Nâng cao hiệu quả dạy học bất đẳng thức cho học sinh trung học phổ thông

Luận văn thạc sĩ trình bày các phương pháp dạy học nội dung bất đẳng thức, nhằm tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh trung học phổ thông.

• Tác giả: Ngô Minh Tuấn
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Vũ Lương
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học (Bộ môn Toán)
• Đề tài: Một số phương pháp dạy học nội dung bất đẳng thức trong chương trình trung học phổ thông theo hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. Lý do chọn đề tài
• 2. Lịch sử nghiên cứu
• 3. Mục tiêu nghiên cứu
• 4. Khách thể nghiên cứu và đối tượng nghiên cứu
• 5. Phạm vi nghiên cứu
• 6. Giả thiết khoa học
• 7. Phương pháp nghiên cứu
• 8. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Dạy học tích cực
• 1.1.1. Khái niệm dạy học tích cực
• 1.1.2. Đặc trưng của các phương pháp dạy học tích cực
• 1.1.3. Học tập cá thể phối hợp với học hợp tác, nhóm nghiên cứu
• 1.1.4. Phối hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò
• 1.2. Các phương pháp và hình thức dạy học tích cực
• 1.3. Vai trò của giáo viên và học sinh trong dạy học tích cực
• 1.3.1. Vai trò và điều kiện đối với giáo viên trong dạy học tích cực
• 1.3.2. Vai trò của học sinh trong dạy học tích cực
• 1.4. Dạy học theo mục tiêu nhận thức
• 1.4.1. Khái niệm “Dạy học theo mục tiêu nhận thức”
• 2. CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG KẾ HOẠCH BÀI DẠY NỘI DUNG BẤT ĐẲNG THỨC THEO HƯỚNG TÍCH CỰC
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM VÀ NHỮNG ĐỀ XUẤT
• KẾT LUẬN CỦA LUẬN VĂN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phương pháp dạy học bất đẳng thức hiệu quả

Phương pháp dạy học bất đẳng thức là một trong những nội dung quan trọng trong chương trình toán học trung học phổ thông. Bất đẳng thức không chỉ là một khái niệm lý thuyết mà còn là công cụ hữu ích trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực giúp học sinh phát triển tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề. Để đạt được hiệu quả cao trong việc dạy học bất đẳng thức, giáo viên cần nắm vững các phương pháp và hình thức dạy học hiện đại.

1.1. Khái niệm và vai trò của bất đẳng thức trong toán học

Bất đẳng thức là một trong những nội dung cơ bản trong toán học, có vai trò quan trọng trong việc phát triển tư duy logic và khả năng phân tích của học sinh. Nó không chỉ xuất hiện trong các bài toán mà còn là nền tảng cho nhiều lý thuyết toán học khác.

1.2. Tại sao cần áp dụng phương pháp dạy học tích cực

Phương pháp dạy học tích cực giúp học sinh chủ động tham gia vào quá trình học tập, từ đó nâng cao khả năng tiếp thu kiến thức và phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề. Việc áp dụng các phương pháp này trong dạy học bất đẳng thức sẽ tạo ra môi trường học tập tích cực và hiệu quả.

II. Những thách thức trong việc dạy học bất đẳng thức cho học sinh

Dạy học bất đẳng thức gặp nhiều thách thức, đặc biệt là trong việc truyền đạt kiến thức cho học sinh. Nội dung phức tạp và yêu cầu tư duy cao khiến nhiều học sinh cảm thấy khó khăn. Ngoài ra, việc áp dụng các phương pháp dạy học truyền thống có thể không đáp ứng được nhu cầu học tập của học sinh hiện nay.

2.1. Khó khăn trong việc tiếp cận nội dung bất đẳng thức

Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc hiểu và áp dụng các khái niệm bất đẳng thức do tính trừu tượng của nó. Điều này đòi hỏi giáo viên phải có những phương pháp giảng dạy phù hợp để giúp học sinh vượt qua những rào cản này.

2.2. Thiếu sự sáng tạo trong phương pháp dạy học

Nhiều giáo viên vẫn sử dụng phương pháp dạy học truyền thống, dẫn đến việc học sinh không hứng thú và không phát huy được khả năng sáng tạo của mình. Cần có sự đổi mới trong phương pháp dạy học để khuyến khích học sinh tham gia tích cực hơn.

III. Phương pháp dạy học bất đẳng thức hiệu quả cho học sinh

Để dạy học bất đẳng thức hiệu quả, giáo viên cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực như dạy học theo dự án, dạy học tự nghiên cứu và dạy học theo mục tiêu nhận thức. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về bất đẳng thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy và giải quyết vấn đề.

3.1. Dạy học theo dự án trong nội dung bất đẳng thức

Dạy học theo dự án giúp học sinh áp dụng kiến thức vào thực tiễn, từ đó nâng cao khả năng tư duy và sáng tạo. Việc thực hiện các dự án liên quan đến bất đẳng thức sẽ giúp học sinh hiểu rõ hơn về ứng dụng của nó trong cuộc sống.

3.2. Dạy học tự nghiên cứu và khám phá

Khuyến khích học sinh tự nghiên cứu và khám phá nội dung bất đẳng thức sẽ giúp họ phát triển khả năng tự học và tư duy độc lập. Giáo viên có thể cung cấp tài liệu và hướng dẫn để học sinh tự tìm hiểu và giải quyết các bài toán liên quan.

IV. Ứng dụng thực tiễn của bất đẳng thức trong toán học

Bất đẳng thức có nhiều ứng dụng trong toán học và các lĩnh vực khác như kinh tế, vật lý và kỹ thuật. Việc hiểu rõ về bất đẳng thức sẽ giúp học sinh có cái nhìn tổng quát hơn về các vấn đề trong thực tiễn và phát triển tư duy phản biện.

4.1. Ứng dụng trong giải quyết bài toán thực tế

Bất đẳng thức có thể được áp dụng để giải quyết nhiều bài toán thực tế, từ các bài toán tối ưu hóa đến các vấn đề trong kinh tế. Việc áp dụng bất đẳng thức trong thực tiễn sẽ giúp học sinh thấy được giá trị của kiến thức đã học.

4.2. Nâng cao khả năng tư duy phản biện

Việc nghiên cứu và áp dụng bất đẳng thức giúp học sinh phát triển khả năng tư duy phản biện, từ đó nâng cao khả năng giải quyết vấn đề trong các tình huống thực tế.

V. Kết luận và tương lai của phương pháp dạy học bất đẳng thức

Phương pháp dạy học bất đẳng thức cần được cải tiến và đổi mới để đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực sẽ giúp học sinh phát triển toàn diện hơn. Tương lai của phương pháp dạy học này sẽ phụ thuộc vào sự sáng tạo và nỗ lực của giáo viên trong việc áp dụng các phương pháp mới.

5.1. Định hướng phát triển phương pháp dạy học

Cần có sự đầu tư và nghiên cứu để phát triển các phương pháp dạy học mới, phù hợp với xu hướng giáo dục hiện đại. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng dạy học và đáp ứng nhu cầu của học sinh.

5.2. Khuyến khích sự sáng tạo trong giảng dạy

Giáo viên cần được khuyến khích sáng tạo trong việc thiết kế bài giảng và áp dụng các phương pháp dạy học mới. Sự sáng tạo này sẽ giúp tạo ra môi trường học tập tích cực và hiệu quả hơn cho học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông tại Việt Nam, việc nâng cao hiệu quả dạy học các nội dung Toán học khó như bất đẳng thức trở thành một yêu cầu cấp thiết. Theo báo cáo của ngành giáo dục, bất đẳng thức là một trong những nội dung trọng tâm xuất hiện thường xuyên trong các kỳ thi học sinh giỏi và tuyển sinh đại học, đồng thời đóng vai trò quan trọng trong phát triển tư duy toán học của học sinh. Tuy nhiên, nội dung này có tính trừu tượng và đòi hỏi học sinh phải vận dụng nhiều kiến thức, kỹ năng, dẫn đến khó khăn trong việc tiếp thu nếu chỉ áp dụng phương pháp dạy truyền thống.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là khảo sát và vận dụng một số phương pháp dạy học tích cực nhằm tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh trong việc học nội dung bất đẳng thức ở chương trình trung học phổ thông. Nghiên cứu tập trung vào ba phương pháp chính: dạy học theo mục tiêu nhận thức, dạy học theo dự án và dạy học tự nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu được giới hạn trong chương trình Toán phổ thông tại một số trường trung học phổ thông ở Hà Nội trong năm học 2010-2011.

Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy, phát huy tính sáng tạo và tư duy nghiên cứu khoa học của học sinh, đặc biệt là học sinh có năng khiếu toán học. Qua đó, giúp học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề và tự học, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên ba lý thuyết và mô hình dạy học tích cực:

1. Lý thuyết dạy học theo mục tiêu nhận thức của Bloom: Phân loại tư duy thành sáu mức độ từ nhớ, hiểu, vận dụng, phân tích, tổng hợp đến đánh giá. Mục tiêu là phát triển tư duy bậc cao cho học sinh thông qua thiết kế bài học phù hợp với từng mức độ nhận thức.

2. Mô hình dạy học theo dự án: Lấy học sinh làm trung tâm, khuyến khích học sinh tham gia vào các nhiệm vụ mở, thực tiễn, tạo ra sản phẩm học tập. Dự án được xây dựng dựa trên bộ câu hỏi khung chương trình nhằm phát triển kỹ năng tư duy và hợp tác nhóm.

3. Phương pháp dạy học tự nghiên cứu: Áp dụng logic nghiên cứu khoa học vào dạy học, trong đó học sinh chủ động phát hiện vấn đề, đặt giả thuyết, thu thập và phân tích thông tin, tổng hợp kết quả dưới sự hướng dẫn của giáo viên.

Các khái niệm chính bao gồm: bất đẳng thức, dạy học tích cực, mục tiêu nhận thức, dự án học tập, tự nghiên cứu, kỹ năng tư duy bậc cao, kiểm tra đánh giá đa dạng.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Tài liệu lý luận về dạy học tích cực, sách giáo khoa và sách nâng cao về bất đẳng thức, ý kiến chuyên gia, khảo sát thực tế tại các trường THPT ở Hà Nội.

• Phương pháp phân tích: Phân tích tài liệu, xây dựng kế hoạch bài dạy theo từng phương pháp, thực nghiệm sư phạm so sánh hiệu quả giữa các phương pháp, sử dụng phiếu điều tra thu thập ý kiến học sinh.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Thực nghiệm được tiến hành trên khoảng 100 học sinh thuộc các lớp chuyên Toán tại một số trường THPT ở Hà Nội, chọn mẫu theo phương pháp ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện cho đối tượng nghiên cứu.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được triển khai trong năm học 2010-2011, gồm các giai đoạn: khảo sát lý thuyết và thực trạng (3 tháng), xây dựng kế hoạch bài dạy (2 tháng), thực nghiệm sư phạm (4 tháng), phân tích kết quả và đề xuất (3 tháng).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiệu quả của dạy học theo mục tiêu nhận thức: Học sinh được phân loại theo các mức độ tư duy của Bloom, kết quả cho thấy 75% học sinh đạt được mức vận dụng và phân tích trong chứng minh bất đẳng thức, tăng 20% so với phương pháp truyền thống. Việc thiết kế bài học phù hợp với từng nhóm học sinh giúp tăng tính chủ động và sáng tạo.

2. Dạy học theo dự án nâng cao kỹ năng hợp tác và tư duy phản biện: Qua thực nghiệm, 80% học sinh tham gia dự án có khả năng trình bày sản phẩm học tập và giải thích các bước chứng minh bất đẳng thức một cách logic, tăng 25% so với nhóm đối chứng. Học sinh thể hiện sự hứng thú và tích cực trong các hoạt động nhóm.

3. Dạy học tự nghiên cứu phát triển năng lực tự học và nghiên cứu khoa học: Khoảng 65% học sinh lớp chuyên Toán có thể tự phát hiện và giải quyết các bài toán bất đẳng thức phức tạp, đồng thời hình thành kỹ năng làm việc theo quy trình nghiên cứu khoa học. Tuy nhiên, phương pháp này đòi hỏi sự kiên trì và hỗ trợ từ giáo viên.

4. Phản hồi từ học sinh qua phiếu điều tra: 70% học sinh đồng ý rằng các phương pháp dạy học tích cực giúp họ hiểu sâu hơn về bất đẳng thức và phát triển kỹ năng giải toán. 60% học sinh mong muốn được áp dụng nhiều hơn các hình thức dạy học tích cực trong các môn học khác.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực theo hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh mang lại hiệu quả rõ rệt trong việc nâng cao năng lực tư duy và kỹ năng giải quyết vấn đề. So với phương pháp dạy học truyền thống, các phương pháp này giúp học sinh chủ động hơn, phát huy tính sáng tạo và khả năng tự học.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả phù hợp với xu hướng đổi mới giáo dục hiện đại, nhấn mạnh vai trò trung tâm của học sinh trong quá trình học tập. Việc sử dụng công nghệ thông tin hỗ trợ trong dạy học dự án và tự nghiên cứu cũng góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ học sinh đạt các mức độ tư duy theo Bloom giữa nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng, bảng tổng hợp kết quả phiếu điều tra ý kiến học sinh, cũng như biểu đồ thể hiện mức độ hứng thú và tự tin trong học tập.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo giáo viên về phương pháp dạy học tích cực: Tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên sâu về dạy học theo mục tiêu nhận thức, dự án và tự nghiên cứu, nhằm nâng cao năng lực sư phạm và kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin. Thời gian thực hiện: 6 tháng; Chủ thể: Sở Giáo dục và Đào tạo, các trường đại học sư phạm.

2. Xây dựng và phổ biến tài liệu hướng dẫn thiết kế bài dạy tích cực: Soạn thảo bộ tài liệu mẫu, kế hoạch bài dạy chi tiết theo từng phương pháp, kèm theo các phiếu học tập và công cụ đánh giá đa dạng. Thời gian: 4 tháng; Chủ thể: Bộ môn Toán các trường đại học, Sở GD&ĐT.

3. Áp dụng thí điểm rộng rãi các phương pháp dạy học tích cực trong các trường THPT: Triển khai thí điểm tại các trường có điều kiện, đánh giá hiệu quả và điều chỉnh phù hợp trước khi nhân rộng. Thời gian: 1 năm; Chủ thể: Ban giám hiệu các trường THPT, giáo viên bộ môn Toán.

4. Tăng cường sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học: Trang bị thiết bị, phần mềm hỗ trợ dạy học dự án và tự nghiên cứu, đồng thời hướng dẫn học sinh khai thác tài nguyên học tập trực tuyến. Thời gian: 1 năm; Chủ thể: Nhà trường, giáo viên, học sinh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên bộ môn Toán trung học phổ thông: Nắm bắt các phương pháp dạy học tích cực, áp dụng vào giảng dạy nội dung bất đẳng thức để nâng cao hiệu quả và phát triển tư duy học sinh.

2. Cán bộ quản lý giáo dục: Lập kế hoạch đào tạo, triển khai đổi mới phương pháp dạy học trong nhà trường, đánh giá và nhân rộng các mô hình dạy học tích cực.

3. Sinh viên sư phạm Toán: Học tập lý thuyết và thực hành các phương pháp dạy học hiện đại, chuẩn bị kỹ năng sư phạm chuyên sâu cho tương lai.

4. Nhà nghiên cứu giáo dục và phát triển chương trình: Tham khảo cơ sở lý luận và kết quả thực nghiệm để phát triển chương trình, tài liệu và chính sách giáo dục phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp dạy học theo mục tiêu nhận thức là gì?
   Là phương pháp dựa trên thang phân loại tư duy của Bloom, tập trung phát triển các mức độ tư duy từ nhớ đến đánh giá, giúp học sinh hình thành tư duy bậc cao qua các hoạt động học tập có mục tiêu rõ ràng.

2. Dạy học theo dự án có ưu điểm gì?
   Phương pháp này giúp học sinh phát triển kỹ năng hợp tác, tư duy phản biện và sáng tạo thông qua việc thực hiện các nhiệm vụ thực tiễn, tạo ra sản phẩm học tập có ý nghĩa.

3. Dạy học tự nghiên cứu phù hợp với đối tượng nào?
   Phù hợp với học sinh có tính tự giác cao, đặc biệt là học sinh lớp chuyên hoặc có năng khiếu, giúp phát triển kỹ năng nghiên cứu khoa học và tự học suốt đời.

4. Làm thế nào để đánh giá hiệu quả của các phương pháp dạy học tích cực?
   Có thể sử dụng đa dạng hình thức đánh giá như phiếu học tập, thảo luận nhóm, sản phẩm dự án, kiểm tra năng lực tư duy và phản hồi từ học sinh để đánh giá toàn diện.

5. Vai trò của công nghệ trong dạy học tích cực là gì?
   Công nghệ hỗ trợ tìm kiếm tài liệu, tổ chức hoạt động học tập, tạo sản phẩm đa phương tiện và kết nối học sinh với cộng đồng học tập rộng lớn, góp phần nâng cao hiệu quả dạy học.

Kết luận

• Luận văn đã nghiên cứu và vận dụng thành công ba phương pháp dạy học tích cực: theo mục tiêu nhận thức, theo dự án và tự nghiên cứu trong dạy học nội dung bất đẳng thức ở THPT.
• Kết quả thực nghiệm cho thấy các phương pháp này nâng cao đáng kể năng lực tư duy, kỹ năng giải toán và sự chủ động của học sinh.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm đào tạo giáo viên, xây dựng tài liệu, áp dụng thí điểm và tăng cường công nghệ hỗ trợ dạy học.
• Nghiên cứu góp phần đổi mới phương pháp dạy học Toán, phù hợp với xu hướng giáo dục hiện đại và yêu cầu phát triển năng lực học sinh.
• Khuyến nghị các nhà quản lý, giáo viên và sinh viên sư phạm tiếp tục nghiên cứu, áp dụng và phát triển các phương pháp này trong thực tiễn giáo dục.

Các trường THPT và Sở Giáo dục cần phối hợp triển khai đào tạo và thí điểm các phương pháp dạy học tích cực, đồng thời thu thập phản hồi để hoàn thiện mô hình dạy học hiệu quả hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, đề tài này gồm có 3 chƣơng. Chƣơng 1: Cơ sở lí luận của đề tài Chƣơng 2: Xây dựng kế hoạch bài dạy nội dung bất đẳng thức theo hƣớng tích cực. Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm và những đề xuất. 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 1.

Dạy học tích cực 1. Khái niệm dạy học tích cực Phƣơng pháp dạy học tích cực (PPDH tích cực) là một thuật ngữ để chỉ những phƣơng pháp giáo dục, dạy học theo hƣớng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của ngƣời học. PPDH tích cực hƣớng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt động nhận thức của ngƣời học, nghĩa là tập trung vào phát huy tính tích cực của ngƣời học chứ không phải là tập trung vào phát huy tính tích cực của ngƣời dạy, ngƣời dạy tạo điều kiện về phƣơng tiện, là ngƣời hƣớng dẫn, điều khiển, là trọng tài… chứ không phải là nhân vật trung tâm của bài học, tiết học hay một đơn vị kiến thức, vì vậy để dạy học theo phƣơng pháp tích cực thì giáo viên phải nỗ lực nhiều so với dạy theo phƣơng pháp thụ động. "Tích cực" trong PPDH tích cực đƣợc dùng với nghĩa là hoạt động, chủ động, trái nghĩa với không hoạt động, thụ động chứ không dùng theo nghĩa trái với tiêu cực.

[12] Giữa cách dạy của ngƣời thầy và cách học của học sinh có một mối quan hệ khăng khít, hai chiều. Chẳng hạn, có trƣờng hợp học sinh đòi hỏi cách dạy tích cực hoạt động nhƣng giáo viên chƣa đáp ứng đƣợc, hoặc có trƣờng hợp giáo viên hăng hái áp dụng PPDH tích cực nhƣng không thành công vì học sinh chƣa thích ứng, vẫn quen với lối học tập thụ động. Vì vậy, giáo viên phải kiên trì dùng cách dạy hoạt động để dần dần xây dựng cho học sinh phƣơng pháp học tập chủ động một cách vừa sức, từ thấp lên cao. Trong đổi mới phƣơng pháp dạy học phải có sự hợp tác cả của thầy và trò, sự phối hợp nhịp nhàng hoạt động dạy với hoạt động học thì mới thành công.

Nhƣ vậy, việc dùng thuật ngữ "Dạy và học tích cực" để phân biệt với "Dạy và học thụ động". 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Đặc trưng của các phương pháp dạy học tích cực[12] 1. Dạy và học thông qua tổ chức các hoạt động học tập của học sinh Trong phƣơng pháp dạy học tích cực, ngƣời học - đối tƣợng của hoạt động "dạy", đồng thời là chủ thể của hoạt động "học" - đƣợc cuốn hút vào các hoạt động học tập do giáo viên tổ chức và chỉ đạo thông qua đó tự khám phá những kiến thức, kĩ năng, phƣơng pháp mình cần chứ không phải thụ động tiếp thu những tri thức đã đƣợc giáo viên sắp đặt.

Ngƣời học cần phải đƣợc đặt vào những tình huống của đời sống thực tế, những tình huống có vấn đề của khoa học, ngƣời học trực tiếp quan sát, thảo luận, làm thí nghiệm, giải quyết vấn đề đặt ra theo cách suy nghĩ của mình, từ đó nắm đƣợc kiến thức kĩ năng mới, vừa nắm đƣợc phƣơng pháp "làm ra" kiến thức, kĩ năng đó, ngoài ra ngƣời học còn đƣợc bộc lộ và phát huy tiềm năng sáng tạo. Khi đó giáo viên không chỉ giản đơn truyền đạt tri thức mà còn hƣớng dẫn hành động. Chƣơng trình dạy học phải giúp cho từng học sinh biết hành động và tích cực tham gia các chƣơng trình hành động của cộng đồng. Thông qua dạy và học rèn luyện phương pháp tự học, tự nghiên cứu PPDH tích cực xem việc rèn luyện phƣơng pháp học tập cho học sinh không chỉ là một biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học mà còn là một mục tiêu dạy học.

Khối lƣợng kiến thức ngày càng nhiều, đa dạng và thay đổi liên tục, ngƣời dạy không thể một mình cung cấp cho học sinh trong cả cuộc đời của họ, chính vì thế phải quan tâm dạy cho học sinh phƣơng pháp học thay vì cung cấp cho họ kiến thức nhỏ hẹp trong một hay vài bộ môn nào đó mà ngƣời dạy đƣợc phân công. Trong các phƣơng pháp học thì cốt lõi là phƣơng pháp tự học. Nếu rèn luyện cho ngƣời học có đƣợc phƣơng pháp, kĩ năng, thói quen, ý chí tự học thì sẽ tạo cho họ lòng ham học, khơi dậy nội lực vốn có trong mỗi con ngƣời, kết quả học tập sẽ đƣợc nhân lên gấp bội. Vì vậy, thay vì việc ngƣời học chỉ 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] tự học ở nhà, trên thƣ viện thì giáo viên cần phải tạo cho họ môi trƣờng và khuyến khích học sinh tự học, tự nghiên cứu ngay trên lớp học.

Học tập cá thể phối hợp với học hợp tác, nhóm nghiên cứu Trong một lớp học mà trình độ kiến thức, tƣ duy của học sinh không thể đồng đều tuyệt đối thì khi áp dụng phƣơng pháp tích cực buộc phải chấp nhận sự phân hóa về cƣờng độ, tiến độ hoàn thành nhiệm vụ học tập, nhất là khi bài học đƣợc thiết kế thành một chuỗi công tác độc lập. Áp dụng phƣơng pháp tích cực ở trình độ càng cao thì sự phân hóa này càng lớn. Việc sử dụng các phƣơng tiện công nghệ thông tin trong nhà trƣờng sẽ đáp ứng yêu cầu cá thể hóa hoạt động học tập theo nhu cầu và khả năng của mỗi học sinh. Tuy nhiên, trong học tập, không phải mọi tri thức, kĩ năng, thái độ đều đƣợc hình thành bằng những hoạt động độc lập cá nhân.

Lớp học là môi trƣờng giao tiếp thầy - trò, trò - trò, tạo nên mối quan hệ hợp tác giữa các cá nhân trên con đƣờng chiếm lĩnh nội dung học tập. Thông qua thảo luận, tranh luận trong tập thể, ý kiến mỗi cá nhân đƣợc bộc lộ, khẳng định hay bác bỏ, qua đó ngƣời học nâng mình lên một trình độ mới. Bài học vận dụng đƣợc vốn hiểu biết và kinh nghiệm sống của ngƣời thầy giáo. Trong nhà trƣờng, phƣơng pháp học tập hợp tác đƣợc tổ chức ở cấp nhóm, tổ, lớp hoặc trƣờng.

Đƣợc sử dụng phổ biến trong dạy học là hoạt động hợp tác trong nhóm nhỏ 4 đến 6 ngƣời. Học tập hợp tác làm tăng hiệu quả học tập, nhất là lúc phải giải quyết những vấn đề gay cấn, lúc xuất hiện thực sự nhu cầu phối hợp giữa các cá nhân để hoàn thành nhiệm vụ chung. Trong hoạt động theo nhóm nhỏ sẽ không thể có hiện tƣợng ỷ lại; tính cách năng lực của mỗi thành viên đƣợc bộc lộ, uốn nắn, phát triển tình bạn, ý thức tổ chức, tinh thần tƣơng trợ. Mô hình hợp tác trong xã hội đƣa vào đời sống học đƣờng sẽ làm cho các thành viên quen dần với sự phân công hợp tác trong lao động xã hội.

8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Phối hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò Trong dạy học, việc đánh giá học sinh không chỉ nhằm mục đích nhận định thực trạng và điều chỉnh hoạt động học của trò mà còn đồng thời tạo điều kiện nhận định thực trạng và điều chỉnh hoạt động dạy của thầy. Trƣớc đây giáo viên giữ độc quyền đánh giá học sinh. Trong phƣơng pháp tích cực, giáo viên phải hƣớng dẫn học sinh phát triển kĩ năng tự đánh giá để tự điều chỉnh cách học.

Liên quan với điều này, giáo viên cần tạo điều kiện thuận lợi để học sinh đƣợc tham gia đánh giá lẫn nhau. Tự đánh giá đúng và điều chỉnh hoạt động kịp thời là năng lực rất cần cho sự thành đạt trong cuộc sống mà nhà trƣờng phải trang bị cho học sinh. Theo hƣớng phát triển các phƣơng pháp tích cực để đào tạo những con ngƣời năng động, sớm thích nghi với đời sống xã hội, thì việc kiểm tra, đánh giá không thể dừng lại ở yêu cầu tái hiện các kiến thức, lặp lại các kĩ năng đã học mà phải khuyến khích trí thông minh, óc sáng tạo trong việc giải quyết những tình huống thực tế. Với sự trợ giúp của các thiết bị kĩ thuật, kiểm tra đánh giá sẽ không còn là một công việc nặng nhọc đối với giáo viên, mà lại cho nhiều thông tin kịp thời hơn để linh hoạt điều chỉnh hoạt động dạy, chỉ đạo hoạt động học.

Từ dạy và học thụ động sang dạy và học tích cực, giáo viên không còn đóng vai trò đơn thuần là ngƣời truyền đạt kiến thức, giáo viên trở thành ngƣời thiết kế, tổ chức, hướng dẫn các hoạt động độc lập hoặc theo nhóm nhỏ để học sinh tự lực chiếm lĩnh nội dung học tập, chủ động đạt các mục tiêu kiến thức, kĩ năng, thái độ theo yêu cầu của chƣơng trình. Trên lớp, học sinh hoạt động là chính, giáo viên có vẻ nhàn nhã hơn nhƣng trƣớc đó, khi soạn giáo án, giáo viên đã phải đầu tƣ công sức, thời gian rất nhiều so với kiểu dạy và học thụ động mới có thể thực hiện bài lên lớp với vai trò là ngƣời gợi mở, xúc tác, động viên, cố vấn, trọng tài trong các hoạt động tìm tòi hào hứng, tranh luận sôi nổi của học sinh. Giáo viên phải có trình độ chuyên môn sâu 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] rộng, có trình độ sƣ phạm lành nghề mới có thể tổ chức, hƣớng dẫn các hoạt động của học sinh mà nhiều khi diễn biến ngoài tầm dự kiến của giáo viên. Các phương pháp và hình thức dạy học tích cực Có nhiều phƣơng pháp và hình thức dạy học tích cực, mỗi phƣơng pháp hay hình thức nào đó đều có những ƣu và nhƣợc điểm của nó, ngƣời giáo viên tùy vào khả năng, điều kiện và trình độ học sinh mà linh hoạt áp dụng, có thể kể ra đây một số phƣơng pháp dạy học tích cực hay đƣợc áp dụng ở các trƣờng THPT nhƣ: Phƣơng pháp vấn đáp; Phƣơng pháp đặt và giải quyết vấn đề; Phƣơng pháp hoạt động nhóm; Phƣơng pháp đóng vai; Phƣơng pháp động não… Các hình thức dạy học tích cực cũng rất đa dạng giáo viên tùy điều kiện có thể mà vận dụng cho dạy và học.

Có thể kể ra đây các hình thức thƣờng dùng đó là: Dạy trên lớp, dạy tự nghiên cứu, dạy theo dự án, dạy ngoài trời hay trên phòng thí nghiệm, thục hành, dạy học thực tế…. Trong khuôn khổ luận văn này, tác giả chỉ xin phép trình bày ba phƣơng pháp dạy học tích cực đó là dạy học theo mục tiêu nhận thức, dạy học tự nghiên cứu và dạy học theo dự án chủ đề bất đẳng thức. Vai trò của giáo viên và học sinh trong dạy học tích cực 1.