phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, luận văn có 3 chương chính: Chƣơng 1: BỐI CẢNH LỊCH SỬ Trình bày khái quát tình hình chính trị - xã hội miền Nam Việt Nam và Giáo hội Công giáo ở miền Nam. Chƣơng 2: CÁC DẠNG THỨC HOẠT ĐỘNG YÊU NƯỚC CỦA NGƯỜI CÔNG GIÁO Ở SÀI GÕN Chương này là một trong hai chương chính của luận văn, tác giả đi sâu nghiên cứu các dạng thức hoạt động yêu nước chính của người Công giáo ở Sài Gòn. Chƣơng 3: MỘT VÀI NHẬN ĐỊNH Đây cũng là một phần nội dung chính của luận văn. Trên cơ sở dữ liệu nghiên cứu từ Chương 2, tác giả đưa ra một vài nhận định về nguyên nhân, điều kiện, ý nghĩa, vai trò cũng như bài học lịnh sử về hoạt động, tinh thần yêu nước và khả năng đồng hành cùng dân tộc của người Công giáo ở Sài Gòn nói riêng và ở Việt Nam nói chung.
Đối với tác giả, luận văn là một đề tài không dễ. Đồng thời, do mới được làm quen với chủ đề nên những sai lầm, khiếm khuyết chắc chắn không thể không tránh khỏi. Bởi vậy, tác giả luận văn rất mong được các thầy cô trong Hội đồng chấm luận văn, các đồng nghiệp góp ý để luận văn được chỉnh trang hoàn thiện hơn. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đặc biệt, trong suốt một thời gian tương đối dài, sự hướng dẫn, góp ý tận tình của GS.TS Đỗ Quang Hưng về tư liệu cũng như về ý tưởng nghiên cứu là nguồn khích lệ cho tác giả hoàn thành luận văn tốt nghiệp này.
Qua đây, tác giả luận văn xin được gửi lời cảm ơn trân thành và sâu sắc nhất tới thầy, người thầy đáng kính. Hà Nội, ngày 19 tháng 12 năm 2012 Tác giả Nguyễn Thị Kim Thoa 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: BỐI CẢNH LỊCH SỬ 1. Tình hình chính trị - xã hội miền Nam Việt Nam từ sau 1954 Sau khi hòa bình lập lại (1954), miền Bắc được hoàn toàn giải phóng, cách mạng Việt Nam đã chuyển sang một giai đoạn mới. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, miền Bắc đang tiến những bước vững chắc lên chủ nghĩa xã hội, tăng cường lực lượng về mọi mặt, trở thành thành trì của cách mạng cả nước.
Trong khi đó thì đế quốc Mỹ và Ngô Đình Diệm dựng lên ở miền Nam một chính quyền độc tài và hiếu chiến, biến miền Nam thành thuộc địa kiểu mới và căn cứ quân sự của đế quốc Mỹ. Sự nghiệp thống nhất nước nhà của nhân dân Việt Nam đang bị chúng cản trở và phá hoại”. 933] Đế quốc Mỹ để ý và dính líu vào Việt Nam từ lâu, thông qua các chương trình viện trợ ngày càng lớn cho thực dân Pháp. Ngoài ra, vị trí chiến lược hết sức quan trọng của Việt Nam trong khu vực Đông Nam Á, được Mỹ đánh giá là một trong những vị trí sống còn trong tuyến ngăn chặn chủ nghĩa cộng sản.
Bởi vậy, đế quốc Mỹ thay chân thực dân Pháp duy trì tình trạng chia cắt Việt Nam. Ở Việt Nam, đế quốc Mỹ đã khai thác triệt để các khó khăn của miền Nam Việt Nam, thuộc địa vừa mới giải phóng khỏi thực dân Pháp nhưng chưa thể cắt đứt hẳn hàng loạt những mối dây ràng buộc về kĩ thuật, trang bị, vốn… trong khi xã hội luôn bị phân hóa bởi chiêu bài ý thức hệ, thiếu ý thức đồng nhất về dân tộc, thiếu một tổ chức quân đội vững mạnh, thống nhất… Chính những khó khăn đó mà chủ yếu là sự chênh lệch giữa độc lập về chính trị với độc lập về kinh tế mà đế quốc Mỹ đã xen vào công việc nội bộ của miền Nam Việt Nam. Đế quốc Mỹ thực hiện chủ nghĩa thực dân mới ở miền Nam thông qua chính quyền tay sai của mình. Đầu tiên là Ngô Đình Diệm.
Nhưng kể từ sự bất thành của lá bài đầu tiên, Ngô Đình Diệm, phải sau nhiều lần thay ngôi đổi chủ, cải tổ nội các và sửa đổi hiến pháp, chính 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quyền thân Mỹ ở Sài Gòn mới tạm thời ổn định dưới thời Nguyễn Văn Thiệu. Cùng với việc “xây dựng quốc gia mới”, đế quốc Mỹ tiến hành thực hiện thí điểm các chiến lược chiến tranh ở miền Nam Việt Nam. Sau sự sụp đổ của chính quyền Ngô Đình Diệm cũng như thất bại của chiến lược “chiến tranh đặc biệt”, năm 1965, đế quốc Mỹ quyết định đưa gần nửa triệu quân vào miền Nam Việt Nam. Hành động đó đã đẩy cuộc chiến tranh mà Mỹ tiến hành chuyển sang một giai đoạn mới.
Đế quốc Mỹ leo thang và mở rộng chiến tranh xâm lược ra cả phía bắc vĩ tuyến 17, đồng thời đẩy mạnh chiến tranh tại khắp miền Nam Việt Nam. Với mục tiêu, đánh bại cuộc đấu tranh cách mạng của nhân dân miền Nam, nhanh chóng kết thúc chiến tranh, trong những năm 1965-1968, Mỹ thực hiện chiến lược “chiến tranh cục bộ”, đồng thời tiến hành ném bom miền Bắc với cường độ mạnh; từ 1969-1972, đế quốc Mỹ và chính quyền tay sai thực hiện “Việt Nam hóa chiến tranh” và mở rộng chiến tranh ra toàn Đông Dương với chiến lược “Đông Dương hóa chiến tranh”… Có thể nói, 9 năm dưới nền Đệ nhị Cộng hòa là thời kỳ đấu tranh gian khổ và ác liệt nhất để chống lại các hình thái chiến lược chiến tranh được Mỹ liên tục thay đổi để mở rộng cuộc chiến ở Việt Nam. Mặt khác, việc Mỹ ồ ạt đưa gần nửa triệu quân vào miền Nam Việt Nam đã dẫn đến những biến chuyển lớn và sâu sắc trong đời sống xã hội của người Việt Nam, đặc biệt là ở những thành phố lớn. Từ khi nửa triệu quân Mỹ xuất hiện, đời sống xã hội trong các đô thị ở miền Nam, đặc biệt là Sài Gòn, có sự biến đổi nhanh chóng.
Sự hiện diện của đông đảo binh sĩ Mỹ đã làm xuất hiện trong xã hội này một tầng lớp “làm chiến tranh và hưởng thụ chiến tranh”… Việc xây dựng các căn cứ quân sự, tiếp tế quân nhu và lương thực, xây cất hoặc sửa chữa hệ thống giao thông, và một cách chung, sửa chữa những đổ nát của chiến tranh, đã dựng nên một thị trường khổng lồ mới: nhập cảng vật liệu, hàng hóa và cả 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tay thợ, vì có đến hàng chục ngàn nhân công và chuyên viên từ Nam Hàn, Phi Luật Tân, Thái Lan đến… Khả năng tiêu thụ của đoàn quân ngoại quốc này năm 1969 tính ngang với sức tiêu thụ của 17 triệu dân miền Nam Việt Nam. Nhu cầu dịch vụ gia tăng mà bản xứ không thể nào thỏa mãn. Tháng 6-1969, lực lượng quân sự Mỹ đã dùng đến 170.000 nhân viên Việt Nam. Còn phải tính thêm những dịch vụ gián tiếp như quán ăn, phòng trà, khách sạn, câu lạc bộ và hàng trăm dịch vụ nhỏ nhặt khác”.
78] Nền kinh tế miền Nam rơi vào tình trạng lệ thuộc, suy thoái. Viện trợ Mỹ đã biến miền Nam thành một thị trường tiêu thụ lớn, sản xuất đình đốn làm cho cuộc sống ở đây ngày càng khó khăn. Trong khi đó, đồng đô la của Mỹ đã làm biến đổi sâu sắc đời sống xã hội ở miền Nam Việt Nam, nhất là trong các vùng đô thị, mà ở đây nó là sự tàn phá: “đồng đô-la của Mỹ, đi theo gót chân xâm lược của hơn nửa triệu lính viễn chinh đã có tác dụng không kém gì những cuộc rải thảm của bom từ những chiếc máy bay B52: nó đào bới đến tận gốc rễ nếp sống thuần phác và lành mạnh của người Việt Nam, ngược lại hẳn với những lời hứa hẹn về “văn hóa truyền thống” mà những nhà lý luận của chủ nghĩa thực dân mới từng rêu rao cho người bản xứ. Nếu có những nơi nào đó chủ nghĩa thực dân mới đã tiến hành thống trị và bóc lột được một cách tinh vi thì ở Việt Nam nó chỉ là sự phá hoại đơn thuần”.
187-188] Lối sống tiêu thụ, hưởng thụ cùng với sự xuất hiện của nhiều nghề dịch vụ mới… của thiểu số thị dân ở nơi có người Mỹ và đồng tiền Mỹ làm mất đi truyền thống văn hóa của người Việt Nam, đồng thời tạo nên bức tranh tương phản với cuộc sống gian khổ, hi sinh của đa phần còn lại để bảo vệ đất nước. Trước âm mưu chia rẽ và hành động xâm lược của đế quốc Mỹ, nhân dân Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng ra sức ổn định, củng cố miền Bắc để làm chỗ dựa vững chắc cho cách mạng cả nước; nhân dân miền Nam tiến hành đấu tranh chính trị đòi thi hành Hiệp định Giơnevơ, đồng thời ra sức 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tìm phương pháp đấu tranh thích hợp để vừa đẩy mạnh cách mạng miền Nam, hạn chế được tổn thất, vừa bảo vệ miền Bắc. Hội nghị lần thứ 8 (1955) Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa II, chủ trương miền Nam phải chuyển sang phương thức đấu tranh mới là đấu tranh chính trị và nhiệm vụ trước mắt của cách mạng miền Nam là: “…Đấu tranh thực hiện Hiệp định đình chiến, củng cố hòa bình, thực hiện tự do, dân chủ…, cải thiện dân sinh, thực hiện thống nhất và tranh thủ độc lập. Đồng thời phải lãnh đạo nhân dân chống những hành động khủng bố, đàn áp, phá cơ sở của ta, bắt bớ cán bộ ta và quần chúng cách mạng, giữ lấy những quyền lợi quần chúng đã giành được trong thời kỳ kháng chiến”.
Với phương châm đấu tranh là tranh thủ hoạt động hợp pháp kết hợp với nửa hợp pháp. Công tác ở đô thị phải được coi trọng đồng thời giữ vững và phát triển cơ sở ở nông thôn. Trên cơ sở thực tiễn miền Nam, Hội nghị lần thứ 15 (1-1959) Ban Chấp hành Trung ương khóa II, đã họp và đưa ra Nghị quyết về cách mạng miền Nam. Song song với cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc, dưới sự lãnh đạo của Đảng, miền Nam thực hiện cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân.
Tuy tính chất khác nhau nhưng Đảng xác định hai nhiệm vụ ở hai miền có quan hệ hữu cơ với nhau, cùng tác động ảnh hưởng và hỗ trợ lẫn nhau. Nghị quyết nhấn mạnh đánh đổ đế quốc Mỹ và tay sai, giải phóng miền Nam là nhiệm vụ chung vì lợi ích và yêu cầu chung của nhân dân Việt Nam. Sau đó, Nghị quyết Đại hội lần thứ III (1960) của Đảng tiếp tục chỉ rõ cả hai miền đều có nhiệm vụ giải quyết một mâu thuẫn chung cả cả nước là mâu thuẫn giữa dân tộc Việt Nam với đế quốc Mỹ và bè lũ tay sai.