Phòng Chống Tham Nhũng Ở Việt Nam: Thực Trạng và Giải Pháp

Tài liệu nghiên cứu Phòng chống các tội phạm tham nhũng ở việt nam, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về .

• Tác giả: Bùi Thị Hòa
• Người hướng dẫn: Tiến Sĩ Lê Nguyên Thanh
• Trường học: Trường Đại Học Luật TP.Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự
• Đề tài: Phòng Chống Tham Nhũng Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Khóa Luật Tốt Nghiệp Cử Nhân Luật
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tham Nhũng Ở Việt Nam Thực Trạng Mối Nguy

Tham nhũng là một hiện tượng tiêu cực mang tính lịch sử, gắn liền với sự hình thành giai cấp và bộ máy nhà nước. Nó không còn là vấn đề riêng của bất kỳ quốc gia nào mà đã trở thành mối lo ngại toàn cầu. Tham nhũng tồn tại ở mọi quốc gia, không phân biệt chế độ chính trị, kinh tế, hay văn hóa xã hội. Đảng và Nhà nước Việt Nam nhận định tham nhũng là tội phạm nguy hiểm, cản trở sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước. Hiến pháp quy định các cơ quan nhà nước, cán bộ, viên chức phải kiên quyết đấu tranh chống tham nhũng, đồng thời ban hành nhiều văn bản pháp luật như Luật phòng chống tham nhũng, Bộ Luật Hình sự (BLHS). Việc ngăn chặn tham nhũng là yêu cầu cấp thiết trong công cuộc đổi mới, quyết định sự sống còn của bộ máy chính trị. Sự gia nhập Công ước Liên hiệp quốc về phòng chống tham nhũng (UNCAC) năm 2009 thể hiện quyết tâm cao độ của Việt Nam. Các Nghị quyết Đại hội Đảng luôn đề cập đến vấn đề này, chỉ ra khó khăn, bất cập, thừa nhận thiếu sót và học hỏi kinh nghiệm quốc tế để đẩy lùi tham nhũng. Công tác đấu tranh phòng chống tham nhũng nhận được sự quan tâm từ Đảng, Nhà nước, công chúng trong nước và quốc tế.

1.1. Khái Niệm Tham Nhũng Theo Pháp Luật Việt Nam

Để đấu tranh phòng chống tham nhũng hiệu quả, cần nhận diện rõ hành vi này. Các quốc gia cần có khái niệm tham nhũng thống nhất để điều chỉnh bằng pháp luật và hợp tác hiệu quả. Định nghĩa của Công ước Liên hợp quốc về phòng chống tham nhũng (UNCAC) là "Tham nhũng là sự lạm dụng quyền hạn nhà nước để trục lợi cho cá nhân". Ở Việt Nam, khái niệm tham nhũng đã được nhiều nhà khoa học, nhà làm luật quan tâm. Trước Luật phòng, chống tham nhũng, có nhiều định nghĩa khác nhau về tham nhũng. Khoản 2 Điều 1 Luật phòng chống tham nhũng năm 2005 quy định: “Tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ quyền hạn đó vì vụ lợi”. Định nghĩa này tập trung vào hành vi vụ lợi của người có chức vụ quyền hạn.

1.2. Các Biểu Hiện Tham Nhũng Phổ Biến Hiện Nay

Tham nhũng không chỉ là hành vi của cán bộ lãnh đạo, công quyền. WorldBank xác định hành vi tham nhũng dựa trên ba yếu tố: chào mời, cho nhận hoặc gạ gẫm một thứ gì đó có giá trị để tác động tới hành động của công chức; gian lận như thể hiện sai thông tin thực tế để gây thiệt hại; mua sắm sai nguyên tắc, vi phạm quy trình đã thỏa thuận. Tham nhũng có thể diễn ra ở bất cứ lĩnh vực nào, không phân biệt cấu trúc chính trị hay trình độ kinh tế xã hội. Nó bao gồm tham ô, hối lộ, lạm dụng chức quyền để trục lợi bất hợp pháp, và mâu thuẫn lợi ích cá nhân với nghĩa vụ xã hội. Các hình thức tham nhũng ngày càng tinh vi và đa dạng.

II. Thực Trạng Đáng Báo Động Mức Độ và Động Thái Tham Nhũng

Ở Việt Nam, bên cạnh sự phát triển kinh tế và tiến bộ xã hội, vẫn còn nhiều vụ án tham nhũng được khám phá, gây tiêu tán hàng nghìn tỷ đồng ngân sách nhà nước. Các vụ án như EPCO Minh Phụng, Tamexco, PMU18, tham nhũng đất đai ở Đồ Sơn, đề án 112, Vinashin, Vinalines đã thu hút sự chú ý của dư luận xã hội. Tội phạm tham nhũng ngày càng lan rộng với thủ đoạn tinh vi, nguy hiểm. Mặc dù đã ban hành hệ thống pháp luật, nhưng không thể dự liệu hết các tình huống có thể xảy ra để triệt tiêu tham nhũng. Thực tiễn đấu tranh bộc lộ những hạn chế, bất cập của hệ thống pháp luật, tạo điều kiện cho tham nhũng phát triển. Do đó, việc nghiên cứu và đưa ra các giải pháp phòng ngừa tham nhũng là cần thiết và đúng đắn.

2.1. Tình Hình Tội Phạm Tham Nhũng Rõ Trong Giai Đoạn 2012 2016

Luận văn nghiên cứu số liệu thực tế trong giai đoạn 2012-2016 để phân tích tình hình tội phạm tham nhũng. Cần xem xét mức độ, động thái và cơ cấu của tội phạm tham nhũng. Mức độ thể hiện qua số lượng vụ án, giá trị tài sản bị chiếm đoạt và số lượng người phạm tội. Động thái thể hiện qua sự gia tăng hay giảm sút của các vụ án theo thời gian. Cơ cấu thể hiện qua loại tội phạm, lĩnh vực xảy ra tham nhũng và đối tượng phạm tội. Việc phân tích tình hình này giúp nhận diện rõ thực trạng và đưa ra giải pháp phù hợp.

2.2. Vấn Đề Tội Phạm Tham Nhũng Ẩn và Khó Khăn Trong Phát Hiện

Bên cạnh tội phạm tham nhũng rõ, cần chú ý đến tội phạm tham nhũng ẩn. Đây là những hành vi tham nhũng chưa bị phát hiện hoặc chưa được xử lý. Tội phạm ẩn gây khó khăn cho công tác phòng chống tham nhũng vì không có đủ thông tin để đánh giá đúng thực trạng và đưa ra giải pháp. Các nguyên nhân dẫn đến tình trạng này có thể là do thủ đoạn tinh vi của tội phạm, sự bao che của các cơ quan chức năng, hoặc sự thiếu thông tin từ phía người dân. Cần có các biện pháp để tăng cường phát hiện tội phạm tham nhũng ẩn.

III. Phân Tích Nguyên Nhân Gốc Rễ Vì Sao Tham Nhũng Tồn Tại

Tình hình tội phạm tham nhũng xuất phát từ nhiều nguyên nhân và điều kiện khác nhau. Các yếu tố chính trị - xã hội, kinh tế - xã hội, văn hóa - xã hội và pháp luật đều có vai trò quan trọng. Nguyên nhân chính trị - xã hội có thể là do sự yếu kém trong quản lý nhà nước, sự tha hóa của một bộ phận cán bộ, công chức, hoặc sự thiếu giám sát từ phía người dân. Nguyên nhân kinh tế - xã hội có thể là do sự bất bình đẳng trong phân phối thu nhập, sự phát triển nhanh chóng của kinh tế thị trường, hoặc sự thiếu minh bạch trong quản lý tài sản công. Nguyên nhân văn hóa - xã hội có thể là do sự tồn tại của các phong tục tập quán lạc hậu, hoặc sự suy thoái về đạo đức xã hội. Nguyên nhân pháp luật có thể là do hệ thống pháp luật còn nhiều kẽ hở, hoặc sự thiếu hiệu quả trong thực thi pháp luật.

3.1. Ảnh Hưởng Của Yếu Tố Chính Trị Xã Hội Đến Tham Nhũng

Sự ổn định chính trị và trật tự xã hội có vai trò quan trọng trong việc phòng chống tham nhũng. Tuy nhiên, sự yếu kém trong quản lý nhà nước, sự tha hóa của một bộ phận cán bộ, công chức, hoặc sự thiếu giám sát từ phía người dân có thể tạo điều kiện cho tham nhũng phát triển. Cần tăng cường dân chủ, công khai minh bạch và nâng cao trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước để hạn chế tham nhũng.

3.2. Tác Động Của Yếu Tố Kinh Tế Xã Hội Đến Tham Nhũng

Sự phát triển kinh tế thị trường mang lại nhiều cơ hội, nhưng cũng tạo ra những thách thức mới trong công tác phòng chống tham nhũng. Sự bất bình đẳng trong phân phối thu nhập, sự thiếu minh bạch trong quản lý tài sản công, hoặc sự cạnh tranh không lành mạnh có thể dẫn đến tham nhũng. Cần có các chính sách kinh tế - xã hội công bằng, minh bạch và hiệu quả để ngăn ngừa tham nhũng.

3.3. Vai Trò Của Yếu Tố Văn Hóa Xã Hội Trong Phòng Chống Tham Nhũng

Văn hóa - xã hội có vai trò quan trọng trong việc hình thành ý thức và hành vi của con người. Sự tồn tại của các phong tục tập quán lạc hậu, sự suy thoái về đạo đức xã hội, hoặc sự thiếu ý thức pháp luật có thể tạo điều kiện cho tham nhũng phát triển. Cần tăng cường giáo dục đạo đức, nâng cao ý thức pháp luật và xây dựng một xã hội văn minh, lành mạnh để phòng chống tham nhũng.

IV. Giải Pháp Toàn Diện Nâng Cao Hiệu Quả Phòng Chống Tham Nhũng

Để nâng cao hiệu quả phòng chống tham nhũng, cần có các giải pháp toàn diện và đồng bộ. Các giải pháp này phải bao gồm cả các biện pháp phòng ngừa và các biện pháp xử lý. Các biện pháp phòng ngừa cần tập trung vào việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, tăng cường quản lý nhà nước, nâng cao ý thức người dân và tăng cường hợp tác quốc tế. Các biện pháp xử lý cần tập trung vào việc phát hiện, điều tra và xử lý nghiêm minh các hành vi tham nhũng. Đồng thời cần tăng cường giáo dục đạo đức, nâng cao ý thức pháp luật và xây dựng một xã hội văn minh, lành mạnh.

4.1. Hoàn Thiện Pháp Luật và Nâng Cao Tính Minh Bạch

Cần rà soát, sửa đổi và bổ sung các quy định của pháp luật về phòng chống tham nhũng để đảm bảo tính đồng bộ, khả thi và hiệu quả. Đặc biệt, cần tập trung vào các lĩnh vực có nguy cơ tham nhũng cao như quản lý đất đai, đầu tư công, đấu thầu mua sắm, và quản lý tài sản công. Đồng thời cần tăng cường công khai minh bạch thông tin, tạo điều kiện cho người dân tham gia giám sát và phản biện.

4.2. Tăng Cường Quản Lý Nhà Nước và Kiểm Soát Quyền Lực

Cần tăng cường quản lý nhà nước trên các lĩnh vực, đặc biệt là quản lý tài chính, ngân sách, tài sản công và nguồn nhân lực. Đồng thời cần kiểm soát quyền lực của cán bộ, công chức, đảm bảo tính minh bạch, công bằng và trách nhiệm giải trình. Cần xây dựng cơ chế kiểm soát quyền lực hiệu quả, ngăn ngừa tình trạng lạm quyền, tham nhũng.

4.3. Giáo Dục Đạo Đức và Nâng Cao Ý Thức Pháp Luật

Cần tăng cường giáo dục đạo đức công vụ cho cán bộ, công chức, xây dựng phẩm chất liêm chính, tận tụy phục vụ nhân dân. Đồng thời cần nâng cao ý thức pháp luật cho người dân, tạo điều kiện cho người dân tham gia vào công tác phòng chống tham nhũng. Cần xây dựng một xã hội văn minh, lành mạnh, trong đó mọi người đều có ý thức tự giác tuân thủ pháp luật.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Kết Quả Hiệu Quả Các Biện Pháp

Việc triển khai các giải pháp phòng chống tham nhũng cần gắn liền với thực tiễn và đánh giá hiệu quả một cách khách quan. Cần có cơ chế theo dõi, đánh giá và phản hồi để điều chỉnh các giải pháp cho phù hợp với tình hình thực tế. Đồng thời cần tổng kết, rút kinh nghiệm và nhân rộng các mô hình, điển hình tiên tiến trong công tác phòng chống tham nhũng. Việc đánh giá hiệu quả các biện pháp cần dựa trên các tiêu chí cụ thể, có thể đo lường được, như số lượng vụ án được phát hiện, giá trị tài sản được thu hồi, mức độ hài lòng của người dân, và chỉ số cảm nhận tham nhũng.

5.1. Đánh Giá Hiệu Quả Các Biện Pháp Đã Triển Khai

Cần đánh giá một cách khách quan và toàn diện hiệu quả của các biện pháp phòng chống tham nhũng đã được triển khai, xác định những điểm mạnh, điểm yếu và bài học kinh nghiệm. Việc đánh giá cần dựa trên các tiêu chí cụ thể, có thể đo lường được, như số lượng vụ án được phát hiện, giá trị tài sản được thu hồi, mức độ hài lòng của người dân, và chỉ số cảm nhận tham nhũng.

5.2. Chia Sẻ Kinh Nghiệm và Nhân Rộng Mô Hình Tiên Tiến

Cần tổng kết, rút kinh nghiệm và chia sẻ các mô hình, điển hình tiên tiến trong công tác phòng chống tham nhũng. Việc nhân rộng các mô hình này sẽ giúp nâng cao hiệu quả phòng chống tham nhũng trên phạm vi cả nước. Các mô hình cần được lựa chọn kỹ lưỡng, phù hợp với điều kiện cụ thể của từng địa phương, đơn vị.

VI. Tương Lai Phòng Chống Tham Nhũng Tiếp Tục Đổi Mới Hội Nhập

Công tác phòng chống tham nhũng là một quá trình lâu dài và liên tục. Cần tiếp tục đổi mới tư duy, nâng cao nhận thức và hành động trong công tác này. Đồng thời cần tăng cường hợp tác quốc tế, học hỏi kinh nghiệm của các nước tiên tiến và chủ động tham gia vào các cơ chế phòng chống tham nhũng toàn cầu. Tương lai của công tác phòng chống tham nhũng phụ thuộc vào sự quyết tâm của Đảng, Nhà nước và sự tham gia tích cực của toàn xã hội.

6.1. Đổi Mới Tư Duy và Nâng Cao Nhận Thức

Cần đổi mới tư duy về phòng chống tham nhũng, coi đây là một nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên và liên tục. Đồng thời cần nâng cao nhận thức của cán bộ, công chức và người dân về tác hại của tham nhũng và vai trò của công tác phòng chống tham nhũng trong sự phát triển bền vững của đất nước.

6.2. Tăng Cường Hợp Tác Quốc Tế Học Hỏi Kinh Nghiệm

Cần tăng cường hợp tác quốc tế trong công tác phòng chống tham nhũng, chia sẻ thông tin, kinh nghiệm và hỗ trợ lẫn nhau. Đồng thời cần học hỏi kinh nghiệm của các nước tiên tiến, áp dụng các mô hình phòng chống tham nhũng hiệu quả vào điều kiện cụ thể của Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Tội phạm tham nhũng và tình hình tội phạm tham nhũng ở Việt Nam Chương 2. Một số nguyên nhân và điều kiện đặc thù của tình hình tội phạm tham nhũng ở Việt Nam. Thực trạng và các biện pháp nâng cao hiệu quả phòng chống các tội phạm tham nhũng ở Việt Nam MỤC LỤC CHƢƠNG 1.

TỘI PHẠM THAM NHŨNG VÀ TÌNH HÌNH TỘI PHẠM THAM NHŨNG Ở VIỆT NAM. Nhận thức chung về tham nhũng. Khái niệm tham nhũng. Dấu hiệu của tội phạm tham nhũng.

Các tội phạm tham nhũng theo quy định BLHS 2015. Tình hình tội phạm tham nhũng. Phần tội phạm rõ. Mức độ tình hình tội phạm tham nhũng.

Động thái tình hình tội phạm tham nhũng. Cơ cấu tình hình tội phạm tham nhũng. Tính chất của tình hình tội phạm. Phần tội phạm ẩn.

MỘT SỐ NGUYÊN NHÂN VÀ ĐIỀU KIỆN ĐẶC THÙ CỦA TÌNH HÌNH TỘI PHẠM THAM NHŨNG Ở VIỆT NAM .1 Nguyên nhân và điều kiện về chính trị - xã hội .2 Nguyên nhân và điều kiện về kinh tế - xã hội .3 Nguyên nhân và điều kiện văn hóa-xã hội .4 Nguyên nhân và điều kiện về pháp luật .5 Nguyên nhân và điều kiện đến từ hợp tác quốc tế. THỰC TRẠNG VÀ CÁC BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC ĐẤU TRANH PHÒNG CHỐNG TỘI PHẠM. Thực trạng phòng chống tội phạm tham nhũng và dự báo tình hình tội phạm tham nhũng ở Việt Nam. Thực trạng thực thi các quy định pháp luật về phòng chống tội phạm tham nhũng.

Dự báo tình hình tội phạm tham nhũng ở Việt Nam. Quan điểm và các biện pháp phòng chống tội phạm tham nhũng. Quan điểm của Liên Hiệp quốc và các quốc gia trên thế giới. Quan điểm của Việt Nam về phòng chống tội phạm tham nhũng.

Một số biện pháp phòng chống tội phạm tham nhũng ở Việt Nam. Biện pháp nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm tham nhũng về chính trị - xã hội. Các biện pháp phòng chống tội phạm tham nhũng về giáo dục – xã hội. Các biện pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm tham nhũng.

TỘI PHẠM THAM NHŨNG VÀ TÌNH HÌNH TỘI PHẠM THAM NHŨNG Ở VIỆT NAM 1. Nhận thức chung về tham nhũng 1. Khái niệm tham nhũng Tham nhũng là một hiện tƣợng xã hội gắn liền với sự ra đời của giai cấp và nhà nƣớc. Tham nhũng diễn ra ở tất cả các nƣớc trên thế giới, không phân biệt chế độ chính trị, chế độ kinh tế, xảy ra ở mọi lĩnh vực có liên quan đến hoạt động quản lý.

Để cuộc đấu tranh phòng chống tham nhũng đạt đƣợc hiệu quả, trƣớc hết phải nhận diện đƣợc hành vi tham nhũng. Nói cụ thể là phải đƣa ra đƣợc khái niệm tham nhũng thống nhất để mỗi quốc gia trên cơ sở đó điều chỉnh bằng hệ thống pháp luật của mình. Sự tƣơng đồng trong nhận thức về tham nhũng sẽ cho phép các quốc gia hợp tác có hiệu quả trong công cuộc đấu tranh phòng chống tham nhũng. Đứng ở những góc độ khác nhau, tham nhũng sẽ đƣợc hiểu theo những cách hiểu khác nhau.

Theo định nghĩa của Công ƣớc Liên hợp quốc về phòng chống tham nhũng (tên tiếng Anh United Nations Convention against Corruption ; viết tắt UNCAC [52] theo tiếng anh, Corruption có nghĩa là sự hư thối, mục nát, sự đồi bại, tội lỗi, hư hèn, sự mua chuộc, hối lộ [16-tr. Theo tiếng Pháp la corruption có nghĩa là: sự làm hỏng, sự mua chuộc, sự hư hỏng, sự đồi trụy[21-tr197] thì “Tham nhũng là sự lạm dụng quyền hạn nhà nước để trục lợi cho cá nhân”. Do đó, xét về góc độ pháp luật, tham nhũng là những hành vi phạm pháp của các quan chức, lãnh đạo nhà nƣớc. Tham nhũng bao gồm: - Hành vi ăn cắp, tham ô và chiếm đoạt tài sản của nhà nƣớc mà chủ thể của những hành vi đó là những ngƣời có chức, có quyền.

- Lạm dụng chức quyền để trục lợi bất hợp pháp thông qua việc sử dụng các quy chế chính thức một cách không chính thức. - Có sự mâu thuẫn không cân đối giữa các lợi ích chính đáng do thực hiện nghĩa vụ xã hội với những món tƣ lợi riêng. Theo Tổ chức Minh bạch Quốc Tế (Transparency International – TI)[53] “tham nhũng là lợi dụng quyền hành để gây phiền hà, khó khăn và lấy của dân”. Theo định nghĩa trên thì tham nhũng là hành vi của ngƣời có địa vị xã hội (thƣờng là những ngƣời giữ chức vụ cao trong cơ quan công quyền) mà từ vị trí đó dễ dàng trục lợi thông qua hành vi trái pháp luật của chính bản thân mình.

Nhƣng trên thực tế không chỉ cán bộ lãnh đạo, cán bộ công quyền mới tham nhũng. 1 Theo WorldBank (ngân hàng thế giới) [54] không đƣa ra khái niệm tham nhũng bởi giữa các quốc gia thành viên có nhiều ý kiến khác nhau, nhƣng có thể xác định hành vi tham nhũng dựa trên ba yếu tố: - Một là, hành vi tham nhũng liên quan đến việc chào mời, cho nhận hoặc gạ gẫm một thứ gì đó có giá trị nhằm tác động tới hành động của một công chức Nhà nƣớc trong quá trình mua sắm hoặc thực hiện hợp đồng. - Hai là, hành vi gian lận nhƣ: việc thể hiện sai các thông tin thực tế nhằm tác động tới một quá trình mua sắm hoặc quá trình thực hiện hợp đồng gây thiệt hại cho bên vay. Hành vi gian lận bao gồm các hành vi thông đồng giữa các nhà thầu (trƣớc hoặc sau khi dự thầu) nhằm tạo ra các mức thầu giả tạo khi cạnh tranh, và tƣớc đi những lợi ích mà việc cạnh tranh tự do, công khai mang lại cho bên vay.

- Ba là, hoạt động mua sắm sai nguyên tắc, xảy ra khi một hợp đồng do ngân hàng tài trợ vi phạm các quy trình mà ngân hàng và các khách hàng đã thỏa thuận và không tuân thủ các điều kiện quy định trong hợp đồng tín dụng. Theo WorldBank, tham nhũng đề cập đến hành vi chào mời, thông đồng giữa các chủ thể tham nhũng (cả nhóm quyền lực và không quyền lực) hay liên quan đến hợp đồng. Tuy nhiên vì đây là những yếu tố do một tổ chức thiên về kinh tế đƣa ra nên định nghĩa về tham nhũng chỉ đƣợc tiếp cận dƣới góc độ tài chính nhƣ chỉ tập trung vào những vấn đề có liên quan nhiều nhất đến các chính sách và quy trình của tổ chức tài chính này nhƣ các khoản vay, đấu thầu, mua sắm mà không có một cái nhìn bao quát toàn diện trên nhiều khía cạnh và các lĩnh vực khác. Điều này đã làm thu hẹp nội dung khái niệm tham nhũng, bởi tham nhũng có thể diễn ra ở bất cứ lĩnh vực nào không phân biệt cấu trúc chính trị hay trình độ kinh tế xã hội của một nƣớc.

Ở nƣớc ta, khái niệm tham nhũng đƣợc nhiều ngƣời: nhà khoa học, nhà làm luật và ngƣời áp dụng luật quan tâm nghiên cứu. Cho đến trƣớc khi Luật phòng, chống tham nhũng đƣợc ban hành đã có nhiều khái niệm khác nhau về tham nhũng đƣợc đƣa ra nhƣ: “Tham nhũng là hiện tượng những người có chức vụ quyền hạn cố tình làm trái với những quy định chung nhằm vơ vét tài sản của công cho bản thân mình hoặc người khác”; hoặc “Tham nhũng là hành vi lợi dụng quyền lực để nhũng nhiễu, lấy tiền của của nhà nước và nhân dân phục vụ cho lợi ích cá nhân”; hoặc “Tham nhũng là việc những người trong bộ máy Đảng, Nhà nước, trong đơn vị kinh tế và tổ chức xã hội lợi dụng địa vị công tác của mình để vụ lợi cho cá nhân, gây thiệt hại đến lợi ích của nhà nước và của nhân dân” [26-tr. Theo từ điển giải thích thuật ngữ Luật học “tham nhũng được hiểu là hành vi lợi dụng chức vụ quyền hạn hưởng lợi ích vật chất trái pháp luật, gây thiệt hại 2 cho tài sản của Nhà nước, tập thể, cá nhân, xâm phạm hoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức”[10-tr.109] Theo từ điển Tiếng Việt [21-tr.910] thì “tham nhũng là lợi dụng quyền hành để nhũng nhiễu dân và lấy của”. Tuy nhiên, với khoa học pháp lý, định nghĩa này quá đơn giản và chung chung, chƣa phản ánh hết các dấu hiệu đặc trƣng pháp lý của tham nhũng.

Vì tham nhũng không chỉ xảy ra bằng việc gây khó dễ, đối tƣợng chịu tác động không chỉ là nhân dân, tham nhũng có thể diễn ra dƣới nhiều hình thức và trong nhiều lĩnh vực hoạt động nhƣ kinh tế, chính trị, văn hóa, giáo dục. Bên cạnh đó, đối tƣợng mà chủ thể tham nhũng hƣớng tới không phải bao giờ đơn thuần cũng là một loại vật chất nhất định mà đó có thể là một lời hứa hẹn về sự thăng tiến trong công việc, một sự bảo đảm trong công việc. Pháp lệnh chống tham nhũng của Việt Nam năm 1998 đƣa ra khái niệm “tham nhũng là hành vi của người có chức vụ quyền hạn đã lợi dụng chức vụ quyền hạn đó để tham ô, hối lộ, cố ý làm trái pháp luật vì động cơ vụ lợi, gây thiệt hại tài sản Nhà nước, tập thể và cá nhân, xâm phạm hoạt động đúng đắn của cơ quan tổ chức”. Tại khoản 2 Điều 1 Luật phòng chống tham nhũng năm 2005 đã quy định: “ Tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ quyền hạn đó vì vụ lợi”.

Theo quy định tại khoản 3 Điều 1 Luật phòng, chống tham nhũng 2005: “Người có chức vụ, quyền hạn bao gồm: a) Cán bộ, công chức, viên chức; b) Sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân; sĩ quan, hạ sĩ quan nghiệp vụ, sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên môn - kỹ thuật trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân; c) Cán bộ lãnh đạo, quản lý trong doanh nghiệp của Nhà nước; cán bộ lãnh đạo, quản lý là người đại diện phần vốn góp của Nhà nước tại doanh nghiệp; d) Người được giao thực hiện nhiệm vụ, công vụ có quyền hạn trong khi thực hiện nhiệm vụ, công vụ đó”. Theo quy định tại khoản 6 Điều 2 Luật phòng, chống tham nhũng 2005: “Cơ quan, tổ chức, đơn vị bao gồm cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, đơn vị vũ trang nhân dân, đơn vị sự nghiệp, doanh nghiệp của Nhà nước và cơ quan, tổ chức, đơn vị khác có sử dụng ngân sách, tài sản của Nhà nước”.