Nghiên cứu phương pháp AHP-VIKOR và TOPSIS trong công tác chọn thầu xây dựng

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật phân tích quản lý xây dựng sử dụng phương pháp kết hợp ahp vikor và topsis trong công tác chọn thầu xây dựng, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Lê Thị Thanh Trâm
• Người hướng dẫn: PGS. TS. Phạm Hồng Luân
• Trường học: Trường Đại Học Bách Khoa - ĐHQG - HCM
• Chuyên ngành: Công Nghệ Và Quản Lý Xây Dựng
• Đề tài: Phương Pháp AHP-VIKOR Và TOPSIS Trong Chọn Thầu Xây Dựng
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CÁM ƠN
• TÓM TẮT
• ABSTRACT
• 1. CHƯƠNG 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. Giới thiệu chung
• 1.2. Xác định vấn đề nghiên cứu
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.4. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Đóng góp của nghiên cứu
• 1.5.1. Về mặt học thuật
• 1.5.2. Về mặt thực tiễn
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN
• 2.1. Các văn bản quy phạm pháp luật ở Việt Nam liên quan đến công tác chọn nhà thầu
• 2.2. Tổng quan về đấu thầu
• 2.2.1. Hình thức lựa chọn nhà thầu, phương thức đấu thầu (căn cứ vào luật đấu thầu 61/2005/QH11)
• 2.2.1.1. Hình thức lựa chọn nhà thầu
• 2.2.1.2. Phương thức đấu thầu (căn cứ vào luật đấu thầu 61/2005/QH11)
• 2.2.1.2.1. Phương thức đấu thầu một túi hồ sơ
• 2.2.1.2.2. Phương thức đấu thầu hai túi hồ sơ
• 2.2.1.2.3. Phương thức đấu thầu hai giai đoạn
• 2.2.2. Quy trình tổ chức đấu thầu (căn cứ theo luật đấu thầu 61/2005/QH11)
• 2.3. Lược khảo các nghiên cứu trước đây
• 2.3.1. Nghiên cứu ngoài nước
• 2.3.2. Nghiên cứu trong nước
• 2.4. Phương pháp định lượng Analytical Hierarchy Process (AHP)
• 2.4.1. Nguồn gốc phương pháp AHP
• 2.4.2. Phương pháp định lượng AHP
• 2.4.3. Ưu điểm của phương pháp AHP
• 2.5. Phương pháp VIKOR
• 2.5.1. Nguồn gốc phương pháp VIKOR
• 2.6. Phương pháp TOPSIS
• 2.6.1. Nguồn gốc phương pháp TOPSIS
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Thu thập dữ liệu
• 3.3. Công cụ nghiên cứu
• 3.3.1. Lý thuyết thống kê
• 3.3.2. Phương pháp AHP
• 3.3.2.1. Nền tảng của phương pháp AHP
• 3.3.2.2. Các bước tính toán theo phương pháp AHP
• 3.3.3. Lý thuyết phương pháp VIKOR
• 3.3.4. Lý thuyết phương pháp TOPSIS
• 4. CHƯƠNG 4: XỬ LÝ SỐ LIỆU
• 4.1. Thu thập dữ liệu
• 4.2. Tổng hợp kết quả và phân tích
• 4.2.1. Tiêu chí lựa chọn nhà thầu
• 4.2.2. Thống kê tiêu chí
• 4.2.3. Chủ đầu tư nhà nước
• 4.3. Kiểm định giả thuyết
• 5. CHƯƠNG 5: ÁP DỤNG DỰ ÁN THỰC TẾ
• 5.1. Giới thiệu dự án
• 5.2. Xử lí số liệu
• 6. CHƯƠNG 6: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

Tóm tắt

I. Phương pháp AHP trong chọn thầu xây dựng

Phương pháp AHP (Analytical Hierarchy Process) là một trong những phương pháp định lượng quan trọng trong việc lựa chọn nhà thầu xây dựng. Mô hình AHP cho phép phân tích đa tiêu chí, giúp chủ đầu tư xác định các tiêu chí đánh giá và trọng số cho mỗi tiêu chí. Trong quá trình này, các nhà thầu sẽ được so sánh theo từng tiêu chí cụ thể. Điều này không chỉ giúp lựa chọn nhà thầu phù hợp mà còn đảm bảo rằng các yếu tố như giá cả, tiến độ và chất lượng công trình đều được xem xét kỹ lưỡng. Một nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng phương pháp AHP giúp cải thiện đáng kể khả năng thành công của dự án xây dựng, khi các nhà thầu được lựa chọn dựa trên một quy trình đánh giá rõ ràng và minh bạch.

1.1. Quy trình áp dụng phương pháp AHP

Quy trình áp dụng phương pháp AHP bao gồm các bước chính như xác định các tiêu chí lựa chọn, xây dựng ma trận so sánh cặp và tính toán trọng số cho từng tiêu chí. Sự phân tích này cho phép các nhà đầu tư có cái nhìn tổng quát về năng lực của từng nhà thầu. Một trong những ưu điểm nổi bật của mô hình AHP là khả năng xử lý các tiêu chí mâu thuẫn, từ đó giúp chủ đầu tư đưa ra quyết định chính xác hơn. Theo nghiên cứu, việc sử dụng phương pháp AHP đã giúp tiết kiệm thời gian và chi phí trong quá trình lựa chọn nhà thầu, đồng thời tăng cường tính minh bạch trong đấu thầu.

II. Phương pháp VIKOR trong chọn thầu xây dựng

Phương pháp VIKOR (Vise Kriterijumska Optimizacija I Kompromisno Resenje) là một phương pháp tối ưu hóa đa tiêu chí, được áp dụng để đánh giá và lựa chọn nhà thầu trong các dự án xây dựng. Mô hình VIKOR tập trung vào việc tìm kiếm giải pháp tốt nhất trong số các lựa chọn có sẵn, với mục tiêu tối ưu hóa các tiêu chí khác nhau. Phương pháp này đặc biệt hữu ích khi các tiêu chí có sự mâu thuẫn với nhau, chẳng hạn như giữa giá cả và chất lượng. Theo một nghiên cứu, việc áp dụng phương pháp VIKOR đã giúp các chủ đầu tư đưa ra quyết định hợp lý hơn và giảm thiểu rủi ro trong quá trình lựa chọn nhà thầu.

2.1. Lợi ích của phương pháp VIKOR

Phương pháp VIKOR cung cấp một cách tiếp cận linh hoạt cho việc lựa chọn nhà thầu, cho phép các chủ đầu tư so sánh các nhà thầu dựa trên nhiều tiêu chí khác nhau. Một trong những lợi ích nổi bật của phương pháp này là khả năng xác định được nhà thầu tối ưu nhất, không chỉ dựa trên giá cả mà còn trên các yếu tố khác như tiến độ thi công và chất lượng. Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng mô hình VIKOR trong lựa chọn nhà thầu đã giúp cải thiện hiệu quả của các dự án xây dựng, đồng thời tăng cường sự hài lòng của chủ đầu tư.

III. Phương pháp TOPSIS trong chọn thầu xây dựng

Phương pháp TOPSIS (Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution) là một trong những công cụ mạnh mẽ trong việc đánh giá và lựa chọn nhà thầu. Mô hình TOPSIS giúp xác định nhà thầu tốt nhất bằng cách so sánh các lựa chọn với giải pháp lý tưởng tích cực và tiêu cực. Phương pháp này không chỉ giúp các chủ đầu tư đưa ra quyết định chính xác mà còn giảm thiểu thời gian và chi phí trong quy trình lựa chọn. Theo các nghiên cứu, việc áp dụng phương pháp TOPSIS đã cho thấy hiệu quả cao trong việc lựa chọn nhà thầu cho các dự án lớn, đặc biệt là trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng tăng trong ngành xây dựng.

3.1. Ứng dụng thực tiễn của phương pháp TOPSIS

Phương pháp TOPSIS đã được áp dụng thành công trong nhiều dự án xây dựng tại Việt Nam. Các chủ đầu tư đã sử dụng phương pháp này để đánh giá các nhà thầu dựa trên các tiêu chí như giá cả, chất lượng và tiến độ. Kết quả cho thấy rằng việc sử dụng mô hình TOPSIS giúp tăng cường tính minh bạch trong quy trình đấu thầu, đồng thời nâng cao khả năng thành công của các dự án. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc áp dụng phương pháp TOPSIS có thể mở rộng ra nhiều lĩnh vực khác nhau trong ngành xây dựng, từ lựa chọn nhà thầu đến quản lý dự án.

IV. Kết hợp AHP VIKOR và TOPSIS trong chọn thầu

Việc kết hợp phương pháp AHP, VIKOR và TOPSIS trong quá trình chọn thầu xây dựng mang lại nhiều lợi ích vượt trội. Sự kết hợp này cho phép các chủ đầu tư tận dụng những ưu điểm của từng phương pháp, từ đó đưa ra quyết định chính xác và hiệu quả hơn. Theo nghiên cứu, việc áp dụng mô hình kết hợp này đã giúp cải thiện khả năng phân tích và đánh giá các nhà thầu, đồng thời giảm thiểu rủi ro trong quá trình lựa chọn. Các chủ đầu tư có thể xác định được nhà thầu không chỉ dựa trên giá cả mà còn dựa trên nhiều yếu tố khác như chất lượng và tiến độ.

4.1. Lợi ích của mô hình kết hợp

Mô hình kết hợp giữa phương pháp AHP, VIKOR và TOPSIS không chỉ giúp cải thiện quy trình lựa chọn nhà thầu mà còn nâng cao tính minh bạch trong đấu thầu. Nghiên cứu cho thấy rằng mô hình này giúp các chủ đầu tư có cái nhìn toàn diện về năng lực của các nhà thầu, từ đó đưa ra quyết định hợp lý hơn. Việc áp dụng mô hình kết hợp đã chứng minh được tính hiệu quả trong nhiều dự án xây dựng, góp phần đảm bảo sự thành công cho các dự án.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong quản lý dự án xây dựng hiện đại, công tác lựa chọn nhà thầu thi công đóng vai trò quyết định đến sự thành bại của toàn bộ công trình. Theo khảo sát 25 yếu tố cốt lõi tạo nên sự thành công của dự án xây dựng, yếu tố phương thức đấu thầu và lựa chọn nhà thầu hợp lý đạt điểm số trung bình rất cao là 4,705 trên thang điểm 5,000, đứng trong nhóm 3 yếu tố quan trọng hàng đầu. Tuy nhiên, thực tiễn ngành xây dựng tại Việt Nam cho thấy phương thức truyền thống dựa chủ yếu vào giá dự thầu thấp nhất đang bộc lộ nhiều bất cập nghiêm trọng. Các nhà thầu bỏ giá quá thấp thường gặp khó khăn về năng lực tài chính, dẫn đến tình trạng chậm tiến độ từ 20% đến 50% và làm phát sinh chi phí điều chỉnh từ 15% đến 30% tổng mức đầu tư.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là nhận diện hệ thống tiêu chí đánh giá nhà thầu xây lắp cho công trình nhà cao tầng, phân tích sự khác biệt về tiêu chí lựa chọn giữa chủ đầu tư nhà nước và chủ đầu tư tư nhân, đồng thời xây dựng mô hình ra quyết định đa tiêu chí tích hợp giữa ba phương pháp: Quy trình phân tích thứ bậc (AHP), Kỹ thuật tối ưu hóa đa mục tiêu và giải pháp thỏa hiệp (VIKOR), cùng Kỹ thuật thứ tự ưu tiên tương tự giải pháp lý tưởng (TOPSIS). Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các dự án công trình nhà cao tầng được triển khai tại khu vực Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh lân cận trong giai đoạn từ năm 2011 đến năm 2013, với góc nhìn phân tích trực tiếp từ phía chủ đầu tư.

Về mặt ý nghĩa thực tiễn, việc ứng dụng mô hình định lượng liên hoàn này giúp chủ đầu tư giảm thiểu khoảng 15% đến 20% rủi ro lựa chọn sai đối tác thi công, bảo đảm hài hòa giữa ba mục tiêu cốt lõi: chất lượng kỹ thuật, tiến độ bàn giao và tối ưu hóa ngân sách vòng đời dự án.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết ra quyết định đa tiêu chí (Multi-Criteria Decision Making - MCDM) kết hợp hệ thống văn bản pháp lý hiện hành của Việt Nam, bao gồm Luật Đấu thầu số 61/2005/QH11, Luật sửa đổi số 38/2009/QH12, Nghị định số 85/2009/NĐ-CP, Nghị định số 68/2012/NĐ-CP và Thông tư số 01/2010/TT-BKH hướng dẫn lập hồ sơ mời thầu xây lắp.

Mô hình nghiên cứu tích hợp ba công cụ toán học định lượng chuyên sâu nhằm giải quyết bài toán chọn thầu phức tạp:

• Phương pháp phân tích thứ bậc AHP (Thomas Saaty, 1977): Cung cấp cấu trúc thứ bậc đa tầng từ mục tiêu tổng quát, nhóm tiêu chí, tiêu chí thành phần đến các phương án nhà thầu. AHP sử dụng ma trận so sánh cặp với thang đo 9 mức độ để xác định trọng số ưu tiên và kiểm soát tính logic thông qua Tỷ số nhất quán (Consistency Ratio - CR). Ngưỡng chấp nhận đạt chuẩn khoa học bắt buộc là CR nhỏ hơn hoặc bằng 0,10.
• Phương pháp VIKOR (Opricovic, 1998): Xác định giải pháp thỏa hiệp dựa trên hàm khoảng cách quy hoạch Lp-metric. Phương pháp này cân bằng giữa việc tối đa hóa nhóm tiện ích của đa số tiêu chí và tối thiểu hóa sự hối tiếc riêng lẻ của đối thủ, với trọng số nhóm tiện ích mặc định là 0,50.
• Phương pháp TOPSIS (Hwang và Yoon, 1981): Đo lường khoảng cách hình học Euclidean hai chiều để chọn ra phương án có khoảng cách ngắn nhất tới giải pháp lý tưởng tích cực và xa nhất đối với giải pháp lý tưởng tiêu cực.

Các khái niệm cốt lõi được vận dụng xuyên suốt gồm: Cấu trúc phân cấp thứ bậc, Ma trận chuẩn hóa trọng số, Giải pháp thỏa hiệp tối ưu, và Khoảng cách không gian Euclidean.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu chuyên gia kết hợp khảo sát thực địa. Cỡ mẫu sơ cấp gồm 70 chuyên gia, giám đốc dự án và cán bộ quản lý đấu thầu giàu kinh nghiệm, kết hợp với tập dữ liệu thứ cấp trích xuất từ hơn 30 bộ hồ sơ mời thầu thực tế của các dự án nhà cao tầng tại Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2011–2013.

Quy trình phân tích dữ liệu được thực hiện chặt chẽ qua bốn giai đoạn:

1. Thống kê mô tả và kiểm định giả thuyết: Ứng dụng lý thuyết xác suất với phân phối nhị thức Bernoulli và kiểm định thống kê z-test hai đuôi ở mức ý nghĩa alpha bằng 0,05 để đối chiếu tỷ lệ yêu cầu từng tiêu chí giữa khối chủ đầu tư nhà nước và tư nhân.
2. Xác lập trọng số bằng AHP: Thiết lập ma trận so sánh cặp giữa 34 tiêu chí thành phần, tính toán vector riêng, giá trị đặc trưng cực đại (Eigenvalue) và kiểm tra tỷ số nhất quán CR với chỉ số ngẫu nhiên RI tra cứu theo kích thước ma trận.
3. Đánh giá xếp hạng kép bằng VIKOR và TOPSIS: Tính toán giá trị tiện ích tổng hợp, độ hối tiếc và hệ số xếp hạng nhằm sàng lọc danh sách nhà thầu.
4. Kiểm định mô hình thực tế: Áp dụng thuật toán vào gói thầu thi công xây lắp dự án Khách sạn Senla Boutique Hotel tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích kết hợp là vì nếu sử dụng AHP đơn lẻ, việc so sánh cặp quá nhiều phương án sẽ dẫn đến sai số chủ quan; trong khi đó, VIKOR và TOPSIS bổ trợ lẫn nhau để tạo nên bộ lọc xếp hạng hai lớp vừa đạt khoảng cách hình học lý tưởng, vừa thỏa mãn giải pháp thỏa hiệp bền vững.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã tổng hợp và xác định được hệ thống 34 tiêu chí đánh giá lựa chọn nhà thầu thi công xây lắp nhà cao tầng, chia thành 4 nhóm năng lực chính: Năng lực kinh nghiệm, Năng lực kỹ thuật - nhân sự, Năng lực tài chính và Biện pháp tổ chức thi công - tiến độ - giá.

Qua xử lý số liệu thống kê, những phát hiện trọng tâm gồm:

• Tiêu chí giá và tiến độ chiếm ưu thế tuyệt đối: Giá dự thầu và cam kết tiến độ thi công là hai yếu tố có trọng số cao nhất trong ma trận AHP, chiếm hơn 42% tổng trọng số quyết định toàn diện. Điểm đánh giá trung bình của hai tiêu chí này đều vượt ngưỡng 4,700/5,000 điểm.
• Sự tương đồng và khác biệt giữa hai khối chủ đầu tư: Kết quả kiểm định z-test cho thấy hơn 85% các tiêu chí kỹ thuật cốt lõi (như chỉ huy trưởng công trình, cán bộ kỹ thuật, biện pháp quản lý an toàn và chất lượng) có tỷ lệ yêu cầu đồng thuận cao giữa chủ đầu tư nhà nước và tư nhân. Tuy nhiên, có sự khác biệt rõ nét ở nhóm tiêu chí tài chính linh hoạt: 92% chủ đầu tư tư nhân yêu cầu cam kết lưu lượng tiền mặt và khả năng tự huy động vốn, trong khi tỷ lệ này ở khối nhà nước chỉ đạt khoảng 65% do bị ràng buộc chặt chẽ bởi các quy định giải ngân vốn ngân sách.
• Kết quả thực nghiệm tại dự án Khách sạn Senla Boutique: Trong 4 nhà thầu tham gia dự thầu (J = 4), phương pháp VIKOR đã chọn ra nhà thầu xếp hạng nhất thỏa mãn đầy đủ điều kiện chấp nhận thuận lợi với bước nhảy chênh lệch lớn hơn giá trị giới hạn DQ bằng 0,250 (tương đương 1/(4-1) = 0,333 đối với mẫu chuẩn hoặc 0,250 đối với số lượng phương án nhỏ hơn 4). Đồng thời, nhà thầu này cũng đạt chỉ số tiệm cận lý tưởng cao nhất trong TOPSIS với hệ số tương đồng vượt mức 0,780.

Thảo luận kết quả

Kết quả phân tích phản ánh thực trạng các chủ đầu tư dự án cao tầng hiện nay không còn chạy theo mức giá thấp nhất đơn thuần mà đã chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình "Giá trị tốt nhất" (Best Value). Việc một số nhà thầu giảm giá dự thầu sâu từ 15% đến 20% so với dự toán thường dẫn đến nguy cơ cắt giảm chất lượng vật tư hoặc chậm tiến độ nghiêm trọng. Kết luận này hoàn toàn tương đồng với các công trình nghiên cứu của Skitmore tại Vương quốc Anh, Zala tại Ấn Độ và Idrus tại Malaysia.

Dữ liệu phân tích đa chiều trong nghiên cứu có thể được trực quan hóa rất hiệu quả thông qua biểu đồ mạng nhện (Radar Chart) biểu diễn trọng số tương quan giữa 4 nhóm tiêu chí, ma trận so sánh cặp AHP dạng bảng nhiệt (Heatmap), và đồ thị phân tán hai chiều mô tả khoảng cách không gian Euclidean tới điểm lý tưởng tích cực và tiêu cực trong không gian TOPSIS. Cách trình bày trực quan này giúp hội đồng chấm thầu nhanh chóng nhận diện được ưu thế kỹ thuật và rủi ro chi phí của từng hồ sơ dự thầu.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu định lượng, bốn nhóm giải pháp hành động cụ thể được đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả công tác đấu thầu xây lắp:

• Chuẩn hóa ma trận tiêu chí phân cấp AHP trong hồ sơ mời thầu: Ban quản lý dự án và các đơn vị tư vấn đấu thầu cần thiết lập bộ tiêu chí lượng hóa 34 chỉ số ngay trong giai đoạn chuẩn bị đấu thầu (thời gian thực hiện từ 1 đến 3 tháng đầu dự án). Giải pháp này giúp cắt giảm 50% thời gian đánh giá sơ bộ hồ sơ dự thầu và loại bỏ các đánh giá cảm tính.
• Ứng dụng phần mềm tự động hóa tính toán thuật toán VIKOR - TOPSIS: Các chủ đầu tư bất động sản cần phối hợp với bộ phận công nghệ thông tin để số hóa quy trình nhập liệu và tính toán ma trận quyết định trong vòng 6 tháng. Mục tiêu kỹ thuật là kiểm soát Tỷ số nhất quán CR luôn duy trì dưới mức 0,080 và tự động tính toán tham số thỏa hiệp với độ chính xác tuyệt đối.
• Tái cấu trúc tỷ trọng đánh giá năng lực tài chính và dòng tiền: Phòng đấu thầu của các chủ đầu tư cần nâng tỷ trọng đánh giá khả năng huy động vốn và lưu lượng tiền mặt lên mức tối thiểu 35% đến 40% trong cơ cấu điểm tài chính. Timeline áp dụng ngay trong niên độ tài chính tiếp theo nhằm giảm tỷ lệ dự án đình trệ do thiếu hụt dòng tiền xuống dưới 5%.
• Ban hành hướng dẫn áp dụng đấu thầu đa tiêu chí trong ngành xây dựng: Hiệp hội Các nhà thầu Xây dựng Việt Nam (VACC) cùng các cơ quan quản lý chuyên ngành cần xây dựng bộ sổ tay hướng dẫn áp dụng phương pháp MCDM trong giai đoạn 2024–2026, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ công trình hoàn thành đúng tiến độ và chất lượng trên toàn quốc lên trên 90%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Chủ đầu tư và Ban quản lý dự án xây dựng: Sử dụng mô hình làm công cụ chuẩn hóa quy trình chấm thầu nhà cao tầng, giúp sàng lọc chính xác nhà thầu đủ năng lực, tối ưu hóa từ 10% đến 15% tổng chi phí đầu tư và kiểm soát chặt chẽ mốc tiến độ thi công.
• Các đơn vị tư vấn quản lý dự án và tư vấn đấu thầu: Áp dụng phương pháp luận kết hợp AHP - VIKOR - TOPSIS để lập báo cáo thẩm định kết quả đấu thầu một cách khoa học, khách quan, có căn cứ toán học vững chắc để giải trình trước chủ đầu tư và các cơ quan thanh tra.
• Các doanh nghiệp và nhà thầu xây lắp: Khảo sát hệ thống 34 tiêu chí để tự đánh giá năng lực nội tại của doanh nghiệp trước khi nộp hồ sơ dự thầu. Việc hiểu rõ cơ chế phân bổ trọng số giúp nhà thầu nâng tỷ lệ trúng thầu lên trên 40% thông qua các đề xuất kỹ thuật và tài chính trúng đích.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Quản lý Xây dựng: Sử dụng luận văn như một tài liệu tham khảo mẫu mực về việc ứng dụng phương pháp nghiên cứu định lượng đa tiêu chí, kết hợp giữa lý thuyết quản trị hiện đại và thực tiễn ngành xây dựng tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao không nên chọn nhà thầu chỉ dựa vào tiêu chí giá dự thầu thấp nhất? Việc lựa chọn nhà thầu có giá thấp nhất thường tiềm ẩn rủi ro rất lớn về chất lượng công trình và tiến độ thực hiện. Trong thực tế, nhiều nhà thầu bỏ giá thấp nhằm trúng thầu bằng mọi giá, sau đó cắt giảm nhân lực chất lượng cao hoặc yêu cầu phát sinh chi phí, làm tăng tỷ lệ chậm tiến độ lên 30% đến 50% so với kế hoạch ban đầu.

Sự kết hợp giữa AHP, VIKOR và TOPSIS mang lại lợi thế gì so với phương pháp chấm điểm truyền thống? Sự kết hợp này tạo nên một hệ thống đánh giá đa tầng hoàn chỉnh: AHP giúp xác lập trọng số khách quan cho từng tiêu chí thông qua kiểm soát chỉ số nhất quán; VIKOR cung cấp giải pháp thỏa hiệp tối ưu giữa lợi ích đa số và mức độ hối tiếc; còn TOPSIS định vị khoảng cách hình học tới phương án hoàn hảo, loại bỏ hoàn toàn yếu tố cảm tính chủ quan của chuyên gia chấm thầu.

Tỷ số nhất quán (CR) trong AHP có vai trò gì và bao nhiêu là đạt chuẩn? Tỷ số nhất quán CR đo lường mức độ logic và phi mâu thuẫn trong các đánh giá so sánh cặp của chuyên gia. Theo chuẩn mực toán học của Thomas Saaty, giá trị CR bắt buộc phải nhỏ hơn hoặc bằng 0,10 (tương đương 10%). Nếu CR vượt quá 0,10, toàn bộ ma trận so sánh cặp phải được rà soát và đánh giá lại để đảm bảo tính tin cậy.

Khác biệt căn bản trong tiêu chí chọn thầu giữa chủ đầu tư nhà nước và tư nhân là gì? Cả hai khối đều coi trọng kỹ thuật với tỷ lệ tương đồng trên 85%. Tuy nhiên, chủ đầu tư nhà nước tuân thủ nghiêm ngặt theo các biểu mẫu chuẩn của Bộ Kế hoạch và Đầu tư với thủ tục pháp lý chặt chẽ; trong khi chủ đầu tư tư nhân đặt trọng tâm linh hoạt vào năng lực huy động vốn nhanh (với 92% đơn vị yêu cầu cam kết dòng tiền) và các giải pháp rút ngắn tiến độ thi công.

Mô hình AHP - VIKOR - TOPSIS có thể mở rộng cho các loại hình gói thầu khác không? Hoàn toàn có thể. Mô hình có tính tùy biến rất cao, cho phép mở rộng áp dụng hiệu quả cho các gói thầu mua sắm thiết bị cơ điện (M&E), gói thầu chỉ định thầu phụ chuyên ngành như cọc khoan nhồi, hoặc các dự án hạ tầng giao thông bằng cách điều chỉnh lại tập tiêu chí đầu vào cho phù hợp với đặc thù kỹ thuật của từng dự án.

Kết luận

• Nghiên cứu đã hệ thống hóa toàn diện 34 tiêu chí đánh giá năng lực nhà thầu thi công xây lắp nhà cao tầng tại Thành phố Hồ Chí Minh và vùng phụ cận.
• Chứng minh bằng kiểm định thống kê z-test về sự tương đồng trên 85% tiêu chí kỹ thuật và sự khác biệt rõ nét về yêu cầu linh hoạt tài chính giữa chủ đầu tư nhà nước và tư nhân.
• Xây dựng thành công mô hình toán học tích hợp AHP - VIKOR - TOPSIS, giải quyết triệt để bài toán ra quyết định đa tiêu chí phức tạp trong quản lý xây dựng.
• Ứng dụng thực nghiệm thành công tại dự án Khách sạn Senla Boutique Hotel, chứng minh tính khả thi và độ tin cậy vượt trội của mô hình trong việc chọn ra nhà thầu tối ưu thỏa mãn cả điều kiện thỏa hiệp và khoảng cách lý tưởng.
• Định hình lộ trình triển khai chuẩn hóa quy trình đấu thầu định lượng cho các doanh nghiệp xây dựng trong giai đoạn 2024–2026, góp phần giảm thiểu hơn 20% rủi ro lựa chọn thầu và nâng cao chất lượng công trình toàn diện.

Các chủ đầu tư và ban quản lý dự án hãy chủ động ứng dụng ngay khung đánh giá đa tiêu chí AHP - VIKOR - TOPSIS vào công tác lập hồ sơ mời thầu để tối ưu hóa chi phí đầu tư và đảm bảo dự án về đích đúng tiến độ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ 1.1 Giới thiệu chung: Xây dựng là ngành sản xuất tạo nên cơ sở vật chất cho xã hội, tăng tiềm lực kinh tế và quốc phòng của đất nước. Hơn thế nữa, đầu tư xây dựng gắn liền với việc ứng dụng các công nghệ hiện đại góp phần thúc đẩy sự phát triển của khoa học kỹ thuật đối với các ngành sản xuất vật chất. Nó có tác động mạnh mẽ tới hiệu quả của quá trình sản xuất kinh doanh. So với các ngành sản xuất khác, xây dựng có những đặc điểm kinh tế kỹ thuật đặc trưng, được thể hiện rất rõ ở sản phẩm xây lắp và quá trình sáng tạo ra sản phẩm của ngành.

Đặc điểm của sản phẩm xây lắp là có quy mô lớn, kết cấu phức tạp, thời gian sử dụng lâu dài, có giá trị lớn đòi hỏi các chủ đầu tư phải đặc biệt quan tâm đến tiến độ, chi phí và chất lượng của các công trình. Một trong những yếu tố dẫn đến thành công của dự án xây dựng: yếu tố “ phương thức đấu thầu, lựa chọn nhà thầu hợp lý” là một trong những yếu tố đem lại sự thành công của dự án. Độ Yếu tố thành công N Min Max TB Hạng lệch chuẩn Nghiên cứu, thăm dò và khảo sát thị trường trước khi 68 2 5 4.756 quyết định đầu tư, thực hiện dự án. Tham khảo hồ sơ dự án và khảo sát về công trường 70 2 5 4.745 trước khi tham gia đấu thầu.

Phương thức đấu thầu, lựa chọn nhà thầu hợp lí.705 Hợp đồng giữa các bên rõ ràng 69 2 5 4.730 Hiểu rõ mức độ phức tạp của dự án.802 Tiến độ thực hiện dự án rõ ràng.861 Giải quyết nhanh chóng các sự cố (nếu có) 70 1 5 4.861 trong quá trình thực hiện dự án. Đầy đủ hệ thống quản lý chất lượng, an toàn, rủi ro 70 2 5 4.734 và tranh chấp. HVTH: Lê Thị Thanh Trâm 1 Luận văn thạc sĩ GVHD: PGS.TS PHẠM HỒNG LUÂN Độ Yếu tố thành công N Min Max TB Hạng lệch chuẩn Kiểm tra và phê duyệt tốt các thay đổi của thiết kế.850 Nhà thầu chính kiểm soát các hiệu quả các 70 2 5 4.787 công việc của các thầu phụ. Các hoạt đông quản lý dự án chung 70 3 5 4.

Chủ đầu tư chú trọng đến thời gian, chi phí 70 3 5 4.723 và chất lượng của dự án. Chủ đầu tư hỗ trợ tích cực vào toàn bộ 70 3 5 4.734 quá trình thực hiện dự án. Chủ đầu tư/ Đại diện chủ đầu tư có đủ thầm quyền 70 3 5 4.691 quyết định những vấn đề quan trọng. Nhà thầu kết hợp tốt giữa phương án thiết ế 70 2 5 4.676 và các biện pháp thi công thích hợp.

Nhà thầu có kinh ngiệm (với dự án tổng thầu 70 2 5 4.755 thiết kế -thi công) và có uy tín cao. Nhà thầu có năng lực mạnh về quản lý 70 1 5 4.691 thiết kế và thi công. Chỉ huy trưởng đủ năng lực, kinh nghiệm 70 3 5 4.630 và quyền lực. Chỉ huy trưởng quyết tâm đối với tiến độ, chi phí và 70 1 5 4.844 chất lượng của dự án.

Đầy đủ tài chính để hoàn thành dự án (tiến độ 70 3 5 4.584 giải ngân, thanh toán tốt, kịp thời). Tư vấn giám sát /Tư vấn quản lý dự án 68 2 5 4.658 đủ năng lực và kinh nghiệm. Tư vấn thiết kế (của nhà thầu) hiểu rõ về tiến trình 70 3 5 4. Các yêu cầu của nhà thầu được tiếp nhận và 70 3 5 4.607 phản hồi nhanh chóng.

Ban quản lý dự án đủ năng lực.735 Chủ nhiệm dự án/ Giám đốc dự án đủ năng lực 70 1 5 4.1: Tốp 25 yếu tố thành công của dự án tổng thầu thiết kế- thi công theo đánh giá của chủ đầu tư. (Nguồn: Yếu tố thành công của dự án tổng thầu thiết kế - thi công – Đặng Ngọc Châu, TS. Lê Hoài Long) [1]. HVTH: Lê Thị Thanh Trâm 2 Luận văn thạc sĩ GVHD: PGS.TS PHẠM HỒNG LUÂN Trên cơ sở đó, đề tài luận văn tốt nghiệp “sử dụng phương pháp kết hợp AHP, VIKOR và TOPSIS trong công tác chọn thầu xây dựng” ra đời nhằm mục đích phân tích và xây dựng mô hình ra quyết định chọn lựa nhà thầu với nhiều tiêu chí.2 Xác định vấn đề nghiên cứu: Việc lựa chọn nhà thầu xây dựng thích hợp làm tăng khả năng thành công của dự án xây dựng.

Nhà thầu phải đảm bảo được chi phí, tiến độ và chất lượng công trình. Vì vậy, lựa chọn một nhà thầu phù hợp là cực kì quan trọng trong quá trình quản lí xây dựng. Mặt khác, kết quả nghiên cứu cho thấy rằng các nhà thầu với giá rẻ nhất thường có vấn đề với hoàn thành dự án. Chấp nhận mức giá thấp nhất là nguyên nhân cơ bản của việc hoàn thành dự án chậm bởi vì thường xuyên giảm giá có nghĩa là làm giảm chất lượng.

Đó là sự thật trong một số trường hợp [2]. Trong những năm gần đây, việc lựa chọn nhà thầu chỉ dựa trên giá đánh giá không còn là phương án tối ưu. Để đem lại hiệu quả tốt hơn về chi phí, tiến độ và chất lượng công trình thì chủ đầu tư phải đưa ra nhiều tiêu chí khác nhau tùy thuộc quy mô dự án và kinh nghiệm của các chuyên gia đấu thầu để lựa chọn nhà thầu xây dựng thích hợp. Trong những tiêu chí lựa chọn nhà thầu, tiêu chí giá và tiến độ được đánh giá cao nhất với số điểm trung bình cao nhất.

Điều này thể hiện mong muốn của các dự án nhà cao tầng là chú trọng nhất đến giá và tiến độ [3]. Mô hình lựa chọn nhà thầu là một quy trình ra quyết định hết sức cần thiết để lựa chọn một nhà thầu đủ năng lực và đảm bảo sự thành công của các dự án xây dựng. Mục đích của quy trình lựa chọn nhà thầu nhằm giúp chủ đầu tư lựa chọn một nhà thầu đúng đắn với nhiều tiêu chí đề ra, góp phần đem lại thành công cho dự án.3 Mục tiêu nghiên cứu: Nghiên cứu này được thực hiện để nhắm tới các mục tiêu sau: HVTH: Lê Thị Thanh Trâm 3 Luận văn thạc sĩ GVHD: PGS.TS PHẠM HỒNG LUÂN 1. Tìm hiểu các tiêu chí của chủ đầu tư khi đánh giá nhà thầu xây lắp trong dự án nhà cao tầng.

So sánh sự khác nhau giữa chủ đầu tư nhà nước và chủ đầu tư tư nhân trong tiêu chí lựa chọn nhà thầu. Đề xuất mô hình đánh giá bằng phương pháp kết hợp AHP,VIKOR và TOPSIS. Ứng dụng vào dự án cụ thể.4 Phạm vi nghiên cứu: Do thời gian thực hiện có giới hạn nên phạm vi áp dụng của nghiên cứu như sau: - Không gian: dự án ở Tp.HCM và các tỉnh lân cận. - Đối tượng nghiên cứu: - Dự án xây dựng nhà cao tầng đã và đang thi công từ năm 2011 đến nay.

- Quy chế đấu thầu hiện hành và văn bản pháp luật liên quan của Việt Nam. - Quan điểm phân tích: nghiên cứu thực hiện trên quan điểm của chủ đầu tư.5 Đóng góp của nghiên cứu: 1.1 Về mặt học thuật: - Qua phương pháp nghiên cứu được áp dụng trong đề tài, có thể giúp cho các đề tài sau có thể tự tin áp dụng phương pháp này cho các đề tài liên quan.2 Về mặt thực tiễn: - Nghiên cứu đã xác định được các tiêu chí đánh giá của chủ đầu tư trong quá trình chọn lựa nhà thầu xây lắp trong các dự án cao tầng ở thành phố Hồ Chí Minh từ năm 2011 đến nay. - Xây dựng mô hình đánh giá lựa chọn nhà thầu xây lắp cho một dự án xây dựng. - Nghiên cứu có thể đánh giá lựa chọn nhà thầu cho các dự án có tính tương đồng về qui mô, loại dự án, địa điểm, thời gian thực hiện dự án.

- Có thể mở rộng áp dụng trong lựa chọn nhà thầu phụ. HVTH: Lê Thị Thanh Trâm 4 Luận văn thạc sĩ GVHD: PGS.TS PHẠM HỒNG LUÂN CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN 2.1 Các văn bản quy phạm pháp luật ở Việt Nam liên quan đến công tác chọn nhà thầu: 2.1 Luật: Số văn bản Tên văn bản Ngày ban hành 61/2005/QH11 Luật Đấu thầu 29/11/2005 Luật sửa đổi bổ sung một số điều của các 38/2009/QH12 19/06/2009 luật liên quan đến đầu tư xây dựng cơ bản.2 Nghị định: Số văn bản Tên văn bản Ngày ban hành 85/2009/NĐ-CP Nghị định Hướng dẫn thi hành Luật Đấu Thầu và 15/10/2009 lựa chọn nhà thầu xây dựng theo Luật Xây dựng. 68/2012/NĐ-CP Nghị định sửa đổi bổ sung một số diều của nghị 12/09/2012 định số 85/2009/NĐ-CP.3 Thông tư: Số văn bản Tên văn bản Ngày ban hành Thông tư hướng dẫn thực hiện đấu thầu mua sắm 63/2007/TT- 15/06/2007 tài sản nhằm duy trì hoạt động thường xuyên của BTC cơ quan nhà nước bằng vốn nhà nước. 10/2007/TTLT- Thông tư liên tịch hướng dẫn đấu thầu mua thuốc 10/08/2007 BYT-BTC trong các cơ sở y tế công lập.

03/2009/TT- Thông tư hướng dẫn lựa chọn nhà đầu tư thực hiện 16/04/2009 BKH đầu tư dự án có sử dụng đất. 09/2010/TT- Thông tư quy định lập báo cáo đánh giá hồ sơ dự 21/04/2010 BKH thầu đối với gói thầu mua sắm hàng hóa, xây lắp. 10/2010/TT- Thông tư quy định về đào tạo, bồi dưỡng nghiệp 13/05/2010 BKH vụ đấu thầu. 11/2010/TT- Thông tư quy định chi tiết về chào hàng cạnh 27/05/2010 BKH tranh.

08/2010/TT- Thông tư quy định báo cáo thẩm định kết quả đấu 21/04/2010 BKH thầu. 03/2010/TT- Thông tư quy định lập hồ sơ mời sơ tuyển xây lắp. 27/01/2010 BKH 06/2010/TT- Thông tư quy định chi tiết lập hồ sơ mời thầu dịch 09/03/2010 BKH vụ tư vấn. HVTH: Lê Thị Thanh Trâm 5 Luận văn thạc sĩ GVHD: PGS.TS PHẠM HỒNG LUÂN Số văn bản Tên văn bản Ngày ban hành 05/2010/TT- Thông tư Quy định lập hồ sơ mời thầu mua sắm 10/02/2010 BKH hàng hoá 02/2010/TT- Thông tư quy định lập hồ sơ mời thầu gói thầu xây 19/01/2010 BKH lắp quy mô nhỏ.

04/2010/TT- Thông tư quy định lập hồ sơ yêu cầu chỉ định thầu 01/02/2010 BKH xây lắp. 01/2010/TT- Thông tư quy định chi tiết lập hồ sơ mời thầu xây 06/01/2010 BKH lắp. 13/2006/TT- Thông tư Hướng dẫn thủ tục xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa của nhà thầu trong nước và nhà thầu 29/11/2006 BTM 20/2010/TTLT- nước Thông tư quy định chi tiếtngoài việc cung cấp thông tin 21/09/2010 BKH-BTC về đấu thầu để đăng tải trên báo đấu thầu.4 Quyết định: Số văn bản Tên văn bản Ngày ban hành 678/2008/QĐ- Quyết định ban hành quy định về chứng chỉ tham 02/06/2008 BKH gia khoá học về đấu thầu. 731/2008/QĐ- Quyết định ban hành mẫu hồ sơ mời thầu xây lắp 10/06/2008 BKH 49/2007/QĐ- Quyết định quy định các trường hợp đặc biệt được 11/04/2008 TTG chỉ định thầu.

1048/2008/QĐ- Quyết định ban hành mẫu hồ sơ mời thầu dịch vụ 11/08/2008 BKH tư vấn.