Nghiên cứu phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm trong môn Hóa học THPT tại Đại học Quốc gia Hà Nội

Luận văn thạc sĩ giáo dục phân tích nghiên cứu và áp dụng phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm thông qua dạng bài luyện tập và ôn tập, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Đỗ Thị Thùy Chi
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư Phạm Hóa Học
• Đề tài: Nghiên Cứu Và Áp Dụng Phương Pháp Dạy Học Hợp Tác Theo Nhóm Thông Qua Dạng Bài Luyện Tập Và Ôn Tập Môn Hóa Học THPT
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Quá trình dạy học
• 1.2. Tìm hiểu về bài luyện tập, ôn tập trong chương trình
• 1.3. Phương pháp tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học
• 1.4. Lý thuyết về Grap và bản đồ tư duy
• 1.5. Phương pháp Grap dạy học
• 1.6. Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học hoá học
• 1.7. Thực trạng sử dụng hoạt động nhóm trong dạy học hoá học hiện nay
• 1.8. Thực trạng việc dạy học bằng phương pháp tổ chức hoạt động nhóm ở nước ta hiện nay nói chung và hóa học nói riêng
• 1.9. Mục đích điều tra
• 1.10. Đối tượng điều tra
• 1.11. Kết quả điều tra
• 1.12. Nhận xét chung về bài ôn tập tổng kết hoá học hiện nay ở trường trung học phổ thông
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NHÓM KẾT HỢP VỚI BẢN ĐỒ TƯ DUY VÀ SƠ ĐỒ MẠNG GRAP CHO CÁC BÀI LUYỆN TẬP VÀ ÔN TẬP (PHẦN HOÁ LỚP 10 NÂNG CAO)
• 2.1. Hệ thống bài luyện tập, ôn tập trong chương trình hoá học phổ thông
• 2.2. Đặc điểm bài luyện tập ôn tập trong chương trình hoá học phổ thông Việt Nam
• 2.3. Thiết kế dạy học theo phương pháp hoạt động nhóm kết hợp với bản đồ tư duy và sơ đồ mạng Grap vào các chương cụ thể
• 2.4. Thiết kế dạy học theo phương pháp hoạt động nhóm kết hợp với bản đồ tư duy cho chương: Cấu tạo nguyên tử
• 2.5. Thiết kế dạy học theo phương pháp hoạt động nhóm kết hợp với bản đồ tư duy cho chương: liên kết hoá học
• 2.6. Sử dụng bài tập tự luận
• 2.7. Sử dụng bài tập trắc nghiệm khách quan
• 2.8. Bài tập định tính
• 2.9. Bài tập định lượng
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích của thực nghiệm
• 3.2. Kế hoạch thực hiện
• 3.3. Đối tượng và địa bàn thực nghiệm
• 3.4. Bài dạy thực nghiệm
• 3.5. GV thực nghiệm
• 3.6. Tiến hành thực hiện và xử lí kết quả
• 3.7. Kết quả thực nghiệm
• 3.8. Kết quả kiểm tra 45 phút chương: Thành phần cấu tạo nguyên tử
• 3.9. Kết quả kiểm tra 45 phút chương Halogen
• 3.10. Kết quả kiểm tra học kì I
• 3.11. Xử lí kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.12. Phân tích kết quả thực nghiệm
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan về phương pháp dạy học hợp tác môn Hóa học THPT

Phương pháp dạy học hợp tác là một trong những phương pháp giáo dục hiện đại, nhằm phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh trong quá trình học tập. Đặc biệt trong môn Hóa học, việc áp dụng phương pháp này không chỉ giúp học sinh hiểu sâu hơn về kiến thức mà còn phát triển các kỹ năng mềm cần thiết cho tương lai. Nghiên cứu cho thấy rằng, việc tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học Hóa học có thể tạo ra môi trường học tập tích cực, nơi mà học sinh có thể giao tiếp, thảo luận và học hỏi lẫn nhau.

1.1. Khái niệm và vai trò của phương pháp dạy học hợp tác

Phương pháp dạy học hợp tác là hình thức tổ chức học tập trong đó học sinh làm việc cùng nhau để đạt được mục tiêu học tập chung. Phương pháp này không chỉ giúp học sinh củng cố kiến thức mà còn phát triển kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm và tư duy phản biện. Theo nghiên cứu của Đỗ Thị Thùy Chi, việc áp dụng phương pháp này trong môn Hóa học đã mang lại nhiều lợi ích cho học sinh, từ việc tăng cường sự tham gia đến việc nâng cao chất lượng học tập.

1.2. Lợi ích của phương pháp dạy học hợp tác trong môn Hóa học

Việc áp dụng phương pháp dạy học hợp tác trong môn Hóa học giúp học sinh phát triển khả năng tư duy độc lập và sáng tạo. Học sinh có cơ hội thảo luận, tranh luận và chia sẻ ý tưởng, từ đó nâng cao khả năng giải quyết vấn đề. Nghiên cứu cho thấy rằng, học sinh tham gia vào các hoạt động nhóm có xu hướng đạt kết quả học tập tốt hơn so với những học sinh học theo phương pháp truyền thống.

II. Thách thức trong việc áp dụng phương pháp dạy học hợp tác

Mặc dù phương pháp dạy học hợp tác mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc áp dụng nó trong thực tế cũng gặp không ít thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu hụt kỹ năng làm việc nhóm của học sinh. Nhiều học sinh chưa quen với việc làm việc trong nhóm, dẫn đến sự không hiệu quả trong quá trình học tập. Ngoài ra, giáo viên cũng cần có kỹ năng tổ chức và quản lý nhóm để đảm bảo rằng mọi học sinh đều có cơ hội tham gia.

2.1. Thiếu hụt kỹ năng làm việc nhóm của học sinh

Nhiều học sinh chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng làm việc nhóm, dẫn đến việc không thể hợp tác hiệu quả trong các hoạt động học tập. Điều này có thể gây ra sự chán nản và giảm động lực học tập. Giáo viên cần có những biện pháp hỗ trợ để giúp học sinh phát triển kỹ năng này.

2.2. Khó khăn trong việc quản lý nhóm của giáo viên

Giáo viên cần có khả năng quản lý và tổ chức các hoạt động nhóm một cách hiệu quả. Việc này đòi hỏi giáo viên phải có kinh nghiệm và kỹ năng trong việc điều phối các hoạt động học tập, đảm bảo rằng mọi học sinh đều tham gia và đóng góp ý kiến.

III. Phương pháp tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học Hóa học

Để tổ chức hoạt động nhóm hiệu quả trong dạy học Hóa học, giáo viên cần thiết kế các hoạt động phù hợp với nội dung bài học và khả năng của học sinh. Việc sử dụng bản đồ tư duy và sơ đồ mạng Grap có thể giúp học sinh hình dung rõ hơn về các mối liên hệ giữa các kiến thức. Các hoạt động nhóm nên được thiết kế sao cho khuyến khích sự tham gia của tất cả học sinh.

3.1. Thiết kế hoạt động nhóm hiệu quả

Giáo viên cần thiết kế các hoạt động nhóm sao cho phù hợp với nội dung bài học và khả năng của học sinh. Các hoạt động này nên khuyến khích sự tham gia của tất cả học sinh, từ đó tạo ra môi trường học tập tích cực.

3.2. Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học Hóa học

Bản đồ tư duy là công cụ hữu ích giúp học sinh hình dung và tổ chức thông tin một cách trực quan. Việc sử dụng bản đồ tư duy trong các hoạt động nhóm có thể giúp học sinh hiểu rõ hơn về các mối liên hệ giữa các kiến thức trong môn Hóa học.

IV. Ứng dụng thực tiễn của phương pháp dạy học hợp tác

Việc áp dụng phương pháp dạy học hợp tác trong môn Hóa học đã được thực hiện tại nhiều trường THPT và đã mang lại những kết quả tích cực. Học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển các kỹ năng mềm cần thiết cho tương lai. Các nghiên cứu cho thấy rằng, học sinh tham gia vào các hoạt động nhóm có xu hướng đạt kết quả học tập tốt hơn và có khả năng làm việc nhóm hiệu quả hơn.

4.1. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả của phương pháp

Nghiên cứu của Đỗ Thị Thùy Chi cho thấy rằng, việc áp dụng phương pháp dạy học hợp tác trong môn Hóa học đã giúp học sinh nâng cao chất lượng học tập. Học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển các kỹ năng mềm cần thiết cho tương lai.

4.2. Ví dụ thực tiễn về áp dụng phương pháp

Tại một số trường THPT, giáo viên đã áp dụng phương pháp dạy học hợp tác thông qua các hoạt động nhóm trong các bài luyện tập và ôn tập. Kết quả cho thấy học sinh tham gia tích cực hơn và đạt kết quả học tập cao hơn so với phương pháp truyền thống.

V. Kết luận và tương lai của phương pháp dạy học hợp tác

Phương pháp dạy học hợp tác là một trong những phương pháp hiệu quả trong việc nâng cao chất lượng dạy học môn Hóa học. Việc áp dụng phương pháp này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển các kỹ năng mềm cần thiết cho tương lai. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp dạy học hợp tác để đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh.

5.1. Tầm quan trọng của việc phát triển phương pháp dạy học hợp tác

Việc phát triển phương pháp dạy học hợp tác là cần thiết để nâng cao chất lượng giáo dục. Phương pháp này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển các kỹ năng mềm cần thiết cho tương lai.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp dạy học hợp tác để đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh. Việc này sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển năng lực của học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông tại Việt Nam, việc nâng cao chất lượng dạy học môn Hóa học ở bậc Trung học Phổ thông (THPT) là một yêu cầu cấp thiết. Theo báo cáo của ngành giáo dục, phương pháp dạy học truyền thống với hình thức "thầy truyền thụ, trò tiếp thu" đang bộc lộ nhiều hạn chế, đặc biệt trong việc phát huy tư duy sáng tạo và tính tích cực của học sinh. Môn Hóa học, với tính chất khoa học tự nhiên và nhiều kiến thức phức tạp, đòi hỏi phương pháp dạy học đổi mới nhằm phát triển kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

Luận văn tập trung nghiên cứu và áp dụng phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm thông qua dạng bài luyện tập và ôn tập môn Hóa học lớp 10 nâng cao tại các trường THPT tỉnh Hưng Yên trong giai đoạn từ năm 2008 đến 2009. Mục tiêu chính là phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh, từ đó nâng cao chất lượng dạy học môn Hóa học nói riêng và dạy học phổ thông nói chung. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc đổi mới phương pháp dạy học, góp phần hình thành kỹ năng hợp tác, tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề cho học sinh, phù hợp với yêu cầu của giáo dục hiện đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết về phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm và lý thuyết về bản đồ tư duy cùng sơ đồ mạng Grap trong dạy học.

• Phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm: Nhóm được định nghĩa là tập hợp các cá nhân tương tác để đạt mục tiêu chung. Phương pháp này nhấn mạnh sự phụ thuộc tích cực lẫn nhau, tương tác hỗ trợ, trách nhiệm cá nhân và kỹ năng giao tiếp trong nhóm. Các hình thức nhóm gồm nhóm cố định (5-7 học sinh làm việc trong vài tuần) và nhóm không cố định (2-7 học sinh làm việc trong vài phút đến một tiết học). Phương pháp này giúp phát triển kỹ năng hợp tác, tư duy sáng tạo và khả năng trình bày ý kiến.

• Bản đồ tư duy và sơ đồ mạng Grap: Đây là công cụ trực quan giúp hệ thống hóa kiến thức, thể hiện mối liên hệ logic giữa các khái niệm. Bản đồ tư duy sử dụng màu sắc, hình ảnh và từ khóa để mở rộng ý tưởng, trong khi sơ đồ Grap biểu diễn các đỉnh (kiến thức chốt) và các cạnh (mối liên hệ) theo cấu trúc logic. Việc kết hợp hai công cụ này trong dạy học giúp học sinh dễ dàng ghi nhớ, phát triển tư duy và sáng tạo.

Các khái niệm chính bao gồm: hoạt động nhóm, bản đồ tư duy, sơ đồ mạng Grap, kỹ năng hợp tác, tư duy sáng tạo, cấu trúc nguyên tử, liên kết hóa học, phản ứng oxi hóa-khử.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm sư phạm.

• Nguồn dữ liệu: Thu thập từ tài liệu giáo dục, sách giáo khoa Hóa học lớp 10 nâng cao, khảo sát ý kiến 50 giáo viên tại 2 trường THPT tỉnh Hưng Yên, kết quả thực nghiệm trên học sinh lớp 10.

• Phương pháp phân tích: Phân tích thống kê toán học trong khoa học giáo dục để đánh giá mức độ sử dụng phương pháp dạy học nhóm, hiệu quả học tập qua các bài kiểm tra 45 phút và học kỳ, so sánh kết quả trước và sau khi áp dụng phương pháp.

• Timeline nghiên cứu: Khảo sát và thu thập dữ liệu từ tháng 8/2008 đến tháng 8/2009; thực nghiệm sư phạm tiến hành trong năm học 2008-2009; xử lý và phân tích kết quả trong quý cuối năm 2009.

Cỡ mẫu thực nghiệm gồm các lớp học sinh lớp 10 nâng cao, được chia thành nhóm nhỏ từ 4-7 học sinh để thực hiện các hoạt động học tập theo phương pháp hợp tác kết hợp bản đồ tư duy và sơ đồ Grap.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mức độ sử dụng phương pháp dạy học nhóm còn hạn chế: Theo khảo sát 50 giáo viên, chỉ khoảng 21,77% thường xuyên sử dụng phương pháp dạy học theo nhóm, trong khi 69,35% sử dụng ít và 8,88% không sử dụng. Điều này cho thấy phương pháp nhóm chưa được áp dụng phổ biến trong dạy học Hóa học THPT.

2. Ưu điểm được công nhận rộng rãi: 83,33% giáo viên cho rằng phương pháp nhóm giúp rèn luyện kỹ năng hợp tác cho học sinh; 82,46% nhận thấy học sinh mạnh dạn trình bày ý kiến; 78,07% đánh giá tạo không khí lớp học sôi nổi; 75,44% cho rằng học sinh chủ động hơn trong học tập.

3. Khó khăn trong tổ chức hoạt động nhóm: 89,47% giáo viên cho rằng thời lượng tiết học 45 phút quá ngắn để tổ chức nhóm hiệu quả; 82,46% gặp khó khăn do sĩ số lớp đông (45-50 học sinh/lớp); 72,81% gặp hiện tượng "ăn theo" và "tách nhóm" do trình độ học sinh chênh lệch; 71,05% học sinh chưa quen và thiếu chủ động trong hoạt động nhóm.

4. Kết quả thực nghiệm sư phạm: Sau khi áp dụng phương pháp dạy học hợp tác kết hợp bản đồ tư duy và sơ đồ Grap trong các bài luyện tập và ôn tập chương trình Hóa học lớp 10 nâng cao, kết quả kiểm tra 45 phút và học kỳ I cho thấy sự cải thiện rõ rệt về điểm số và thái độ học tập. Tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi tăng khoảng 20% so với trước thực nghiệm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân mức độ áp dụng phương pháp nhóm còn thấp chủ yếu do hạn chế về thời gian tiết học, sĩ số lớp đông và cơ sở vật chất chưa đáp ứng. Tuy nhiên, ưu điểm của phương pháp được giáo viên và học sinh công nhận rõ ràng, đặc biệt trong việc phát triển kỹ năng hợp tác và tư duy sáng tạo. Kết quả thực nghiệm cho thấy việc kết hợp bản đồ tư duy và sơ đồ Grap giúp học sinh hệ thống kiến thức một cách trực quan, tăng khả năng ghi nhớ và vận dụng kiến thức vào giải quyết bài tập.

So sánh với các nghiên cứu trong ngành giáo dục, kết quả này phù hợp với xu hướng đổi mới phương pháp dạy học hướng đến phát triển năng lực học sinh. Việc sử dụng bản đồ tư duy và sơ đồ Grap là một điểm mới, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động nhóm, giúp học sinh phát triển tư duy logic và sáng tạo.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ sử dụng các phương pháp dạy học nhóm, biểu đồ tròn về ưu điểm và khó khăn theo ý kiến giáo viên, bảng so sánh điểm kiểm tra trước và sau thực nghiệm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và bồi dưỡng giáo viên về phương pháp dạy học hợp tác: Tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu về kỹ năng tổ chức hoạt động nhóm, sử dụng bản đồ tư duy và sơ đồ Grap trong dạy học Hóa học. Mục tiêu nâng cao năng lực chuyên môn và kỹ năng sư phạm cho giáo viên trong vòng 6 tháng, do Sở Giáo dục và Đào tạo chủ trì.

2. Điều chỉnh thời lượng và bố trí tiết học phù hợp: Xem xét tăng thời lượng tiết học hoặc thiết kế các tiết học linh hoạt để có đủ thời gian tổ chức hoạt động nhóm hiệu quả. Thời gian thực hiện trong năm học tiếp theo, do Ban giám hiệu các trường THPT phối hợp thực hiện.

3. Cải thiện cơ sở vật chất và trang thiết bị hỗ trợ: Đầu tư bàn ghế linh hoạt, thiết bị trình chiếu, máy tính để hỗ trợ việc sử dụng bản đồ tư duy và sơ đồ Grap trong lớp học. Kế hoạch đầu tư trong 1-2 năm, do các trường phối hợp với địa phương và các nhà tài trợ.

4. Xây dựng hệ thống phiếu học tập và tài liệu hướng dẫn: Phát triển bộ phiếu học tập chuẩn kết hợp bản đồ tư duy và sơ đồ Grap cho các bài luyện tập, ôn tập trong chương trình Hóa học lớp 10 nâng cao. Thời gian hoàn thiện trong 6 tháng, do nhóm nghiên cứu và giáo viên bộ môn thực hiện.

5. Tăng cường đánh giá và khuyến khích học sinh tham gia hoạt động nhóm: Áp dụng các tiêu chí đánh giá công bằng, khen thưởng phù hợp để kích thích sự chủ động và trách nhiệm của học sinh trong nhóm. Thực hiện ngay trong các tiết học, do giáo viên chủ nhiệm và bộ môn đảm nhiệm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên bộ môn Hóa học THPT: Nghiên cứu giúp nâng cao kỹ năng tổ chức hoạt động nhóm, áp dụng bản đồ tư duy và sơ đồ Grap trong giảng dạy, từ đó cải thiện hiệu quả học tập của học sinh.

2. Nhà quản lý giáo dục và Ban giám hiệu các trường THPT: Tham khảo để xây dựng chính sách đào tạo, điều chỉnh chương trình và đầu tư cơ sở vật chất phù hợp với xu hướng đổi mới phương pháp dạy học.

3. Sinh viên, nghiên cứu sinh ngành Sư phạm Hóa học: Tài liệu tham khảo quý giá cho việc nghiên cứu phương pháp dạy học tích cực, phát triển năng lực học sinh và ứng dụng công nghệ giáo dục.

4. Chuyên gia phát triển chương trình và tài liệu giáo dục: Cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để thiết kế các bài luyện tập, ôn tập tích hợp bản đồ tư duy và sơ đồ Grap, góp phần đổi mới chương trình môn Hóa học.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm là gì?
   Phương pháp này tổ chức học sinh thành các nhóm nhỏ để cùng nhau thảo luận, giải quyết vấn đề, chia sẻ kiến thức và hỗ trợ lẫn nhau. Ví dụ, nhóm 4-5 học sinh cùng làm bài tập hóa học, thảo luận và trình bày kết quả trước lớp.

2. Lợi ích của việc sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học Hóa học?
   Bản đồ tư duy giúp học sinh hệ thống kiến thức một cách trực quan, dễ nhớ và phát triển tư duy sáng tạo. Ví dụ, học sinh có thể vẽ sơ đồ cấu tạo nguyên tử với các nhánh thể hiện proton, neutron, electron.

3. Khó khăn phổ biến khi tổ chức hoạt động nhóm trong lớp học là gì?
   Thời gian tiết học ngắn, sĩ số lớp đông, học sinh chưa quen hoạt động nhóm và cơ sở vật chất hạn chế là những khó khăn chính. Ví dụ, lớp 50 học sinh khó chia nhóm hiệu quả trong 45 phút.

4. Làm thế nào để đánh giá hiệu quả hoạt động nhóm của học sinh?
   Giáo viên có thể đánh giá dựa trên sự tham gia tích cực, trách nhiệm cá nhân, kết quả bài tập nhóm và khả năng trình bày, bảo vệ ý kiến. Ví dụ, điểm nhóm được tính dựa trên sự đồng thuận và đóng góp của từng thành viên.

5. Phương pháp Grap và sơ đồ mạng Grap có vai trò gì trong dạy học?
   Phương pháp này giúp cấu trúc hóa nội dung bài học thành các đỉnh kiến thức và mối liên hệ giữa chúng, tạo điều kiện cho học sinh hiểu sâu và hệ thống kiến thức. Ví dụ, sơ đồ Grap thể hiện mối quan hệ giữa các loại liên kết hóa học trong chương Liên kết hóa học.

Kết luận

• Phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm kết hợp bản đồ tư duy và sơ đồ mạng Grap góp phần nâng cao tính tích cực, sáng tạo và kỹ năng hợp tác của học sinh trong môn Hóa học lớp 10 nâng cao.
• Kết quả thực nghiệm cho thấy sự cải thiện rõ rệt về điểm số và thái độ học tập của học sinh sau khi áp dụng phương pháp này.
• Các khó khăn chính gồm thời gian tiết học ngắn, sĩ số lớp đông và cơ sở vật chất hạn chế cần được khắc phục để phương pháp phát huy hiệu quả tối đa.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể về đào tạo giáo viên, điều chỉnh thời gian học, cải thiện cơ sở vật chất và xây dựng tài liệu hỗ trợ.
• Khuyến khích các nhà quản lý, giáo viên và nghiên cứu sinh tham khảo để tiếp tục phát triển và ứng dụng phương pháp trong thực tiễn giáo dục.

Các trường THPT và Sở Giáo dục nên triển khai đào tạo giáo viên, đầu tư cơ sở vật chất và áp dụng phương pháp trong năm học tới để nâng cao chất lượng dạy học môn Hóa học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, mục lục, tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn Chƣơng 2: Một số biện pháp tổ chức hoạt động nhóm kết hợp với bản đồ tƣ duy và sơ đồ mạng Grap cho các bài luyện tập và ôn tập (Hoá lớp 10 nâng cao) Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Quá trình dạy học [6], [7], [25] Quá trình dạy học nói chung, quá trình dạy học hoá học nói riêng đã là đối tƣợng nghiên cứu của nhiều nhà giáo dục–lí luận dạy học. Giáo sƣ Nguyễn Ngọc Quang đã xác định: Học là quá trình tự giác, tích cực, tự lực chiếm lĩnh khái niệm khoa học dƣới sự điều khiển sƣ phạm của GV, đó là mục đích của hoạt động học. Nhƣ vậy quá trình chiếm lĩnh khái niệm thành công sẽ đạt đƣợc 3 mục đích dạy học: trí dục, phát triển tƣ duy, giáo dục.

Về cấu trúc hoạt động học có 2 chức năng thống nhất với nhau là sự tiếp thu thông tin dạy của GV và quá trình lĩnh hội, tự điều khiển mình trong quá trình học tập của HS. Để thực hiện mục đích chiếm lĩnh khoa học một cách tự giác tích cực thì ngƣời học cần có phƣơng pháp lĩnh hội khoa học và chiếm lĩnh khái niệm khoa học. Các phƣơng pháp đó là: mô tả, giải thích và vận dụng khái niệm khoa học. Chức năng lĩnh hội của hoạt động học có liên hệ chặt chẽ và chịu ảnh hƣởng trực tiếp của hoạt động dạy của ngƣời GV.

Hoạt động dạy là sự điều khiển tối ƣu quá trình HS chiếm lĩnh khái niệm khoa học, trong quá trình tổ chức và điều khiển đó mà hình thành và phát triển năng lực nhận thức và tƣ duy của HS. Để đạt đƣợc mục đích này, hoạt động dạy có hai chức năng liên hệ chặt chẽ, thâm nhập vào nhau, sinh thành ra nhau đó là truyền đạt thông tin học và điều khiển hoạt động học. Chức năng điều khiển hoạt động học đƣợc thực hiện thông qua sự truyền đạt thông tin. Hoạt động dạy và học là hoạt động cộng đồng – hợp tác giữa các chủ thể trong quá trình dạy học - yếu tố duy trì và phát triển chất lƣợng dạy học.

Nhƣ vậy, quá trình dạy học tối ƣu phải xuất phát từ lôgíc của khái niệm khoa học và lôgíc lĩnh hội của HS, thiết kế công nghệ dạy học hợp lí, tổ chức tối ƣu hoạt 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] động dạy học cộng đồng – hợp tác, bảo đảm liên hệ nghịch để cuối cùng làm cho HS tự giác tích cực, tự lực chiếm lĩnh khái niệm khoa học, phát triển năng lực tƣ duy sáng tạo và cùng với nét đặc thù của môn học sẽ giúp cho việc nâng cao chất lƣợng dạy và học các môn học trong nhà trƣờng phổ thông.Tìm hiểu về bài luyện tập, ôn tập trong chương trình. Bài luyện tập , ôn tập là dạng bài dạy hoàn thiện kiến thức và đƣợc thực hiện sau một số bài dạy nghiên cứu kiến thức mới hoặc kết thúc một chƣơng , một phần của chƣơng trình. Đây là dạng bài học không thể thiếu đƣợc trong chƣơng trình của môn học. Bài luyện tập , ôn tập có giá trị nhận thức to lớn và có ý nghĩa quan trọng trong việc hình thành phƣơng pháp nhận thức và phát triển tƣ duy cho học sinh vì : 1) Bài luyện tập giúp cho học sinh tái hiện lại các kiến thức đã học , hệ thống hoá các kiến thức hoá học đƣợc nghiên cứu rời rạc, tản mạn qua một số bài, một chƣơng hoặc một phần thành một hệ thống kiến thức có quan hệ chặt chẽ với nhau theo logic xác định.

Từ các hệ thống kiến thức đó giúp học sinh tìm ra đƣợc những kiến thức cơ bản nhất và các mối liên hệ bản chất giữ các kiến thức đã thu nhận đƣợc để ghi nhớ và vận dụng chúng trong việc giải quyết các vấn đề học tập. Trong bài luyện tập, ôn tập học sinh tham gia các hoạt động học tập nhằm hệ thống hoá và vận dụng kiến thức không chỉ ở trong một chƣơng, một số bài học trƣớc đó mà còn cả các kiến thức đã học ở những chƣơng trƣớc, lớp trƣớc và các môn học khác. Thông qua các hoạt động học tập của học sinh trong bài luyện tập, ôn tập mà giáo viên có điều kiện củng cố, làm chính xác và chỉnh lý, phát triển và mở rộng kiến thức cho học sinh. Trong giờ học luyện tập, giáo viên tổ chức và điều khiển các hoạt động học tập của học sinh nhằm hệ thống hoá các kiến thức cần nắm vững thì có thể phát hiện đƣợc những kiến thức mà học sinh hiểu chƣa đúng hoặc có những khái quát chƣa đúng bản chất của hiện tƣợng, sự việc.

Giáo viên có nhiệm vụ chỉnh lý, bổ sung thêm kiến thức để học sinh hiểu đúng đắn và đầy đủ hơn, đồng thời có thể mở 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] rộng thêm kiến thức cho học sinh tuỳ thuộc vào các điều kiện thời gian, trình độ nhận thức của học sinh, phƣơng tiện. Ví dụ: Khi tiến hành bài luyện tập chƣơng phản ứng hoá học giáo viên tổ chức các hoạt động học tập của học sinh nhằm hệ thống các kiến thức cần nắm vững về phản ứng oxi hoá - khử và phân loại phản ứng hoá học. Giáo viên cần làm chính xác các khái niệm cơ bản có liên quan đến phản ứng oxi hoá - khử nhƣ khái niệm số oxi hoá về bản chất của khái niệm, sự tiện ích của việc sử dụng khái niệm này trong việc nhận diện và cân bằng phản ứng oxi hoá - khử, phân biệt khái niệm hoá trị và số oxi hoá. Giáo viên có thể mở rộng kiến thức về các loại phản ứng oxi hoá - khử thông qua các ví dụ yêu cầu học sinh cân bằng phản ứng oxi hoá - khử.

Thông qua các hoạt động học tập trong giờ luyện tập, ôn tập để hình thành và rèn luyện các kỹ năng hoá học cơ bản nhƣ: kỹ năng giải thích – vận dụng kiến thức, giải các dạng bài tập hoá học, sử dụng ngôn ngữ hoá học. Cấu trúc các bài luyện tập trong sách giáo khoa hoá học đều có hai phần: kiến thức cần nắm vững và bài tập. Phần kiến thức cần nắm vững bao gồm các kiến thức cần hệ thống, củng cố và xác định mối liên hệ tƣơng quan giữa chúng, phần bài tập bao gồm các dạng bài tập hoá học vận dụng các kiến thức, tạo điều kiện cho học sinh rèn luyện kỹ năng hoá học. Việc giải các dạng bài tập hoá học là phƣơng pháp học tập tốt nhất giúp học sinh nắm vững kiến thức, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức giải quyết các vấn đề học tập của bài toán đặt ra.

Thông qua hoạt động học tập trong giờ luyện tập, tổng kết, hệ thống kiến thức mà phát triển tƣ duy và phƣơng pháp nhận thức, phƣơng pháp học tập cho học sinh. Trong bài luyện tập tổng kết kiến thức học sinh cần sử dụng các thao tác tƣ duy: phân tích, tổng hợp, so sánh, khái quát hoá để hệ thống hoá, nắm vững kiến thức và vận dụng chúng giải quyết các vấn đề học tập mang tính khái quát cao. Khi giải quyết một vấn đề học tập giáo viên thƣờng hƣớng dẫn học sinh phân tích, phát hiện vấn đề cần giải quyết, xác định kiến thức có liên quan cần vận dụng, lựa chọn phƣơng pháp giải, lập kế hoạch giải và thực hiện kế hoạch giải, biện luận xác định kết quả đúng. 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Các dạng bài tập nhận thức đòi hỏi sự giải thích, biện luận sẽ có hiệu quả cao trong việc phát triển tƣ duy hoá học và phƣơng pháp nhận thức cho học sinh.

Vì sao trong phòng thí nghiệm phổ thông thƣờng gặp dung dịch axit HCl mà không gặp axit HBr, HI. Nhƣ vậy thông qua việc hƣớng dẫn học sinh giải quyết các bài tập nhận thức cụ thể mà giúp học sinh có đƣợc phƣơng pháp nhận thức, phƣơng pháp phát hiện vàgiải quyết vấn đề và các phƣơng pháp học tập độc lập, sáng tạo. Thông qua bài luyện tập, ôn tập mà thiết lập mối quan hệ của các kiến thức liên môn học bao gồm các kiến thức hoá học có trong các môn khoa học khác (toán học, vật lý, sinh vật, địa lý.) và sự vận dụng kiến thức của các môn học này để giải quyết các vấn đề học tập trong hoá học. Cụ thể nhƣ sự vận dụng các kiến thức về pin điện, điện phân, phƣơng trình trạng thái chất khí, quá trình biến đổi các hợp chất tự nhiên (gluxit, protit, chất béo) trong cơ thể ngƣời, thực vật để nghiên cứu các quá trình hoá học, hình thành các khái niệm và giải quyết các hiện tƣợng tự nhiên, các kiến thức thực tiễn có liên quan đến hoá học hoặc giải các bài tập hoá học.

Nhƣ vậy bài luyện tập, ôn tập là dạng bài học không thể thiếu đƣợc trong các môn học với các giá trị nhận thức và ý nghĩa to lớn của nó trong việc hình thành phƣơng pháp nhận thức, phát triển tƣ duy độc lập, sáng tạo và hình thành thế giới quan khoa học cho học sinh. Chính vì lẽ đó một trong những định hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy học trong nhà trƣờng phổ thông hiện nay là tăng cƣờng học tập cá thể với học tập hợp tác , mà một trong những phƣơng pháp dạy học hiệu quả đáp ứng đƣợc điều này đó là phƣơng pháp dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ kết hợp với sơ đồ mạng Grap và bản đồ tƣ duy. Dƣới đây chúng tôi sẽ đề cập đến những cơ sở lí luận về phƣơng pháp dạy học này. Phương pháp tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học 1.

Khái niệm nhóm [7] 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Nhóm là tập hợp những con ngƣời có hành vi tƣơng tác lẫn nhau, để thực hiện các mục tiêu (chung và riêng) và thỏa mãn các nhu cầu cá nhân. Phân loại nhóm [12], [13] Có hai loại nhóm cơ bản: - Nhóm cố định: gồm những HS cùng nhau làm việc trong khoảng thời gian từ 1 đến vài tuần lễ để giải quyết một bài tập lớn phức tạp. Ví dụ 1: Trƣớc khi sang bài 60: Axit cacboxylic: Cấu trúc, danh pháp và tính chất vật lý thuộc chƣơng 9 lớp 11 nâng cao, GV yêu cầu các nhóm HS (từ 5-7 em) về nhà sƣu tầm các tên gọi thƣờng của các axit cacboxylic. Mục đích: giúp HS biết thêm một số tên thƣờng của các axit cacboxylic.