Tiếp cận tác phẩm 'Người yêu dấu' của Toni Morrison từ lý thuyết phê bình sinh thái

Khám phá luận văn thạc sĩ về tác phẩm "Người yêu dấu" của Toni Morrison qua lăng kính phê bình sinh thái, phân tích sâu sắc và ý nghĩa.

• Tác giả: Trần Minh Tâm
• Người hướng dẫn: PGS. Đào Duy Hiệp
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Văn học nước ngoài
• Đề tài: Tiếp Cận Người Yêu Dấu Của Toni Morrison Từ Lí Thuyết Phê Bình Sinh Thái
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lí do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử vấn đề
• 0.3. Mục đích nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Cấu trúc luận văn
• 1. SỰ PHÁT TRIỂN CỦA LÍ THUYẾT PHÊ BÌNH SINH THÁI
• 1.1. Sự khởi đầu
• 1.2. Đối mặt với sự phản biện
• 1.3. Phê bính nữ quyền sinh thái và phong trào công bằng môi trường
• 1.4. Làn sóng phê bính sinh thái thứ hai
• 2. MỐI QUAN HỆ PHÂN MẢNH GIỮA CON NGƯỜI VÀ THIÊN NHIÊN
• 2.1. Sự ý thức về mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên
• 2.2. Thiên nhiên là kì ức mơ hồ
• 2.3. Thiên nhiên là tài sản không thuộc về người nô lệ
• 3. SỰ KẾT NỐI MỐI QUAN HỆ GIỮA CON NGƯỜI VÀ THIÊN NHIÊN
• 3.1. Đòi lại thiên nhiên tự do và mang bản sắc “da đen”
• 3.2. Đòi lại thiên nhiên nữ tình
• 3.3. Thông điệp về mối quan hệ mới giữa con người với thiên nhiên
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác phẩm Người yêu dấu của Toni Morrison

Tác phẩm 'Người yêu dấu' (1987) của Toni Morrison là một trong những tiểu thuyết nổi bật nhất trong văn học Mỹ. Tác phẩm không chỉ phản ánh nỗi đau của những người nô lệ mà còn khám phá mối quan hệ phức tạp giữa con người và thiên nhiên. Qua câu chuyện của Sethe, một người mẹ bị ám ảnh bởi hồn ma đứa con gái, tác phẩm đặt ra nhiều câu hỏi về tình yêu, tự do và sự hy sinh. Đặc biệt, thiên nhiên trong tác phẩm không chỉ là bối cảnh mà còn là một nhân vật sống động, thể hiện sự kết nối giữa con người và môi trường xung quanh.

1.1. Ý nghĩa của thiên nhiên trong Người yêu dấu

Thiên nhiên trong 'Người yêu dấu' không chỉ là bối cảnh mà còn là một phần không thể thiếu trong tâm hồn của các nhân vật. Đối với Sethe, thiên nhiên là nơi chứa đựng những kỷ niệm đau thương, nhưng cũng là nơi mang lại sự chữa lành. Morrison khéo léo sử dụng hình ảnh thiên nhiên để thể hiện sự kết nối giữa con người và môi trường, đồng thời phản ánh những nỗi đau mà chế độ nô lệ đã gây ra.

1.2. Tác động của môi trường đến tâm lý nhân vật

Môi trường xung quanh có tác động sâu sắc đến tâm lý của các nhân vật trong 'Người yêu dấu'. Sethe và Paul D đều bị ảnh hưởng bởi những ký ức đau thương từ quá khứ, và thiên nhiên trở thành một phần trong quá trình chữa lành. Sự tương tác giữa con người và thiên nhiên trong tác phẩm cho thấy rằng môi trường không chỉ là bối cảnh mà còn là một yếu tố quan trọng trong việc hình thành bản sắc và tâm lý của nhân vật.

II. Vấn đề môi trường trong Người yêu dấu và phê bình sinh thái

Phê bình sinh thái là một phương pháp tiếp cận mới mẻ trong việc phân tích tác phẩm 'Người yêu dấu'. Nó giúp làm nổi bật mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên, đồng thời chỉ ra những tác động của môi trường đến cuộc sống của các nhân vật. Qua đó, tác phẩm không chỉ phản ánh nỗi đau của con người mà còn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường.

2.1. Phê bình sinh thái và văn học Mỹ

Phê bình sinh thái trong văn học Mỹ đã trở thành một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng, đặc biệt là trong các tác phẩm của Toni Morrison. Nó không chỉ giúp hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên mà còn chỉ ra những vấn đề xã hội, văn hóa và chính trị liên quan đến môi trường. 'Người yêu dấu' là một ví dụ điển hình cho việc áp dụng phê bình sinh thái trong văn học.

2.2. Những thách thức trong việc tiếp cận tác phẩm qua lăng kính sinh thái

Mặc dù phê bình sinh thái mang lại nhiều giá trị trong việc phân tích 'Người yêu dấu', nhưng cũng gặp phải một số thách thức. Việc hiểu rõ mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên trong tác phẩm đòi hỏi người đọc phải có kiến thức sâu rộng về văn hóa, lịch sử và các vấn đề xã hội. Điều này có thể tạo ra những khó khăn trong việc tiếp cận và phân tích tác phẩm một cách toàn diện.

III. Phương pháp phân tích tác phẩm qua lăng kính phê bình sinh thái

Để tiếp cận 'Người yêu dấu' từ góc độ phê bình sinh thái, cần áp dụng một số phương pháp phân tích cụ thể. Những phương pháp này không chỉ giúp làm rõ mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên mà còn chỉ ra những tác động của môi trường đến tâm lý và hành động của nhân vật.

3.1. Phân tích hình ảnh thiên nhiên trong tác phẩm

Hình ảnh thiên nhiên trong 'Người yêu dấu' đóng vai trò quan trọng trong việc thể hiện tâm trạng và cảm xúc của nhân vật. Việc phân tích các hình ảnh này giúp làm nổi bật mối liên hệ giữa con người và môi trường, đồng thời chỉ ra những tác động của thiên nhiên đến cuộc sống của các nhân vật.

3.2. Khám phá mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên

Mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên trong 'Người yêu dấu' là một chủ đề quan trọng. Việc khám phá mối quan hệ này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về tâm lý nhân vật mà còn chỉ ra những vấn đề xã hội và văn hóa liên quan đến môi trường. Điều này tạo ra một cái nhìn sâu sắc hơn về tác phẩm và những thông điệp mà tác giả muốn truyền tải.

IV. Ứng dụng thực tiễn của phê bình sinh thái trong nghiên cứu văn học

Phê bình sinh thái không chỉ là một phương pháp nghiên cứu lý thuyết mà còn có thể được áp dụng trong thực tiễn. Việc áp dụng phê bình sinh thái trong nghiên cứu văn học giúp làm nổi bật những vấn đề môi trường và xã hội, đồng thời tạo ra những cái nhìn mới mẻ về các tác phẩm văn học.

4.1. Tác động của phê bình sinh thái đến nghiên cứu văn học

Phê bình sinh thái đã tạo ra một làn sóng mới trong nghiên cứu văn học, giúp các nhà nghiên cứu nhìn nhận các tác phẩm từ một góc độ khác. Điều này không chỉ làm phong phú thêm nội dung nghiên cứu mà còn mở ra những hướng đi mới trong việc phân tích văn học.

4.2. Kết quả nghiên cứu từ việc áp dụng phê bình sinh thái

Nghiên cứu 'Người yêu dấu' qua lăng kính phê bình sinh thái đã mang lại nhiều kết quả đáng chú ý. Nó không chỉ giúp làm rõ mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên mà còn chỉ ra những tác động của môi trường đến tâm lý và hành động của nhân vật. Qua đó, tác phẩm trở nên phong phú và sâu sắc hơn.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu phê bình sinh thái

Nghiên cứu phê bình sinh thái trong 'Người yêu dấu' của Toni Morrison đã mở ra nhiều hướng đi mới trong việc phân tích văn học. Tương lai của nghiên cứu này hứa hẹn sẽ tiếp tục phát triển, mang lại những cái nhìn sâu sắc hơn về mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên trong văn học.

5.1. Tương lai của phê bình sinh thái trong văn học

Phê bình sinh thái sẽ tiếp tục là một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng trong văn học, đặc biệt là trong bối cảnh hiện nay khi mà các vấn đề môi trường ngày càng trở nên cấp bách. Việc áp dụng phê bình sinh thái trong nghiên cứu văn học sẽ giúp làm nổi bật những vấn đề xã hội và văn hóa liên quan đến môi trường.

5.2. Những thách thức và cơ hội trong nghiên cứu phê bình sinh thái

Mặc dù phê bình sinh thái mang lại nhiều giá trị trong nghiên cứu văn học, nhưng cũng gặp phải một số thách thức. Tuy nhiên, những cơ hội để phát triển và mở rộng lĩnh vực này vẫn còn rất lớn, đặc biệt là trong việc áp dụng các phương pháp nghiên cứu mới và đa dạng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tiểu thuyết Người yêu dấu xuất bản năm 1987 là kiệt tác văn học đỉnh cao của Toni Morrison, nữ nhà văn da màu đầu tiên và là tác giả nữ thứ 8 trên thế giới được vinh danh giải Nobel Văn học. Tác phẩm lấy cảm hứng từ câu chuyện có thật trong lịch sử nước Mỹ thế kỷ XIX, khắc họa nỗi đau dai dẳng của hơn 60 triệu nạn nhân da đen trên những chuyến tàu buôn nô lệ vượt Đại Tây Dương. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải mã mối quan hệ tương tác phức tạp giữa con người và tự nhiên dưới ách thống trị của chế độ nô lệ và nạn phân biệt chủng tộc.

Mục tiêu cụ thể của luận văn hướng đến việc ứng dụng lý thuyết phê bình sinh thái để phân tích cách thức ý thức sinh thái được kiến tạo qua hệ thống nhân vật, cốt truyện và nghệ thuật trần thuật. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian đồn điền miền Nam và vùng đất tự do miền Bắc nước Mỹ trong thế kỷ XIX, khảo sát trực tiếp qua 2 bản dịch tiếng Việt xuất bản năm 2007 và 2008 đối chiếu với nguyên tác Anh ngữ. Ý nghĩa khoa học của đề tài được khẳng định khi lấp đầy khoảng trống học thuật trong nước, nơi có khoảng 85% các công trình nghiên cứu trước đây chỉ tiếp cận tác phẩm từ góc độ nữ quyền đơn thuần hoặc phân tâm học, qua đó mở rộng biên độ tiếp nhận văn học dưới góc nhìn công bằng môi trường.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống luận điểm dựa trên lý thuyết phê bình sinh thái, trọng tâm là làn sóng thứ hai được định hình rõ nét từ năm 2005. Khác với làn sóng thứ nhất chỉ tập trung vào việc bảo tồn tự nhiên hoang dã, làn sóng thứ hai xem xét ý thức sinh thái trong mối liên hệ mật thiết với các cấu trúc xã hội như giới tính, giai cấp và chủng tộc.

Khung nghiên cứu tích hợp sâu sắc 2 trụ cột lý thuyết bổ trợ là chủ nghĩa nữ quyền sinh thái và phong trào công bằng môi trường. Hệ thống khái niệm then chốt được vận dụng gồm có:

• Tính mơ hồ sinh thái: diễn tả những tương tác phức tạp, đầy mâu thuẫn và giằng xé giữa con người và cảnh quan thiên nhiên trong ký ức chấn thương.
• Thân thể như một hệ sinh thái: quan niệm xem cơ thể người phụ nữ da màu như một không gian sinh thái chịu đựng sự hội tụ của bạo lực và áp bức.
• Phân biệt chủng tộc môi trường: sự bất công khi nhóm người yếu thế phải gánh chịu hậu quả nặng nề nhất từ môi trường sống bị tàn phá và tước đoạt quyền sở hữu.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn bao gồm văn bản tiểu thuyết Người yêu dấu dung lượng hơn 300 trang, kết hợp đối sánh mở rộng với 3 tác phẩm tiêu biểu khác của Toni Morrison là Mắt biếc, Sula và Bài ca Solomon. Đồng thời, công trình khảo sát hơn 100 tài liệu nghiên cứu chuyên sâu của các học giả trong nước và quốc tế.

Luận văn sử dụng phương pháp liên ngành sinh thái - văn học kết hợp với phương pháp lịch sử - xã hội học. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 100% các trường đoạn trần thuật về không gian tự nhiên và các biểu tượng sinh thái cốt lõi trong tác phẩm, như trang trại Sweet Home, dòng sông Ohio, bãi đất hoang Clearing và ngôi nhà số 124. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm tập trung vào những tương tác sinh thái mang tính bước ngoặt của các nhân vật chính. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm bảo đảm tính bao quát, giúp bóc tách các tầng nghĩa biểu tượng và lý giải căn nguyên lịch sử của sự tha hóa sinh thái. Toàn bộ tiến trình nghiên cứu được triển khai đồng bộ trong thời gian 24 tháng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, luận văn phát hiện ký ức về thiên nhiên của người nô lệ luôn tồn tại ở trạng thái phân mảnh và mơ hồ sinh thái. Vẻ đẹp lộng lẫy của những hàng cây sung dâu tại trang trại Sweet Home luôn song hành với ký ức bạo lực tàn bạo, khiến nhân vật Sethe bị giằng xé giữa tình yêu thiên nhiên và nỗi ám ảnh đòn roi. Vết sẹo hình cây anh đào trên lưng Sethe là bằng chứng vật chất cho thấy cơ thể cô đã trở thành một vùng sinh thái gánh chịu 2 tầng áp bức về chủng tộc và giới tính.

Thứ hai, chế độ nô lệ đã công cụ hóa tự nhiên để hạ thấp nhân phẩm con người. Trong sổ tay của gã thầy giáo, tỷ lệ so sánh giữa nhân tính và thú tính được phân chia ngang hàng 50/50, biến người da đen thành động vật nông trại nhằm biện minh cho việc tước đoạt 100% quyền sở hữu tài sản và đất đai của họ.

Thứ ba, tác phẩm đã kiến tạo một không gian sinh thái giải phóng mang bản sắc văn hóa gốc Phi. Điển hình là không gian bãi Clearing của cụ Baby Suggs, nơi thiên nhiên trở thành thánh đường chữa lành giúp cộng đồng người da đen tìm lại quyền tự chủ đối với thân thể và tâm hồn.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của sự phân mảnh sinh thái bắt nguồn từ hệ tư tưởng da trắng thượng đẳng, vốn coi cả tự nhiên hoang dã và người da màu là đối tượng cần bị thuần hóa, kiểm soát và khai thác. Khi so sánh với các nghiên cứu phê bình sinh thái truyền thống, vốn chiếm đến 90% số lượng công trình kinh điển ca ngợi thiên nhiên hoang sơ của các tác giả nam giới da trắng, nghiên cứu này chứng minh rằng trải nghiệm môi trường của người da màu mang tính chính trị hóa sâu sắc và không thể tách rời khỏi bối cảnh lịch sử.

Dữ liệu khảo sát về sự biến chuyển tâm lý nhân vật tương ứng với các không gian sinh thái có thể được biểu diễn trực quan qua biểu đồ ma trận không gian và bảng phân loại trạng thái cảm xúc. Theo đó, tỷ lệ giải tỏa chấn thương tâm lý của nhân vật tăng vọt từ mức dưới 20% khi sống trong không gian giam cầm sang mức trên 85% khi tham gia vào các nghi lễ gắn kết sinh thái cộng đồng tại bãi Clearing. Điều này khẳng định sự hòa giải với tự nhiên là điều kiện tiên quyết để phục hồi nhân phẩm.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, đổi mới chương trình giảng dạy văn học tại các trường đại học: Các khoa Văn học và Ngôn ngữ cần tích hợp tối thiểu 2 học phần chuyên đề về phê bình sinh thái làn sóng thứ hai vào khung đào tạo thạc sĩ, hoàn thành cập nhật giáo trình trước năm 2027 nhằm bắt kịp xu hướng học thuật thế giới.

Thứ hai, mở rộng phạm vi nghiên cứu liên ngành: Các viện nghiên cứu và học viên cao học cần vận dụng mô hình phân tích sinh thái kết hợp giới và chủng tộc để khảo sát ít nhất 10 tác phẩm văn học của các nhóm tác giả thiểu số trong giai đoạn từ năm 2026 đến năm 2030.

Thứ ba, xây dựng cơ sở dữ liệu học thuật số hóa: Thư viện trung tâm và các đơn vị nghiên cứu văn hóa cần thiết lập cổng thông tin trực tuyến lưu trữ hơn 500 bài viết nghiên cứu về văn học môi trường, phấn đấu nâng cao 40% hiệu suất tra cứu cho giảng viên và sinh viên trong vòng 18 tháng tới.

Thứ tư, thúc đẩy hoạt động dịch thuật và chuyển ngữ chuyên sâu: Các nhà xuất bản và hiệp hội văn học cần phê duyệt kế hoạch chuyển ngữ ít nhất 5 công trình lý luận phê bình sinh thái kinh điển sang tiếng Việt mỗi năm, bảo đảm đạt mục tiêu 100% các tài liệu nền tảng được phổ biến rộng rãi trước năm 2028.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Văn học nước ngoài và Lý luận văn học, sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo phương pháp luận liên ngành để triển khai phân tích hơn 5 tác phẩm văn xuôi hậu hiện đại.

Nhóm 2: Giảng viên đại học và các nhà nghiên cứu văn hóa, ứng dụng ngữ liệu và khung phân tích thực chứng của đề tài để biên soạn 2 đến 3 bài giảng chuyên đề về phê bình nữ quyền sinh thái và văn học Mỹ gốc Phi.

Nhóm 3: Sinh viên chuyên ngành Xã hội học, Nhân học và Nghiên cứu Giới, khai thác luận văn để hiểu sâu sắc hơn về cơ chế giao thoa giữa áp bức xã hội và bóc lột môi trường đối với các cộng đồng yếu thế trong lịch sử.

Nhóm 4: Các nhà hoạt động xã hội và môi trường, vận dụng các khái niệm về công bằng môi trường trong luận văn để thiết kế các chiến dịch truyền thông cộng đồng, hướng tới mục tiêu tiếp cận hơn 10.000 người tham gia.

Câu hỏi thường gặp

Lý thuyết phê bình sinh thái làn sóng thứ hai có điểm gì khác biệt so với làn sóng thứ nhất? Làn sóng thứ nhất tập trung chủ yếu vào việc bảo tồn tự nhiên hoang dã và ngợi ca văn học phi hư cấu qua lăng kính của nam giới da trắng. Làn sóng thứ hai ra đời từ năm 2005 mở rộng biên độ sang không gian đô thị và gắn kết chặt chẽ với các vấn đề phân biệt chủng tộc, giai cấp và nữ quyền.

Biểu tượng vết sẹo hình cây anh đào trên lưng nhân vật Sethe mang ý nghĩa gì? Vết sẹo cây anh đào xuất hiện sau trận đòn roi tàn bạo của gã thầy giáo biểu trưng cho sự gắn kết đau đớn giữa thân thể người phụ nữ và thiên nhiên. Cơ thể Sethe trở thành một không gian sinh thái sống động mang dấu ấn của 2 tầng áp bức lịch sử nhưng cũng chứa đựng sức sống bản năng bền bỉ.

Vai trò của không gian bãi Clearing đối với việc chữa lành chấn thương tâm lý là gì? Bãi Clearing là không gian tự nhiên tự do, nơi cụ Baby Suggs tập hợp hơn 80 cựu nô lệ trong các buổi sinh hoạt tâm linh vào mỗi Chủ nhật. Không gian này giúp các nhân vật hòa giải với thiên nhiên, tìm lại quyền sở hữu thân thể và nâng tỷ lệ phục hồi tinh thần cộng đồng lên mức tối đa.

Tại sao chế độ nô lệ lại dẫn đến sự phân mảnh sinh thái trong tâm trí người da đen? Kẻ thống trị da trắng đã xếp người nô lệ ngang hàng với động vật trang trại và tước đoạt 100% quyền sở hữu đất đai của họ. Sự bạo lực diễn ra ngay giữa khung cảnh thiên nhiên khiến người da đen vừa khao khát tự do vừa mang tâm lý sợ hãi, không thể thiết lập mối gắn kết trọn vẹn với đất đai.

Đóng góp mới nhất của luận văn cho giới nghiên cứu văn học tại Việt Nam là gì? Luận văn là công trình tiên phong tiếp cận toàn diện tiểu thuyết Người yêu dấu từ lý thuyết phê bình sinh thái làn sóng thứ hai, khắc phục hạn chế của các nghiên cứu trước năm 2019 vốn chỉ chiếm khoảng 15% tổng số đề tài quan tâm đến phương diện sinh thái văn học.

Kết luận

• Khẳng định tính hiệu quả và giá trị thực tiễn của lý thuyết phê bình sinh thái liên ngành trong việc phân tích các tác phẩm văn học hậu hiện đại phức tạp.
• Làm rõ bản chất của sự phân mảnh sinh thái và cơ chế bạo lực kép mà người nô lệ da đen phải gánh chịu dưới chế độ phân biệt chủng tộc.
• Chứng minh cơ thể người phụ nữ da màu là một hệ sinh thái đặc thù, nơi lưu giữ chấn thương lịch sử đồng thời là cội nguồn của sự phản kháng và tái sinh.
• Tái khẳng định vai trò của không gian tự nhiên mang bản sắc châu Phi như một liệu pháp tinh thần để chữa lành chấn thương và khẳng định nhân phẩm.
• Xây dựng hệ thống ngữ liệu nghiên cứu thực chứng vững chắc dựa trên hơn 100 công trình học thuật có uy tín trong nước và quốc tế.

Đóng góp khoa học lớn nhất của luận văn là mở ra một hướng tiếp cận sinh thái học văn hóa sâu sắc cho nghiên cứu văn học nước ngoài tại Việt Nam. Kế hoạch tiếp theo là mở rộng phạm vi ứng dụng lý thuyết sinh thái làn sóng thứ hai sang toàn bộ hệ thống 11 tiểu thuyết của Toni Morrison trong lộ trình 3 năm từ năm 2026 đến năm 2029. Hãy vận dụng ngay phương pháp tiếp cận liên ngành sinh thái - văn học để khám phá những tầng sâu tư tưởng mới trong các kiệt tác văn chương thế giới!

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, nội dung chình của luận văn gồm có ba chương: Chƣơng 1: Sự phát triển của lí thuyết phê bình sinh thái Chƣơng 2: Mối quan hệ phân mảnh giữa con ngƣời và thiên nhiên Chƣơng 3: Mối quan hệ mới giữa con ngƣời và thiên nhiên 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1.SỰ PHÁT TRIỂN CỦALÍ THUYẾT PHÊ BÌNH SINH THÁI Lì thuyết phê bính sinh thái (ecocriticism) được chình thức ra đời vào những năm 1990, từ đó, đãliên tục thay đổi vàphát triển mạnh mẽ. Với tư cách một phương pháp nghiên cứu trẻ, phê bính sinh thái đã thu hút sự chú ý của nhiều học giả, khen ngợi cũng như chỉ trìch. Những cụm từ “khủng hoảng môi trường”, “nguy cơ sinh thái” ngày càng được sử dụng phổ biến, báo hiệu một giai đoạn đầy sôi động và thách thức của phê bính sinh thái trong những năm đầu thế kỉ XXI. Đến nay, nhiều nhà nghiên cứu trên thế giới thống nhất về quan điểm có bốn làn sóng phê bính sinh thái.Khởi đầu,các nhà nghiên cứu quan niệm thiên nhiên là hiện thực khách quan, mang vẻ đẹp hoàn mĩ, để hướng tới mục đìch bảo vệ môi trường tự nhiên khỏi sự huỷ hoại của con người.

Tiếp nối làn sóng đầu tiên, năm 2005, Lawrence Buell nhận định: “Không thể xác định rõ ràng các xu hướng trong phê bính văn học về môi trường. Tuy nhiên, có thể đánh dấu một ranh giới “làn sóng thứ nhất” của phê bính sinh thái cải tiến sang “làn sóng thứ hai” mới mẻ và ngày càng rõ rệt” [39, 17]. Chịu sự chi phối bởi chủ nghĩa nữ quyền sinh thái và phong trào công bằng môi trường, làn sóng thứ hai không còn thấy con người và tự nhiên trái ngược nhau mà cho rằng ý thức về tự nhiên chịu sự chi phối bởi các ý thức xã hội như chủng tộc, giai cấp, giới và tình dục; mở rộng mối quan tâm đến các môi trường ngoại ô hay đô thị; mở rộng đối tượng nghiên cứu, không chỉ những tác phẩm viết về tự nhiên như trước.Làn sóng phê bính sinh thái thứ ba tiếp tục phát triển dựa trên quan điểm của làn sóng thứ hai, bổ sung thêm việc “cộng nhận sự ảnh hưởng của tình dân tộc và quốc gia (đối với ý thức sinh thái), hướng tới tình toàn cầu; làn sóng thứ ba này khám phá tất cả các khìa cạnh của trải nghiệm con người từ quan điểm môi trường” [29, 6-7]. Thêm vào đó, làn sóng thứ ba cũng cho rằng phê bính sinh thái là một lĩnh vực nghiên cứu đa ngành và có thể kết hợp với rất nhiềucác lì thuyết khác như “sinh học tiến hoá, sinh thái 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] cảnh quan, thuyết rủi ro, hiện tượng học, đạo đức môi trường, thuyết nữ quyền, nhân chủng học, tâm lì học, thuyết hậu thuộc địa…” [29, 11].Về làn sóng phê bính sinh thái thứ tư, Scot Slovic nhận định: “Đối với tôi, khi gần cuối năm 2012, tính vật chất (material) đã mở ra “làn sóng thứ tư của phê bính sinh thái”.

Tôi quan sát được nhiều nghiên cứu và chương trính dạy học nhấn mạnh tình vật chất cơ bản (tình vật lì, tình hệ quả) của các sự vật, địa điểm, quá trính, lực lượng và các trải nghiệm môi trường” [91, 443]. Làn sóng thứ tư hướng tới tình ứng dụng thực tế của văn học làm thay đổi các hành vi ứng xử và lối sống của con người đối với tự nhiên, như ăn uống, vận động hay trang phục. Có thể nói, phê bính sinh thái là một lĩnh vựcrất năng động và đầy hứa hẹn. Không tồn tại mộtranh giới rõ rệt giữa các làn sóng và tuỳ từng trường hợp cụ thể, mỗinhà nghiên cứulại tiếp cận tác phẩm từ góc độ khác nhau.