Luận văn: Dạy học biện pháp tu từ THPT theo định hướng phát triển năng lực

Luận văn trình bày các phương pháp dạy học biện pháp tu từ ở THPT theo định hướng phát triển năng lực, kèm theo các giáo án thực nghiệm chi tiết.

• Tác giả: Lưu Minh Toàn
• Người hướng dẫn: PGS.TS Phạm Minh Diệu
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội - Trường Đại Học Giáo Dục
• Chuyên ngành: Sư Phạm Ngữ Văn
• Đề tài: Phương Pháp Dạy Học Biện Pháp Tu Từ Trong Chương Trình Trung Học Phổ Thông Theo Định Hướng Phát Triển Năng Lực
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm và tầm quan trọng của biện pháp tu từ trong giáo dục

Biện pháp tu từ là một nội dung quan trọng trong ngôn ngữ học được đưa vào chương trình Ngữ văn ở trường trung học phổ thông từ xưa tới nay. Theo quan niệm đổi mới giáo dục, việc dạy học các biện pháp tu từ đóng vai trò quan trọng trong hình thành các năng lực thẩm mỹ và năng lực giao tiếp cho học sinh. Đây là phần nội dung giúp học sinh có được kiến thức nền tảng để khám phá và học tập các tác phẩm văn học ở mức độ tương đối khó. Tuy nhiên, trong thực tế dạy học hiện nay, việc giáo dục về biện pháp tu từ còn tồn tại nhiều vấn đề chưa được giải quyết triệt để, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả giáo dục ngôn ngữ nói chung.

1.1. Định nghĩa biện pháp tu từ

Biện pháp tu từ là những kỹ thuật ngôn ngữ được sử dụng để làm cho lời nói hoặc văn bản trở nên sinh động, diễn cảm và gây ấn tượng mạnh mẽ cho người đọc. Chúng bao gồm các phương tiện như ẩn dụ, so sánh, nhân hóa và nhiều phương pháp khác. Mục đích chính của biện pháp tu từ là tăng cường hiệu quả truyền tải thông điệp, làm phong phú thêm ngôn ngữ và phát triển khả năng thẩm mỹ của học sinh.

1.2. Vai trò của tu từ trong phát triển năng lực học sinh

Dạy học biện pháp tu từ theo định hướng phát triển năng lực giúp học sinh phát triển toàn diện. Nó không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn rèn luyện năng lực giao tiếp, sáng tạo và năng lực phân tích. Thông qua việc học và vận dụng các biện pháp tu từ, học sinh có thể nâng cao khả năng hiểu biết văn học, phát triển tư duy phê phán và kỹ năng viết lách.

II. Thực trạng dạy học biện pháp tu từ hiện nay

Trong thực tế dạy học ở các trường trung học phổ thông, việc dạy học biện pháp tu từ còn gặp nhiều hạn chế. Cách dạy học truyền thống chỉ tập trung vào truyền đạt kiến thức lý thuyết và cho học sinh làm một số bài tập cơ bản, chưa thể phát huy được năng lực học sinh một cách toàn diện. Nhiều giáo viên chưa coi trọng phần kiến thức này vì nó không được thi trong các kỳ thi chính thức. Đồng thời, phương pháp dạy học còn lạc hậu, nội dung không đa dạng, khiến học sinh mất hứng thú với môn học. Do đó, việc nâng cấp phương pháp dạy học biện pháp tu từ là cần thiết và cấp bách.

2.1. Những vấn đề tồn tại trong dạy học hiện tại

Phương pháp dạy học truyền thống chủ yếu dựa trên việc giáo viên truyền đạt kiến thức một chiều mà ít lưu ý đến sự tham gia chủ động của học sinh. Học sinh chưa được khuyến khích sáng tạo và áp dụng những kiến thức đã học vào thực tế. Bên cạnh đó, đánh giá kết quả học tập chủ yếu dựa vào bài kiểm tra viết mà ít chú ý đến phát triển năng lực thực tiễn.

2.2. Nguyên nhân của những vấn đề trên

Một trong những nguyên nhân chính là lạc hậu về phương pháp dạy học của nhiều giáo viên, cùng với nội dung và hình thức giáo dục còn nghèo nàn. Giáo viên chưa được trang bị đầy đủ kiến thức về các phương pháp dạy học tích cực như dạy học dự án, học tập hợp tác hay kỹ thuật đóng vai. Thêm vào đó, chương trình giáo dục còn chưa được cập nhật để phù hợp với xu hướng phát triển năng lực của học sinh hiện đại.

III. Phương pháp dạy học biện pháp tu từ theo định hướng phát triển năng lực

Để khắc phục những vấn đề trên, cần áp dụng phương pháp dạy học tiến tiến nhằm phát triển toàn diện năng lực học sinh. Các phương pháp hiệu quả bao gồm dạy học biện pháp tu từ tích hợp với đọc hiểu, vận dụng các phương pháp dạy học tích cực như phương pháp đóng vai, phương pháp trò chơi và phương pháp dự án. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển năng lực giao tiếp, sáng tạo và kỹ năng phân tích. Ngoài ra, giáo viên cần vận dụng các kỹ thuật dạy học tích cực như kỹ thuật chuỗi nhón và kỹ thuật đặt câu hỏi để kích thích tư duy và sự tham gia của học sinh.

3.1. Dạy học tích hợp biện pháp tu từ với đọc hiểu

Phương pháp tích hợp với đọc hiểu giúp học sinh vận dụng biện pháp tu từ vào thực tiễn phân tích tác phẩm văn học. Khi đọc và phân tích các tác phẩm, học sinh sẽ gặp trực tiếp các biện pháp tu từ được sử dụng, từ đó hiểu rõ hơn về tác dụng và cách vận dụng. Điều này giúp phát triển năng lực phân tích, sáng tạo và nâng cao khả năng thẩm mỹ của học sinh một cách tự nhiên và hiệu quả.

3.2. Vận dụng phương pháp dạy học tích cực

Phương pháp đóng vai cho phép học sinh đóng vai các nhân vật hoặc tác giả, giúp họ trực tiếp trải nghiệm và hiểu sâu sắc hơn về các biện pháp tu từ. Phương pháp trò chơi làm cho quá trình học tập trở nên sinh động, thú vị và khuyến khích sự tham gia chủ động của học sinh. Phương pháp dự án yêu cầu học sinh làm việc theo nhóm, tìm tòi và sáng tạo, từ đó phát triển năng lực hợp tác, sáng tạo và kỹ năng thực hành.

3.3. Sử dụng kỹ thuật dạy học hiệu quả

Kỹ thuật chuỗi nhón giúp giáo viên dẫn dắt học sinh từ kiến thức đơn giản đến phức tạp, từ phần quán đến chi tiết, giúp học sinh hiểu sâu hơn. Kỹ thuật đặt câu hỏi kích thích tư duy, khuyến khích học sinh suy luận, phân tích và có cái nhìn sâu sắc về biện pháp tu từ. Những kỹ thuật này làm cho quá trình học tập trở nên tương tác, chủ động và hiệu quả hơn.

IV. Thiết kế giáo án và kiểm tra đánh giá

Để thực hiện phương pháp dạy học biện pháp tu từ theo định hướng phát triển năng lực, cần thiết kế giáo án chi tiết với các hoạt động cụ thể. Giáo án nên bao gồm các hoạt động khởi động hứng thú, truyền đạt kiến thức thông qua các phương pháp tích cực, và các bài tập vận dụng thực tiễn. Bên cạnh đó, cần áp dụng đánh giá quá trình thay vì chỉ đánh giá kết quả cuối cùng. Đánh giá cần tập trung vào việc phát triển năng lực học sinh, không chỉ kiến thức lý thuyết mà còn kỹ năng thực hành, khả năng giao tiếp và sáng tạo. Học sinh cũng nên được khuyến khích tự đánh giá và đánh giá bạn bè để phát triển tư duy phê phán và kỹ năng hợp tác.

4.1. Thiết kế giáo án theo phương pháp dạy học tích cực

Giáo án cần được thiết kế với mục tiêu rõ ràng về phát triển năng lực. Mỗi bài học nên bao gồm: khởi động (kích thích hứng thú), tìm hiểu (truyền đạt kiến thức), thực hành (áp dụng), và rút ra kết luận. Các hoạt động nên đa dạng, hấp dẫn và yêu cầu sự tham gia chủ động của học sinh. Giáo viên đóng vai trò hướng dẫn, tạo điều kiện chứ không phải là người truyền đạt một chiều.

4.2. Hệ thống đánh giá phát triển năng lực

Đánh giá quá trình là quan trọng hơn đánh giá kết quả. Cần sử dụng nhiều hình thức đánh giá như quan sát, kiểm tra thực hành, dự án nhóm và danh mục đánh giá. Tiêu chí đánh giá nên bao gồm kiến thức, kỹ năng, thái độ và phát triển năng lực. Học sinh cần nhận phản hồi xây dựng để cải thiện liên tục, không chỉ được đánh giá bằng điểm mà còn được hỗ trợ phát triển các năng lực cần thiết.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỬ KHOA HỌC VÀ THỰC TIỀN CỦA DẠY HỌC BLEN PHAP TU TU TIIEO DỊXH HƯỚNG PHIÁT TRIỀN NĂNG LỰC HS 12 1. Cơ sở khoa học 12 1. Biện pháp tu từ 12 1. Dạy lọc theo định hướng phát triển năng lực 12 1.

Cơ sở thực tiên 17 1. Khảo sát mục địch, nội đụng đạy học các biện pháp tụ từ trong trường THIPT hiện nay 17 1. Kháo sát thực tiến dạy học biện pháp tu tử trong trưởng THP† hiện nay — 18 CHƯƠNG 2: ĐÈ XUẤT PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BIỆN PHÁP ‘TU TU’ TRONG TRUONG THPT THEO DINH HUONG PHAT TRIEN NANG LUC CHO HS 25 2. Nguyên tắc chung 25 3.

Bảm sát mục đích, yêu cầu của chương trình dạy học biện pháp lu lừ trong, trường TLIPT 25 2. Tỉnh đến néi dung, hình thức dạy học 25 3. Tỉnh đến mức độ nhận thúc của HS 35 3. Ưu tiên hoạt động của HS 26 Khỏa luận này sẽ đi sâu nghiên cứu về phương, pháp đạy học biện pháp tu từ theo định hướng phát triển năng lực IIS.

Mục đích nghiên cứu Để xuất phương, pháp dạy học BPTT trong chương trinh Ngữ văn THPT theo định hướng phát triển năng lực 4. Nhiệm vụ nghiên cứu - Để tải nảy nghiên cửu hệ thống các khải niệm liên quan, những vấn đẻ lý hiận day hoc ở trường TIIPT và những phương pháp phát triển năng lye cho IIS phổ thông. - Dễ tải cững điều tra thực trạng, khá năng học tập bài học về I3PLT của 118 lớp L0 trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai, để xuất phương pháp dạy học BPTT theo dịnh hướng phát triển năng lực áp dụng ở trường THPT. Khách thể và đối tượng nghiên cứu Đi tượng: Phương pháp dạy học BPTT Khách thể - GV giáng dạy bộ môn Ngữ văn trường THP1' Nguyễn Thị Minh Khai, LIN - HS lớp 10 trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai, Hà Nội 6.

Phương pháp nghiên cứu - Phương pháp lý luận + Phương pháp nghiên cứu tải liệu, tiến hành đọc, phân Lích, tổng hợp, hệ thống hỏa, khái quát hóa cáo nguồn tải liệu lý luận và thực tiến có liên quan dến phương pháp đạy học nhằm phát triển năng lực giải quyết vẫn đề cho IIS THPT - Phương pháp thực tiễn + Phương pháp quan sát. Quan sát quá trình học tập của HS lớp 10B12 trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai. + Phương pháp điều tra bằng bằng hột: Điều tra trên H5 đề tầm biểu về khả xăng học tập của LIS lớp 1UB12 trường TLIPT Nguyễn Thị Minh Khai, Là Nột + Phương pháp nghiên cứu sản phẩm: Nghiên cứa kê hoạch tả chức các bài tập cho Hồ và các sẵn phẩm khác có liên quan đến để tải 10 đề có tỉnh thời sự trong từ vựng học như: bản chất của từ về mặt cầu tạo và ý nghĩa, tính hệ thống của vén từ,. Khi xem xét từ và vớn từ tiếng Việt, ông không chỉ đừng lại ở việc miêu tả trạng thải đồng đại, mà còn chú ý đền quá trình lịch sử, không chỉ chú trọng &hÍa cạnh ngân ngữ, mà còn quan tâm đến những yấu đố xã hội, không chỉ chú trọng đến những vân để có tính chất chưng, tính chất lí luận" mả còn bam sát những nhiệm vụ thực tiến đang được đặt ra đổi với tiếng Việt Cuốn 99 phương liện và biện pháp ta fừ, Đình Trọng, Lạc đã trình bày về các phương tiện tụ từ tiếng Việt như: phương tiện tu từ từ vựng, phương tiện tu từ ngữ nghĩa, phương tiện tu từ củ pháp, phương tiện tu từ vẫn bản và phương tiện ngữt âm của phong cách học.

Cuốn sách côn trình bày về các HEPTT tiếng Việt như: BPTT từ vựng, BPTT ngữ nghĩa, BPTT cú pháp, BPTT văn bản và BPTT ngữ âm - văn nr Củ Đình Tú với cuốn Phong cách học và đặc điễm từ từ tiếng Việt, một trong những cuỗn sách có chất lượng tốt nhất vẻ phong cách học và hiện đang được dùng phổ biến trong các trường DII, CD trong cả nước. Các công trình tiêu biểu trên lĩnh vực phương pháp giảng đạy tu từ học trong, nhà trường phổ thông gồm có ?w rừ học với vẫn đề giáng dạy Ngữ: vẫn của tác giá Đỉnh Trọng Lạc, Mai Xuân Miền với Vải ý kiến về day, học các biện pháp iu rừ Tiếng Việt ở trường phố thông trung bọc,. Các công trình nghiên cứu trên đã nêu. lên được những cách thức, biện pháp đã dạy học Ngữ văn nói chung vả phản môn tiếng Việt nói riêng.

Đây đêu là những vấn để mang tích chiến lược cho ngành giáo đục nổi chưng. Tể phục vụ đôi mới giáo đục, một số tài liệu hướng dẫn của Bộ Giáo dục va Pao tao đã đưa ra các quy định chung đối với tật câ các phân mỗn, và riêng môn Ngữ văn, mới chỉ dễ cập dến tất cả các phân môn các phương pháp dạy học dinh hướng phát triển nắng lục HS. Tiêu biêu là Tải liệu tập huấn Dạy học và kiểm tra, đánh giá kết quả học lập theo ảmh bướng phát triển năng lực HS, môn Nuũ văn 014) đã nêu rõ môn Ngữ văn là môn học công cụ và đồng thời nhân manh dén vai trò của việc hình thành các năng lực cho 115 khi dạy học Ngữ văn hiện nay. Trong, đó, việc hình thành và phải triển cho HS năng lục giao tiếp ngôn ngữ là ruột trục tiểu quan trọng, gũng lả mục tiêu thế mạnh mang tinh đặc tủ của môn học.

DANII MUC BANG BIEU Tên bảng, biểu Trang Bang 1. Mite dé lựa chọn các phương pháp sử dụng trong giờ 19 học các bài về BPTT Đảng 1. Nhận thức của GV về tắm quan trọng của việc đạy on học các bài hoc vé BPTT Bang 1.3, Danh giá của GV về thái độ 118 trong quá trình học + bài học BPTT Bang 1. Đánh giá mức độ đạt được mục tiểu bài học về BPTT a cia HS Bang 1.5, Két quả diễu tra KQHT của H5 bằng phiêu tic on nghiệm liều đề 1.

Múc độ léng ghép kiến thức về 13PPI'L trong cáo ao phân môn khác DANIIMUC VIET TÁT TRƠNG KHÓA LUẬN Kí hiện Điễn giải ĐPTT Biện pháp tu từ cT Chương trình BH, CD Dai hoe, cao ding GV Giáo viên HS Học sinh KQHT Két qua hoc tap KN Kĩ năng KTDH Ki thuat day hoc KE Kiến thức ND Nội dung NXB Nhà xuất bán PPDH Phương pháp dạy học SGK Sách giáo khoa sav Sach gido viéu TIICS Trưng học cơ sở THPT Trung học phố thông Tr. Trang Khỏa luận này sẽ đi sâu nghiên cứu về phương, pháp đạy học biện pháp tu từ theo định hướng phát triển năng lực IIS. Mục đích nghiên cứu Để xuất phương, pháp dạy học BPTT trong chương trinh Ngữ văn THPT theo định hướng phát triển năng lực 4. Nhiệm vụ nghiên cứu - Để tải nảy nghiên cửu hệ thống các khải niệm liên quan, những vấn đẻ lý hiận day hoc ở trường TIIPT và những phương pháp phát triển năng lye cho IIS phổ thông.

- Dễ tải cững điều tra thực trạng, khá năng học tập bài học về I3PLT của 118 lớp L0 trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai, để xuất phương pháp dạy học BPTT theo dịnh hướng phát triển năng lực áp dụng ở trường THPT. Khách thể và đối tượng nghiên cứu Đi tượng: Phương pháp dạy học BPTT Khách thể - GV giáng dạy bộ môn Ngữ văn trường THP1' Nguyễn Thị Minh Khai, LIN - HS lớp 10 trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai, Hà Nội 6. Phương pháp nghiên cứu - Phương pháp lý luận + Phương pháp nghiên cứu tải liệu, tiến hành đọc, phân Lích, tổng hợp, hệ thống hỏa, khái quát hóa cáo nguồn tải liệu lý luận và thực tiến có liên quan dến phương pháp đạy học nhằm phát triển năng lực giải quyết vẫn đề cho IIS THPT - Phương pháp thực tiễn + Phương pháp quan sát. Quan sát quá trình học tập của HS lớp 10B12 trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai.

+ Phương pháp điều tra bằng bằng hột: Điều tra trên H5 đề tầm biểu về khả xăng học tập của LIS lớp 1UB12 trường TLIPT Nguyễn Thị Minh Khai, Là Nột + Phương pháp nghiên cứu sản phẩm: Nghiên cứa kê hoạch tả chức các bài tập cho Hồ và các sẵn phẩm khác có liên quan đến để tải 10 2.2, Đề xuất một số phương pháp đạy học biện pháp tu từ cho HS THPỂ 26 2. Dạy học biện pháp tu từ tích hợp với đọc — hiểu 36 2. Van dung một số phương pháp dạy học tích cực khí dạy học các bài học vẻ Điện pháp tụ từ 2 3. Phương pháp đóng vai 37 2.

Phường pháp tò chơi 28 2. Dạy học theo dự án (Phương, pháp dự án) 2 2. Van đụng mét sé ki thuat day học tích cực trong đạy học tu tử. Kĩ thuật chúa nhón 31 3.

Kĩ thuật đặt câu hồi 31 CHƯƠNG 3: THIẾT KÉ GIÁO ÁN TITỬ NGIHỆM 33 3. Giáo án theo hướng tích hợp với đọc - hiểu 33 3. Giáo án theo phương pháp đạy học dự án. Kế hoạch dạy học dự án 48 3.

Nhận xét 62 KET LUAN VA KHUYEN NGHI “4 TẢI LIỆU THAM KHẢO 66 PHỤ LỤC 69 DANIIMUC VIET TÁT TRƠNG KHÓA LUẬN Kí hiện Điễn giải ĐPTT Biện pháp tu từ cT Chương trình BH, CD Dai hoe, cao ding GV Giáo viên HS Học sinh KQHT Két qua hoc tap KN Kĩ năng KTDH Ki thuat day hoc KE Kiến thức ND Nội dung NXB Nhà xuất bán PPDH Phương pháp dạy học SGK Sách giáo khoa sav Sach gido viéu TIICS Trưng học cơ sở THPT Trung học phố thông Tr. Trang DANIIMUC VIET TÁT TRƠNG KHÓA LUẬN Kí hiện Điễn giải ĐPTT Biện pháp tu từ cT Chương trình BH, CD Dai hoe, cao ding GV Giáo viên HS Học sinh KQHT Két qua hoc tap KN Kĩ năng KTDH Ki thuat day hoc KE Kiến thức ND Nội dung NXB Nhà xuất bán PPDH Phương pháp dạy học SGK Sách giáo khoa sav Sach gido viéu TIICS Trưng học cơ sở THPT Trung học phố thông Tr. Trang MUC LUC Trang LỜI CẮM ƠN 3 DANH MUC VIET TAT TRONG KHÓA LUẬN 4 DANH MUC BANG BIẾU 5 MỞ ĐẦU 8 1. Li do chon dé tai 8 2.

Lich sur vin dé 8 3. Mục đích nghiên cứn 10 4. Nhiệm vụ nghiên cửu 10 5. Khách thể và đối tượng nghiên cửu 10 6.

Phương pháp nghiên cứu 10 7. Câu trúc khóa luận 1 CHƯƠNG 1: CƠ SỬ KHOA HỌC VÀ THỰC TIỀN CỦA DẠY HỌC BLEN PHAP TU TU TIIEO DỊXH HƯỚNG PHIÁT TRIỀN NĂNG LỰC HS 12 1. Cơ sở khoa học 12 1. Biện pháp tu từ 12 1.

Dạy lọc theo định hướng phát triển năng lực 12 1. Cơ sở thực tiên 17 1. Khảo sát mục địch, nội đụng đạy học các biện pháp tụ từ trong trường THIPT hiện nay 17 1.