Luận Văn Thạc Sĩ Về Hồng Đức Quốc Âm Thi Tập Dưới Góc Nhìn Phê Bình Sinh Thái

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay hồng đức quốc âm thi tập dưới góc nhìn phê bình sinh thái, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực .

• Tác giả: Bùi Thị Huyền
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thị Nhung
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ, Văn hóa và Văn học Việt Nam
• Đề tài: Hồng Đức Quốc Âm Thi Tập Dưới Góc Nhìn Phê Bình Sinh Thái
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Lịch sử vấn đề
• 1.3. Mục đích nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.5. Phạm vi nghiên cứu
• 1.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7. Đóng góp của đề tài
• 1.8. Bố cục luận văn
• 2. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Khái quát về phê bình sinh thái
• 2.2. Khái niệm phê bình sinh thái
• 2.3. Sự hình thành và phát triển của phê bình sinh thái
• 2.4. Thẩm mĩ sinh thái, thẩm mĩ phi sinh thái, chủ nghĩa chỉnh thể sinh thái
• 2.5. Thẩm mĩ sinh thái và thẩm mĩ phi sinh thái
• 2.6. Chủ nghĩa chỉnh thể sinh thái
• 2.7. Quan hệ thiên nhiên - con người theo quan điểm Phật giáo, Nho giáo và Đạo giáo
• 2.8. Khái quát về tập thơ HĐQÂTT
• 3. HỆ SINH THÁI TRONG HỒNG ĐỨC QUỐC ÂM THI TẬP
• 3.1. Hệ động vật
• 3.2. Nhịp thiên nhiên
• 3.3. Nhịp bốn mùa
• 3.4. Nhịp tháng năm
• 3.5. Nhịp ngày - đêm
• 4. MỐI QUAN HỆ THIÊN NHIÊN - CON NGƯỜI TRONG HỒNG ĐỨC QUỐC ÂM THI TẬP
• 4.1. Thiên nhiên - con người tương dung giao hòa
• 4.2. Thiên nhiên - đối tượng đề vịnh
• 4.3. Thiên nhiên tượng trưng cho vẻ đẹp minh quân lương thần
• 4.4. Thiên nhiên tượng trưng cho xã hội thịnh trị, an yên
• 4.5. Thiên nhiên tượng trưng cho dân tộc
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về Phê Bình Sinh Thái Trong Hồng Đức Quốc Âm Thi Tập

Phê bình sinh thái là một lĩnh vực nghiên cứu mới mẻ, xuất hiện từ thập niên 90 của thế kỷ XX. Nó không chỉ mang đến cái nhìn mới về văn học mà còn giúp hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên. Trong bối cảnh văn học Việt Nam, đặc biệt là trong Hồng Đức Quốc Âm Thi Tập (HĐQÂTT), phê bình sinh thái mở ra những khía cạnh thú vị về cách mà các tác giả thể hiện thiên nhiên và mối quan hệ của nó với con người.

1.1. Khái niệm Phê Bình Sinh Thái và Ý Nghĩa

Phê bình sinh thái không chỉ là một phương pháp nghiên cứu văn học mà còn là một cách tiếp cận để hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa con người và môi trường. Nó giúp phân tích các tác phẩm văn học từ góc độ sinh thái, nhấn mạnh tầm quan trọng của thiên nhiên trong văn hóa và xã hội.

1.2. Lịch sử Phê Bình Sinh Thái Trong Văn Học Việt Nam

Phê bình sinh thái đã được áp dụng trong nhiều tác phẩm văn học Việt Nam, đặc biệt là trong các tác phẩm cổ điển. HĐQÂTT là một trong những tác phẩm tiêu biểu, thể hiện rõ nét mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên trong bối cảnh lịch sử cụ thể.

II. Vấn Đề và Thách Thức Trong Nghiên Cứu HĐQÂTT

Nghiên cứu HĐQÂTT từ góc nhìn phê bình sinh thái gặp phải nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn là việc xác định rõ ràng các yếu tố sinh thái trong tác phẩm. Điều này đòi hỏi sự phân tích sâu sắc và toàn diện về nội dung và hình thức của các bài thơ.

2.1. Những Khó Khăn Trong Việc Phân Tích Hệ Sinh Thái

Việc phân tích hệ sinh thái trong HĐQÂTT không chỉ đơn thuần là việc tìm kiếm hình ảnh thiên nhiên mà còn phải xem xét mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên trong từng bài thơ. Điều này đòi hỏi một cách tiếp cận đa chiều và sâu sắc.

2.2. Thách Thức Trong Việc Định Nghĩa Thẩm Mỹ Sinh Thái

Thẩm mỹ sinh thái trong HĐQÂTT cần được định nghĩa rõ ràng để có thể áp dụng vào việc phân tích các tác phẩm. Điều này bao gồm việc xác định các yếu tố văn hóa, xã hội và lịch sử ảnh hưởng đến cách nhìn nhận thiên nhiên trong văn học.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu HĐQÂTT Dưới Góc Nhìn Phê Bình Sinh Thái

Để nghiên cứu HĐQÂTT từ góc nhìn phê bình sinh thái, cần áp dụng các phương pháp phân tích văn học hiện đại. Điều này bao gồm việc sử dụng các lý thuyết sinh thái để phân tích nội dung và hình thức của các bài thơ.

3.1. Phân Tích Nội Dung và Hình Thức

Phân tích nội dung và hình thức của HĐQÂTT giúp làm rõ mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên. Các bài thơ cần được xem xét không chỉ về mặt nghệ thuật mà còn về ý nghĩa sinh thái mà chúng mang lại.

3.2. Ứng Dụng Lý Thuyết Sinh Thái Trong Phê Bình

Lý thuyết sinh thái có thể được áp dụng để phân tích các yếu tố như môi trường, thiên nhiên và mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên trong HĐQÂTT. Điều này giúp làm nổi bật những giá trị sinh thái trong tác phẩm.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu HĐQÂTT

Nghiên cứu HĐQÂTT từ góc nhìn phê bình sinh thái không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có thể áp dụng vào thực tiễn. Những kết quả nghiên cứu có thể giúp nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

4.1. Tác Động Đến Nhận Thức Về Môi Trường

Nghiên cứu HĐQÂTT có thể giúp nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của thiên nhiên trong văn hóa và xã hội. Điều này có thể góp phần vào việc bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

4.2. Khuyến Khích Sáng Tác Văn Học Sinh Thái

Kết quả nghiên cứu có thể khuyến khích các tác giả sáng tác các tác phẩm văn học mang tính sinh thái, từ đó tạo ra một phong trào văn học mới, góp phần vào việc bảo vệ môi trường.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Nghiên Cứu Phê Bình Sinh Thái

Nghiên cứu phê bình sinh thái trong HĐQÂTT mở ra nhiều hướng đi mới cho nghiên cứu văn học Việt Nam. Tương lai của nghiên cứu này hứa hẹn sẽ mang lại nhiều giá trị mới cho cả lý thuyết và thực tiễn.

5.1. Tương Lai Của Phê Bình Sinh Thái Trong Văn Học

Phê bình sinh thái sẽ tiếp tục phát triển và mở rộng trong nghiên cứu văn học, đặc biệt là trong bối cảnh biến đổi khí hậu và các vấn đề môi trường hiện nay.

5.2. Định Hướng Nghiên Cứu Mới

Các nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào việc áp dụng phê bình sinh thái vào các tác phẩm văn học hiện đại, từ đó làm phong phú thêm lĩnh vực nghiên cứu này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh khủng hoảng khí hậu toàn cầu thế kỷ XXI với hơn 1 triệu loài sinh vật đứng trước nguy cơ tuyệt chủng theo các báo cáo môi trường quốc tế, việc tái đọc văn học truyền thống dưới lăng kính sinh thái trở thành một xu hướng học thuật cấp thiết. Văn học trung đại Việt Nam giai đoạn thế kỷ X đến thế kỷ XV từ lâu thường được định hình qua góc nhìn quy phạm Nho gia hoặc giá trị lịch sử ngôn ngữ, trong khi mối liên hệ giữa con người và thế giới tự nhiên chưa được phân tích toàn diện. Đề tài tập trung nghiên cứu tập thơ Hồng Đức quốc âm thi tập – một di sản văn học chữ Nôm đồ sộ gồm 328 bài thơ của vua Lê Thánh Tông cùng các danh sĩ trong Hội Tao Đàn (thành lập năm 1495).

Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu là giải mã hệ thống biểu tượng sinh thái và mối quan hệ giữa sinh giới với đời sống xã hội thời Lê sơ, từ đó xác định sự dịch chuyển từ mỹ học phi sinh thái mang tính công cụ sang mỹ học sinh thái đề cao tính chỉnh thể. Mục tiêu cụ thể của luận văn bao gồm việc khảo sát toàn diện 141 bài thơ đề vịnh thiên nhiên (chiếm tỷ lệ 43% tổng dung lượng tác phẩm), phân loại cụ thể các loài động - thực vật bản địa và phân tích nhịp điệu vận hành của vũ trụ. Phạm vi nghiên cứu bao quát văn bản thời Hồng Đức nửa cuối thế kỷ XV tại không gian văn hóa Bắc Bộ, đặt trong thế đối sánh với Quốc âm thi tập của Nguyễn Trãi và Bạch Vân quốc ngữ thi tập của Nguyễn Bỉnh Khiêm. Ý nghĩa của công trình thể hiện ở việc lượng hóa 100% các dữ liệu sinh thái trong văn bản cổ, cung cấp cơ sở dữ liệu học thuật với hơn 40 loài sinh vật được định danh, đồng thời mở ra hướng giáo dục đạo đức môi trường từ kho tàng văn hóa dân tộc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống luận điểm dựa trên nền tảng lý thuyết Phê bình sinh thái (Ecocriticism) hiện đại, khởi phát từ nghiên cứu của học giả Cheryll Glotfelty với phương pháp tiếp cận lấy trái đất làm trung tâm (earth-centered approach), kết hợp hệ thống lý luận của Vương Nặc và Đỗ Văn Hiểu. Ba khái niệm then chốt được vận dụng xuyên suốt gồm:

Thẩm mỹ sinh thái: Quan niệm thẩm mỹ đặt con người và tự nhiên trong mối quan hệ tương giao, dung hợp, xóa bỏ nhị nguyên chủ - khách để tôn trọng tính tự nhiên của muôn loài.

Thẩm mỹ phi sinh thái: Hệ thống thẩm mỹ lấy nhân loại làm trung tâm (anthropocentrism), xem thiên nhiên chỉ là phông nền, phương tiện biểu đạt hoặc công cụ tượng trưng cho phẩm cách con người.

Chủ nghĩa chỉnh thể sinh thái (Eco-holism): Tư tưởng cốt lõi khẳng định hệ sinh thái là một thể thống nhất, vạn vật đều bình đẳng, không tồn tại nhân tố trung tâm và lợi ích của toàn hệ thống cao hơn lợi ích của từng cá thể.

Hệ thống lý thuyết này được tích hợp sâu sắc với triết lý Tam giáo đồng nguyên: thuyết Duyên khởi, luật Nhân quả và quan niệm Lục giới bình đẳng của Phật giáo; tư tưởng tương giao "Thiên nhân tương dữ" của Nho giáo; quan niệm "Thiên nhân hợp nhất" cùng nguyên lý "Đạo pháp tự nhiên", "Vô vi" của Đạo giáo.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu khảo sát chính của đề tài là 328 bài thơ Nôm trong Hồng Đức quốc âm thi tập theo bản phiên âm, chú giải của Phạm Trọng Điềm và Bùi Văn Nguyên, đối chiếu cùng 254 bài thơ trong Quốc âm thi tập. Luận văn sử dụng phương pháp chọn mẫu toàn bộ (census sampling) đối với toàn bộ văn bản tác phẩm nhằm đảm bảo tính bao quát 100%, sau đó trích xuất chọn mẫu theo mục đích 141 bài thơ chuyên đề vịnh cảnh vật và 101 bài thơ có yếu tố động vật.

Phương pháp phân tích được lựa chọn mang tính liên ngành (Văn học, Sinh thái học và Văn hóa học), kết hợp phương pháp khảo sát - thống kê - phân loại và phương pháp so sánh văn học. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là vì văn học trung đại có tính ước lệ cao; chỉ có việc định lượng tần suất xuất hiện của các loài sinh vật mới giúp bóc tách lớp vỏ quy phạm để nhận diện chính xác ý thức sinh thái bản địa của tác giả thời Hồng Đức. Toàn bộ quy trình thu thập dữ liệu, phân tích văn bản và tổng hợp kết quả được thực hiện hoàn chỉnh trong timeline nghiên cứu từ năm 2016 đến năm 2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát định lượng trên toàn bộ 328 bài thơ của Hồng Đức quốc âm thi tập mang lại 3 phát hiện khoa học quan trọng:

Thứ nhất, hệ thực vật trong tác phẩm sở hữu độ đa dạng vượt trội với sự hiện diện của hơn 20 loài cây cỏ dân dã. Bên cạnh bộ tứ quý quy phạm gồm mai (21 lần), trúc (15 lần), tùng (8 lần), cúc (5 lần), thi phẩm ghi nhận sự thâm nhập mạnh mẽ của các loài thực vật đời thường như sen (7 bài), cỏ (20 lần), hòe (4 bài), lau (4 bài), rêu (3 bài), dừa (2 bài), mít (1 bài), cải (1 bài), chuối (1 bài), khoai lang và củ ráy, chiếm khoảng 35% tổng số dẫn chứng thực vật.

Thứ hai, hệ động vật xuất hiện trong 101 trên tổng số 328 bài thơ (đạt tỷ lệ 30,8%), xác lập sự cân bằng giữa linh vật cung đình và sinh vật tầng đáy. Ngoài các biểu tượng ước lệ như rồng (11 bài), phượng (8 bài), loan (7 bài), hạc (1 bài), tác phẩm ghi nhận tần suất cao của các loài thủy sản và côn trùng bình dân: cá xuất hiện trong 20 bài (gồm cá he, cá mập, cá voi, cá nược), ve sầu (5 bài), rắn (3 bài), gà (3 bài), chim quốc (3 bài), chim tu hú (2 bài), kiến (2 bài), cùng sự góp mặt của muỗi (1 bài), rận (1 bài), ruồi (1 bài), cóc (1 bài).

Thứ ba, nhịp điệu thiên nhiên vận hành chuẩn xác theo chu kỳ vũ trụ qua 28 bài thơ viết về bốn mùa, 12 bài vịnh mười hai tháng và 10 bài vịnh năm canh. Tần suất từ chỉ thời gian đạt 13 lần cho "bốn mùa", 14 lần cho "mùa xuân", 23 lần cho "mùa thu", 7 lần cho "mùa hạ" và 6 lần cho "mùa đông", tạo nên một bức tranh khí hậu nhiệt đới gió mùa sinh động.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện trên phản ánh sự chuyển hóa tư tưởng sâu sắc trong văn học thế kỷ XV. Dù được sáng tác bởi nguyên thủ quốc gia và các quan lại cao cấp trong không gian cung đình trang nghiêm, tập thơ đã vượt qua giới hạn của thẩm mỹ phi sinh thái để chạm tới thẩm mỹ sinh thái chân thực. Việc đưa các loài côn trùng nhỏ bé, thậm chí có phần "dơ bẩn" theo quan niệm thông thường như muỗi, rận, ruồi vào thi ca bác học chứng minh nhận thức bình đẳng về vai trò của mọi sinh mệnh trong chuỗi thức ăn tự nhiên.

Khi so sánh với các công trình nghiên cứu cùng thời kỳ, nếu Quốc âm thi tập của Nguyễn Trãi chủ yếu dùng thiên nhiên để gửi gắm chí nguyện ẩn dật, thì Hồng Đức quốc âm thi tập lại mở rộng biên độ phản ánh ra toàn bộ sinh cảnh lao động và đời sống thôn dã. Dữ liệu nghiên cứu được hệ thống hóa trực quan qua bảng phân loại 5 phân môn (Thiên địa môn 59 bài, Nhân đạo môn 46 bài, Phong cảnh môn 66 bài, Phẩm vật môn 69 bài, Nhàn ngâm chư phẩm 88 bài) và các biểu đồ cơ cấu tỷ lệ loài động - thực vật, minh chứng rõ nét cho luận điểm: tự nhiên thời Hồng Đức không chỉ là đối tượng đề vịnh mà là một sinh quyến tương giao mật thiết với con người.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu liên ngành, luận văn đề xuất 4 giải pháp ứng dụng học thuật và thực tiễn:

Tích hợp phê bình sinh thái vào giảng dạy văn học trung đại: Các khoa Ngữ văn tại các trường đại học sư phạm cần đưa góc nhìn sinh thái học vào chương trình phân tích tác phẩm văn học giai đoạn thế kỷ X - thế kỷ XVIII, đặt mục tiêu nâng cao 40% khả năng tư duy liên ngành của sinh viên trong lộ trình thực hiện từ năm 2026 đến năm 2028 do các giảng viên và hội đồng bộ môn chủ trì.

Số hóa và xây dựng cơ sở dữ liệu sinh thái học văn học cổ: Viện Văn học phối hợp cùng các thư viện đại học số hóa toàn bộ hệ thống biểu tượng động thực vật trong 328 bài thơ Nôm thời Hồng Đức, hoàn thiện mục từ sinh thái trước quý IV năm 2027 nhằm phục vụ tra cứu chuyên sâu.

Biên soạn tài liệu giáo dục đạo đức môi trường từ di sản văn hóa: Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các nhóm chuyên gia cần trích xuất các bài thơ vịnh cây cỏ, côn trùng bình dị để xây dựng tài liệu ngoại khóa về lối sống hài hòa với thiên nhiên, triển khai tại khoảng 50 trường trung học trong vòng 12 tháng tới.

Mở rộng diễn đàn học thuật liên ngành: Các viện nghiên cứu văn hóa cần chủ trì tổ chức định kỳ 2 hội thảo khoa học mỗi năm về chủ đề môi trường và văn học cổ điển, kết nối ít nhất 15 cơ sở đào tạo trong nước nhằm thúc đẩy các công trình nghiên cứu văn học xanh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhà nghiên cứu văn học và giảng viên đại học: Tài liệu cung cấp khung lý thuyết phê bình sinh thái chuẩn mực và phương pháp tiếp cận văn bản Nôm thế kỷ XV, hỗ trợ đắc lực trong việc phát triển các bài giảng chuyên đề hoặc xây dựng công trình nghiên cứu chuyên sâu về Hội Tao Đàn.

Học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Ngữ văn, Văn hóa học: Nguồn tư liệu mẫu mực về phương pháp nghiên cứu liên ngành định lượng, giúp người học nắm vững kỹ thuật thống kê, phân loại 100% dữ liệu từ 328 thi phẩm cổ để ứng dụng vào khóa luận tốt nghiệp và luận văn thạc sĩ.

Giáo viên Ngữ văn bậc trung học phổ thông: Công trình mang lại hệ thống dẫn chứng sinh động, mới mẻ về các loài động thực vật bình dân trong thơ Nôm, phục vụ thiết kế các tiết học tích hợp liên môn giữa Văn học và Giáo dục bảo vệ môi trường.

Chuyên gia truyền thông văn hóa và môi trường: Cung cấp kho tàng tri thức bản địa phong phú về đạo đức sinh thái của cha ông thế kỷ XV, làm chất liệu xây dựng các chiến dịch truyền thông bảo tồn thiên nhiên giàu bản sắc dân tộc.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn đã tiến hành khảo sát trên bao nhiêu tác phẩm và tỷ lệ thơ về tự nhiên là bao nhiêu? Nghiên cứu khảo sát toàn bộ 328 bài thơ Nôm trong Hồng Đức quốc âm thi tập. Kết quả thống kê xác định có 141 bài thơ đề vịnh trực tiếp về thiên nhiên, chiếm tỷ lệ 43% tổng số tác phẩm.

Điểm khác biệt cốt lõi giữa thẩm mỹ sinh thái và thẩm mỹ phi sinh thái trong thơ thời Hồng Đức là gì? Thẩm mỹ phi sinh thái xem thiên nhiên là công cụ tượng trưng cho đạo đức Nho gia, trong khi thẩm mỹ sinh thái nhìn nhận muôn loài là các sinh thể bình đẳng, ghi nhận vẻ đẹp tự nhiên của cả những loài cây cỏ bình dị như rau cải, củ ráy hay quả dưa.

Hệ động vật trong tập thơ được phản ánh qua những nhóm cá thể tiêu biểu nào? Tác phẩm ghi nhận 101 bài thơ có yếu tố động vật, kết hợp hài hòa giữa linh vật cung đình như rồng (11 bài), phượng (8 bài) với các sinh vật đời thường gồm cá (20 bài), ve sầu (5 bài), thỏ (5 bài), gà (3 bài) và nhiều loài côn trùng nhỏ.

Tại sao các thi sĩ cung đình thời Lê sơ lại đưa muỗi, rận, kiến vào thơ ca bác học? Việc miêu tả muỗi, rận, kiến xuất phát từ sự quan sát thực tế đời sống và cảm quan trào phúng, đồng thời phản ánh quy luật sinh thái tự nhiên: mọi sinh vật dù nhỏ bé đều có vị trí nhất định trong vòng tuần hoàn sự sống.

Học thuyết Tam giáo đóng góp gì vào việc xây dựng ý thức sinh thái trong tác phẩm? Phật giáo đóng góp tinh thần bình đẳng và luật nhân quả; Đạo giáo cung cấp nguyên lý thuận theo tự nhiên và vô vi; Nho giáo bổ sung lý tưởng thiên nhân giao hòa, tạo nên nền tảng triết lý toàn diện cho mối quan hệ giữa người và cảnh.

Kết luận

• Luận văn tiên phong ứng dụng lý thuyết phê bình sinh thái hiện đại để giải mã toàn văn 328 bài thơ trong Hồng Đức quốc âm thi tập.
• Thống kê định lượng chuẩn xác 141 bài thơ thiên nhiên (43%), phát hiện hơn 20 loài thực vật và trên 15 loài động vật tầng đáy phong phú.
• Chứng minh sự chuyển dịch tư tưởng từ mỹ học phi sinh thái nhân loại trung tâm sang mỹ học sinh thái đề cao tính chỉnh thể và vạn vật bình đẳng.
• Khẳng định giá trị liên ngành kết hợp chặt chẽ giữa Văn học, Sinh thái học và triết lý Tam giáo truyền thống của dân tộc.
• Cung cấp nguồn tư liệu học thuật giá trị cao cho công tác giảng dạy, nghiên cứu văn học Nôm và giáo dục đạo đức môi trường.

Công trình tạo tiền đề vững chắc cho các dự án nghiên cứu văn học sinh thái giai đoạn 2026 - 2030. Độc giả, nhà nghiên cứu và học viên quan tâm có thể khai thác trực tiếp luận văn tại các thư viện học thuật để cùng lan tỏa giá trị sống xanh từ di sản ngàn năm của dân tộc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Khái quát về phê bình sinh thái 1. Khái niệm phê bình sinh thái Từ khi ra đời đến nay, phê bình sinh thái được gọi với nhiều tên gọi khác nhau: Chủ nghĩa phê bình sinh thái (Ecocriticism), Phê bình văn học sinh thái (Ecological literary criticism), Phê bình xanh (Green studies), Phê bình văn hóa xanh (Green cultural studies), Thi pháp sinh thái (Ecopoetics), Sinh thái học văn học (Literary ecology), Phê bình văn học môi trường (Environmental literary criticism), Nghiên cứu văn học và môi trường (Studies of literature and environment). Trong đó, hai thuật ngữ được giới nghiên cứu sử dụng nhiều nhất là Phê bình sinh thái (Ecocriticism) và Nghiên cứu văn học và môi trường (Studies of literature and environment).

Hiện nay, giới nghiên cứu dường như thống nhất gọi khoa học liên ngành này với tên gọi Phê bình sinh thái. Trong công trình nghiên cứu Rừng khô, suối cạn, biển độc và văn chương phê bình sinh thái, Nguyễn Thị Tịnh Thy đã dẫn lời giải thích của giáo sư Cheryll Glotfelty về tên gọi này như sau: “phần lớn các học giả thích dùng thuật ngữ phê bình sinh thái (ecocriticism) “vì nó ngắn gọn và có thể dễ dàng tạo thành dạng thức khác là ecocritical (tính chất phê bình sinh thái) và ecocritic (nhà phê bình sinh thái). Hơn nữa, họ thích tiền tố “eco-” (sinh thái) hơn tiền tố “enviro-” (môi trường) bởi vì. theo nghĩa rộng, tiền tố “enviro-” (môi trường) mang quan điểm con người là trung tâm và có tính nhị nguyên, ngụ ý rằng, con người chúng ta là trung tâm, tất cả xung quanh chúng ta là môi trường.

Ngược lại, tiền tố “eco-” (sinh thái) ám chỉ vạn vật cộng đồng phụ thuộc lẫn nhau, tạo thành một hệ thống và những yếu tố trong hệ thống đó luôn có sự hòa hợp, gắn bó chặt chẽ với nhau”[32, tr139] 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Các học giả phương Tây đã đưa ra nhiều định nghĩa khác nhau về phê bình sinh thái, chẳng hạn, định nghĩa của Joseph Meeker, William Rueckert, Cheryll Glotfelty, James S. Hans, Scott Slovic, Cheryll Glotfety, William Howarth, Lawrence Buell. Trong đó, định nghĩa của Cheryll Glotfety là định nghĩa được ghi nhận rộng rãi. Cheryll Glotfety cho rằng: “Nói đơn giản, phê bình sinh thái là nghiên cứu mối quan hệ giữa văn học và môi trường tự nhiên.

Cũng giống như phê bình nữ quyền xem xét ngôn ngữ và văn học từ góc độ giới tính, phê bình Marxist mang lại ý thức của phương thức sản xuất và thành phần kinh tế để đọc văn bản, phê bình sinh thái mang đến phương pháp tiếp cận trái đất là trung tâm (earth-centered approach) để nghiên cứu văn học”[2,tr89] Học giả Trung Quốc là Vương Nặc định nghĩa: “Phê bình sinh thái là phê bình văn học nghiên cứu mối quan hệ giữa văn học và tự nhiên từ định hướng tư tưởng của chủ nghĩa sinh thái, đặc biệt là chủ nghĩa chỉnh thể sinh thái. Nó phải phơi bày nguồn gốc văn hóa tư tưởng của nguy cơ sinh thái được phản ánh trong tác phẩm văn học, đồng thời khám phá thẩm mĩ sinh thái và biểu hiện của nghệ thuật của nó trong tác phẩm”[32,tr153] Nguyễn Thị Tịnh Thy đề xuất định nghĩa như sau: “Phê bình sinh thái là phê bình văn học nghiên cứu mối quan hệ giữa văn học và tự nhiên từ định hướng tư tưởng của chủ nghĩa sinh thái, đặc biệt là chủ nghĩa chỉnh thể sinh thái thông qua việc khám phá thẩm mĩ sinh thái và biểu hiện nghệ thuật của nó trong tác phẩm” [32,tr157] Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Dân, hiện nay đang có hai cách hiểu khác nhau về phê bình sinh thái. Theo cách hiểu thứ nhất, phê bình sinh thái “ám chỉ mọi nghiên cứu về mối quan hệ giữa văn học với môi trường vật lý”.