Luận văn về phê bình sinh thái và ứng dụng của nó ở Việt Nam

Khám phá luận văn về sinh thái Vy Anh, phân tích các khía cạnh môi trường và tầm quan trọng của bảo tồn sinh thái trong nghiên cứu hiện nay.

• Đề tài: Luận Văn Pb Sinh Thái Vy Anh Bản Test

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ THUYẾT VỀ PHÊ BÌNH SINH THÁI VÀ KHÁI LƯỢC VỀ THƠ CỦA TRẦN ĐĂNG KHOA
• 1.1. Ý thức sinh thái của trẻ em trong “Góc sân và khoảng trời” của Trần Đăng Khoa
• 1.2. Ngôn ngữ và biểu tượng sinh thái của trẻ em trong thơ Trần Đăng Khoa
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Tổng quan về luận văn phê bình sinh thái và Ô nhiễm môi trường

Luận văn này tập trung vào việc nghiên cứu phê bình sinh thái trong bối cảnh ô nhiễm môi trường hiện nay. Ô nhiễm môi trường đã trở thành một trong những vấn đề cấp bách nhất, ảnh hưởng đến sức khỏe con người và sự tồn tại của các hệ sinh thái. Việc hiểu rõ mối quan hệ giữa văn học và môi trường là cần thiết để nâng cao nhận thức về bảo vệ thiên nhiên.

1.1. Khái niệm phê bình sinh thái và tầm quan trọng của nó

Phê bình sinh thái là một lĩnh vực nghiên cứu văn học nhằm phân tích mối quan hệ giữa văn học và môi trường. Nó giúp người đọc nhận thức rõ hơn về sinh thái học và bảo vệ môi trường.

1.2. Tình hình ô nhiễm môi trường hiện nay

Ô nhiễm môi trường đang gia tăng với tốc độ nhanh chóng, gây ra nhiều vấn đề nghiêm trọng như biến đổi khí hậu và suy giảm đa dạng sinh học. Các hiện tượng như bão lũ, hạn hán ngày càng trở nên phổ biến.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu phê bình sinh thái

Nghiên cứu phê bình sinh thái tại Việt Nam gặp nhiều thách thức, từ việc thiếu tài liệu đến sự chưa phổ biến của khái niệm này trong giới văn học. Điều này đòi hỏi các nhà nghiên cứu phải tìm kiếm và phát triển các phương pháp mới để tiếp cận vấn đề.

2.1. Thiếu tài liệu và nguồn thông tin

Nhiều tài liệu về phê bình sinh thái vẫn chưa được dịch hoặc công bố rộng rãi, gây khó khăn cho việc nghiên cứu và áp dụng trong văn học Việt Nam.

2.2. Nhận thức của cộng đồng về sinh thái

Nhận thức của cộng đồng về bảo vệ môi trường còn hạn chế, dẫn đến việc các tác phẩm văn học chưa được khai thác đúng mức trong việc nâng cao ý thức sinh thái.

III. Phương pháp nghiên cứu phê bình sinh thái hiệu quả

Để nghiên cứu phê bình sinh thái, cần áp dụng các phương pháp đa dạng như phân tích văn bản, so sánh và khảo sát thực địa. Những phương pháp này giúp làm rõ mối quan hệ giữa văn học và môi trường.

3.1. Phân tích văn bản từ góc nhìn sinh thái

Phân tích các tác phẩm văn học dưới góc nhìn sinh thái giúp làm nổi bật các vấn đề môi trường và mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên.

3.2. So sánh với các tác phẩm quốc tế

So sánh các tác phẩm văn học Việt Nam với các tác phẩm quốc tế giúp nhận diện các xu hướng và đặc điểm riêng trong phê bình sinh thái.

IV. Ứng dụng thực tiễn của phê bình sinh thái trong văn học

Nghiên cứu phê bình sinh thái không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho thế hệ trẻ. Các tác phẩm văn học có thể trở thành công cụ mạnh mẽ trong việc nâng cao nhận thức về sinh thái.

4.1. Giáo dục ý thức sinh thái cho trẻ em

Các tác phẩm văn học thiếu nhi có thể giúp trẻ em hình thành ý thức bảo vệ thiên nhiên từ sớm, tạo ra những thế hệ có trách nhiệm với môi trường.

4.2. Tác động của văn học đến nhận thức cộng đồng

Văn học có thể tác động mạnh mẽ đến nhận thức của cộng đồng về bảo vệ môi trường, khuyến khích hành động tích cực trong việc bảo vệ thiên nhiên.

V. Kết luận và tương lai của phê bình sinh thái tại Việt Nam

Phê bình sinh thái đang dần trở thành một lĩnh vực quan trọng trong nghiên cứu văn học tại Việt Nam. Tương lai của nó phụ thuộc vào sự phát triển của nhận thức cộng đồng và sự hỗ trợ từ các nhà nghiên cứu.

5.1. Tăng cường nghiên cứu và ứng dụng

Cần có nhiều nghiên cứu hơn về phê bình sinh thái để nâng cao nhận thức và ứng dụng trong văn học Việt Nam.

5.2. Hướng tới một tương lai bền vững

Phê bình sinh thái có thể góp phần vào việc xây dựng một tương lai bền vững, nơi con người sống hòa hợp với thiên nhiên.

Nội dung chính

Nghiên Cứu Phê Bình Sinh Thái Trong Văn Học Thiếu Nhi: Khảo Sát Tập Thơ "Góc Sân Và Khoảng Trời" Của Trần Đăng Khoa

---

Tóm tắt nghiên cứu (200-250 từ)

• Câu hỏi nghiên cứu chính: Lý thuyết phê bình sinh thái (Ecocriticism) giải mã mối quan hệ giữa trẻ em và tự nhiên như thế nào trong mảng văn học thiếu nhi Việt Nam, cụ thể qua tập thơ tiêu biểu Góc sân và khoảng trời của thần đồng thi ca Trần Đăng Khoa?
• Phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu áp dụng góc nhìn liên ngành kết hợp giữa văn học và sinh thái học văn hóa, vận dụng thi pháp học hiện đại, phương pháp phê bình sinh thái, so sánh văn hóa và khảo sát định lượng - phân loại cấu trúc sinh thái trên toàn bộ 100 tác phẩm thuộc tập thơ Góc sân và khoảng trời (NXB Mỹ thuật, 2016).
• Phát hiện cốt lõi: Nghiên cứu chỉ ra rằng thế giới thơ thiếu nhi của Trần Đăng Khoa đã sớm vượt thoát khỏi quan niệm nhân loại trung tâm luận (Anthropocentrism) để hòa nhập vào quan niệm trái đất là trung tâm (Biocentrism/Earth-centered approach). Thế giới tự nhiên hiện lên vừa là bạn bè, vừa là không gian sinh tồn - lao động - nuôi dưỡng tâm hồn; đồng thời khảo sát định lượng xác lập một cảnh quan âm thanh sinh thái (Soundscape) độc đáo (chiếm 33% số bài thơ) và cảm quan phản kháng trước sự tàn phá môi sinh của chiến tranh.
• Ý nghĩa thực tiễn: Công trình mở ra hướng tiếp cận mới trong việc nghiên cứu văn học thiếu nhi Việt Nam, đồng thời cung cấp cơ sở lý luận và ngữ liệu phong phú cho giáo dục sinh thái, hình thành đạo đức và lối sống xanh cho thế hệ trẻ từ trường học.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (300-350 từ)

Thực trạng nhận thức và cuộc khủng hoảng môi trường toàn cầu

Thế giới trong thế kỷ 21 đang đối diện với những biến động nghiêm trọng của biến đổi khí hậu, hiệu ứng nhà kính, sự suy giảm đa dạng sinh học và ô nhiễm môi trường trên diện rộng. Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của hiện tượng cực đoan này. Căn nguyên sâu xa của cuộc khủng hoảng sinh thái không đơn thuần bắt nguồn từ khoa học kỹ thuật, mà nằm ở hệ thống văn hóa tư tưởng: thái độ ngạo mạn coi "con người là trung tâm của vũ trụ", khai thác và tận diệt tự nhiên phục vụ lòng tham vô độ của con người.

Xu hướng phát triển của Phê bình sinh thái (Ecocriticism)

Phê bình sinh thái ra đời từ những năm 70 và phát triển mạnh mẽ vào giữa thập niên 90 của thế kỷ 20 tại Mỹ và Tây Âu với các công trình kinh điển của Cheryll Glotfelty, Lawrence Buell, Scott Slovic. Tại Việt Nam, từ năm 2013 đến nay, khuynh hướng này ngày càng được giới học giả quan tâm sâu sắc thông qua các nghiên cứu của Đỗ Văn Hiểu, Nguyễn Thị Tịnh Thy, Trần Thị Ánh Nguyệt, Bùi Thị Thu Thủy... nhằm tìm kiếm tiếng nói văn chương hồi đáp lại lời kêu cứu của Mẹ Thiên Nhiên.

Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap) và tính thời sự

Dù tập thơ Góc sân và khoảng trời của Trần Đăng Khoa đã được xuất bản từ năm 1968, tái bản hơn 150 lần và có hàng chục luận văn, luận án nghiên cứu dưới góc độ thi pháp, phong cách học hay tâm lý học sáng tạo trẻ em, nhưng chưa từng có công trình chuyên sâu nào tiếp cận tập thơ này một cách hệ thống dưới góc nhìn phê bình sinh thái. Nghiên cứu đề tài này không chỉ lấp đầy khoảng trống học thuật mà còn mang tính thời sự bức thiết: khai phóng tiềm năng của văn học thiếu nhi trong việc xây dựng "ý thức sinh thái", ươm mầm lối sống tôn trọng và chở che thiên nhiên cho các thế hệ tương lai.

---

Methodology và approach (350-400 từ)

Thiết kế nghiên cứu (Research Design)

Nghiên cứu được thiết kế theo mô hình định tính chuyên sâu kết hợp định lượng khảo sát văn bản (mixed-method textual survey), dựa trên nền tảng khung lý thuyết phê bình sinh thái chỉnh thể (Ecocritical holistic theory) của Cheryll Glotfelty, Lawrence Buell và Vương Nặc.

Nguồn dữ liệu và ngữ liệu khảo sát

• Ngữ liệu cốt lõi: 100 tác phẩm thơ nằm trong tập Góc sân và khoảng trời (Trần Đăng Khoa, NXB Mỹ thuật, 2016).
• Ngữ liệu so sánh: Các tập thơ thiếu nhi cùng thời kỳ kháng chiến chống Mỹ như sáng tác của Võ Quảng (Măng tre), Phạm Hổ (Chú bò tìm bạn), Tú Mỡ (Ông và cháu)... cùng hệ thống hơn 30 công trình khóa luận, luận văn, luận án nghiên cứu về Trần Đăng Khoa.

Khung phương pháp nghiên cứu liên ngành:

Các kỹ thuật phân tích chuyên sâu

1. Phương pháp tiếp cận thi pháp học sinh thái (Ecopoetics): Nhận diện cấu trúc nghệ thuật, giọng điệu, hệ thống thi ảnh, màu sắc sinh thái và cách thức nhà thơ nhỏ tuổi tạo lập thế giới vạn vật sống động.
2. Phương pháp phê bình văn hóa (Cultural Ecocriticism): Bản chất của phê bình sinh thái là phê bình văn hóa; phương pháp này giúp kiến giải căn nguyên tư tưởng, truy tìm cảm quan văn hóa nông nghiệp đồng bằng Bắc Bộ trong cách đối xử hòa ái với thiên nhiên.
3. Phương pháp khảo sát văn bản và phân loại cảnh quan âm thanh (Acoustic Ecology): Phân chia 100 bài thơ theo các trường sinh thái cụ thể, định lượng tần suất xuất hiện của thanh âm muôn loài (động vật, cây cỏ, hiện tượng tự nhiên, công cụ đời sống, tiếng bom đạn).
4. Phương pháp liên ngành (Interdisciplinary Approach): Vận dụng tri thức sinh thái học, xã hội học môi trường và đạo đức học sinh thái để lý giải tính bền vững trong thế giới quan trẻ thơ.

Độ giá trị và độ tin cậy (Validity & Reliability)

Tính khoa học và độ tin cậy của nghiên cứu được đảm bảo thông qua việc khảo sát toàn diện 100% ngữ liệu tác phẩm trong văn bản chính thống, đối chiếu chéo các định nghĩa quốc tế và trong nước về phê bình sinh thái, đảm bảo tính khách quan và nhất quán trong thao tác phân tích văn bản.

---

Phát hiện chính (400-450 từ)

                            BỐN PHÁT HIỆN TRỌNG TÂM

1. Giải cấu trúc tư duy "Nhân loại trung tâm luận" – Thiết lập quan hệ bạn bè bình đẳng

Qua lăng kính trẻ thơ của Trần Đăng Khoa, vạn vật không phải là đối tượng để con người thống trị, khai thác hay chiếm đoạt. Thế giới tự nhiên hiện lên với tư cách là những người bạn bình đẳng, có linh hồn và đời sống riêng:

• Cây dừa biết "Dang tay đón gió, gật đầu gọi trăng", quả dừa như "đàn lợn con nằm trên cao".
• Đại từ nhân xưng dân dã "mày – tao" xuất hiện dày đặc khi trò chuyện cùng chú chó Vàng, con gà mái, con mèo khoang, con trâu đen... thể hiện sự xóa nhòa ranh giới tôn ti giữa người và động vật, đạt đến tinh thần bình đẳng sinh thái nguyên sơ.

2. Thiên nhiên là cội nguồn của thế giới trẻ thơ: Sân chơi, Lao động và Nuôi dưỡng tâm hồn

Hệ sinh thái làng quê Bắc Bộ không tách rời đời sống mà là cái nôi nuôi dưỡng toàn diện nhân cách của đứa trẻ:

• Không gian học tập và vui chơi: Góc sân nhỏ trở thành sân khấu để chơi "xỉa cá mè", "mèo đuổi chuột", nơi ươm mầm ước mơ mùa màng bội thu.
• Không gian lao động hòa nhập: Trẻ em lao động tự nguyện và tràn đầy niềm vui gắn kết với đất đai: kéo xe chở phân lót ruộng ("Mùi bùn đang ngấu/ Mùi phân đang hoai"), đào hố trồng cây bàng ven đường làng...
• Cội nguồn nuôi dưỡng lòng biết ơn: Cảm nhận sâu sắc sự hy sinh của thiên nhiên: cây bàng mùa đông "suốt mùa hè chịu nóng che mát các em chơi/ đến đêm đông giá lạnh lá còn cháy đỏ trời".

3. Bản đồ cảnh quan âm thanh sinh thái (Ecological Soundscape) đa dạng

Khảo sát định lượng trên 100 bài thơ cho thấy 33 bài thơ (chiếm 33%) miêu tả âm thanh tự nhiên:

• 19 bài tái hiện âm thanh loài vật: tiếng ếch kêu râm ran như "học bài", chim chích chòe nỉ non, gà gáy, chó sủa...
• 12 bài về hiện tượng tự nhiên: tiếng mưa rơi "ù ù như xay lúa/ lộp bộp lộp bộp", tiếng sấm, gió chuyển mùa.
• 05 bài về thanh âm cây cối: tiếng lá dừa múa reo, đặc biệt là đỉnh cao nghệ thuật ẩn dụ chuyển đổi cảm giác trong Đêm Côn Sơn: "Ngoài thềm rơi cái lá đa/ Tiếng rơi rất mỏng như là rơi nghiêng".
• 05 bài về âm thanh tuổi thơ dân dã: tiếng sáo diều vang vọng "uốn cong tre làng".

4. Đạo đức sinh thái và tiếng nói phản kháng chiến tranh hủy diệt

Thơ thiếu nhi Trần Đăng Khoa ghi dấu vết thương sinh thái do chiến tranh gây ra. Tiếng bom Mỹ không chỉ đe dọa con người mà còn hủy diệt sinh thái muôn loài: chú chó Vàng hoảng sợ bỏ chạy mất tích (Sao không về Vàng ơi), gà mẹ lạc giọng tìm đàn con bị bom vùi trong đất (Nói với con gà mái). Sự thấu cảm nỗi đau của muôn loài đã chuyển hóa thành thái độ phản kháng chiến tranh bảo vệ sự sống xanh.

---

Đóng góp khoa học (250-300 từ)

                            ĐÓNG GÓP KHOA HỌC

• Về mặt lý luận văn học: Nghiên cứu tiên phong khẳng định tiềm năng to lớn của phê bình sinh thái khi ứng dụng vào mảng văn học thiếu nhi Việt Nam. Công trình chứng minh rằng tinh thần sinh thái không nhất thiết phải đến từ lý thuyết nhập khẩu phương Tây mà đã nội sinh tự nhiên, vô thức trong tâm hồn thuần khiết của trẻ em Việt Nam.
• Về mặt phương pháp luận: Kết hợp nhuần nhuyễn giữa phương pháp phê bình văn hóa với việc định lượng khảo sát cảnh quan âm thanh (Acoustic Ecology), tạo tiền đề phương pháp luận cho các nghiên cứu tiếp theo về thơ ca sinh thái.
• Về mặt ứng dụng thực tiễn và giáo dục: Đề xuất một giải pháp "xanh hóa" giáo dục: dùng văn học thiếu nhi làm phương tiện truyền thông giáo dục môi trường hiệu quả nhất. Đưa các tác phẩm giàu cảm quan sinh thái vào chương trình Ngữ văn giúp bồi dưỡng nhân cách, tình yêu vạn vật và trách nhiệm bảo vệ hành tinh xanh cho học sinh ngay từ bậc mầm non và tiểu học.

---

Đối tượng quan tâm (200-250 từ)

• Giới nghiên cứu học thuật và phê bình văn học: Các nhà nghiên cứu lý luận, nghiên cứu sinh, học viên cao học ngành Văn học Việt Nam, Văn học so sánh và Sinh thái học văn hóa đang tìm kiếm hướng tiếp cận mới mẻ và khung lý thuyết ứng dụng thực tiễn.
• Giáo viên Ngữ văn và các nhà sư phạm: Đội ngũ giáo viên phổ thông, giảng viên đại học cần phương pháp giảng dạy tích hợp liên môn (Văn học – Giáo dục môi trường – Kỹ năng sống) để khơi gợi hứng thú đọc hiểu văn bản cho học sinh.
• Tác giả sáng tác và các nhà xuất bản sách thiếu nhi: Nhà văn, nhà thơ, biên tập viên xuất bản có thêm góc nhìn về nhu cầu xây dựng "dòng văn học xanh", kiến tạo những câu chuyện và vần thơ nuôi dưỡng đạo đức sinh thái cho thế hệ trẻ.
• Các nhà hoạch định chính sách giáo dục và môi trường: Tham khảo dữ liệu để tích hợp nội dung bảo vệ môi trường vào chương trình đổi mới sách giáo khoa và các hoạt động trải nghiệm thực tế học đường.

---

FAQ (Câu hỏi thường gặp) (250-300 từ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của nghiên cứu này là gì?

Nghiên cứu chứng minh rằng tập thơ Góc sân và khoảng trời chứa đựng cảm thức sinh thái chỉnh thể nguyên sơ, nơi ranh giới thống trị giữa con người và tự nhiên bị xóa bỏ hoàn toàn, thay thế bằng mối quan hệ bạn bè, tri kỷ và tương sinh bình đẳng.

2. Phương pháp tiếp cận của nghiên cứu có gì đặc biệt?

Nghiên cứu kết hợp liên ngành giữa Thi pháp học sinh thái và Khảo sát định lượng cảnh quan âm thanh (Acoustic Ecology) trên 100 tác phẩm, chỉ ra cấu trúc thanh âm độc đáo của hệ sinh thái làng quê Bắc Bộ – điều mà các nghiên cứu trước đây chưa từng thực hiện.

3. Kết quả nghiên cứu có thể tổng quát hóa (generalize) cho các tác giả khác không?

Có. Khung phân tích phê bình sinh thái trong nghiên cứu này hoàn toàn có thể áp dụng mở rộng cho toàn bộ mảng văn học thiếu nhi Việt Nam (như thơ Phạm Hổ, Võ Quảng, văn xuôi Đoàn Giỏi, Tô Hoài, Nguyễn Ngọc Tư...).

4. Hướng đi tiếp theo (Next steps) của nhánh nghiên cứu này là gì?

Mở rộng khảo sát so sánh giữa văn học thiếu nhi Việt Nam thời kỳ chiến tranh và thời kỳ đương đại (hậu hiện đại, đô thị hóa) để thấy rõ sự biến chuyển trong nhận thức sinh thái của trẻ em trước các thách thức môi trường mới.

5. Ý nghĩa ứng dụng thực tiễn (Practical applications) lớn nhất là gì?

Ứng dụng trực tiếp vào giáo dục xanh học đường: sử dụng thơ ca thiếu nhi làm công cụ bồi đắp chỉ số thông minh sinh thái (Ecological Intelligence - EQ/Eco-IQ) cho trẻ em một cách tự nhiên, giàu cảm xúc và bền vững.

---

Kết luận (150 từ)

Nghiên cứu "Thơ Trần Đăng Khoa nhìn từ phê bình sinh thái" đã tái khẳng định giá trị trường tồn và đa diện của kiệt tác Góc sân và khoảng trời. Bằng việc giải mã bức tranh thiên nhiên, thế giới muôn loài và cảnh quan âm thanh qua lăng kính trái đất là trung tâm, công trình không chỉ làm phong phú thêm lý thuyết phê bình sinh thái tại Việt Nam mà còn gióng lên hồi chuông thức tỉnh về trách nhiệm bảo vệ môi sinh.

Trong bối cảnh khủng hoảng khí hậu toàn cầu hiện nay, việc đưa những giá trị văn chương sinh thái vào giáo dục thế hệ trẻ chính là nhịp cầu bền vững nhất để chữa lành mối quan hệ giữa con người và Mẹ Thiên Nhiên. Đã đến lúc các nhà nghiên cứu, nhà giáo dục và toàn xã hội cùng chung tay "xanh hóa" tư duy vì một tương lai phát triển hài hòa, nhân văn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề tìm hiểu sự phát triển về mặt lí luận của phê bình sinh thái trong bối cảnh nghiên cứu và sáng tác ở Việt Nam. Viện Văn học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tổ chức Hội thảo quốc tế với chủ đề Phê bình sinh thái: tiếng nói bản địa, tiếng nói toàn cầu vào ngày 14 tháng 12 năm 2017 tại Hà Nội đã thu hút được rất nhiều học giả trong nước và học giả nước ngoài tham gia. Cuốn Kỉ yếu Hội thảo quốc tế Phê bình sinh thái: 19 tiếng nói bản địa, tiếng nói toàn cầu (NXB Văn học, 2017) với gần 90 bài tham luận được in trong kỉ yếu đã giới thiệu một cách hệ thống về phê bình sinh thái (từ thuật ngữ, lịch sử phát triển cho đến các ứng dụng) với những mối bận tâm về xã hội, chính trị, lịch sử đã cho thấy sự quan tâm mạnh mẽ của giới nghiên cứu về phê bình sinh thái. Có thể nhận ra các bài viết tập trung phân tích những phương diện của sinh thái môi trường trong đa dạng các thể loại văn học (thơ, kịch, văn xuôi), các loại hình nghệ thuật (văn học, điện ảnh, âm nhạc), ở nhiều thời kì (dân gian, trung đại, hiện đại và đương đại).

Ngoài ra còn có các công trình nghiên cứu khác rất đáng chú ý như: Sáng tác và phê bình sinh thái - tiềm năng cần khai thác của văn học Việt Nam của Nguyễn Thị Tịnh Thy đăng trên http://vannghequandoi.vn/, 2014; Thiên nhiên trong truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư từ góc nhìn phê bình sinh thái của Trần Thị Ánh Nguyệt đăng trên tạp chí Phát triển Khoa học và Công nghệ, Đại học Quốc gia Hồ Chí Minh, 2014; Văn xuôi Nguyễn Ngọc Tư từ góc nhìn sinh thái của Nguyễn Thùy Trang đăng trên Tạp chí Khoa học Đại học Huế, 2015;…… Phê bình sinh thái mới chỉ thực sự được quan tâm ở Việt Nam trong khoảng chục năm trở lại đây do đó thành tựu nghiên cứu vẫn còn có nhiều hạn chế so với thành tựu nghiên cứu ở nước ngoài. Tuy số lượng các công trình nghiên cứu ở nước ta về phê bình sinh thái là chưa nhiều nhưng có thể nói đó là những công trình nghiên cứu khoa học nghiêm túc, công phu có hệ thống. Các công trình nghiên cứu này đã giới thiệu tương đối rõ nét về lý thuyết, nguồn gốc, sự phát triển và đã đem đến cho người đọc một cái nhìn vừa tổng thể vừa chi tiết về phê bình sinh thái. Bên cạnh đó còn làm rõ sự khác nhau về các quan niệm, quan điểm của các nhà nghiên cứu về phê bình sinh thái.

Theo Bùi Thị Thu Thủy: “Một loạt các công trình phê bình sinh thái ở Việt Nam xác định các mối bận tâm thuộc con người trong mối quan hệ với môi trường sinh thái: đó là vấn đề môi trường đô thị và khu vực cận đô thị trong các văn bản văn học thuộc tất cả các thể loại chứ không chỉ là văn học chuyên viết về thiên nhiên và sự hoang dã. Các học giả Việt Nam không còn nhìn nhận con người và 20 thiên nhiên đối lập nhau mà cho rằng con người là một bộ phận trong chu trình thiên nhiên, do đó, mọi sự biến đổi của đời sống con người sẽ tác động đến thiên nhiên. Hàm ẩn trong những luận điểm mang tính phản biện và phân tích về môi trường của các học giả Việt Nam qua các công trình, dường như là mối âu lo và nặng lòng về vấn đề bảo vệ môi trường tự nhiên trước sự hủy hoại của thiên nhiên do tác động của quá trình văn minh hóa”[ 0; tr32]. “Góc sân và khoảng trời” của Trần Đăng Khoa và lí thuyết phê bình sinh thái 1.

Trần Đăng Khoa – thần đồng thi ca Nhà thơ Trần Đăng Khoa là một trong những người được mệnh danh là “thần đồng thơ Việt Nam”. Ông đã biết làm thơ khi còn ở độ tuổi rất nhỏ những bài thơ đã toát nên vẻ hồn nhiên trong sáng nhưng vẫn mang một vẻ đẹp ý nghĩa vì lẽ đó mà thơ của ông luôn được độc giả đón nhận mọi người còn đặt cho ông thêm nhiều cái tên khác nhau như: nhà thơ của các em thiếu nhi, nhà thơ mục đồng… Để hiểu hết được phong cách và nguồn cảm hứng sản sinh ra một hồn thơ mộc mạng đồng quê như vậy thì nhóm nghiên cứu sẽ đi tìm hiểu khái quát về sự nghiệp sáng tác và con đường dẫn ông đến công trình sáng tạo “Góc sân và khoảng trời” một tuyệt tác văn chương làm thổn thức trái tim độc giả. Vài nét về tiểu sử, các giải thưởng đã được nhận Trần Đăng Khoa sinh ngày 24 tháng 4 năm 1958, quê làng Trực Trì, xã Quốc Tuấn, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương. Ông nhập ngũ và tham gia chiến đấu chống Mỹ ngày 26 tháng 2 năm 1975 khi đang học lớp 10 tại trường phổ thông cấp 3 Nam Sách.

Ông được biên chế vào đơn vị bộ đội thuộc Tiểu đoàn 691 Trung đoàn 2, Quân tăng cường Hải Hưng. Sau khi đất nước được thống nhất, ông được bổ sung về quân chủng hải quân. Sau đó để thực hiện ước mơ cầm bút của mình, ông theo học Trường Viết văn Nguyễn Du, với những thành tích nổi bật trong quá trình học tập nên ông được cử sang học tại Viện Văn học Thế giới M. Gorki thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Nga.

Tốt nghiệp khóa học trở về nước, ông làm biên tập viên 21 tại Tạp chí Văn nghệ quân đội. Từ tháng 6 năm 2004, thượng tá Quân đội nhân dân Việt Nam Trần Đăng Khoa chuyển sang công tác và đảm nhiệm chức vụ Phó Trưởng Ban Văn học Nghệ thuật rồi đến Trưởng Ban Văn học Nghệ thuật tại Đài tiếng nói Việt Nam. Năm 2008, ông được phân công làm Giám đốc đầu tiên của Hệ phát thanh có hình VOVTV thuộc Đài tiếng nói Việt Nam khi hệ này được thành lập. Đến năm 2011 ông chuyển sang đảm nhiệm cương vị Phó bí thư Đảng ủy Đài Tiếng nói Việt Nam VOV.

Từ năm 2020, ông được bầu làm Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam [13000]. Ông ba lần được tặng giải thưởng thơ của báo Thiếu niên Tiền phong các năm 1968; 1969; 1971. Giải nhất báo Văn nghệ năm 1982. Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật năm 2001.

Những sáng tác tiêu biểu và một số nhận định của các nhà thơ nổi tiếng Chúng tôi mạnh dạn chia sự nghiệp sáng tác của Trần Đăng Khoa thành hai giai đoạn đó là: các sáng tác thời niên thiếu và các sáng tác khi trưởng thành. Ở thời niên thiếu, Trần Đăng Khoa được sinh ra và lớn lên trong một gia đình thuần nông tại vùng quê Nam Sách Hải Dương thuộc vùng đồng bằng Sông Hồng. Ngay từ ngày nhỏ, Trần Đăng Khoa đã được tiếp xúc với những câu ca dao, những truyện kể, những bài hát ru của bà của mẹ mang nặng âm hưởng dân gian. Chúng ta thấy yếu tố dân gian được thể hiện đậm nét ngay ở tập thơ đầu tiên “Từ góc sân nhà em”- tập thơ sau này được chỉnh sửa và đổi tên thành “Góc sân và khoảng trời, đó là những sự liên tưởng tượng vô cùng phong phú, hồn nhiên độc đáo đến cách sử dụng các biện pháp tu từ như nhân hóa, so sánh cũng như cách xưng hô mày – tao và cả cái cách xưng “em” vốn dĩ ta rất hay gặp trong văn học dân gian.

Những sáng tác trong giai đoạn này đã cho thấy Trần Đăng Khoa luôn chan hòa với cây cối, vạn vật và thường với tâm trạng vui tươi là chủ đạo. Là một cậu bé chỉ quanh quẩn sau lũy tre làng, cho nên không gian nghệ thuật trong các sáng tác của Trần Đăng Khoa bị bó hẹp ở phạm vi của góc sân, một khu vườn, bờ ao, dòng sông Kinh Thầy, cánh đồng làng và một khoảng trời của quê hương. Tuy 22 nhiên tất cả những điều giản dị thân thuộc ấy lại được Trần Đăng Khoa cảm nhận và miêu tả một cách đặc sắc, mang đậm dấu ấn riêng. Thơ Trần Đăng Khoa chinh phục lòng người chính bởi những cảm xúc chân thành, trong sáng, mộc mạc và luôn dạt dào tình yêu thiên nhiên, tình yêu quê hương.

Khi định nghĩa thơ hay, trong cuốn “Chân dung và đối thoại”, Trần Đăng Khoa đã viết thơ hay là thơ “giản dị, xúc động và ám ảnh” [130, tr7]. Các sáng tác của Trần Đăng Khoa khi trưởng thành, được sống và tôi rèn trong môi trường quân đội, nhà thơ đã có sự thay đổi khá rõ rệt so với thời kì trước trong quan niệm sáng tác thơ. Nếu như ngày nhỏ, Trần Đăng Khoa làm thơ như là một cách để chơi, để ghi lại những ấn tượng sâu sắc của mình về một sự vật, hiện tượng nào đó thì khi trưởng thành, thơ ông không còn tính hồn nhiên ngây ngô của trẻ thơ mà thay vào đó là một cái tôi trữ tình đầy cảm xúc. Một cái tôi khép kín, hướng nội với những tâm tư tình cảm đa chiều, phức tạp, thơ Trần Đăng Khoa giai đoạn này chứa đựng nhiều tâm trạng, suy tư về nhân tình thế thái và cuộc đời cũng như số phận con người.

Các tác phẩm chính: + Từ góc sân nhà em (thơ, 1968) + “Góc sân và khoảng trời” - tập thơ, 1968, tái bản lần thứ 20 năm 1995, đến nay đã tái bản khoảng 150 lần, được dịch ra khoảng 40 ngôn ngữ và xuất bản tại nhiều nước trên thế giới + “Khúc hát người anh hùng” - trường ca, 1974. + “Bên cửa sổ máy bay” - tập thơ, 1985. + Bài "Thơ tình người lính biển" - đã được Hoàng Hiệp phổ nhạc. + “Đảo chìm” - tập truyện – ký.

- Chân dung và đối thoại, tiểu luận phê bình, Hà Nội: Nxb Thanh niên, 1998, tái bản nhiều lần, gây tiếng vang trên văn đàn những năm bế tắc của phê bình văn học Việt Nam. Một số nhận định về Trần Đăng Khoa của các nhà thơ nổi tiếng: 23 “ Trần Ðăng Khoa, tác giả của nhiều bài thơ hay mà bản thân tôi đã hai lần viết bài giới thiệu và bình luận, là nhà thơ 10 tuổi năm 1968, mà tôi đã sung sướng hướng dẫn đoàn truyền hình Pháp về quay phim "Thế giới nhỏ của em Khoa" tại xã Quốc Tuấn - Hải Hưng; tôi còn là người đầu tiên dịch thơ Trần Ðăng Khoa ra tiếng Pháp, đưa cho nữ đồng chí Madeleine Riffaud. Chị Riffaud về đăng lên báo Nhân đạo (Humanité) của Ðảng Cộng sản Pháp; sau đó tôi lại dịch cả một tập thơ Khoa ra Pháp văn, từ đó giới thiệu thơ Trần Ðăng Khoa, dịch ra nhiều tiếng trên thế giới.