Tội nhận hối lộ trong pháp luật hình sự: Bài học từ một số quốc gia cho Việt Nam

Tội nhận hối lộ được quy định tại Điều 354 Bộ luật Hình sự Việt Nam năm 2015, định nghĩa rõ về hành vi lợi dụng… 61 trang · Trường Đại Học Luật Hà Nội · 2023.

• Tác giả: Tran Xuan Mai
• Người hướng dẫn: ThS. Lưu Hải Yên
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự
• Đề tài: Nghiên Cứu Tội Nhận Hối Lộ Trong Pháp Luật Hình Sự Quốc Tế Và Bài Học Cho Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỘI NHẬN HỐI LỘ THEO QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI
• 1.1. Tội nhận hối lộ theo quy định của Bộ luật Hình sự Việt Nam năm 2015
• 1.1.1. Chủ thể của tội phạm
• 1.1.2. Hành vi khách quan của tội phạm
• 1.1.3. Phương tiện phạm tội
• 1.1.4. Lỗi của người phạm tội
• 1.1.5. Hình phạt quy định trong tội nhận hối lộ
• 1.2. Tội nhận hối lộ theo quy định của pháp luật hình sự Hoa Kỳ
• 1.2.1. Chủ thể của tội phạm
• 1.2.2. Hành vi khách quan của tội phạm
• 1.2.3. Phương tiện phạm tội
• 1.2.4. Hình phạt quy định trong tội nhận lỗi lộ
• 1.3. Tội nhận hối lộ theo quy định của pháp luật hình sự Trung Quốc
• 1.3.1. Chủ thể của tội phạm
• 1.3.2. Hành vi khách quan của tội phạm
• 1.3.3. Phương tiện phạm tội
• 1.3.4. Lỗi của người phạm tội
• 1.3.5. Hình phạt quy định trong tội nhận hối lộ
• 1.4. Tội nhận hối lộ theo quy định của pháp luật hình sự Nhật Bản
• 1.4.1. Chủ thể của tội phạm
• 1.4.2. Hành vi khách quan của tội phạm
• 1.4.3. Phương tiện phạm tội
• 1.4.5. Hình phạt quy định trong tội nhận lỗi lộ
• 2. CHƯƠNG 2: BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ TỘI NHẬN HỐI LỘ
• 2.1. Hạn chế, bất cập trong quy định của Bộ luật Hình sự Việt Nam 2015 về tội nhận hối lộ
• 2.2. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 2.3. Kiến nghị hoàn thiện quy định của luật hình sự Việt Nam về tội nhận
• 2.3.1. Nghị quy định rõ phạm vi khái niệm “người có chức vụ, quyền hạn”
• 2.3.2. Kiến nghị bổ sung trách nhiệm hành sự của pháp nhân thương
• 2.3.3. nhận hai lộ
• 2.3.4. Kiến nghị đưa hành vi “đổi hồi lộ” làm một trong những hành vi khách quan chính của tội nhận hối lộ
• 2.4. Kiến nghị giải thích khái niệm “tài sản của Nhà nước trong tình: là tài sản của nhà nước” được quy định tại điểm e khoản 3 Điều 354 BLHS 2015
• 2.5. Kiến nghị ban hành văn bản xác định cụ thể chủ thể phạm hận hối lộ trong khu vực tư
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tội nhận hối lộ theo quy định của pháp luật hình sự Việt Nam và một số quốc gia trên thế giới

Tội nhận hối lộ được quy định tại Điều 354 Bộ luật Hình sự Việt Nam năm 2015, định nghĩa rõ về hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn để nhận lợi ích cá nhân hoặc cho tổ chức khác. Tội nhận hối lộ không chỉ là hành vi phạm tội đơn thuần mà còn phản ánh sự suy thoái đạo đức trong bộ máy nhà nước. Phân tích về chủ thể của tội phạm cho thấy, chỉ những người có chức vụ, quyền hạn mới có thể thực hiện hành vi này. Điều này đặt ra yêu cầu cao trong việc xác định rõ ràng khái niệm và phạm vi của người có chức vụ, quyền hạn. Hành vi khách quan của tội nhận hối lộ bao gồm việc nhận hoặc sẽ nhận lợi ích, thể hiện rõ qua các vụ án cụ thể như vụ “Chuyển bay giải cứu”. Theo đó, việc nhận hối lộ được thực hiện qua nhiều hình thức khác nhau, từ trực tiếp đến gián tiếp, và có thể xảy ra trong nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội. Điều này cho thấy sự phức tạp và đa dạng của tội phạm này trong thực tiễn.

1.1. Đặc điểm của tội nhận hối lộ

Tội nhận hối lộ có một số đặc điểm nổi bật. Thứ nhất, hành vi này cần có sự xuất hiện của nhiều chủ thể, bao gồm cả người đưa và nhận hối lộ. Thứ hai, lợi ích nhận được phải là yếu tố không thể thiếu trong mỗi giao dịch hối lộ. Thứ ba, hành vi nhận hối lộ được thực hiện một cách có ý thức, tức là người phạm tội tự quyết định hành vi của mình. Điều này cho thấy rằng, tội nhận hối lộ không chỉ đơn thuần là hành vi vi phạm pháp luật, mà còn là một phần của mối quan hệ phức tạp giữa các bên liên quan. Hơn nữa, việc quy định rõ ràng về hình phạt đối với hành vi nhận hối lộ cũng cần được xem xét để tăng cường tính răn đe và phòng ngừa trong xã hội.

1.2. So sánh với pháp luật hình sự quốc tế

Pháp luật hình sự quốc tế về tội nhận hối lộ có nhiều điểm khác biệt so với quy định của Việt Nam. Các quốc gia như Hoa Kỳ, Trung Quốc, và Nhật Bản có những quy định cụ thể và chi tiết hơn về tội nhận hối lộ, từ đó tạo ra những khung pháp lý chặt chẽ hơn. Ví dụ, trong pháp luật Hoa Kỳ, các quy định về tội nhận hối lộ được thực hiện theo từng tiểu bang, cho thấy sự đa dạng trong cách tiếp cận vấn đề này. Điều này đặt ra yêu cầu cho Việt Nam trong việc hoàn thiện các quy định pháp luật để phù hợp hơn với xu hướng quốc tế, đồng thời nâng cao hiệu quả trong công tác phòng chống tham nhũng và chống tham nhũng.

II. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam và một số kiến nghị hoàn thiện quy định của Bộ luật Hình sự Việt Nam về tội nhận hối lộ

Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc phòng chống tội nhận hối lộ. Qua việc nghiên cứu các quy định của pháp luật hình sự quốc tế, có thể rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý giá. Một trong những điểm nổi bật là việc xác định rõ ràng khái niệm về người có chức vụ, quyền hạn và trách nhiệm hình sự của họ. Cần có những quy định cụ thể hơn về trách nhiệm hình sự đối với hành vi nhận hối lộ, từ đó tạo ra một môi trường pháp lý rõ ràng và minh bạch hơn. Hơn nữa, việc hoàn thiện quy định về hình phạt cũng là một yếu tố quan trọng để tăng cường tính răn đe đối với tội phạm này. Các biện pháp phòng ngừa cũng cần được chú trọng, bao gồm việc giáo dục nâng cao nhận thức về pháp luật cho cán bộ, công chức.

2.1. Kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật

Để nâng cao hiệu quả trong việc xử lý tội nhận hối lộ, cần có những kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện quy định của Bộ luật Hình sự Việt Nam. Trước tiên, cần làm rõ khái niệm về người có chức vụ, quyền hạn trong Bộ luật Hình sự, để tránh những lỗ hổng pháp lý có thể bị lợi dụng. Thứ hai, cần mở rộng phạm vi quy định về tội nhận hối lộ để bao quát hết các hình thức vi phạm có thể xảy ra. Cuối cùng, việc đưa ra các biện pháp chế tài nghiêm khắc hơn đối với hành vi nhận hối lộ sẽ góp phần nâng cao tính răn đe và giảm thiểu tình trạng tham nhũng trong xã hội.

2.2. Tăng cường hợp tác quốc tế trong phòng chống tham nhũng

Việc tăng cường hợp tác quốc tế trong phòng chống tham nhũng và tội nhận hối lộ là rất cần thiết. Việt Nam cần học hỏi từ kinh nghiệm của các quốc gia khác trong việc xây dựng và hoàn thiện khung pháp lý cho tội nhận hối lộ. Đồng thời, việc tham gia các công ước quốc tế về chống tham nhũng sẽ giúp Việt Nam nâng cao hiệu quả trong công tác phòng ngừa và xử lý tội phạm. Hơn nữa, việc chia sẻ thông tin và kinh nghiệm giữa các quốc gia sẽ tạo ra một mạng lưới hỗ trợ mạnh mẽ trong cuộc chiến chống tham nhũng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Nạn nhận hối lộ là một trong những hành vi tham nhũng nguy hiểm, diễn biến ngày càng tinh vi, phức tạp và lan rộng trong nhiều lĩnh vực quản lý nhà nước và đời sống kinh tế - xã hội. Thực tiễn áp dụng pháp luật tại Việt Nam thời gian qua đã phát hiện, xử lý nhiều vụ án tham nhũng có quy mô đặc biệt nghiêm trọng. Điển hình là vụ án "Chuyến bay giải cứu" trong bối cảnh đại dịch Covid-19 với 54 bị cáo bị xét xử (bao gồm 04 bản án tù chung thân, 40 án phạt tù có thời hạn và 10 bản án phạt tù cho hưởng án treo), hay vụ án tại Tập đoàn Vạn Thịnh Phát và Ngân hàng Thương mại Cổ phần Sài Gòn (SCB) liên quan đến hành vi nhận hối lộ 5,2 triệu USD của Trưởng đoàn thanh tra Ngân hàng Nhà nước.

Bên cạnh thực trạng tội phạm gia tăng, các quy định tại Điều 354 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) đã bộc lộ những vướng mắc và bất cập nhất định. Các khoảng trống pháp lý tiêu biểu bao gồm: phạm vi xác định chủ thể "người có chức vụ, quyền hạn", việc định lượng và xử lý "lợi ích phi vật chất", cơ chế xử lý hành vi nhận hối lộ trong khu vực tư nhân, các tình tiết định khung tăng nặng và sự vắng bóng chế định trách nhiệm hình sự của pháp nhân đối với nhóm tội phạm tham nhũng. Trước yêu cầu hoàn thiện thể chế pháp lý phòng, chống tham nhũng, việc nghiên cứu đối chiếu quy định pháp luật hình sự Việt Nam với các chuẩn mực quốc tế và pháp luật của các quốc gia có hệ thống tư pháp phát triển là đòi hỏi cấp thiết.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:

• Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở phân tích quy định pháp luật hình sự và kinh nghiệm lập pháp của một số quốc gia trên thế giới, khóa luận hướng tới việc đề xuất các kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện quy định về tội nhận hối lộ trong Bộ luật Hình sự Việt Nam.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Phân tích các quy định về tội nhận hối lộ trong luật hình sự của bốn quốc gia: Việt Nam, Hoa Kỳ, Trung Quốc và Nhật Bản.
  2. Chỉ ra những hạn chế, vướng mắc trong quy định của Bộ luật Hình sự Việt Nam năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) về tội nhận hối lộ.
  3. Nghiên cứu, đưa ra những kiến nghị sửa đổi, bổ sung tiếp theo nhằm hoàn thiện quy định về tội phạm này trong hệ thống pháp luật Việt Nam.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hệ thống các quy định pháp luật hình sự của Việt Nam và một số quốc gia trên thế giới về tội nhận hối lộ.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Về văn bản: Bộ luật Hình sự Việt Nam năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018, Nghị quyết số 03/2020/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao; Tiêu mục 18 Bộ Tổng luật Hoa Kỳ (Title 18 U.S. Code) và luật hình sự các tiểu bang Washington, New York, Utah, Texas, Florida; Bộ luật Hình sự nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa; Bộ luật Hình sự Nhật Bản; Công ước của Liên Hợp Quốc về chống tham nhũng (UNCAC).
  • Về không gian và thời gian: Nghiên cứu so sánh pháp luật đa quốc gia, công trình được hoàn thành tại Trường Đại học Luật Hà Nội vào năm 2023.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và cơ sở pháp lý:

• Lý luận cấu thành tội phạm: Khóa luận vận dụng hệ thống lý luận khoa học luật hình sự về 05 yếu tố pháp lý cơ bản của cấu thành tội phạm, gồm: chủ thể của tội phạm, hành vi khách quan, phương tiện phạm tội, lỗi của người phạm tội (mặt chủ quan) và hệ thống hình phạt áp dụng.
• Văn bản pháp luật Việt Nam: Điều 354 (Tội nhận hối lộ), Điều 352 (Khái niệm tội phạm về chức vụ), Điều 12 (Tuổi chịu trách nhiệm hình sự), Điều 21 (Tình trạng không có năng lực trách nhiệm hình sự), Điều 75 (Điều kiện chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại) thuộc Bộ luật Hình sự năm 2015; Điều 105 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về tài sản; khoản 2 Điều 3 Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018; Nghị quyết số 03/2020/NQ-HĐTP ngày 30/12/2020 của Hội đồng Thẩm phán TANDTC.
• Văn bản pháp luật nước ngoài và quốc tế: Chương 11 Title 18 U.S. Code (các Điều từ 201 đến 227); Điều 383, 385, 386, 387, 388 Bộ luật Hình sự Trung Quốc; Điều 197, 197-3, 197-4, 197-5 Bộ luật Hình sự Nhật Bản; Điều 2 và các điều khoản liên quan của Công ước UNCAC.
• Kế thừa tư liệu học thuật: Các công trình chuyên khảo của GS. Võ Khánh Vinh (1996), ThS. Đinh Văn Quế (2006); luận án tiến sĩ của ThS. Đào Lệ Thu (2011), luận văn thạc sĩ của Lưu Ngọc Ánh (2018); các bài báo khoa học của TS. Trần Hữu Tràng (2009, 2010) và ThS. Đào Lệ Thu (2011).

Phương pháp nghiên cứu:

• Phương pháp luận duy vật biện chứng: Xem xét hiện tượng tội phạm và các quy định pháp luật trong trạng thái vận động, phát triển, đặt trong mối quan hệ hữu cơ với điều kiện kinh tế, chính trị và xã hội của từng quốc gia.
• Phương pháp phân tích - tổng hợp: Phân tích chi tiết các dấu hiệu pháp lý cấu thành tội nhận hối lộ theo từng hệ thống luật định, tổng hợp các bất cập từ thực tiễn xét xử để xây dựng luận cứ khoa học.
• Phương pháp so sánh luật học (đối chiếu): So sánh các chế định tương đồng và khác biệt giữa luật hình sự Việt Nam với luật hình sự Hoa Kỳ, Trung Quốc, Nhật Bản và các công ước quốc tế nhằm rút ra bài học lập pháp.

Nguồn dữ liệu:

• Dữ liệu quy phạm pháp luật thành văn của 04 quốc gia và các công ước quốc tế.
• Dữ liệu thực tiễn xét xử: Bản án đại án "Chuyến bay giải cứu", bản án đại án Ngân hàng SCB - Vạn Thịnh Phát, vụ án nhận hối lộ liên quan đến nhân viên hợp đồng tại Đội Thanh tra giao thông số 3 thuộc Sở Giao thông Vận tải tỉnh Quảng Bình (tháng 3/2017).
• Văn bản hướng dẫn tư pháp của Viện kiểm sát nhân dân tối cao Trung Quốc ban hành ngày 16/9/1999 về tiêu chuẩn thụ lý, lập án điều tra tội nhận hối lộ của đơn vị.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tội nhận hối lộ theo quy định của pháp luật hình sự Việt Nam và một số quốc gia trên thế giới

Chương 1 đi sâu phân tích cấu thành tội phạm của tội nhận hối lộ trên 05 yếu tố pháp lý tại 04 quốc gia:

1. Pháp luật hình sự Việt Nam (Điều 354 BLHS 2015):

• Chủ thể: Là người có chức vụ, quyền hạn (do bổ nhiệm, bầu cử, tuyển dụng, hợp đồng, có hưởng lương hoặc không hưởng lương), từ đủ 16 tuổi trở lên, có năng lực trách nhiệm hình sự. Phạm vi chủ thể bao gồm cả khu vực nhà nước và tổ chức, doanh nghiệp ngoài nhà nước (khoản 6 Điều 354).
• Hành vi khách quan: Thể hiện qua 02 dạng: (1) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trực tiếp hoặc qua trung gian nhận/sẽ nhận lợi ích để làm hoặc không làm một việc vì lợi ích hoặc theo yêu cầu của người đưa; (2) Nhận lợi ích sau khi đã thực hiện công việc theo thỏa thuận trước (dưới danh nghĩa "quà cảm ơn", "quà biếu"). Thỏa thuận có thể bằng lời nói, văn bản, ám hiệu hoặc thỏa thuận ngầm.
• Phương tiện phạm tội: Bao gồm tiền (VND, ngoại tệ, tiền số), tài sản, lợi ích vật chất khác trị giá từ 2.000.000 đồng trở lên (hoặc dưới 2.000.000 đồng nhưng đã bị xử lý kỷ luật hoặc có tiền án về tội tham nhũng chưa xóa án tích) và lợi ích phi vật chất (tặng thưởng danh hiệu, giải thưởng, nâng điểm thi, bổ nhiệm, hứa hẹn cho đi du học, hối lộ tình dục theo Nghị quyết 03/2020/NQ-HĐTP).
• Lỗi: Lỗi cố ý trực tiếp.
• Hình phạt: Gồm 04 khung hình phạt chính:
  • Khung 1: Phạt tù từ 02 năm đến 07 năm (giá trị hối lộ từ 2.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng).
  • Khung 2: Phạt tù từ 07 năm đến 15 năm (phạm tội có tổ chức; 02 lần trở lên; biết rõ là tài sản nhà nước; đòi hối lộ, sách nhiễu hoặc dùng thủ đoạn xảo quyệt; của hối lộ từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng; gây thiệt hại từ 1.000.000.000 đồng đến dưới 3.000.000.000 đồng).
  • Khung 3: Phạt tù từ 15 năm đến 20 năm (của hối lộ từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.000.000.000 đồng; gây thiệt hại từ 3.000.000.000 đồng đến dưới 5.000.000.000 đồng).
  • Khung 4: Phạt tù 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình (của hối lộ từ 1.000.000.000 đồng trở lên; gây thiệt hại từ 5.000.000.000 đồng trở lên).
  • Hình phạt bổ sung: Cấm đảm nhiệm chức vụ 01 - 05 năm, phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.

2. Pháp luật hình sự Hoa Kỳ (Title 18 U.S. Code):

• Chủ thể: Quy định tại Điều 201, chia làm 03 nhóm: nhân sự cơ quan lập pháp (nghị sĩ Quốc hội, delegates, resident commissioners); công chức, nhân viên cơ quan hành pháp; người làm việc hoặc đại diện cho Hoa Kỳ tại các ngành, cơ quan. Đáng chú ý, bồi thẩm viên (a juror) được quy định cụ thể là một chủ thể của tội nhận hối lộ.
• Hành vi khách quan: Gồm trực tiếp hoặc gián tiếp đòi hỏi (demand), yêu cầu (seek), nhận (receive), chấp nhận (accept), đồng ý nhận hoặc chấp nhận lợi ích vật chất nhằm gây ảnh hưởng đến công vụ, thông đồng gian lận hoặc vi phạm nghĩa vụ pháp lý. Tội danh nhận hối lộ còn được quy định riêng trong các lĩnh vực đặc thù như thi đấu thể thao (Điều 224), an ninh cảng biển (Điều 226). Các tiểu bang có cách phân loại khác nhau: New York chia 3 cấp độ nghiêm trọng; Utah (Điều 76-8-105) chia cấp độ dựa trên định mức 1.000 USD; Washington quy định tại Điều 9A.010; Texas quy định theo hướng khái quát.
• Phương tiện: Giới hạn ở lợi ích vật chất, lợi ích kinh tế mang tính tiền tệ (pecuniary benefit), không coi lợi ích tinh thần, tình cảm là đối tượng của tội nhận hối lộ.
• Lỗi: Thực hiện hành vi có chủ tâm (purposely, knowingly).
• Hình phạt: Luật liên bang quy định phạt tiền gấp 03 lần giá trị của hối lộ và phạt tù tới 15 năm; hình phạt bổ sung là cấm vĩnh viễn đảm nhiệm chức vụ danh dự tại Hoa Kỳ.

3. Pháp luật hình sự Trung Quốc (Điều 385 đến 388 BLHS):

• Chủ thể: Bao gồm cá nhân là "nhân viên nhà nước" (Điều 385, 388) và "đơn vị" (Điều 387: cơ quan nhà nước, công ty nhà nước, xí nghiệp, đơn vị sự nghiệp, đoàn thể nhân dân). Điều 388 mở rộng xử lý hành vi lợi dụng chức vụ, địa vị thông qua nhân viên nhà nước khác để làm lợi bất chính và đòi/nhận tiền.
• Hành vi khách quan: Đòi tiền hoặc nhận tiền phi pháp để làm lợi cho người khác; nhận tiền hoa hồng, phí thủ tục ngoài sổ sách trong hoạt động trao đổi kinh tế. Theo văn bản ngày 16/9/1999 của Viện kiểm sát nhân dân tối cao Trung Quốc, đơn vị bị khởi tố khi nhận hối lộ từ 10 vạn Nhân dân tệ trở lên hoặc dưới 10 vạn Nhân dân tệ nhưng có tình tiết ép buộc, gây khó khăn hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng.
• Phương tiện: Tiền, hoa hồng, phí thủ tục, tài sản phi pháp.
• Hình phạt: Dẫn chiếu Điều 383 (hành vi "đòi" bị xử phạt nặng hơn):
  • Nhận hối lộ trên 10 vạn tệ: Phạt tù từ 10 năm trở lên hoặc tù chung thân, có thể tịch thu tài sản; trường hợp đặc biệt nghiêm trọng áp dụng hình phạt tử hình.
  • Từ 5.000 tệ đến dưới 5 vạn tệ: Phạt tù từ 01 đến 07 năm; nghiêm trọng phạt từ 07 đến 10 năm; đặc biệt nghiêm trọng phạt tù chung thân và tịch thu tài sản.
  • Từ 5.000 tệ đến dưới 1 vạn tệ: Có biểu hiện hối cải, tích cực hoàn trả có thể được giảm hoặc miễn truy cứu hình sự, chuyển xử phạt hành chính.
  • Dưới 5.000 tệ: Phạt tù từ 02 năm trở xuống, phạt giam hình sự hoặc xử phạt hành chính.
  • Tội đơn vị nhận hối lộ (Điều 387): Đơn vị bị phạt tiền; người phụ trách trực tiếp và nhân viên chịu trách nhiệm bị phạt tù đến 05 năm hoặc phạt giam ngắn hạn.

4. Pháp luật hình sự Nhật Bản (Điều 197 đến 197-5 BLHS):

• Chủ thể: Quy định tại Điều 197 và 197-3 gồm 04 nhóm: công chức, trọng tài viên; người sẽ được bổ nhiệm làm công chức hoặc trọng tài viên; người nguyên là công chức hoặc trọng tài viên.
• Hành vi khách quan: Nhận hối lộ, đòi hối lộ, hứa nhận hối lộ; buộc, đòi hỏi hoặc chấp thuận việc đưa hối lộ cho người thứ ba; nhận hối lộ để gây ảnh hưởng đối với công chức khác (Điều 197-4).
• Phương tiện: Không liệt kê chi tiết mà quy định khái quát là mọi dạng lợi ích "có liên quan đến nhiệm vụ".
• Hình phạt: Phạt tù khổ sai đến 05 năm (trường hợp đã nhận lời tăng lên 07 năm); nếu thực hiện hành vi trái pháp luật hoặc không thực hiện hành vi đúng đắn thì bị phạt tù khổ sai từ 01 năm trở lên; người nguyên là công chức nhận/đòi/hứa nhận hối lộ bị phạt tù khổ sai đến 05 năm; tịch thu của hối lộ hoặc truy thu khoản tiền tương đương.

Tiêu chí so sánh	Việt Nam (Điều 354 BLHS 2015)	Hoa Kỳ (Title 18 U.S. Code)	Trung Quốc (Điều 385 - 388 BLHS)	Nhật Bản (Điều 197 - 197-5 BLHS)
Chủ thể	Người có chức vụ, quyền hạn (khu vực công và khu vực tư)	Nhân sự lập pháp, hành pháp, đại diện nhà nước, bồi thẩm viên	Nhân viên nhà nước và Đơn vị (cơ quan, tổ chức, xí nghiệp)	Công chức, trọng tài viên; người sắp bổ nhiệm; người nguyên là công chức/trọng tài viên
Hành vi cấu thành cơ bản	Nhận hoặc sẽ nhận lợi ích	Đòi hỏi, yêu cầu, nhận, chấp nhận, đồng ý nhận	Đòi tiền, nhận tiền phi pháp, nhận hoa hồng/phí thủ tục ngoài sổ sách	Nhận, đòi, hứa nhận hối lộ; yêu cầu đưa cho người thứ ba
Đối tượng / Phương tiện	Tiền, tài sản, lợi ích vật chất (>= 2 triệu đồng) và lợi ích phi vật chất	Lợi ích kinh tế, tiền tệ (pecuniary benefit)	Tiền, hoa hồng, phí thủ tục, tài sản phi pháp	Mọi lợi ích có liên quan đến nhiệm vụ
Trách nhiệm pháp nhân	Không quy định đối với tội nhận hối lộ	Tùy quy định từng tiểu bang/luật chuyên ngành	Có quy định riêng về "Tội đơn vị nhận hối lộ" (Điều 387)	Không quy định trong cấu thành tội nhận hối lộ
Hình phạt cao nhất	Tử hình	Tù 15 năm, phạt tiền gấp 3 lần giá trị hối lộ, cấm chức vụ vĩnh viễn	Tử hình, tịch thu tài sản	Tù khổ sai (tù có thời hạn áp dụng lao động khổ sai)

---

Chương 2: Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam và một số kiến nghị hoàn thiện quy định của Bộ luật Hình sự Việt Nam về tội nhận hối lộ

1. Bốn hạn chế, bất cập của BLHS Việt Nam năm 2015:

• Thứ nhất - Bất cập về chủ thể và thiếu vắng trách nhiệm hình sự của pháp nhân: Thuật ngữ "người có chức vụ, quyền hạn" dễ gây nhầm lẫn khi áp dụng thực tiễn đối với những người không có chức vụ nhưng được giao quyền hạn theo hợp đồng (như vụ án nhân viên hợp đồng tại Đội Thanh tra giao thông số 3 - Sở GTVT Quảng Bình năm 2017). Ngoài ra, Điều 75 BLHS năm 2015 không quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại đối với các tội phạm tham nhũng, dẫn đến việc cá nhân thực hiện hành vi theo nghị quyết, chính sách của tập thể thì bị xử lý hình sự, trong khi pháp nhân hưởng lợi bất chính lại nằm ngoài phạm vi xử lý hình sự.
• Thứ hai - Hành vi khách quan trong cấu thành cơ bản còn hẹp: Khoản 1 Điều 354 BLHS năm 2015 chỉ quy định hành vi "nhận hoặc sẽ nhận", còn hành vi chủ động "đòi hối lộ" lại chỉ được xếp vào tình tiết tăng nặng định khung tại khoản 2. Điều này chưa tương thích với Công ước UNCAC và pháp luật Trung Quốc, Hoa Kỳ (nơi hành vi "đòi" là hành vi khách quan cơ bản).
• Thứ ba - Tính khó chứng minh của tình tiết tăng nặng "biết rõ của hối lộ là tài sản của Nhà nước": Điểm e khoản 2 Điều 354 yêu cầu dấu hiệu "biết rõ", nhưng trên thực tế tài sản nhà nước dễ bị hợp thức hóa sang tài sản tư nhân. Pháp luật chưa có văn bản hướng dẫn giải thích rõ tài sản thuộc sở hữu 100% của Nhà nước hay bao gồm cả phần vốn góp của Nhà nước trong doanh nghiệp. Đồng thời, nảy sinh xung đột áp dụng pháp luật khi của hối lộ là tài sản nhà nước nhưng có giá trị trên 500 triệu đồng (vướng mắc giữa định khung theo tính chất tài sản tại khoản 2 hay theo giá trị định lượng tại khoản 3 và khoản 4).
• Thứ tư - Thiếu thống nhất trong quy định về nhận hối lộ khu vực tư: Khoản 6 Điều 354 chỉ quy định chung "Người có chức vụ, quyền hạn trong các doanh nghiệp, tổ chức ngoài Nhà nước mà nhận hối lộ, thì bị xử lý theo quy định tại Điều này", tạo ra sự không đồng nhất về mô tả hành vi so với khoản 1 ("nhận hoặc sẽ nhận"). Việc quy định phạm vi chủ thể khu vực tư tương tự như khu vực công là quá rộng, chưa hợp lý đối với loại hình doanh nghiệp tư nhân một chủ sở hữu tự chịu trách nhiệm vô hạn về tài sản.

2. Ba bài học kinh nghiệm cho Việt Nam:

• Một là: Quy định rõ ràng, đơn nghĩa, chi tiết hóa các nhóm chủ thể của tội nhận hối lộ theo hướng liệt kê rõ ràng như pháp luật Hoa Kỳ, Trung Quốc, Nhật Bản để tránh tình trạng bỏ lọt tội phạm hoặc áp dụng tùy nghi.
• Hai là: Quy định cụ thể và mở rộng hành vi khách quan cơ bản, chuyển hóa hành vi chủ động "đòi hối lộ", cưỡng ép, sách nhiễu từ tình tiết tăng nặng định khung thành hành vi cấu thành tội phạm cơ bản.
• Ba là: Quy định rành mạch về chủ thể tội nhận hối lộ trong khu vực tư nhân theo chuẩn mực của Công ước UNCAC và kinh nghiệm Trung Quốc, phân nhóm cụ thể giữa người quản lý điều hành, người đại diện giao dịch và nhân viên trực tiếp.

3. Năm nhóm kiến nghị hoàn thiện pháp luật Việt Nam:

• Kiến nghị 1 - Xác định rõ phạm vi khái niệm "người có chức vụ, quyền hạn": Bổ sung quy định định danh chủ thể dựa trên 03 đặc điểm: (1) Được giao chức năng hoặc nhiệm vụ công do bổ nhiệm, bầu cử, ủy quyền hoặc thông qua hợp đồng; (2) Có quyền ra quyết định hoặc gây ảnh hưởng trực tiếp tới việc ra quyết định khi thực hiện nhiệm vụ; (3) Đang trực tiếp thực thi chức năng, nhiệm vụ đó; đồng thời xác định rõ mối quan hệ trực tiếp giữa thẩm quyền của chủ thể với yêu cầu của người đưa hối lộ.
• Kiến nghị 2 - Bổ sung trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại đối với tội nhận hối lộ: Sửa đổi, bổ sung Điều 75 và các điều khoản liên quan trong BLHS theo hướng truy cứu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại khi hành vi nhận hối lộ được thực hiện nhân danh pháp nhân, vì lợi ích của pháp nhân hoặc có sự chấp thuận, chỉ đạo của ban lãnh đạo pháp nhân.
• Kiến nghị 3 - Đưa hành vi "đòi hối lộ" vào cấu thành tội phạm cơ bản: Sửa đổi khoản 1 Điều 354 BLHS 2015 theo hướng: "Người nào lợi dụng chức vụ, quyền hạn trực tiếp hoặc qua trung gian đòi, nhận hoặc sẽ nhận bất kỳ lợi ích nào sau đây cho chính bản thân người đó hoặc cho người hoặc tổ chức khác để làm hoặc không làm một việc vì lợi ích hoặc theo yêu cầu của người đưa hối lộ...".
• Kiến nghị 4 - Hướng dẫn áp dụng tình tiết "biết rõ của hối lộ là tài sản của Nhà nước": Ban hành văn bản giải thích từ ngữ làm rõ khái niệm "tài sản của Nhà nước" (bao gồm cả tài sản do Nhà nước nắm giữ toàn bộ hoặc một phần vốn), đồng thời ban hành quy tắc áp dụng pháp luật giải quyết trường hợp xung đột định khung khi của hối lộ là tài sản nhà nước có giá trị vượt trên 500 triệu đồng.
• Kiến nghị 5 - Ban hành văn bản hướng dẫn cụ thể chủ thể phạm tội nhận hối lộ trong khu vực tư: Cơ quan có thẩm quyền cần ban hành nghị quyết hoặc thông tư liên tịch hướng dẫn cụ thể điểm d, đ khoản 2 Điều 3 Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018, thu hẹp phạm vi và loại trừ các trường hợp quản lý doanh nghiệp tư nhân mà hành vi không xâm phạm đến trật tự quản lý kinh tế công hoặc lợi ích công cộng.

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính từ dữ liệu thực tiễn và luật định:

• Làm rõ hệ thống chế tài hình phạt của Việt Nam đối với tội nhận hối lộ qua 04 khung hình phạt chính với mức án cao nhất là tù 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình, áp dụng đối với giá trị của hối lộ từ 1.000.000.000 đồng trở lên hoặc gây thiệt hại từ 5.000.000.000 đồng trở lên.
• Phân tích và chỉ rõ tính bất cập qua các bản án điển hình: Vụ án "Chuyến bay giải cứu" (xử lý 54 bị cáo, gồm 04 án chung thân, 40 án tù có thời hạn, 10 án treo), vụ án Ngân hàng SCB - Vạn Thịnh Phát (nhận hối lộ 5,2 triệu USD) và vụ án tại Đội Thanh tra giao thông số 3 tỉnh Quảng Bình (vướng mắc về tư cách nhân viên hợp đồng thực hiện nhiệm vụ thanh tra).
• Hệ thống hóa các mức định lượng cụ thể của luật pháp quốc tế: Mức phân định 1.000 USD tại Điều 76-8-105 BLHS bang Utah; mức xử phạt tù tới 15 năm và phạt tiền gấp 3 lần giá trị hối lộ tại Title 18 U.S. Code; các mốc định lượng 5.000 tệ, 1 vạn tệ, 5 vạn tệ và 10 vạn tệ tại Điều 383, 385, 387 BLHS Trung Quốc; các khung hình phạt tù khổ sai 05 năm, 07 năm và từ 01 năm trở lên tại Điều 197 BLHS Nhật Bản.

Đóng góp của khóa luận:

• Về mặt lý luận: Khóa luận phân tích chuyên sâu cấu thành tội phạm nhận hối lộ theo phương pháp so sánh luật học đa phương diện (Việt Nam, Hoa Kỳ, Trung Quốc, Nhật Bản và Công ước UNCAC), vượt ra khỏi phạm vi liệt kê tổng quan các tội phạm tham nhũng đơn thuần.
• Về mặt thực tiễn: Đề xuất hệ thống 05 giải pháp lập pháp cụ thể, có luận cứ thực tiễn nhằm khắc phục các lỗ hổng tại Điều 354 BLHS 2015, góp phần hoàn thiện kỹ thuật lập pháp hình sự và nâng cao hiệu quả xét xử án tham nhũng tại Việt Nam.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Phạm vi khảo cứu luật pháp quốc tế của khóa luận tập trung chủ yếu vào hệ thống pháp luật của 03 quốc gia (Hoa Kỳ, Trung Quốc, Nhật Bản) và một số tiểu bang của Hoa Kỳ. Về mặt tội danh, công trình tập trung giải quyết cấu thành tội nhận hối lộ (Điều 354 BLHS 2015) mà chưa phân tích sâu toàn diện các tội danh đối ứng như tội đưa hối lộ (Điều 364), tội môi giới hối lộ (Điều 365) hay các tội phạm kinh tế liên quan khác.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu cơ chế tịch thu, truy thu và thu hồi tài sản tham nhũng hối lộ xuyên quốc gia; nghiên cứu xây dựng hoàn chỉnh khung trách nhiệm hình sự của pháp nhân đối với toàn bộ Chương các tội phạm về chức vụ; đánh giá sâu hơn về cơ chế định lượng và kiểm soát chứng cứ đối với các dạng hối lộ bằng "lợi ích phi vật chất" và "tiền số, tài sản mã hóa".

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng: Tài liệu hữu ích cho sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Luật Hình sự, Tội phạm học, Luật So sánh; các cán bộ nghiên cứu lập pháp tại các cơ quan của Quốc hội; điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán và luật sư tham gia giải quyết các vụ án hình sự về tham nhũng, chức vụ.
• Nội dung có giá trị tham khảo cao:
  • Toàn bộ nội dung Chương 1 với hệ thống dữ liệu so sánh chi tiết các điều khoản luật hình sự Hoa Kỳ, Trung Quốc, Nhật Bản về cấu thành tội nhận hối lộ.
  • Các phân tích xung đột pháp lý và đề xuất sửa đổi cụ thể Điều 354 BLHS 2015 tại Chương 2, đặc biệt là cơ sở lý luận đưa hành vi "đòi hối lộ" vào cấu thành cơ bản và tiêu chí xác định chủ thể "người có chức vụ, quyền hạn".

Câu hỏi thường gặp

1. Pháp luật hình sự Hoa Kỳ quy định những nhóm chủ thể nào có thể phạm tội nhận hối lộ?
Theo Điều 201 Title 18 U.S. Code, chủ thể tội nhận hối lộ gồm 03 nhóm chính: nhân sự thuộc cơ quan lập pháp (thành viên Quốc hội, đại biểu không có quyền bỏ phiếu, ủy viên thường trú tại Hạ nghị viện); công chức, nhân viên làm việc trong cơ quan hành pháp; và người làm việc hoặc đại diện cho nhà nước Hoa Kỳ. Đặc biệt, pháp luật Hoa Kỳ quy định bồi thẩm viên (a juror) cũng là một chủ thể của tội phạm này.

2. Pháp luật hình sự Trung Quốc quy định trách nhiệm hình sự đối với đơn vị (pháp nhân) nhận hối lộ như thế nào?
Điều 387 BLHS Trung Quốc quy định "Tội đơn vị nhận hối lộ" áp dụng đối với cơ quan nhà nước, công ty nhà nước, xí nghiệp, đơn vị sự nghiệp, đoàn thể nhân dân đòi hoặc nhận tài sản phi pháp để làm lợi cho người khác, hoặc nhận tiền hoa hồng, phí thủ tục ngoài sổ sách. Khi cấu thành tội phạm, đơn vị sẽ bị xử phạt tiền; đồng thời người phụ trách trực tiếp và các nhân viên chịu trách nhiệm trực tiếp bị phạt tù đến 05 năm hoặc phạt giam ngắn hạn.

3. Điểm khác biệt đặc thù về chủ thể tội nhận hối lộ trong Bộ luật Hình sự Nhật Bản so với Việt Nam là gì?
Điều 197 và Điều 197-3 BLHS Nhật Bản quy định chủ thể nhận hối lộ không chỉ là công chức hay trọng tài viên đương nhiệm, mà còn mở rộng sang cả "người sẽ được bổ nhiệm làm công chức hoặc trọng tài viên" và "người nguyên là công chức hoặc trọng tài viên" (đã rời nhiệm sở nhưng nhận/đòi/hứa nhận hối lộ liên quan đến công vụ khi còn đương nhiệm).

4. Tác giả khóa luận chỉ ra vướng mắc gì đối với tình tiết tăng nặng "biết rõ của hối lộ là tài sản của Nhà nước" tại Điều 354 BLHS Việt Nam?
Tác giả chỉ ra 02 vướng mắc lớn: (1) Dấu hiệu "biết rõ" rất khó chứng minh trên thực tế do tài sản nhà nước dễ bị biến tướng, chuyển dịch sang tài sản tư nhân và pháp luật chưa hướng dẫn rõ tài sản đó phải thuộc 100% sở hữu nhà nước hay bao gồm cả phần vốn góp một phần của Nhà nước; (2) Vướng mắc về áp dụng khung hình phạt khi tài sản nhà nước bị nhận hối lộ có giá trị trên 500 triệu đồng (xung đột giữa khung 2 theo điểm e khoản 2 với khung 3 hoặc khung 4 theo định lượng giá trị tài sản tại Điều 354).

5. Tác giả đề xuất 03 tiêu chí nào để nhận diện chính xác "người có chức vụ, quyền hạn" trong tội nhận hối lộ?
Tác giả đề xuất nhận diện dựa trên 03 đặc điểm: (1) Được giao chức năng hoặc nhiệm vụ công do bổ nhiệm, bầu cử, ủy quyền hoặc thông qua hợp đồng; (2) Có quyền ra các quyết định hoặc gây ảnh hưởng trực tiếp tới việc ra các quyết định do việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ đó; (3) Đang trực tiếp thực thi chức năng, nhiệm vụ đó; đồng thời phải có mối quan hệ trực tiếp giữa chức trách của chủ thể với yêu cầu của người đưa hối lộ.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trần Xuân Mai đã hệ thống hóa và phân tích sâu sắc các quy định pháp luật về tội nhận hối lộ trong Bộ luật Hình sự Việt Nam năm 2015 đặt trong sự đối chiếu so sánh với pháp luật Hoa Kỳ, Trung Quốc, Nhật Bản và Công ước UNCAC. Qua việc chỉ ra các bất cập về chủ thể, hành vi khách quan, tình tiết định khung và quy chế xử lý khu vực tư, tác giả đã xây dựng được 05 nhóm kiến nghị hoàn thiện có giá trị khoa học và tính ứng dụng cao. Công trình là tài liệu tham khảo chuyên khảo giá trị cho hoạt động nghiên cứu lý luận luật hình sự và công tác hoàn thiện thể chế phòng, chống tham nhũng tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TOINHAN HÓI LỘ THEO QUY ĐỊNH CUA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIET NAM VÀ MỘT SÓ QUỐC GIA TREN THE GIỚI 11. TộinhậnhỗHộ theo quy định của Bộ luật Hình sự Việt Nam năm 2015 "Tội nhân hối 16 theo quy đính tại khoăn 1 Điều 354 BLHS 2015 như sau “Người nào lợi dung chức vụ, quyền han trực tiếp hoặc qua trung giam nhận hoặc sẽ nhận bắt ip lợi ich nào cho chink bản thân người đó hoặc cho người hoặc tổ chute khác đề làm hoặc không lầm một việc vi lợi ích hoặc yêu cầu của' guest đưa lỗi Trên cơ sỡ quy định trong BLHS vẻ tội nhân hối 16, có thể rút ra khái tiệm về tôi này như sau: tôi nhân hỗi 16 là tội được quy định tại BLHS 2015, được thực hiện bỡi người có chức vu, quyển hạn, với hành vi lợi dung chức vụ, quyên hạn vốn có trực tiếp hoặc qua trung gian nhân hoặc sẽ nhân tiến, tai sin hoặc lợi ích khác cho minh hoặc cho người khác, tổ chức khác. (Qua khái niệm trên, có thể khái quát một số đặc điểm của tội nhận hối 16, cụ thể như sau "Một la, khác với các loại téi phạm khác, tôi nhận héi 16 luôn có nhiều hơn. một chủ thé, Việc héi 16 cân có sự xuất hiện của những chủ thể khác như người đưa hổi 16, bên trung gian cho việc hồi 16.

Hai là, lợi ích được bên đưa trao cho bên nhân là yêu tố không thể thiều trong mồi quan hé hồi | đặc biệt đối với tội nhân hồi 16. Sẽ không thể có hành. vĩ nhân hồi lộ nếu không có sư tôn tại của “của hối 16” với tư cách la thứ lợi ích được dung để trao déi một cách bắt chính với việc thực thi chức trách của người có chức vụ, quyển hạn. Ba la, hành vi nhận hồi 16 được thực hiện một cách có ý, ké cả nhận hồi 16 gián tiếp.

Bởi hành vi nay là do người nhân hối 16 tự lựa chon, xử sự theo ý chí của mình. Dé thay rõ các đặc điểm pháp lý của tội nhận hồi 16, ta co thể phân tích tội nhận hồi 16 dua trên 05 yêu tổ cầu thành tội pham bao gồm: Chủ thể, hảnh vi khách quan, phương tiện pham tội, lỗi của người pham tôi và hình phat đổi với người phạm tội nhận hổi lô 1. Chủ thể của tội phạm: Trước hết, chủ thể của tội phạm la con người cụ tl `, có năng lực TNHS. Co thể định nghia, chủ thé của tôi phạm la người có năng lực TNHS bao gồm.

năng lực nhân thức, năng lực điều khién hành vi va đạt độ tuổi chiu TNHS theo Tuất định khi thực hiến hành vi pham tối. Ngoài năng lực TNHS, chủ thể của một số tôi phạm còn đòi hôi thêm dâu hiệu đặc biết khác vi chủ thể chỉ có thể thực hiện hành vi phạm tôi khi có những dâu hiệu đó. Cu thể đối với tôi nhận. hối 16 theo quy định tai Diéu 354 BLHS 2015, chủt phải là người có chức vụ, quyền hạn.

Khoản 1 Điều 354 BLHS quy định "Người nào lợi dụng chức vụ, quyền. "han", theo đó, chủ thể của tội nhân hôi lộ theo luật hình sự VN là người có chức ‘vu, quyên han trong cơ quan, tổ chức nha nước và doanh nghiệp, tổ chức ngoài (Nh nước, từ đủ 16 tuổi trở lên va không trong tinh trang không có năng lực TNHS. ‘Theo quy định tại khoản 2 Điều 3 Luật Phỏng chống tham nhũng 2018 quy định về khái niệm người có chức vụ, quyền hạn là “người do bd nhiệm, do bầu cử. do tuyén dung, do hợp đồng hoặc đo một hình thức khác, có hưởng lương hoặc không hưởng lương.

được giao thực hién nhiệm vụ, công vụ nhất dinh và có quyền hạn nhất dim trong kht thaec hiện nhiệm vụ, công vụ đó Tai khoản nay cũng đã quy định cu thể người được gọi la người có chức vụ, quyển han có thể kể đến như: cản bô, công, viên chức; sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, người lam việc trong các đơn vị quốc phòng, quân đôi, công.,người đại dién phan vén nha nước tại doanh nghiệp, người giữ chức danh, chức vụ quan ly trong đoanh nghỉ tổ chức, Những người khác được giao. thực hiến nhiém vụ, công vụ và có quyển han trong khi thực hiện nhiệm vụ, công vụ đó Ngoài ra, tại khoản 2 Điều 352 BLHS quy định vẻ Khải niêm tôi phạm về chức vụ: “Nguoi có chức vụ ia người do bd nhiệm do bầu cứ: do hợp đồng. Hoặc do một hình thức Rhác, có hưởng lương hoặc khong hưỡng lương. được giao thực hiện một nhiệm vụ nhất anh và có quyền han nhất định trong khi tin hiện công vụ, nhiệm vu”.

Theo quy định nay, “công vụ” được hiéu là việc công, gắn với hoạt động do căn bộ, công chức nhân danh Nha nước thực hiện theo quy định của pháp luật va được pháp luất bao vệ nhằm phục vụ lợi ích của nhân dân va sã hội, “nhiém vu” là công việc được giao cho một cá nhân hoặc một nhóm người (không nhất thiết là cán bô, công chức) trong các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp,. thực hiên theo quy đính của các đơn vị đó, Vậy, chủ. thể của tội nhận hối lộ không chỉ trong phạm vi hẹp 1a các cơ quan, tổ chức thuộc Nhã nước mã côn bao gồm các đơn vị, tổ chức, doanh nghiệp ngoài Nhà nước. Bên cạnh đó, chủ thể của Tội nhân hồi 16 cũng phai dim bảo các điều kiện.

cẩn và đủ như đô tuổi và năng lực TNHS quy định tại các Biéu 12 vả 21 Bộ uất hình sự 2015 chỉ có người có chức vu, quyển hạn mới có thé thực hiện hành vi nhận hồi lô. Hành vi khách quan của tội phạm Theo bình luận khoa học Bộ luật hình sự năm 2015 thì “Hémh vi Rich “gian cũa tôi nhận hỗi 16 là hành vi lợi dong chức vu. quyễn hạn trực tiếp hoặc qua trung gian nhận hoặc sẽ nhận bắt Rỳ lợi ich nào cho chinh bản thân người a hoặc cho người hoặc tỗ chức khác dé làm hoặc không làm một việc vi lợi ich hoặc theo yêu cầu của người đưa hối lộ.” Hanh vi khách quan của tội nhận hồi 16 thường được thực hiện đưới hai dang hảnh vi: (1) hành vi loi dung chức vụ, quyền hạn nhận của hồi lộ để lam hay không làm một việc vi lợi ích hoặc theo yêu câu của người đưa hối 16; (2) "hành vi lợi dung chức vu, quyền hạn nhân của hối 16 sau khi đã thực hiện việc lâm hay không làm theo thỏa thuân với người đưa hỗi 16. Thứn at, hành vi lợi dung chức vụ, quyển hạn nhân của hồi 16 để làm hay không làm một việc vi lợi ich hoặc theo yêu câu của người đưa hồi lộ.

Co thể hiểu, hành vi đầu tiên, việc thực hiện hành vi nhận hồi 16 sẽ diễn. a sau khi hành vi lợi dụng chức vụ, quyền han để làm hay không làm một việc i đó của người có chức vụ, quyền hạn thực hiện. Trình tự thực hiện hảnh vi sẽ theo thứ tu: nhận hồi lộ trước, làm hoặc không làm một việc vi lợi ích hoặc theo yêu cầu của người đưa héi lộ sau. ‘Vi du như trong vụ án gén nhất lả vụ Vạn Thịnh Phát, đổi với vụ an nay, Cục trường cục Ngân hang Nha nước — trưởng đoàn thanh tra Đỗ Thị Nhân đã nhận hồi lộ 5,2 triệu USD từ Ngân hang SCB để cho qua những sai phạm tại Ngân hàng SCB.

Theo vu én trên, bà Nhản đã lợi dụng chức vu, quyền hạn của minh là trưởng đoản thanh tra nhận của hồi lộ là 5,2 triệu USD để thực hiện "hành vi là bô qua sai pham cho Ngân hàng SCB theo yêu cầu của Ngân hàng (05 T5 NgyỄn Ngoc Hos (Chả bền) 2018), đòn hiển Đo Đọc Bộ it Hay nn 2015 ave sta, Số nmghăm 2017 (Phen ce ph) Quon 2, Me, Tephap, Ba NG, 615 i “Thứ hai, hành vi lợi dung chức vụ, quyền han nhân của hồi lô sau khi đã thực hiển việc lam hay không lam theo théa thuận với người đưa hồi lộ. Đôi với dang hảnh vi này, hành vi nhân héi 16 lại được thực hiện sau khí người có chức vu, quyên han lam hoặc không làm một việc theo théa thuận với người đưa hồi 16. Sau khi đã thực hiện xong hành vi theo thỏa thuận với người đưa hối lô, người nhân hối 16 sẽ nhân được của héi 16 đưới hình thức lả “qua tặng”, "quả cảm ơn”, “qua dap 12” ‘Vi du như việc mét công chức nha nước nhận "quả cảm ơn” là một học bỗng 100% cho con gái vị công chức từ một doanh nghiệp sau khi ban han một số quyết định có lợi cho việc che dấu sai pham trong dự án. “Qué ting” trong trường hop này là của hối 16 sau khi người công chức đã lợi dụng chức ‘vu quyền hạn của minh để ban hành các quyết định trái pháp luật.

Trên thực tế, ‘hanh vi nhân hồi lộ được diễn ra sau khi hảnh vi lợi dụng chức vụ quyền hạn. được thực hiện. 'Việc nhận của hồi 16 có thể được thực hiện trước hoặc thực hiện sau khi người có chức vụ, quyền han đã lam hoặc không lam một việc vi lợi ích hoặc. theo yêu cầu cia người đưa hồi lô.

Trong cả hai trường hop nhân hỗi lồ đó, chủ - éu phải thỏa thuận trước với người đưa i lộ Đổi với trường hop nhận của hồi 16 thứ hai, sư thöa thuận trước côn bao gồm cả théa thuân vé vic chủ thé sẽ được nhân của hỗi 16 sau khi đã théa mãn. theo yêu cầu của người đưa héi 16, tuy nhiên không đôi hỏi phải thỏa thuên. trước vẻ lợi ích hoặc tính chất của loại lợi ich đó. ‘Théa thuận có thể được thực hiện bằng nhiên hình thức khác nhau như "hằng lời nói, bằng văn ban, bằng cảch đưa ra các ám hiểu, kí hiệu các bên cing hiểu hoặc những thöa thuận ngằm.

Di được thực hiên dưới hình thức não những, thỏa thuận đó déu phải thé hiện rõ việc đồng y làm hay không lâm một việc cu thể theo yêu cầu của người đưa hối lộ từ phía người nhân hồi lô. Phương "phạm Phương tiện pham tội của tội nhận hồi 16 được quy đính trong điểm a, b khoăn 1 Điều 354 Bộ luật hình sự 2015. Theo đó, có 02 phương tiện phạm tôi 1à “Tiền, tai sin hoặc lợi ich vat chat khác tr giá từ 2.000 đồng” và “lợi ích. phi vat chất” Phương tiện thứ nhất là “Tiền, tai sản hoặc lợi ich vật chất khác trị gia từ 2.000 đồng” Dần lêu “fiễn ”- Tiên được xác đính là tiên của Ngân hang nhà nước Việt Nam phát han va còn giá trí lưu hành tính đến thoi điểm hiện tại.