng dẫn: Tập trung vào các chủ đề trọng tâm của phần Phương pháp tọa độ trong không gian, nhằm hỗ trợ giáo viên trong việc chuẩn bị bài giảng hiệu quả. Thời gian thực hiện: 6 tháng; Chủ thể: Sở Giáo dục và Đào tạo, các trường THPT.

2. Tổ chức tập huấn nâng cao năng lực sư phạm cho giáo viên: Đào tạo kỹ năng thiết kế hoạt động khám phá, kỹ thuật đặt câu hỏi gợi mở và quản lý lớp học tích cực. Thời gian: 3 tháng; Chủ thể: Trung tâm bồi dưỡng giáo viên, trường đại học sư phạm.

3. Áp dụng phương pháp dạy học khám phá có hướng dẫn trong các tiết học thực nghiệm: Triển khai thí điểm tại các trường THPT ban nâng cao để đánh giá hiệu quả và điều chỉnh phù hợp. Thời gian: 1 năm học; Chủ thể: Ban giám hiệu, giáo viên bộ môn Toán.

4. Phát triển tài liệu hỗ trợ học sinh tự học và tự nghiên cứu: Bao gồm phiếu học tập, bài tập khám phá, video hướng dẫn nhằm tăng cường tính chủ động và sáng tạo của học sinh. Thời gian: 9 tháng; Chủ thể: Nhà xuất bản giáo dục, nhóm tác giả chuyên môn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Toán trung học phổ thông: Nắm bắt phương pháp dạy học khám phá có hướng dẫn để đổi mới phương pháp giảng dạy, nâng cao hiệu quả truyền đạt kiến thức hình học không gian.

2. Cán bộ quản lý giáo dục: Áp dụng các đề xuất đổi mới phương pháp dạy học trong kế hoạch đào tạo và phát triển chuyên môn cho giáo viên, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông.

3. Sinh viên sư phạm Toán: Tham khảo để hiểu rõ hơn về phương pháp dạy học tích cực, phát triển kỹ năng thiết kế bài giảng và tổ chức hoạt động học tập sáng tạo.

4. Nhà nghiên cứu giáo dục: Tìm hiểu cơ sở lý luận và thực tiễn vận dụng phương pháp dạy học khám phá trong môn Toán, làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo về đổi mới phương pháp dạy học.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp dạy học khám phá có hướng dẫn là gì?
   Là phương pháp trong đó giáo viên tạo ra tình huống học tập và đặt câu hỏi gợi mở để học sinh tự tìm ra kiến thức mới, đồng thời giáo viên hướng dẫn và điều chỉnh quá trình khám phá nhằm đảm bảo học sinh đạt được mục tiêu học tập.

2. Phương pháp này có phù hợp với tất cả học sinh không?
   Phương pháp phù hợp nhất với học sinh có nền tảng kiến thức và kỹ năng cơ bản, có khả năng tư duy độc lập. Học sinh trung bình và yếu cần được hỗ trợ nhiều hơn để không bị lạc lõng trong quá trình khám phá.

3. Làm thế nào để giáo viên chuẩn bị bài giảng theo phương pháp này?
   Giáo viên cần xây dựng giáo án chi tiết với các câu hỏi gợi mở, tình huống học tập cụ thể, chuẩn bị tài liệu hỗ trợ và tổ chức hoạt động nhóm nhằm kích thích sự tham gia tích cực của học sinh.

4. Phương pháp dạy học khám phá có hướng dẫn giúp nâng cao kỹ năng gì cho học sinh?
   Phương pháp giúp phát triển kỹ năng tư duy phản biện, phân tích, tổng hợp, giải quyết vấn đề và làm việc nhóm, đồng thời tăng cường khả năng tự học và sáng tạo.

5. Thời gian áp dụng phương pháp này trong tiết học có ảnh hưởng đến nội dung không?
   Phương pháp thường chiếm nhiều thời gian hơn so với dạy học truyền thống do hoạt động khám phá cần được tổ chức kỹ lưỡng. Giáo viên cần cân đối thời gian để đảm bảo vừa phát huy hiệu quả vừa hoàn thành nội dung chương trình.

Kết luận

• Phương pháp dạy học khám phá có hướng dẫn giúp học sinh phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo trong học tập phần Phương pháp tọa độ trong không gian.
• Kết quả thực nghiệm cho thấy sự cải thiện rõ rệt về thái độ học tập và kết quả học tập của học sinh lớp 12 ban nâng cao.
• Phương pháp góp phần phát triển kỹ năng tư duy phản biện, giải quyết vấn đề và vận dụng kiến thức vào thực tiễn.
• Việc áp dụng đòi hỏi giáo viên phải có kỹ năng sư phạm vững vàng và chuẩn bị bài giảng công phu, đồng thời cần điều chỉnh phù hợp với năng lực học sinh.
• Đề xuất triển khai tập huấn giáo viên, xây dựng giáo án mẫu và phát triển tài liệu hỗ trợ nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng phương pháp trong giáo dục phổ thông.

Hành động tiếp theo là tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu cho giáo viên và triển khai thí điểm phương pháp tại các trường THPT ban nâng cao. Các nhà quản lý giáo dục và giáo viên được khuyến khích áp dụng và phát triển phương pháp này để nâng cao chất lượng dạy học môn Toán.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, phần kết luận, và tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chƣơng Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn. Chƣơng 2: Thiết kế một số tiết dạy trong dạy học Phƣơng pháp tọa độ trong không gian bằng phƣơng pháp dạy học khám phá Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Lịch sử nghiên cứu 1. Phương pháp dạy học khám phá trong các công trình của Jerome Bruner Jerome Bruner - nhà tâm lí học, giáo sƣ trƣờng đại học Harvard [3] cho rằng học là một quá trình mang tính chủ quan.

Qua quá trình đó, ngƣời học hình thành nên các ý tƣởng hoặc khái niệm mới dựa trên cơ sở vốn kiến thức có sẵn của mình. Việc học tập khám phá xảy ra khi các cá nhân phải sử dụng quá trình tƣ duy để phát hiện ra ý nghĩa của điều gì đó cho bản thân họ. Để có đƣợc điều này, ngƣời học phải kết hợp quan sát và rút ra kết luận, thực hiện so sánh, làm rõ ý nghĩa số liệu để tạo ra một sự hiểu biết mới mà họ chƣa từng biết trƣớc đó. Giáo viên cần cố gắng và khuyến khích học sinh tự khám phá ra các nguyên lý, cả giáo viên và học sinh cần phải thực sự hoà nhập trong quá trình dạy học.

Nhiệm vụ của ngƣời dạy là truyền tải các thông tin cần học theo một phƣơng pháp phù hợp với khả năng hiểu biết hiện tại của học sinh. Giáo án cũng cần đƣợc xây dựng theo hình xoáy ốc để học sinh đƣợc tiếp tục xây dựng kiến thức mới trên cơ sở cái đã học. Phương pháp dạy học khám phá trong các công trình của Goeffrey Petty Geofrey Petty cho rằng, có hai cách tiếp cận trong dạy học đó là: dạy học bằng cách giải thích và dạy học bằng cách đặt câu hỏi [15]. Trong dạy học bằng giải thích, học sinh đƣợc giáo viên giảng kiến thức mới, học sinh phải sử dụng và ghi nhớ những kiến thức mới này.

Còn với dạy học bằng cách đặt câu hỏi, giáo viên đặt câu hỏi hoặc giao bài tập yêu cầu học sinh phải tự tìm ra kiến thức mới mặc dù vậy vẫn có sự hƣớng dẫn hoặc chuẩn bị đặc biệt. Kiến thức mới này đƣợc giáo viên chỉnh sửa và khẳng định lại. Khám phá có hƣớng dẫn là một ví dụ của cách tiếp cận này. Dạy học khám phá chỉ có thể đƣợc sử dụng nếu ngƣời học có khả năng rút ra đƣợc bài học mới từ kiến thức và kinh nghiệm sẵn có của mình.

6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Phương pháp dạy học khám phá theo các tài liệu của Trần Bá Hoành Theo Trần Bá Hoành để sử dụng cách khám phá trong dạy học, trƣớc hết cần phải xây dựng đƣợc các bài toán có tính khám phá: là bài toán đƣợc cho gồm có những câu hỏi, những bài toán thành phần để học sinh trong khi trả lời hoặc tìm cách giải các bài toán thành phần dần thể hiện cách giải bài toán ban đầu. Cách giải này thƣờng là những quy tắc hoặc khái niệm mới. Phương pháp dạy học khám phá trong các công trình các nhà khoa học khác Theo Jacke Richards, John Platt và Heidi Platt phƣơng pháp DHKP (Discovery Learing), là phƣơng pháp dạy và học dựa trên những quy luật sau: +) Ngƣời học phát triển quá trình tƣ duy liên quan đến việc khám phá và tìm hiểu thông qua quá trình quan sát, phân loại, đánh giá, tiên đoán, mô tả và suy luận.

+) Giáo viên sử dụng một phƣơng pháp dạy học đặc trƣng hỗ trợ quá trình khám phá và tìm hiểu. +) Giáo trình giảng dạy không phải là nguồn thông tin, kiến thức duy nhất cho ngƣời học. +) Kết luận đƣợc đƣa ra với mục đích thảo luận chứ không phải là khẳng định cuối cùng. +) Ngƣời học phải lập kế hoạch, tiến hành và đánh giá quá trình học của mình với sự hỗ trợ của giáo viên.

Phƣơng pháp dạy học khám phá có hƣớng dẫn 1. Phương pháp dạy học khám phá Theo nhà tâm lý học J.Piaget (1896-1980), ngƣời Thụy sĩ, nhận thức của con ngƣời là kết quả của quá trình thích ứng với môi trƣờng qua hai hoạt động đồng hoá và điều tiết. Tri thức không hoàn toàn đƣợc truyền thụ từ ngƣời biết đến ngƣời chƣa biết mà nó đƣợc chính cá thể xây dựng từ những vấn đề mà ngƣời học cảm thấy cần thiết và có khả năng giải quyết vấn đề đó, thông qua tình huống cụ thể họ sẽ kiến tạo nên tri thức cho riêng mình. 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Trong phƣơng pháp dạy học tích cực, kiến thức bài học đƣợc xây dựng nên một cách tích cực bởi chủ thể nhận thức đó là học sinh.

Học sinh có nhiệm vụ, nhu cầu, hứng thú đƣợc khám phá ra những điều hiểu biết mới đối với bản thân, khiến các em nhớ lâu, vận dụng linh hoạt kiến thức mình đã có. Tới trình độ nhất định, cùng với sự phát triển của tƣ duy, sự khám phá đó mang tính nghiên cứu khoa học. Tuy nhiên, khác với các hoạt động nghiên cứu thông thƣờng, khám phá trong học tập không phải là quá trình tự phát mà là quá trình có hƣớng dẫn của ngƣời giáo viên, trong đó ngƣời thầy khéo léo đặt học trò ở vị trí ngƣời phát hiện lại, khám phá lại tri thức. Không phải giáo viên chỉ cung cấp kiến thức cho học sinh bằng thuyết trình giảng giải nhƣ cách dạy học thụ động, mà bằng tổ chức các hoạt động dạy học khám phá.

Phƣơng pháp dạy học khám phá là phƣơng pháp dạy học trong đó giáo viên tạo ra những tình huống để học sinh tự tìm ra những tri thức hoặc kĩ năng mới của bài học, thông qua hệ thống câu hỏi hoặc những yêu cầu hoạt động. Đặc trưng của phương pháp dạy học khám phá Phƣơng pháp DHKP có những đặc trƣng cơ bản sau đây: +) Phƣơng pháp DHKP trong nhà trƣờng không nhằm phát hiện những điều loài ngƣời chƣa biết, mà chỉ nhằm giúp học sinh chiếm lĩnh một số tri thức mà loài ngƣời đã phát hiện đƣợc. +) Phƣơng pháp DHKP thƣờng đƣợc thực hiện thông qua những câu hỏi hoặc những yêu cầu hành động, mà khi học sinh giải đáp hoặc thực hiện thì dần xuất hiện con đƣờng dẫn đến tri thức. +) Mục đích của phƣơng pháp DHKP không chỉ là làm cho học sinh lĩnh hội sâu sắc những tri thức của môn học, mà quan trọng hơn là trang bị cho họ những thủ pháp suy nghĩ, những cách thức phát hiện và giải quyết vấn đề mang tính độc lập, sáng tạo.

8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] +) Trong phƣơng pháp DHKP, các hoạt động khám phá của học sinh thƣờng đƣợc tổ chức theo nhóm, mà mỗi thành viên của nhóm đều tích cực tham gia trả lời câu hỏi của giáo viên, bổ sung các câu trả lời của bạn và cùng tham gia vào quá trình đánh giá kết quả học tập. Các hình thức của phuơng pháp dạy học khám phá Hoạt động khám phá trong học tập có nhiều dạng khác nhau, từ trình độ thấp lên trình độ cao, tuỳ theo năng lực tƣ duy của ngƣời học, tuỳ theo mức độ phức tạp của vấn đề nghiên cứu và sự tổ chức thực hiện của giáo viên đối với các học sinh trong lớp học. Các dạng của hoạt động khám phá trong học tập có thể là: - Trả lời câu hỏi. - Điền từ, điền bảng.

- Lập bảng, biểu, đồ thị, sơ đồ. - Thử nghiệm, đề xuất giả thuyết, phân tích nguyên nhân, thông báo kết quả. - Thảo luận, tranh cãi về một vấn đề đƣợc nêu ra. - Điều tra thực trạng, đề xuất giải pháp cải thiện thực trạng, thực nghiệm giải pháp mới.

- Giải bài tập. - Làm bài tập lớn, đề án, luận văn, luận án. Các mức độ của phương pháp dạy học khám phá Tuỳ thuộc vào mức độ can thiệp của giáo viên vào quá trình khám phá của học sinh mà lại có thể phân chia các hoạt động khám phá thành các cấp độ nhƣ sau (3 cấp độ): Cấp độ 1: phƣơng pháp DHKP dẫn dắt: vấn đề và đáp án đƣợc giáo viên đƣa ra, học sinh tìm cách lý giải (khám phá có hƣớng dẫn hoàn toàn) 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Cấp độ 2: phƣơng pháp DHKP hỗ trợ: vấn đề đƣợc giáo viên đặt ra, học sinh tìm cách lý giải (khám phá có hƣớng dẫn một phần) Cấp độ 3: phƣơng pháp DHKP tự do: Vấn đề và đáp án do học sinh tự phám phá. Việc áp dụng phƣơng phápDHKP ở cấp độ nào còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố nhƣ nội dung của bài học, mục tiêu mà giáo viên học sinh đạt đƣợc, năng lực tƣ duy, tâm sinh lý lứa tuổi của học sinh… 1.

Những điểm cần lưu ý khi vận dụng phương pháp dạy học khám phá Trong phƣơng pháp DHKP, hiệu quả của bài học phụ thuộc rất nhiều vào tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh. Cần thay đổi cách soạn giáo án, chuyển từ việc thiết kế các hoạt động của giáo viên sang tập trung thiết kế các hoạt động của học sinh. Ngoài ra, để đạt đƣợc hiệu quả cao của quá trình học sinh lĩnh hội kiến thức, việc áp dụng dạy học khám phá có hƣớng dẫn cần phải có các điều kiện sau: - Đa số học sinh phải có những kiến thức, kỹ năng cần thiết để thực hiện các hoạt động khám phá do giáo viên tổ chức. - Sự hƣớng dẫn của giáo viên cho mỗi hoạt động phải ở mức cần thiết, vừa đủ, đảm bảo cho học sinh phải hiểu chính xác họ phải làm gì trong mỗi hoạt động khám phá.

Muốn vậy, giáo viên phải hiểu rõ khả năng học sinh của mình. - Hoạt động khám phá phải đƣợc giáo viên giám sát trong quá trình thực hiện. Giáo viên cần chuẩn bị các câu hỏi mang tính gợi mở từng bƣớc, giúp học sinh tự lực đi tới mục tiêu của hoạt động. Nếu là hoạt động tƣơng đối dài thì có thể chia làm từng chặng, giáo viên có thể yêu cầu học sinh thông báo kết quả tìm tòi của họ để có gọi ý, điều chỉnh hợp lý.

Ưu điểm, nhược điểm của phương pháp dạy học khám phá Để thấy rõ hơn những ƣu điểm và nhƣợc điểm của phƣơng pháp dạy học khám phá mục này trình bày một ví dụ về dạy học “tọa độ của véc tơ, tọa độ của điểm trong không gian” bằng phƣơng pháp dạy học khám phá. 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Nội dung kiến thức ở phần này tƣơng tự nhƣ tọa độ trong mặt phẳng mà các em đã đƣợc học trong hình học lớp 10.