MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Nghị quyết số 33-NQ/TW ngày 09 tháng 6 năm 2014 Hội nghị Trung ƣơng 9 khóa XI về xây dựng và phát triển văn hóa, con ngƣời Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nƣớc đã định hƣớng xây dựng và phát triển văn hóa, con ngƣời với mục tiêu xây dựng nền văn hóa và con ngƣời Việt Nam phát triển toàn diện, hƣớng dến chân-thiện-mỹ, thấm nhuần tinh thần dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học để văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, là sức mạnh nội sinh quan trọng bảo đảm sự phát triển bền vững và bảo vệ vững chắc Tổ quốc. Với mục tiêu này, Đảng ta đã gắn phát triển văn hóa vào việc phát triển con ngƣời, xây dựng con ngƣời Việt Nam phát triển về nhân cách, đạo đức, trí tuệ, năng lực sáng tạo, thể chất, tâm hồn, trách nhiệm xã hội, nghĩa vụ công dân… Văn hóa đọc-một yếu tố giúp con ngƣời lĩnh hội, vận dụng tri thức, kinh nghiệm và giá trị văn hóa của nhân loại, góp phần hình thành nhân cách cũng nhƣ vận dụng một cách hiệu quả vào hoạt động sống nhằm nâng cao chất lƣợng cuộc sống của mỗi cá nhân, thúc đẩy sự phát triển của xã hội đóng một vai trò hết sức quan trọng trong việc thực hiện những mục tiêu về văn hóa của Đảng, Văn hóa đọc đƣợc xem xét trên góc độ là một chuẩn mực trong việc đọc đƣợc biểu hiện bằng khả năng lĩnh hội tri thức, cũng nhƣ khả năng vận dụng những tri thức vào thực tiễn đáp ứng yêu cầu của xã hội, vì vậy phát triển văn hóa đọc đồng nghĩa với việc xây dựng con ngƣời hội tụ những yếu tố nói trên, phục vụ đắc lực cho sự phát triển của xã hội, phù hợp với đƣờng lối mà Đảng đề ra. Thiếu niên, nhi đồnglà những ngƣời chủ tƣơng lai của quốc gia dân tộc, cũng là lứa tuổi đang phát triển về tâm lý và sinh lý, lứa tuổi chịu ảnh hƣởng nhiều bởi tác động của ngoại cảnh.
Hơn nữa, trong những năm qua, với sự du nhập của văn hóa ngoại lai, đã có những xu hƣớng, những nhận thức lệch lạc và thiếu lành mạnh trong hứng thú đọc của thiếu niên, nhi đồng vì vậy phát triển văn hóa đọc cho thiếu niên, nhi đồng-đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách, nâng cao khả năng lĩnh hội tri thức cũng nhƣ giúp các em trở thành những công dân có ích cho xã hội sau này. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đối với khu vực miền núi phía Bắc-một trong những địa bàn có ý nghĩa chiến lƣợc về kinh tế-chính trị-văn hóa của đất nƣớc, việc phát triển văn hóa đọc cho thiếu niên, nhi đồngđóng vai trò hết sức quan trọng bởi lẽ khu vực này xét về điều kiện kinh tế, xã hội so với những khu vực khác còn gặp nhiều khó khăn, trình độ dân trí còn chƣa cao so với mặt bằng chung cả cả nƣớc. Hơn nữa, khu vực miền núi phía Bắc là nơi cƣ trú đồng bào dân tộc thiểu số, với nhiều tỉnh có đƣờng biên giới và có vị trí chiến lƣợc đặc biệt quan trọng với chủ quyền an ninh quốc gia. Phát triển văn hóa đọc-nâng cao nhận thức, trình độ dân trí để đồng bào nơi đây có thể vận dụng những tri thức đó cho phát triển kinh tế-xã hội là một trong những chủ trƣơng của Đảng ta hiện nay.
Xuất phát từ lý do trên, tôi lựa chọn đề tài “ Phát triển văn hóa đọc cho thiếu niên, nhi đồngkhu vực miền núi phía Bắc Việt Nam” làm đề tài luận văn thạc sĩ của mình. Tình hình nghiên cứu về văn hóa đọc Văn hóa đọc là một trong những chủ đề thu hút đƣợc nhiều sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nƣớc. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài Khái niệm văn hóa đọc đƣợc các nhà nghiên cứu nƣớc ngoài khai thác chủ yếu ở 02 góc độ: văn hóa đọc nhƣ một lớp văn hóa của cộng đồng dân cƣ trong một giai đoạn nhất định và văn hóa đọc nhƣ một dạng văn hóa hành vi của mỗi con ngƣời trong xã hội. Theo Tsvetcova M; George D và Trimbur J.
văn hóa đọc tiếp cận dƣới góc độ hành vi đƣợc coi là biểu hiện qua các yếu tố: nhu cầu, hứng thú đọc; khả năng lựa chọn và định vị tài liệu; khả năng giải mã văn bản; khả năng tiếp thu và vận dụng tri thức vào cuộc sống. Vai trò của văn hóa đọc trong xã hội hiện đại cũng đƣợc khẳng định trong nghiên cứu của Hiệp hội các thƣ viện (IFLA) về “Nâng cao văn hóa đọc trong thời đại kỹ thuật số”. Nghiên cứu cũng đã đƣa ra các giải pháp hữu hiệu cho phát triển văn hóa đọc trong bối cảnh công nghệ kỹ thuật số phát triển. Về vấn đề giáo dục văn hóa đọc cho lứa tuổi nhi đồng hay học sinh, có nhiều công trình nghiên cứu của các học giả.
Trong “Nguyên tắc và thực hành dạy đọc 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.W đã chú ý và phân tích khá rõ đặc điểm lứa tuổi nhi đồng trong giáo dục văn hóa đọc cho học sinh phổ thông. Trong tác phẩm “Hƣớng dẫn trẻ em đọc sách trong thƣ việ của Polzova T.D nhấn mạnh vai trò của hƣớng dẫn đọc cho trẻ em trong việc giáo dục văn hóa đọc cho các em, đồng thời chỉ ra những phƣơng pháp hƣớng dẫn có hiệu quả trong thƣ viện thiếu niên, nhi đồng[34]. Một số tác phẩm bàn về việc đọc, phƣơng pháp đọc cũng đã đƣợc dịch sang tiếng Việt. Tiêu biểu nhƣ các cuốn sau: Tự học nhƣ thế nào ? của tác giả N.
Rubakin ; Anh Côi dịch do Nhà xuất bản Trẻ xuất bản năm 2002 đã trình bày nhiệm vụ của thanh niên là phải tự học nâng cao kiến thức. Phƣơng pháp tự học là phải biết lựa chọn sách và biết cách đọc sách, đặc biệt là sách văn học - chính là công cụ để giáo dục thẩm mỹ cho ngƣời đọc Bàn với thanh niên về vấn đề đọc sách của tác giả Tào Phƣợng ; Nguyễn Đức Toản dịch do Nhà xuất bản Thanh niên xuất bản năm 1958 đã nêu lên mục đích của việc đọc sách với thanh niên và tinh thần ham đọc sách của các vị lãnh tụ cách mạng. Tác giả cũng đã đề cập đến các vấn đề quan trọng lien quan đến việc đọc của thanh niên nhƣ: Bồi dƣỡng sự ham thích và thói quen đọc sách trong thanh niên; Thái độ đúng đắn khi đọc sách; Phân tích vài vấn đề về phƣơng pháp đọc sách… Phƣơng pháp đọc sách của tác giả A. Primacôpxki; Phan Tất Đắc dịch do Nhà xuất bản Giáo dục do Nhà xuất bản 1976 đã hệ thống các di sản của Mác, Ănghen, Lênin về phƣơng pháp đọc sách.
Đòng thời tác giả cũng nêu lên một số kinh nghiệm lựa chọn, bảo quản, phát triển văn hoá đọc, kinh nghiệm tự đọc sách; Vai trò của việc đọc sách và phƣơng pháp ghi chép trong khi đọc và thiết lập tủ sách cá nhân. Phƣơng pháp đọc sách có hiệu quả cao của tác giả Tiêu Vệ trình bày các phƣơng pháp và những vấn đề cần lƣu ý để đọc sách đạt hiệu quả tốt nhƣ: xác lập động cơ đọc đúng đắn, khắc phục một số thói quen không tốt cho việc đọc, lựa chọn sách tốt, các phƣơng pháp từ cơ bản đến phức tạp, ghi chép khi đọc sách. Giới thiệu một số sách mà thanh thiếu niên Trung Quốc cần đọc. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nghệ thuật đọc sách báo của tác giả Adrien Jean; Tế Xuyên dịch do Nhà xuất bản Đà Nẵng do Nhà xuất bản 1993 đã đề cập tới những vấn đề tâm lý học của việc đọc sách, báo; Phƣơng pháp tiếp cận với từng loại sách báo: sách trẻ em, sách phê bình, thơ, báo,.
sao cho có hiệu quả cao; phƣơng pháp lựa chọn sách báo để đọc, một vài nét về vai trò của sách trong đời sống và một số nguyên nhân tâm lý liên quan đến việc đọc sách Tình hình nghiên cứu trong nước Ở nƣớc ta, đã có khá nhiều công trình nghiên cứu ở những khía cạnh khác nhau về văn hóa đọc. Các công trình do tác giả Việt Nam viết chủ yếu đề cập đến vai trò của việc đọc, phƣơng pháp đọc và những vấn đề đặt ra trong phát triển việc đọc trong nhân dân. Một số bài viết ở sách, báo, tạp chí tiêu biểu có thể nêu nhƣ: “Hƣớng dẫn thiếu niên, nhi đồng đọc sách trong thƣ viện với sự phát triển nhân cách của thiếu niên, nhi đồng Tp. Hồ Chí Minh”- Luận văn cao học của Phạm Thị Quỳnh Hoa.
“ Phƣơng pháp đọc sách tốt nhất cho học sinh”- Tài liệu tham khảo của TS. Phạm Lan Thanh. “ Sự giao hòa giữa văn hóa đọc và văn hóa điện tử”- bài tiểu luận của Trần Đức Vƣợng trên tạp chí Sách và đời sống. “ Văn hóa đọc trong bối cảnh bùng nổ truyền thông” của Ths.
Nguyễn Hữu Giới. Trong “Việc chọn đọc sách truyện thiếu niên, nhi đồng trong một số gia đình học sinh lớp 1 ở thành phố Huế” của tác giả Trần Thị Thanh Bình đăng trong Tạp chí Tâm lý học 2005 Số 6 đã đề cập đến một số vấn đề liên quan đến việc chọn sách truyện cho thiếu niên, nhi đồng ở độ tuổi học lớp 1. “Suy nghĩ về nhu cầu đọc của trẻ em ngày nay “của tác giả Nguyễn Tuyết Lan đăng trong Tạp chí Thƣ viện Việt Nam năm 2005 Số 3 đã nêu lên một số nhận cảm của tác giả về nhu cầu đọc của thiếu niên, nhi đồng và các biện pháp để đáp ứng các nhu cầu đó. “Đọc sách và sự phát triển nhân cách của thiếu niên, nhi đồng” của tác giả Trần Thị Minh Nguyệt đăng trong Tạp chí Giáo dụ năm 2006.
- Số 135 đã đề cập 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đến vai trò của việc đọc đối với việc phát triển nhân cách của thiếu niên, nhi đồng và một số vấn đề cần quan tâm để đẩy mạnh việc đọc trong lƣa tuổi thiếu niên, nhi đồng. “Về phƣơng pháp, kỹ năng đọc sách, tìm kiếm tƣ liệu” của tác giả Vũ Ngọc Am đăng trong Tạp chí Tuyên giáo số 9 năm 2009 đã phân tích ý nghĩa của việc đọc sách đối với ngƣời học và ngƣời dạy nói chung và trong lĩnh vực nghiên cứu, học tập và giảng dạy lý luận chính trị nói riêng. Tác giả đã đề cập đến một số vấn đề về kỹ năng, phƣơng pháp đọc sách, tìm kiếm tƣ liệu từ: Xác định mục đích của việc đọc, đến lựa chọn sách đọc và một số vấn đề về phƣơng pháp đọc.