Phòng Ngừa Tình Hình Tội Buôn Bán Hàng Cấm Trên Địa Bàn Thành Phố Hồ Chí Minh

Luận văn thạc sĩ phân tích biện pháp phòng ngừa tội buôn bán hàng cấm tại thành phố Hồ Chí Minh, góp phần nâng cao an ninh trật tự.

• Tác giả: Tô Thị Thúy An
• Người hướng dẫn: PGS.TS Đàm Thanh Thế
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Tội phạm học và Phòng ngừa tội phạm
• Đề tài: Phòng Ngừa Tình Hình Tội Buôn Bán Hàng Cấm Tại Thành Phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI BUÔN BÁN HÀNG CẤM
• 1.1. Khái niệm, mục đích và ý nghĩa của phòng ngừa tình hình tội buôn bán hàng cấm
• 1.2. Nguyên tắc phòng ngừa tình hình tội buôn bán hàng cấm
• 1.3. Các chủ thể phòng ngừa tình hình tội buôn bán hàng cấm
• 1.4. Các loại biện pháp phòng ngừa tình hình tội buôn bán hàng cấm
• 1.5. Kết luận chương 1
• 2. Chương 2: THỰC TRẠNG PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI BUÔN BÁN HÀNG CẤM TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.1. Thực trạng nhận thức về phòng ngừa tình hình tội buôn bán hàng cấm trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh
• 2.2. Thực trạng áp dụng các biện pháp phòng ngừa tình hình tội buôn bán hàng cấm trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh
• 2.3. Đánh giá thực trạng áp dụng các biện pháp phòng ngừa tình hình tội buôn bán hàng cấm trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh
• 2.4. Kết luận chương 2
• 3. Chương 3: TĂNG CƯỜNG PHÒNG NGỪA TỘI BUÔN BÁN HÀNG CẤM Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
• 3.1. Dự báo tình hình tội buôn bán hàng cấm trong thời gian tới
• 3.2. Tăng cường nhận thức về phòng ngừa tình hình tội buôn bán hàng cấm
• 3.3. Tăng cường thực thiện các biện pháp phòng ngừa tình hình tội buôn bán hàng cấm
• 3.4. Kết luận chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phòng ngừa tội buôn bán hàng cấm tại TP

Phòng ngừa tội buôn bán hàng cấm là một vấn đề cấp thiết tại Thành phố Hồ Chí Minh, nơi có tình hình tội phạm phức tạp. Việc hiểu rõ về khái niệm, mục đích và ý nghĩa của phòng ngừa tội phạm này là rất quan trọng. Các biện pháp phòng ngừa không chỉ giúp giảm thiểu tội phạm mà còn bảo vệ an ninh trật tự xã hội.

1.1. Khái niệm và mục đích phòng ngừa tội buôn bán hàng cấm

Phòng ngừa tội buôn bán hàng cấm được hiểu là việc áp dụng các biện pháp nhằm ngăn chặn và loại bỏ nguyên nhân phát sinh tội phạm. Mục đích chính là bảo vệ lợi ích của Nhà nước và xã hội.

1.2. Ý nghĩa của phòng ngừa tội buôn bán hàng cấm

Phòng ngừa tội buôn bán hàng cấm không chỉ giúp giảm thiểu tội phạm mà còn nâng cao nhận thức của cộng đồng về pháp luật. Điều này góp phần tạo ra một môi trường sống an toàn hơn cho người dân.

II. Thực trạng tội buôn bán hàng cấm tại TP

Tình hình tội buôn bán hàng cấm tại Thành phố Hồ Chí Minh đang diễn ra phức tạp với nhiều hình thức và thủ đoạn tinh vi. Số liệu thống kê cho thấy số vụ phạm tội này có xu hướng gia tăng trong những năm gần đây, gây ra nhiều hệ lụy cho xã hội.

2.1. Tình hình tội phạm buôn bán hàng cấm giai đoạn 2012 2016

Trong giai đoạn từ 2012 đến 2016, Thành phố Hồ Chí Minh ghi nhận 233 vụ tội buôn bán hàng cấm với 332 bị cáo. Tình hình này cho thấy sự gia tăng đáng kể của loại tội phạm này.

2.2. Các loại hàng cấm phổ biến tại TP.HCM

Các loại hàng cấm thường gặp bao gồm ma túy, vũ khí, và hàng giả. Những mặt hàng này không chỉ vi phạm pháp luật mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và an toàn của cộng đồng.

III. Các biện pháp phòng ngừa tội buôn bán hàng cấm hiệu quả

Để phòng ngừa tội buôn bán hàng cấm, cần áp dụng nhiều biện pháp đồng bộ từ chính quyền và các tổ chức xã hội. Các biện pháp này bao gồm tăng cường giáo dục pháp luật, nâng cao nhận thức cộng đồng và tăng cường lực lượng chức năng.

3.1. Tăng cường giáo dục pháp luật về hàng cấm

Giáo dục pháp luật là một trong những biện pháp quan trọng giúp nâng cao nhận thức của người dân về tội buôn bán hàng cấm. Các chương trình tuyên truyền cần được triển khai rộng rãi.

3.2. Nâng cao năng lực cho lực lượng chức năng

Cần đầu tư vào đào tạo và trang bị cho lực lượng chức năng các kỹ năng cần thiết để phát hiện và xử lý tội buôn bán hàng cấm một cách hiệu quả.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu về phòng ngừa tội buôn bán hàng cấm đã chỉ ra rằng việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa có thể giảm thiểu đáng kể tình hình tội phạm này. Các kết quả nghiên cứu cũng cho thấy sự cần thiết phải có một chiến lược toàn diện trong công tác phòng ngừa.

4.1. Đánh giá hiệu quả các biện pháp phòng ngừa

Các biện pháp phòng ngừa đã được áp dụng trong thời gian qua cho thấy hiệu quả tích cực trong việc giảm thiểu tội phạm buôn bán hàng cấm. Tuy nhiên, cần tiếp tục cải thiện và điều chỉnh cho phù hợp.

4.2. Ứng dụng các giải pháp phòng ngừa vào thực tiễn

Các giải pháp phòng ngừa cần được áp dụng một cách linh hoạt và sáng tạo, phù hợp với tình hình thực tế tại từng khu vực. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa tội buôn bán hàng cấm.

V. Kết luận và hướng đi tương lai trong phòng ngừa tội buôn bán hàng cấm

Phòng ngừa tội buôn bán hàng cấm là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để đạt được hiệu quả cao nhất.

5.1. Tầm quan trọng của công tác phòng ngừa

Công tác phòng ngừa tội buôn bán hàng cấm không chỉ bảo vệ an ninh trật tự mà còn góp phần xây dựng một xã hội văn minh, tiến bộ.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các biện pháp phòng ngừa mới, phù hợp với xu hướng phát triển của xã hội và tình hình tội phạm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế, tài chính và thương mại lớn nhất cả nước, đóng góp khoảng 21,3% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và 29,38% tổng thu ngân sách nhà nước. Với quy mô dân số năm 2015 đạt hơn 8,22 triệu người cùng mật độ dân cư cao lên tới 8.588 người/km², thành phố là đầu mối giao thương sôi động nhưng cũng đối mặt với nhiều áp lực về an ninh trật tự. Trong giai đoạn 2012 - 2016, toàn thành phố đã phát hiện, xử lý 7.698 vụ việc xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, trong đó tội buôn bán hàng cấm chiếm 233 vụ với 332 đối tượng, chiếm tỷ lệ 3,03% tổng số vụ vi phạm kinh tế và chiếm tới 56,69% trong nhóm tội phạm sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán hàng cấm.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ những khoảng trống trong nhận thức và thực tiễn triển khai các biện pháp phòng ngừa tội buôn bán hàng cấm. Mục tiêu cụ thể là hệ thống hóa cơ sở lý luận về phòng ngừa tội phạm học, khảo sát toàn diện thực trạng diễn biến tội phạm trên địa bàn thành phố từ năm 2012 đến năm 2016, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa xã hội và phòng ngừa nghiệp vụ. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc cung cấp các luận cứ khoa học tin cậy, hướng tới mục tiêu giảm thiểu tối đa các thiệt hại kinh tế hàng trăm tỷ đồng mỗi năm và nâng cao tỷ lệ chuyển hóa thành công các địa bàn trọng điểm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết phòng ngừa tội phạm học hiện đại kết hợp lý thuyết cấu thành tội phạm trong khoa học luật hình sự. Hệ thống lý luận này nhấn mạnh rằng tội phạm là một hiện tượng xã hội tiêu cực có tính lịch sử, phát sinh từ những nguyên nhân và điều kiện kinh tế, văn hóa, quản lý xã hội nhất định. Công tác phòng ngừa được tiếp cận đa chiều dựa trên các nguyên tắc cơ bản: nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa, nguyên tắc dân chủ, nguyên tắc nhân đạo, nguyên tắc khoa học tiến bộ và nguyên tắc phối hợp liên ngành.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm: tội buôn bán hàng cấm theo quy định tại Điều 155 Bộ luật Hình sự năm 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009) và Điều 190 Bộ luật Hình sự năm 2015; phòng ngừa tội phạm là hệ thống các biện pháp do các cơ quan nhà nước và tổ chức xã hội thực hiện nhằm loại trừ nguyên nhân, điều kiện phạm tội; khách thể bị xâm hại là trật tự quản lý kinh tế và chế độ độc quyền quản lý nhà nước đối với các loại hàng hóa đặc thù. Nghiên cứu cũng quán triệt sâu sắc các chủ trương từ Nghị quyết số 09/1998/NQ-CP và Chỉ thị số 48-CT/TW của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tội phạm trong tình hình mới.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp chuẩn xác từ các báo cáo tổng kết giai đoạn 2012 - 2016 của Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự quản lý kinh tế và chức vụ Công an Thành phố Hồ Chí Minh, Viện kiểm sát nhân dân và Tòa án nhân dân thành phố. Cỡ mẫu nghiên cứu chuyên sâu bao gồm 200 bản án hình sự sơ thẩm với 250 bị cáo được xét xử công khai trong khoảng thời gian từ năm 2012 đến năm 2016.

Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng được áp dụng dựa trên địa bàn 24 quận, huyện nhằm đảm bảo tính đại diện cao nhất cho toàn bộ không gian đô thị và vùng ven. Luận văn kết hợp chặt chẽ giữa phân tích thống kê mô tả, tổng hợp dữ liệu, phương pháp so sánh định lượng - định tính và nghiên cứu hồ sơ án điểm. Việc lựa chọn phương pháp này giúp phân tích sâu sắc mối liên hệ giữa các biến số xã hội học như trình độ học vấn, việc làm, tiền án tiền sự với phương thức, thủ đoạn phạm tội, từ đó đưa ra kết luận khách quan và có giá trị dự báo khoa học vững chắc.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu mặt hàng cấm có sự tập trung cao độ vào thuốc lá điếu ngoại nhập lậu. Trong tổng số 200 vụ án khảo sát, có tới 163 vụ liên quan đến thuốc lá ngoại, chiếm tỷ lệ áp đảo 81,5% với số lượng thu giữ hàng trăm nghìn bao; tiếp theo là các loại súng săn, súng hơi chiếm 4% (8 vụ), súng nhựa và đồ chơi nguy hiểm chiếm 4% (8 vụ), các mặt hàng cấm khác chiếm 10,5% (21 vụ).

Thứ hai, đặc điểm nhân thân của người phạm tội thể hiện sự phân hóa rõ rệt về giới tính, độ tuổi và hoàn cảnh kinh tế. Tỷ lệ nam giới phạm tội chiếm tới 89,2% (223/250 bị cáo), trong khi nữ giới chiếm 10,8% (27/250 bị cáo). Độ tuổi từ 30 trở lên chiếm đa số với 80,8% (202/250 bị cáo). Đáng chú ý, 95,2% người phạm tội có trình độ học vấn dưới đại học (238/250 bị cáo) và 81,6% rơi vào tình trạng thất nghiệp hoặc có việc làm bấp bênh (46,8% không có nghề nghiệp và 34,8% nghề nghiệp không ổn định).

Thứ ba, không gian phạm tội tập trung mạnh tại các địa bàn cửa ngõ, vùng ven và các chợ đầu mối. Huyện Bình Chánh ghi nhận tỷ lệ cao nhất với 16,5% (33 vụ), tiếp theo là Quận 5 với 15,5% (31 vụ), Quận Tân Phú 14,5% (29 vụ), Quận Bình Thạnh 14% (28 vụ), Huyện Củ Chi 13,5% (27 vụ) và Huyện Hóc Môn 12,5% (25 vụ).

Thứ tư, tỷ lệ đối tượng phạm tội lần đầu chiếm 76,8% (192/250 bị cáo), trong khi nhóm có tiền án, tiền sự chiếm 23,2% (58/250 bị cáo). Tỷ lệ đối tượng cư trú cố định tại thành phố chiếm 54%, đối tượng từ các tỉnh khác chiếm 16,8% và nhóm không có nơi cư trú ổn định chiếm 29,2%.

Thảo luận kết quả

Diễn biến số liệu cho thấy tội buôn bán hàng cấm tăng mạnh từ năm 2012 với 29 vụ lên mức đỉnh điểm 71 vụ vào năm 2014, sau đó giảm dần xuống 54 vụ năm 2015 và 47 vụ năm 2016. Xu hướng này chứng minh hiệu lực bước đầu của các chuyên án triệt phá liên ngành nhưng tính chất tinh vi của tội phạm ngày càng tăng. Dữ liệu này được mô tả trực quan qua biểu đồ đường thể hiện xu hướng giảm dần sau năm 2014, cùng biểu đồ tròn phản ánh cơ cấu mặt hàng cấm với thuốc lá lậu chiếm trên bốn phần năm thị phần vi phạm. Bảng phân loại không gian cũng làm nổi bật tính chất trung chuyển qua các tuyến Quốc lộ 1A, Quốc lộ 22 và hệ thống kênh rạch giáp ranh Long An, Tây Ninh.

Nguyên nhân căn bản xuất phát từ siêu lợi nhuận của việc buôn lậu thuốc lá ngoại, chênh lệch giá thành lớn và nhu cầu tiêu thụ nội địa cao. Bên cạnh đó, tình trạng thất nghiệp cục bộ tại các khu vực ven đô cùng công tác quản lý thị trường ở một số thời điểm còn lỏng lẻo đã tạo điều kiện cho các đối tượng hình thành đường dây chuyên nghiệp, móc nối tinh vi nhằm né tránh sự phát hiện của lực lượng chức năng.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa nghiệp vụ của lực lượng Cảnh sát điều tra tội phạm về kinh tế và chức vụ cùng Công an 24 quận, huyện. Cần tăng cường tuần tra khép kín các tuyến đường huyết mạch như Quốc lộ 1A, Quốc lộ 22 và các tuyến thủy nội địa như kênh Thầy Cai; đặt mục tiêu triệt phá 100% các tụ điểm kho bãi ngầm và kéo giảm 15% đến 20% số vụ vi phạm trong giai đoạn 2018 - 2023.

Thứ hai, đẩy mạnh các biện pháp kinh tế - xã hội do Ủy ban nhân dân thành phố và các quận, huyện chủ trì. Cần triển khai các gói hỗ trợ đào tạo nghề, giải quyết việc làm cho 100% lao động nhàn rỗi và các đối tượng sau cai nghiện, người chấp hành xong án phạt tù trở về địa phương nhằm cắt đứt nguồn nhân lực mà các đường dây buôn lậu thường lợi dụng.

Thứ ba, đổi mới công tác tuyên truyền và giáo dục pháp luật do Sở Tư pháp phối hợp với các tổ chức đoàn thể cơ sở thực hiện. Cần phổ biến rộng rãi mức chế tài xử lý hình sự đối với hành vi buôn bán thuốc lá lậu theo quy định mới, phấn đấu đạt tỷ lệ trên 90% hộ kinh doanh tại các chợ truyền thống ký cam kết không tàng trữ, buôn bán hàng cấm định kỳ hàng năm.

Thứ tư, hoàn thiện thể chế pháp lý và tăng cường cơ chế phối hợp liên ngành giữa Công an, Quản lý thị trường, Hải quan, Viện kiểm sát và Tòa án. Cần xây dựng quy chế chia sẻ dữ liệu thông tin tội phạm theo thời gian thực, đảm bảo 100% tin báo tố giác tội phạm được xác minh, điều tra kịp thời, truy tố và xét xử nghiêm minh để răn đe toàn diện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Lực lượng Cảnh sát điều tra tội phạm về kinh tế và cán bộ Quản lý thị trường: Tài liệu cung cấp bức tranh toàn cảnh về phương thức, thủ đoạn cất giấu, trung chuyển hàng cấm, hỗ trợ xây dựng kế hoạch nghiệp vụ và phương án đón lõng hiệu quả tại các tuyến địa bàn trọng điểm.

Cơ quan Viện kiểm sát nhân dân và Tòa án nhân dân các cấp: Cung cấp hệ thống lập luận khoa học và phân tích cấu thành tội danh theo từng thời kỳ lập pháp, hỗ trợ việc định tội danh chuẩn xác và áp dụng khung hình phạt nghiêm minh, đúng pháp luật.

Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Luật hình sự và Tội phạm học: Luận văn là tài liệu tham khảo giàu giá trị học thuật với phương pháp tiếp cận mẫu án thực tế, cung cấp nguồn dữ liệu thống kê phong phú phục vụ công tác giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu.

Cán bộ hoạch định chính sách kinh tế và an sinh xã hội địa phương: Nghiên cứu cung cấp góc nhìn thực tiễn về mối liên hệ giữa thất nghiệp, phân hóa giàu nghèo và tình trạng phạm pháp, làm cơ sở xây dựng các chương trình an sinh bền vững tại các đô thị lớn.

Câu hỏi thường gặp

Mặt hàng cấm nào chiếm tỷ trọng buôn bán lớn nhất tại Thành phố Hồ Chí Minh? Thuốc lá điếu ngoại nhập lậu chiếm tỷ trọng áp đảo với 81,5% tổng số vụ án được khảo sát (163/200 vụ), thu giữ hàng triệu bao thuốc lậu do lợi nhuận cao và mạng lưới tiêu thụ nội địa rộng khắp.

Những địa bàn nào tại thành phố có tình hình buôn bán hàng cấm phức tạp nhất? Các quận, huyện cửa ngõ và trung chuyển như Huyện Bình Chánh (16,5%), Quận 5 (15,5%), Quận Tân Phú (14,5%), Quận Bình Thạnh (14%), Huyện Củ Chi (13,5%) và Huyện Hóc Môn (12,5%) là các điểm nóng phức tạp nhất.

Đặc điểm nhân thân nổi bật của đối tượng phạm tội buôn bán hàng cấm là gì? Đa số đối tượng là nam giới (89,2%), độ tuổi trên 30 chiếm 80,8%, có trình độ học vấn dưới đại học chiếm 95,2% và hơn 81,6% không có việc làm ổn định hoặc rơi vào tình trạng thất nghiệp kéo dài.

Quy mô tội buôn bán hàng cấm trong cơ cấu tội phạm kinh tế tại TP.HCM như thế nào? Trong 5 năm (2012 - 2016), tội buôn bán hàng cấm ghi nhận 233 vụ với 332 bị cáo, chiếm 3,03% trong nhóm tội trật tự quản lý kinh tế và chiếm tới 56,69% trong tội danh sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán hàng cấm.

Giải pháp then chốt nào giúp kiểm soát triệt để tội buôn bán hàng cấm tại cơ sở? Giải pháp căn cơ nhất là kết hợp kiểm soát chặt các tuyến giao thông cửa ngõ với việc tạo sinh kế bền vững cho lao động nhàn rỗi, đồng thời xử lý nghiêm các đối tượng đầu nậu và cán bộ có biểu hiện tiếp tay tiêu cực.

Kết luận

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận tội phạm học về phòng ngừa tình hình tội buôn bán hàng cấm tại đô thị đặc biệt.
• Phân tích chi tiết thực trạng 233 vụ án và 332 đối tượng giai đoạn 2012 - 2016, chỉ rõ thuốc lá lậu chiếm 81,5% cơ cấu mặt hàng.
• Nhận diện chính xác 6 địa bàn trọng điểm cửa ngõ và đặc điểm nhân thân với 95,2% đối tượng có học vấn dưới đại học.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp liên hoàn kết hợp chặt chẽ giữa phòng ngừa xã hội, phát triển sinh kế và phòng ngừa nghiệp vụ.
• Thiết lập lộ trình hành động cụ thể cho các cơ quan thực thi pháp luật và chính quyền cơ sở giai đoạn tiếp theo.

Nghiên cứu mang lại đóng góp quan trọng cho công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm kinh tế. Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và cán bộ thực thi pháp luật quan tâm có thể khai thác toàn văn tài liệu để phục vụ công tác chuyên môn và đào tạo học thuật.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI BUÔN BÁN HÀNG CẤM 1. Khái niệm, mục đích và ý nghĩa của phòng ngừa tình hình tội buôn bán hàng cấm 1. Khái niệm phòng ngừa tình hình tội buôn bán hàng cấm Từ trước đến nay, đấu tranh chống tội phạm được tiến hành theo phương châm: Nhanh chóng và kịp thời phát hiện tội phạm, không bỏ lọt tội phạm và không làm oan người vô tội, trừng trị và giáo dục, cải tạo người phạm tội, hình thành thói quen tích cực và hưởng ứng của Nhà nước và xã hội đối với tội phạm. Do đó, phòng ngừa tình hình tội phạm chính là một nội dung quan trọng và chiếm một vị trí đặc biệt của lí luận về tội phạm học.

Nghiên cứu về phòng ngừa tình hình tội phạm chính là nghiên cứu cơ sở, nền tảng và điểm xuất phát để tiếp tục nghiên cứu những nội dung khác trong lý luận tội phạm học. Cho nên, phòng ngừa tình hình tội phạm vừa là một bộ phận cấu thành quan trọng của tội phạm học, vừa là mục tiêu, chức năng cơ bản của tội phạm học. Hơn nữa, suy cho cùng thù mục đích của ngành khoa học về tội phạm học chính là đề phòng ngừa tình hình tội phạm không để tội phạm xảy ra các hậu quả nguy hiểm cho xã hội [45, tr. Phòng ngừa tội phạm là một khái niệm được sử dụng rộng rãi trong quá trình đấu tranh phòng chống tội phạm.

Có nhiều quan điểm khi đưa ra khái niệm về phòng ngừa tội phạm. Theo từ điển Luật học: “Phòng ngừa tình hình tội phạm là ngăn ngừa tội phạm và loại trừ các nguyên nhân phát sinh tội phạm bằng toàn bộ những biện pháp liên quan với nhau do các cơ quan Nhà nước và xã hội tiến hành” [18] Theo Giáo trình Tội phạm học của trường Đại học Luật Hà Nội: “Phòng ngừa tình hình tội phạm là việc áp dụng một cách tổng thể các biện pháp kinh tế, chính trị, tư tưởng, pháp luật…do các cơ quan, tổ chức và công dân tiến hành dưới sự lãnh đạo của Đảng nhằm xóa bỏ hoặc vô hiệu hóa các nguyên nhân, điều kiện 7 phạm tội; không để cho tội phạm xảy ra, làm giảm tội phạm và tiến tới loại trừ toàn bộ tội phạm ra khỏi đời sống xã hội” [35, tr.210] Trong khoa học về tội phạm học của Liên Xô trước đây, quan niệm về phòng ngừa tội phạm được GS. TS Nguyễn Xuân Yêm dẫn ra như sau: “Phòng ngừa tội phạm là tổng hợp các biện pháp có quan hệ tác động lẫn nhau, được tiến hành bởi các cơ quan nhà nước và các tổ chức xã hội nhằm mục đích ngăn chặn tội phạm và hạn chế, loại trừ những nguyên nhân sinh ra tội phạm” [51, tr. TS Võ Khánh Vinh khẳng định: “Phòng ngừa tình hình tội phạm là hệ thống nhiều mức độ và biện pháp mang tính chất Nhà Nước, xã hội và Nhà nước – xã hội nhằm khắc phục nguyên nhân và điều kiện của tội phạm hoặc làm vô hiệu hóa (làm yếu, hạn chế) chúng và bằng cách đó làm giảm và loại bỏ dần dần tình hình tội phạm” [49, tr.154] Phòng ngừa được coi là biện pháp trong đấu tranh phòng, chống tội phạm hiệu quả nhất ở các phương diện chính trị, kinh tế và xã hội… Để đạt được mục đích loại trừ tình hình tội phạm ra khỏi đời sống xã hội, Nhà nước cần quan tâm công tác phòng ngừa tình hình tội phạm là hoạt động thường xuyên có sự đảm bảo về cơ sở vật chất cũng như các phương tiện pháp luật, giáo dục.