Luận văn thạc sĩ phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh giỏi trung học cơ sở thông qua dạy chuyên đề tứ giác

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu cải thiện năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh giỏi trung học cơ sở thông qua dạy chuyên đề tứ giác, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Phạm Hương Giang
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Văn Mậu
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Toán
• Đề tài: Phát Triển Tư Duy Sáng Tạo Cho Học Sinh Giỏi Trung Học Cơ Sở Thông Qua Dạy Chuyên Đề Tứ Giác
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1.1. Một số vấn đề về tư duy
• 1.1.2. Khái niệm tư duy
• 1.1.3. Các giai đoạn của quá trình tư duy
• 1.1.4. Đặc điểm cơ bản của tư duy
• 1.1.5. Các loại hình tư duy
• 1.1.6. Tư duy sáng tạo
• 1.1.6.1. Khái niệm tư duy sáng tạo
• 1.1.6.2. Các đặc trưng cơ bản của tư duy sáng tạo
• 1.1.6.3. Mối liên hệ giữa tư duy sáng tạo với các loại hình tư duy khác
• 1.1.6.4. Biểu hiện tư duy sáng tạo của học sinh trung học cơ sở trong Toán
• 1.1.7. Đặc điểm, chức năng của chuyên đề tứ giác ở trung học cơ sở và khả năng phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh
• 1.1.8. Mục đích dạy tứ giác ở trung học cơ sở
• 1.1.9. Nội dung chương trình Toán trung học cơ sở liên quan đến chuyên đề tứ giác
• 1.1.10. Đánh giá chung về thực trạng dạy tứ giác trong trường trung học cơ sở theo định hướng phát triển tư duy sáng tạo. Khả năng phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh thông qua dạy chuyên đề tứ giác
• 1.1.11. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN TƯ DUY SÁNG TẠO CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ THÔNG QUA DẠY CHUYÊN ĐỀ TỨ GIÁC
• 2.1. Các cơ sở để đề xuất các biện pháp sư phạm
• 2.2. Một số biện pháp sư phạm
• 2.2.1. Biện pháp 1: Tăng cường gợi động cơ trong các hoạt động dạy để gây hứng thú cho học sinh
• 2.2.2. Biện pháp 2: Tạo nền tảng kiến thức và kĩ năng để học sinh có điều kiện tư duy sáng tạo
• 2.2.3. Tập luyện những hoạt động theo các thành phần của tư duy sáng tạo
• 2.2.4. Biện pháp 4: Xây dựng các bài toán trong chuyên đề tứ giác nhằm phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh trung học cơ sở
• 2.3. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Khái quát về thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Mục đích thực nghiệm
• 3.3. Nội dung thực nghiệm
• 3.4. Đối tượng thực nghiệm
• 3.5. Thời gian thực nghiệm
• 3.6. Tổ chức thực nghiệm
• 3.7. Kết quả thực nghiệm
• 3.8. Các phương diện được đánh giá
• 3.9. Phân tích kết quả thực nghiệm
• 3.10. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh qua tứ giác

Phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục hiện đại. Đặc biệt, việc dạy học chuyên đề tứ giác không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn kích thích khả năng tư duy, sáng tạo của các em. Tư duy sáng tạo không chỉ là khả năng giải quyết vấn đề mà còn là khả năng nhìn nhận và phân tích các tình huống từ nhiều góc độ khác nhau.

1.1. Khái niệm tư duy sáng tạo và tứ giác

Tư duy sáng tạo là khả năng phát hiện và giải quyết vấn đề một cách độc đáo. Trong khi đó, tứ giác là một trong những hình học cơ bản, có nhiều ứng dụng trong thực tiễn. Việc kết hợp giữa hai yếu tố này sẽ tạo ra một môi trường học tập phong phú cho học sinh.

1.2. Tầm quan trọng của tư duy sáng tạo trong giáo dục

Tư duy sáng tạo giúp học sinh phát triển khả năng tự học, tự nghiên cứu và giải quyết vấn đề. Điều này không chỉ có lợi cho việc học tập mà còn cho sự phát triển toàn diện của cá nhân trong tương lai.

II. Những thách thức trong việc phát triển tư duy sáng tạo qua tứ giác

Mặc dù việc phát triển tư duy sáng tạo qua dạy học tứ giác mang lại nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các giáo viên thường gặp khó khăn trong việc thiết kế bài học sao cho hấp dẫn và hiệu quả. Hơn nữa, nhiều học sinh vẫn còn thụ động trong việc tiếp thu kiến thức.

2.1. Khó khăn trong việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực

Nhiều giáo viên vẫn sử dụng phương pháp giảng dạy truyền thống, dẫn đến việc học sinh không được khuyến khích phát triển tư duy sáng tạo. Việc này cần được cải thiện để tạo ra môi trường học tập tích cực hơn.

2.2. Sự thiếu hụt tài liệu và nguồn lực hỗ trợ

Nhiều trường học thiếu tài liệu và nguồn lực cần thiết để triển khai các phương pháp dạy học mới. Điều này ảnh hưởng đến khả năng phát triển tư duy sáng tạo của học sinh.

III. Phương pháp giảng dạy hiệu quả để phát triển tư duy sáng tạo

Để phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh qua dạy học tứ giác, cần áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh hiểu bài mà còn kích thích khả năng sáng tạo của các em.

3.1. Tăng cường hoạt động nhóm trong học tập

Hoạt động nhóm giúp học sinh trao đổi ý tưởng và học hỏi lẫn nhau. Điều này không chỉ giúp các em hiểu bài tốt hơn mà còn phát triển kỹ năng làm việc nhóm và tư duy phản biện.

3.2. Sử dụng công nghệ trong giảng dạy

Công nghệ có thể được sử dụng để tạo ra các bài học tương tác, giúp học sinh dễ dàng tiếp cận kiến thức và phát triển tư duy sáng tạo thông qua các ứng dụng học tập.

IV. Ứng dụng thực tiễn của tư duy sáng tạo trong dạy học tứ giác

Việc áp dụng tư duy sáng tạo trong dạy học tứ giác không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn tạo ra những sản phẩm học tập độc đáo. Các em có thể áp dụng kiến thức vào thực tiễn, từ đó nâng cao khả năng giải quyết vấn đề.

4.1. Các bài tập thực hành sáng tạo

Thiết kế các bài tập thực hành giúp học sinh áp dụng kiến thức vào thực tiễn. Các bài tập này không chỉ giúp các em hiểu bài mà còn kích thích khả năng sáng tạo.

4.2. Dự án học tập liên môn

Thực hiện các dự án học tập liên môn giúp học sinh kết nối kiến thức từ nhiều lĩnh vực khác nhau. Điều này không chỉ giúp các em phát triển tư duy sáng tạo mà còn nâng cao khả năng làm việc nhóm.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai cho tư duy sáng tạo

Phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh qua dạy học tứ giác là một nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục hiện đại. Cần có sự đầu tư và cải cách trong phương pháp giảng dạy để tạo ra môi trường học tập tích cực, khuyến khích học sinh phát triển tư duy sáng tạo.

5.1. Đề xuất cải cách trong giáo dục

Cần có các chính sách hỗ trợ giáo viên trong việc áp dụng các phương pháp dạy học mới. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh.

5.2. Tương lai của tư duy sáng tạo trong giáo dục

Tư duy sáng tạo sẽ ngày càng trở thành một yếu tố quan trọng trong giáo dục. Việc phát triển tư duy sáng tạo không chỉ giúp học sinh thành công trong học tập mà còn trong cuộc sống sau này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh giáo dục hiện đại, phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh trung học cơ sở là một nhiệm vụ trọng tâm nhằm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Theo ước tính, việc phát triển năng lực tư duy sáng tạo góp phần nâng cao hiệu quả học tập và khả năng giải quyết vấn đề thực tiễn cho học sinh. Tuy nhiên, thực trạng dạy học Toán, đặc biệt là chuyên đề tứ giác tại các trường trung học cơ sở còn nhiều hạn chế, như phương pháp dạy học chủ yếu thiên về luyện tập kỹ năng, chưa chú trọng phát triển tư duy sáng tạo. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là khẳng định hiệu quả của việc sử dụng các phương pháp dạy học tích cực nhằm phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh giỏi trung học cơ sở thông qua dạy chuyên đề tứ giác, góp phần nâng cao chất lượng dạy học nội dung này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào học sinh lớp 8 tại trường THCS Trung Văn, quận Nam Từ Liêm, Hà Nội trong năm học 2016-2017. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp các giải pháp sư phạm thiết thực, giúp giáo viên đổi mới phương pháp dạy học, từ đó phát huy tối đa năng lực sáng tạo của học sinh trong học tập môn Toán.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về tư duy và tư duy sáng tạo, trong đó:

• Lý thuyết về tư duy: Tư duy được định nghĩa là quá trình tâm lý phản ánh hiện thực khách quan một cách gián tiếp, trừu tượng và khái quát, nhằm phát hiện các quy luật và mối liên hệ mới của sự vật, hiện tượng. Quá trình tư duy gồm các giai đoạn: xác định vấn đề, huy động tri thức, hình thành giả thuyết, kiểm tra giả thuyết và giải quyết nhiệm vụ.

• Lý thuyết về tư duy sáng tạo: Tư duy sáng tạo là một thuộc tính đặc biệt của tư duy, thể hiện qua khả năng tìm ra cái mới, độc đáo và có giá trị xã hội. Năm đặc trưng cơ bản của tư duy sáng tạo gồm tính mềm dẻo, nhuần nhuyễn, độc đáo, chi tiết và nhạy cảm. Tư duy sáng tạo có mối liên hệ mật thiết với tư duy biện chứng, tư duy logic và tư duy phê phán.

• Khái niệm chuyên đề tứ giác: Tứ giác là hình học phẳng gồm bốn đoạn thẳng nối liền bốn điểm không thẳng hàng, với các loại hình như hình thang, hình bình hành, hình chữ nhật, hình thoi, hình vuông và tứ giác nội tiếp. Chuyên đề tứ giác trong chương trình Toán trung học cơ sở có vai trò quan trọng trong phát triển tư duy sáng tạo do tính trừu tượng và đa dạng của các bài toán.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Luận văn sử dụng dữ liệu thu thập từ thực nghiệm sư phạm tại lớp 8A3 và 8A4 trường THCS Trung Văn, kết hợp với tài liệu lý luận, các nghiên cứu trước đây và khảo sát ý kiến giáo viên, học sinh.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp thống kê toán học để xử lý số liệu khảo sát và kết quả thực nghiệm, kết hợp phân tích định tính qua quan sát, phỏng vấn và trao đổi với giáo viên, học sinh.

• Timeline nghiên cứu: Thực nghiệm sư phạm được tiến hành trong năm học 2016-2017, với các giai đoạn chuẩn bị giáo án, tổ chức dạy học theo chuyên đề tứ giác, thu thập và phân tích dữ liệu, đánh giá hiệu quả các biện pháp phát triển tư duy sáng tạo.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Lựa chọn hai lớp học có trình độ tương đồng, gồm khoảng 60 học sinh giỏi trung học cơ sở, nhằm đảm bảo tính đại diện và khả năng so sánh kết quả trước và sau thực nghiệm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiệu quả của phương pháp dạy học tích cực trong phát triển tư duy sáng tạo: Kết quả thực nghiệm cho thấy, sau khi áp dụng các biện pháp sư phạm tích cực, tỷ lệ học sinh đạt điểm trên 8 trong các bài kiểm tra chuyên đề tứ giác tăng từ khoảng 35% lên 62%, điểm trung bình tăng từ 6,8 lên 8,1.

2. Tăng cường động cơ học tập và hứng thú của học sinh: Qua khảo sát, 78% học sinh cho biết cảm thấy hứng thú hơn khi học chuyên đề tứ giác với các hoạt động nhóm, thảo luận và bài tập sáng tạo, so với 42% trước khi áp dụng biện pháp mới.

3. Phát triển các biểu hiện tư duy sáng tạo: Học sinh thể hiện rõ khả năng vận dụng kiến thức vào bài toán mới (tăng 45%), khả năng đề xuất cách giải độc đáo (tăng 38%), và khả năng phối hợp nhiều phương pháp giải (tăng 40%) so với trước thực nghiệm.

4. Hạn chế trong thực trạng dạy học hiện nay: Vẫn còn khoảng 30% học sinh gặp khó khăn trong việc chuyển đổi tư duy khi đối mặt với bài toán biến đổi điều kiện, do thói quen học tập máy móc, thiếu tự tin và chưa được rèn luyện kỹ năng tư duy đa chiều.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của sự cải thiện là do việc áp dụng các biện pháp sư phạm như tăng cường gợi động cơ, xây dựng nền tảng kiến thức vững chắc, tổ chức các hoạt động học tập đa dạng và xây dựng hệ thống bài tập phát triển tư duy sáng tạo. So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả này phù hợp với quan điểm cho rằng môi trường học tập tích cực và phương pháp dạy học đổi mới là yếu tố then chốt để phát triển tư duy sáng tạo. Biểu đồ phân phối điểm kiểm tra trước và sau thực nghiệm minh họa rõ sự dịch chuyển điểm số về phía cao hơn, đồng thời bảng phân loại kết quả cho thấy sự gia tăng tỷ lệ học sinh đạt loại giỏi và khá. Ý nghĩa của kết quả này là giáo viên cần chủ động đổi mới phương pháp dạy học, tạo điều kiện cho học sinh phát huy tính sáng tạo, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường gợi động cơ và tạo hứng thú học tập: Giáo viên cần sử dụng các ví dụ trực quan, liên hệ thực tế, tổ chức các tình huống có vấn đề để kích thích sự tò mò và chủ động của học sinh. Mục tiêu đạt được là tăng tỷ lệ học sinh tích cực tham gia lên ít nhất 80% trong vòng 1 học kỳ.

2. Xây dựng nền tảng kiến thức và kỹ năng vững chắc: Củng cố các kiến thức về tam giác liên quan đến chuyên đề tứ giác, đồng thời phát triển kỹ năng phân tích, tổng hợp, suy luận logic cho học sinh. Thời gian thực hiện trong suốt năm học, do giáo viên bộ môn đảm nhận.

3. Phát triển hệ thống bài tập đa dạng, tăng dần độ khó: Thiết kế các bài toán có tính sáng tạo, yêu cầu học sinh vận dụng nhiều phương pháp giải khác nhau, khuyến khích tìm kiếm cách giải mới. Mục tiêu là 100% học sinh có khả năng giải ít nhất 2 bài toán sáng tạo trong mỗi chủ đề.

4. Tổ chức hoạt động học tập nhóm và thảo luận: Khuyến khích học sinh trao đổi, tranh luận, trình bày ý tưởng để phát triển tư duy mềm dẻo và nhuần nhuyễn. Giáo viên cần tạo môi trường học tập thân thiện, cởi mở, thực hiện liên tục trong các tiết học.

5. Đánh giá và khuyến khích tư duy sáng tạo trong kiểm tra, đánh giá: Thiết kế đề kiểm tra có phần điểm thưởng cho các giải pháp sáng tạo, khuyến khích học sinh tự tin thể hiện ý tưởng mới. Thời gian áp dụng từ kỳ kiểm tra giữa kỳ trở đi.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Toán trung học cơ sở: Nhận được các phương pháp dạy học tích cực, hệ thống bài tập phát triển tư duy sáng tạo, giúp đổi mới phương pháp giảng dạy và nâng cao hiệu quả học tập.

2. Nhà quản lý giáo dục và chuyên viên đào tạo giáo viên: Có cơ sở khoa học để xây dựng chương trình bồi dưỡng, hướng dẫn đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát triển năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh.

3. Sinh viên ngành Sư phạm Toán: Tìm hiểu về lý thuyết tư duy sáng tạo, phương pháp dạy học chuyên đề tứ giác, chuẩn bị hành trang nghề nghiệp với kỹ năng sư phạm hiện đại.

4. Nghiên cứu sinh và học giả trong lĩnh vực giáo dục và tâm lý học: Tham khảo các kết quả thực nghiệm, phương pháp nghiên cứu và đề xuất giải pháp phát triển tư duy sáng tạo trong giáo dục phổ thông.

Câu hỏi thường gặp

1. Tư duy sáng tạo là gì và tại sao quan trọng trong học Toán?
   Tư duy sáng tạo là khả năng tìm ra các giải pháp mới, độc đáo và có giá trị xã hội trong quá trình giải quyết vấn đề. Trong học Toán, nó giúp học sinh vận dụng linh hoạt kiến thức, phát triển năng lực giải quyết vấn đề phức tạp, từ đó nâng cao hiệu quả học tập và tư duy phản biện.

2. Phương pháp dạy học tích cực nào giúp phát triển tư duy sáng tạo?
   Các phương pháp như học theo dự án, thảo luận nhóm, đặt câu hỏi mở, sử dụng tình huống có vấn đề và bài tập sáng tạo được chứng minh là hiệu quả trong việc kích thích tư duy sáng tạo của học sinh.

3. Làm thế nào để xây dựng bài tập phát triển tư duy sáng tạo trong chuyên đề tứ giác?
   Bài tập cần đa dạng về dạng thức, tăng dần độ khó, yêu cầu học sinh vận dụng nhiều kiến thức và phương pháp giải khác nhau, khuyến khích tìm kiếm cách giải mới và trình bày các giải pháp độc đáo.

4. Thách thức lớn nhất khi phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh là gì?
   Một trong những thách thức là thói quen học tập máy móc, thiếu tự tin và chưa được rèn luyện kỹ năng tư duy đa chiều của học sinh, cùng với việc giáo viên chưa đổi mới phương pháp dạy học phù hợp.

5. Làm sao giáo viên có thể đánh giá tư duy sáng tạo của học sinh?
   Giáo viên có thể đánh giá qua các bài kiểm tra có phần điểm thưởng cho giải pháp sáng tạo, quan sát quá trình học tập, thảo luận, trình bày ý tưởng của học sinh, cũng như qua các sản phẩm học tập thể hiện sự sáng tạo.

Kết luận

• Luận văn đã khẳng định hiệu quả của việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực trong phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh giỏi trung học cơ sở qua chuyên đề tứ giác.
• Năm đặc trưng của tư duy sáng tạo được vận dụng làm cơ sở xây dựng các biện pháp sư phạm thiết thực.
• Kết quả thực nghiệm cho thấy sự cải thiện rõ rệt về điểm số, hứng thú học tập và biểu hiện tư duy sáng tạo của học sinh.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể như tăng cường động cơ học tập, xây dựng nền tảng kiến thức, phát triển bài tập sáng tạo và tổ chức hoạt động nhóm.
• Khuyến nghị giáo viên, nhà quản lý và sinh viên ngành sư phạm áp dụng và phát triển các phương pháp này trong thực tiễn giảng dạy.

Next steps: Triển khai áp dụng rộng rãi các biện pháp đã đề xuất tại nhiều trường trung học cơ sở khác, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng sang các chuyên đề Toán khác nhằm phát triển toàn diện tư duy sáng tạo cho học sinh.

Call to action: Giáo viên và nhà quản lý giáo dục hãy chủ động đổi mới phương pháp dạy học, tạo môi trường học tập tích cực để phát huy tối đa năng lực sáng tạo của học sinh, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn Chương 2: Một số biện pháp phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh giỏi trung học cơ sở thông qua dạy chuyên đề tứ giác Chương 3: Thực nghiệm sư phạm 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Một số vấn đề về tƣ duy 1. Khái niệm tư duy Có rất nhiều cách giải thích về khái niệm tư duy. Theo từ điển tiếng Việt, "Tư duy là giai đoạn cao của quá trình nhận thức đi sâu vào bản chất và phát hiện ra tính quy luật của sự vật bằng những hình thức như biểu tượng, khái niệm, phán đoán và suy lí"[31], tr.

Theo từ điển triết học, tư duy chỉ những hoạt động của tinh thần, đem những cảm giác của con người sửa đổi và cải tạo thế giới thông qua hoạt động vật chất, làm cho con người có nhận thức đúng đắn về sự vật và ứng xử một cách tích cực hơn với nó[29], tr. Theo các tác giả Nguyễn Quang Uẩn, Nguyễn Quang Lũy và Đinh Văn Văng, "Tư duy là một quá trình tâm lí phản ánh những thuộc tính bản chất, những mối liên hệ và quan hệ bên trong có tính qy luật của sự vật, hiện tượng trong hiện thực khách quan mà trước đó ta chưa biết” [30], tr. Trong cuốn "Rèn luyện tư duy trong dạy học Toán", Trần Thúc Bình đã định nghĩa "Tư duy là một quá trình nhận thức phản ánh những thuộc tính bản chất, những mối quan hệ có quy luật của sự vật và hiện tượng mà trước đó chủ thể chưa biết” [2], tr.30] Theo một nghiên cứu về tư duy của X.L Rubinstein thì "Tư duy là sự khôi phục trong ý nghĩa của chủ thể về khách thể với mức độ đầy đủ hơn, toàn diện hơn so với các tư liệu cảm tính xuất hiện do tác động của khách thể” [7], tr.26] Từ các khái niệm tư duy trên, dù có nhiều cách nhìn nhận về tư duy nhưng các tác giả đều cho rằng: Tư duy là quá trình tâm lí phản ánh hiện thực khách quan một cách gián tiếp, là sự khái quát những thuộc tính chung, có bản chất là tìm ra những mỗi liên hệ và quan hệ có tính quy luật của sự vật, hiện tượng mà ta chưa từng biết. 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Các giai đoạn của quá trình tư duy Quá trình tư duy xảy ra theo các giai đoạn sau: Giai đoạn 1: Xác định vấn đề và biểu đạt vấn đề; Giai đoạn 2: Huy động các tri thức và kinh nghiệm; Giai đoạn 3: Sàng lọc các liên tưởng và hình thành giả thuyết; Giai đoạn 4: Kiểm tra giả thuyết; Giai đoạn 5: Giải quyết nhiệm vụ. Các giai đoạn của quá trình tư duy Nhận thức vấn đề Xuất hiện các liên tưởng Sàng lọc liên tưởng và hình thành giải thuyết Kiểm tra giả thuyết Chính xác hóa Khẳng định Khẳng định Giải quyết vấn đề Hành động tư duy mới 1. Đặc điểm cơ bản của tư duy a) Tính có vấn đề Nếu gặp những tình huống mà vấn đề hiểu biết cũ, phương pháp hành động đã biết của con người không đủ giải quyết, lúc đó con người rơi vào tính 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] huống có vấn đề. Khi đó, con người phải tư duy, tức là cố vượt ra khỏi phạm vi những hiểu biết cũ để đi đến cái mới.

b) Tính gián tiếp. Tư duy con người có khả năng phản ánh thế giới một cách gián tiếp. Đặc điểm này thể hiện rõ nhất qua cách con người sử dụng ngôn ngữ để tư duy. Nhờ có ngôn ngữ mà con người sử dụng các kết quả nhận thức (quy tắc, khái niệm, công thức, quy luật, .) và kinh nghiệm của bản thân vào quá trình tư duy (phân tích, tổng hợp, so sánh, khái quát, .) để nhận thức được cái bên trong, bản chất của sự vật, hiện tượng.

Ngoài ra, tính gián tiếp của tư duy còn thể hiện ở chỗ trong quá trình tư duy, con người sử dụng những công cụ, phương tiện để nhận thức đối tượng mà không thể trực tiếp tri giác. Khi đó, con người mở rộng khả năng nhận thức, không chỉ phán ánh được những gì trong hiện tại mà còn phản ánh cả quá khứ và tương lại. c) Tính trừu tượng và khái quát Khác với nhận thức cảm tính, tư duy không chỉ phản ánh sự vật, hiện tượng một cách cụ thể và riêng lẻ. Tư duy có khả năng trừu tượng xuất khỏi sự vật, hiện tượng những thuộc tính, những dấu hiệu cá biệt, cụ thể, chỉ giữ lại những thuộc tính bản chất chung cho nhiều sự vật hiện tượng.

Trên cơ sở đó mà tư duy khái quát những sự vật hiện tượng riêng lẻ, nhưng có những thuộc tính chung thành một nhóm, một loại, một phạm trù. Trừu tượng và dùng trí óc để gạt bỏ những thuộc tính, những mối liên hệ, quan hệ thứ yếu không cần thiết cho tư duy. Khái quát là dùng trí óc để hợp nhất nhiều đối tượng khác nhau thành một nhóm, một loại, một phạm trù theo những thuộc tính, liên hệ, quan hệ nhất định. d) Tính độc lập tương đối Con người luôn giao tiếp trong cuộc sống hằng ngày.

Do đó tư duy của mỗi người vừa tự biến đổi không ngừng trong quá trình giao tiếp của bản thân, vừa chịu những tác động từ tư duy của những người xung quanh. Tư duy không chỉ gắn với bộ não của từng cá thể người mà còn gắn với sự tiến 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] hóa của xã hội, trở thành một sản phẩm có tính xã hội trong khi vẫn duy trì được tính cá thể của một con người nhất định. Mặc dù được tạo thành từ kết quả của các hoạt động thực tiễn nhưng tư duy có tính độc lập tương đối. Sau khi xuất hiện, sự phát triển của tư duy chịu sự ảnh hưởng của toàn bộ tri thức nhân loại đã tích lũy trước đó, tác động của các lí thuyết và quan điểm đang có lúc bấy giờ.

Tư duy phản ánh đặc thù logic khách quan theo cách suy nghĩ cũng như cách hiểu riêng của mỗi người. Đây là logic phát triển riêng của tư duy. e) Mối quan hệ giữa tư duy và ngôn ngữ Tư duy có nhiều đặc điểm là do nó gắn chặt với ngôn ngữ. Tư duy và ngôn ngữ có mối quan hệ mật thiết với nhau.

Ngôn ngữ giúp quá trình tư duy của con người diễn ra và giúp những chủ thể khác tiếp nhận các sản phẩm của tư duy như khái niệm, phán đoán, … Ngôn ngữ cố định lại kết quả của tư duy, là phương tiện biểu đạt kết quả tư duy nên có thể khách quan hóa kết quả tư duy cho người khác và bản thân chủ thể tư duy. Ngôn ngữ sẽ chỉ là những chuỗi âm thanh vô nghĩa nếu không có tư duy. Ngôn ngữ chính là phương tiện của tư duy. f) Mối quan hệ giữa tư duy và nhận thức cảm tính Nhận thức cảm tính bao gồm cảm giác và tri giác.

Cảm giác là một quá trình tâm lí phản ánh từng thuộc tính riêng lẻ của sự vật, hiện tượng đang trực tiếp tác động vào giác quan của con người. Tri giác là quá trình tâm lí phản ánh một cách trọn vẹn các thuộc tính bề ngoài của sự vật, hiện tượng khi chúng đang trực tiếp tác động vào giác quan của con người. Tư duy là mức độ nhận thức cao hơn hẳn về chất so với nhận thức cảm tính, nhưng tư duy vẫn luôn gắn liền với nhận thức cảm tính. Tư duy dù có trừu tượng, khái quát đến mấy cũng phải dựa vào các tài liệu trực quan mà cảm giác và tri giác mang lại.

Lê-nin thì từng nói: "không có cảm giác thì không có quá trình nhận thức nào cả".Ngược lại, tư duy và những kết quả của nó ảnh hưởng mạnh mẽ, chi phối khả năng phản ánh của nhận thức cảm tính. Cảm giác của con người tinh 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] vi, nhạy bén hơn; tri giác con người có tính lựa chọn, tính ý nghĩa hơn nhờ có tư duy. Chính vì thế mà Ph. Angghen đã viết rằng nhập vào mắt của chúng ta chẳng những có những cảm giác khác mà còn có cả ho động tư duy của ta nữa.

Các loại hình tư duy Có rất nhiều tên gọi cho tư duy như tư duy lôgic, tư duy trừu tượng, tư duy sáng tạo, tư duy kinh nghiệm, tư duy lý luận, tư duy khoa học, tư duy triết học,.Về bản chất thì tư duy chỉ có một, đó là sự việc hình thành mới hoặc tái tạo lại các liên kết giữa các phần tử đã có sẵn. Phân chia ra các loại hình tư duy có tác dụng phân biệt rõ mục đích của từng loại và vận dụng tốt tư duy trong hoạt động của hệ thần kinh. Có thể phân loại tư duy theo các loại dưới đây. a) Phân loại theo cách thể hiện - Tư duy bằng hình tượng - Tư duy bằng ngôn ngữ b) Phân loại theo cách vận hành - Tư duy kinh nghiệm - Tư duy sáng tạo - Tư duy trí tuệ - Tư duy phân tích - Tư duy tổng hợp c) Phân loại theo tính chất - Tư duy rộng hay hẹp - Tư duy sâu hay nông - Tư duy lôgic - Tư duy phi lôgic - Tư duy đơn giản hay phức tạp - Tư duy lý luận d) Phân loại theo nội dung 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Tư duy khoa học - Tư duy nghệ thuật - Tư duy tín ngưỡng 1.

Tƣ duy sáng tạo 1. Khái niệm tư duy sáng tạo Có rất nhiều cách giải thích về khái niệm tư duy sáng tạo. cho rằng: Hoạt động sáng tạo là bất cứ hoạt động nào của con người tạo ra được cái gì mới, không kể rằng cái được tạo ra ấy là một vật cụ thể hay là sản phẩm của trí tuệ hoặc tình cảm chỉ sống và biểu lộ trong bản thân con người[6], tr. E: Sáng tạo là quá trình xác định các giả thuyết, nghiên cứu chúng và tìm ra kết quả.

Ông cho rằng sáng tạo “là quá trình trở nên nhạy cảm hay nhận biết nhiều vấn đề, sự thiếu hụt hay lỗ hổng trong kiến thức, sự thiếu hụt các yếu tố hay sự thiếu hòa hợp, v. cùng nhau đưa đến các mối quan hệ mới với những thông tin hiện tại có giá trị từ đó dẫn đến tìm kiếm những phương án giải quyết, những phỏng đoán, công thức hóa về vấn đề”[10], tr. Nhà tâm lý học Mỹ Willson M. cho rằng: “Sáng tạo là quá trình mà kết quả là tạo ra những kết hợp mới cần thiết từ các ý tưởng dạng năng lượng, các đơn vị thông tin, các khách thể hay tập hợp của hai ba các yếu tố nêu ra”[28], tr.