mở đầu con đƣờng”. Quá trình phát triển TDST không tách rời việc phát triển TDPB. Trong quá trình dạy học, GV cần tạo điều kiện cho HS trao đổi, bàn bạc, đƣa ra những cách giải quyết khác nhau. Cần tạo điều kiện cho HS nhìn nhận các cách giải, thấy đƣợc những ƣu, nhƣợc điểm trong từng cách giải, thấy đƣợc những sai lầm, những điểm không phù hợp, biết cách sửa chữa những sai lầm, hạn chế đó.
Phương hướng phát triển tư duy phản biện cho học sinh thông qua môn Toán Trong quá trình dạy học, để phát triển tƣ duy phản biện cho học sinh một cách tích cực và hiệu quả giáo viên cần thực hiện các biện pháp sau: - Giáo viên cần rèn cho học sinh các thao tác tƣ duy, phân tích cơ bản, để học sinh có thể suy nghĩ độc lập, tự tìm tòi ra cách giải quyết vấn đề trƣớc khi cần đến sự gợi ý. - Giáo viên luôn là ngƣời khích lệ học sinh khi học sinh đƣa ra câu hỏi, tạo không khí thoải mái cho lớp học, để học sinh đƣợc phát biểu ý kiến của mình. Tạo cơ hội để học sinh trình bày lời giải, nhận xét và đánh giá kết quả của học sinh đó và những học sinh khác. - Giáo viên cần nghiên cứu, tìm tòi, xây dựng hệ thống các câu hỏi mở, các tình huống dạy học và các bài toán thực tế trƣớc mỗi tiết học nhằm tạo hứng thú và kích thích học sinh động não tìm ra nhiều cách giải, xây dựng các dạng toán tƣơng tự.
- Giáo viên hƣớng dẫn học sinh tự rà soát lại bài làm phát hiện ra sai lầm và khắc phục sai lầm của mình và ngƣời khác. 14 - Giáo viên cần hƣớng dẫn, khuyến khích học sinh sử dụng các kỹ năng lập luận, chứng minh, kĩ năng thảo luận khi làm việc nhóm. - Giáo viên cần dánh giá quá trình học của học sinh, đánh giá dựa trên sự tiến bộ của học sinh trong suốt học kỳ chứ không chỉ dựa vào kết quả kỳ thi cuối kỳ. Bên cạnh sự hỗ trợ, định hƣớng của giáo viên thì học sinh cũng cần tự rèn luyện các kĩ năng cần thiết để phát triển tƣ duy phản biện cho mình một cách toàn diện.
Cụ thể: - Học sinh cần biết tìm kiếm thông tin, xác định vấn đề đang cần giải quyết để có quyết định thông minh, đúng đắn khi giải quyết vấn đề. - Khi tìm kiếm đƣợc một thông tin, học sinh hiểu rõ nội dung thông tin đó đề cập về điều gì, liên quan đến những vấn đề gì, lĩnh vực nào. - Xây dựng các giả thuyết, phác thảo, động não những giải pháp khác có thể. Biết những ƣu điểm, nhƣợc điểm của mỗi giải pháp, từ đó lựa chọn ra những cách giải quyết vấn đề mới và hiệu quả hơn cho vấn đề.
- Cần biết đặt câu hỏi cho mỗi giải pháp mà bản thân tìm thấy. Ví dụ nhƣ: Cách giải quyết đã hợp lí chƣa? Có chỗ nào sai sót không? Vấn đề này còn cách giải quyết nào khác không?. - Học sinh tích cực, chủ động, luôn sẵn sàng động não, suy luận, nêu ý kiến cá nhân, nhận xét và đánh giá. - Học sinh cần chủ động tìm hiểu những tài liệu mới để phục vụ cho học tập.
- Học sinh cần biết cách xác định cho mình các nhiệm vụ học tậpcụ thể trƣớc mắt, các nhiệm vụ học tập lâu dài để đặt ra kế hoạch, mục tiêu thực hiện các nhiệm vụ học tập đó. Tóm lại, có thể nói tƣ duy phản biện có vai trò rất lớn trong việc học tập của học sinh nói chung và học bộ môn Toán nói riêng. Kết quả học tập phụ thuộc rất lớn vào phƣơng pháp học tập của HS. Học sinh nào nắm vững 15 phƣơng pháp tƣ duy phản biện thì chất lƣợng học tập càng cao và nền tảng tri thức càng vững chắc, các kĩ năng tƣ duy cũng phát triển.
Tƣ duy phản biện vận dụng không chỉ tri thức về logic mà còn là những tiêu chí trí tuệ khác nhƣ sự rõ ràng, đáng tin cậy, chính xác, sự sâu sắc, tính ứng dụng thực tế, chiều sâu và tầm rộng cũng nhƣ sự quan yếu và tính công bằng. Tƣ duy phản biện không phải ngày một ngày hai có đƣợc mà phải là một quá trình học tập, rèn luyện kiên trì và lâu dài của mỗi cá nhân. Sự cần thiết của việc phát triển tƣ duy phản biện cho học sinh trung học cơ sở 1. Vai trò của việc rèn luyện và phát triển tư duy phản biện trong môn Toán ở trường trung học cơ sở Xuất phát từ quan điểm mỗi con ngƣời là một thực thể độc đáo, hệ thống giáo dục cần chú trọng đến việc cá nhân hóa quá trình giáo dục và đào tạo dựa theo tính cách, sở nguyện, năng khiếu và khuyến khích sự phát triển tƣ duy độc lập, sáng tạo của cá nhân.
Xuất phát từ tâm lí học, học sinh trung học cơ sở luôn có mong muốn thể hiện mình, tích cực hoạt động để chiếm lĩnh tri thức, có khát vọng trở thành ngƣời lãnh đạo trong nhóm học tập,… Tính linh hoạt cao của các quá trình thần kinh làm cho học sinh dễ thích nghi với môi trƣờng mới, luôn luôn thay đổi. Các em luôn có nhu cầu xem xét, đánh giá, tranh luận, bàn cãi các vấn đề của xã hội và các vấn đề trong học tập, các em thƣờng xuyên đặt cho GV và cho mình nhiều câu hỏi trong học tập. Vì vậy, cần rèn luyện cho các em thói quen không bao giờ mặc nhiên công nhận điều gì mà chƣa có cơ sở để suy xét và luôn ý thức rằng: không có gì là tuyệt đối, sự thật, chân lý không phải bao giờ cũng đƣợc số đông, cấp trên chấp nhận; mọi ngƣời đều có thể sai, sách cũng có thể sai; chân lý không phải bao giờ cũng thuộc về số đông. Tất cả những điều này cho thấy rằng tƣ duy phản biện của các em đang 16 phát triển và GV cần có những định hƣớng, biện pháp rèn luyện tƣ duy phản biện kịp thời để ý thức và năng lực phê phán của các em tốt hơn.
Đây chính là chìa khóa mở ra không gian tƣ duy độc lập, sáng tạo giúp các em phát huy trí tuệ , có bản lĩnh vững vàng trong cuộc sống. Tư duy phản biện với việc phát huy tính tích cực học tập của học sinh 1. Tính tích cực của học sinh trong hoạt động học tập Hoạt động chủ đạo của học sinh là học tập. Thông qua quá trình học tập học sinh nhận thức đƣợc, lĩnh hội đƣợc những tri thức loài ngƣời đã tích lũy qua quá trình phát triển kinh tế - xã hội đồng thời có thể nghiên cứu, tìm ra những tri thức mới cho khoa học ứng dụng trong tƣơng lai.
Tính tích cực học tập có những biểu hiện sau: + Hăng hái, tích cực trả lời câu hỏi của GV. + Sẵn sàng nhận xét, phê phán, bổ sung các câu trả lời của bạn. + Thích phát biểu ý kiến của mình trƣớc vấn đề nêu ra, đƣa ra hoài nghi, đòi hỏi giải thích chi tiết những vấn đề chƣa hiểu rõ. + Chủ động vận dụng kiến thức và kĩ năng đã học để nhận thức và giải quyết các vấn đề mới, tập trung cao vào vấn đề đang học, kiên trì hoàn thành các bài tập, … + Tìm ra những cách giải quyết sáng tạo, độc đáo cho bài toán.
Tính tích cực học tập đạt những cấp độ từ thấp đến cao: bắt chƣớc, tìm tòi, sáng tạo. Tư duy phản biện với việc phát huy tính tích cực học tập của học sinh Phát huy tính tích cực học tập của HS là việc thực hiện một dây chuyền các hoạt động nhằm làm chuyển biến vị trí của ngƣời học từ thụ động sang chủ động, từ đối tƣợng tiếp nhận tri thức sang chủ thể tìm kiếm tri thức để nâng cao hiệu quả học tập. Dạy học theo hƣớng phát huy tính tích cực của HS là cách dạy học phù hợp với quy luật nhận thức và nó cũng đƣợc coi nhƣ một nguyên tắc dạy học 17 bảo đảm chất lƣợng và hiệu quả. Trong quá trình dạy học môn toán, kết quả của việc học toán chỉ thực sự có đƣợc khi HS tích cực và chủ động tham gia vào quá trình này.
Chỉ trong quá trình học tập tích cực, HS mới rèn luyện đƣợc kỹ năng, lĩnh hội kiến thức, sự say mê học tập và cả sự hoàn thiện những năng lực chung và riêng. Từ đó, HS có điều kiện tự lực làm việc nhiều hơn, đƣợc phát biểu quan điểm của mình, đƣợc đƣa ra những nhận xét, chỉ ra đƣợc những ƣu nhƣợc điểm của những giải pháp khác nhau, đƣợc phát triển năng lực giải quyết vấn đề, nghĩa là đƣợc phát triển tƣ duy phản biện. Khi HS bắt đầu biết so sánh cái các em thấy và cái nghe đƣợc với điều mà các em biết và tin tƣởng thì tƣ duy phản biện của các em bắt đầu phát triển. Kỹ năng tƣ duy phản biện không xảy ra một cách ngẫu nhiên hoặc không có nỗ lực, nó có cấu trúc, có chủ ý, và nếu thƣờng xuyên lặp đi lặp lại trong hoạt động học tập sẽ giúp HS phát triển tƣ duy phê phán một cách sâu sắc.
Đối với học sinh THCS, tƣ duy phản biện sẽ đƣợc hình thành và phát triển nhanh chóng trong môi trƣờng học tập mà các em có đủ tri thức cần thiết; có thói quen kiểm tra các kết quả, các quyết định, hành động hay ý kiến phán đoán nào đó trƣớc khi cho nó là đúng; có kỹ năng đối chiếu quá trình và kết quả của quyết định, hoạt động và ý kiến phán đoán với hiện thực, với những quy tắc, định luật, tiêu chuẩn, lý luận tƣơng ứng; có trình độ phát triển tƣơng ứng về trình bày những suy luận lôgic; có trình độ phát triển khá đầy đủ nhân cách: quan điểm, niềm tin, lý tƣởng và tính độc lập. Nhƣ vậy, tƣ duy phản biện tạo tiền đề để phát huy tính tích cực hóa hoạt động nhận thức của HS góp phần tạo nên những thành công cho việc đổi mới phƣơng pháp dạy học theo hƣớng phát huy tính tích cực của ngƣời học. Ngƣợc lại, phƣơng pháp dạy học phát huy tính tích cực của ngƣời học giúp tƣ duy phản biện ngày càng đƣợc định hình và phát triển có chiều sâu. Thực tiễn vấn đề rèn luyện, phát triển năng lực tƣ duy phản biện cho học sinh trong dạy học đƣờng tròn lớp 9.
Nội dung đường tròn lớp 9 - Sự xác định đƣờng tròn. Tính chất đối xứng của đƣờng tròn. CHƢƠNG II: - Đƣờng kính và dây của đƣờng tròn. ĐƢỜNG - Liên hệ giữa dây và khoảng cách từ tâm đến TRÒN dây.
- Vị trí tƣơng đối của đƣờng thẳng và đƣờng tròn.