LỜI MỞ ĐẦU Thương mại quốc tế là việc trao đổi hàng hóa và dịch vụ, tức là hàng hóa hữu hình và vô hình giữa hai hay nhiều quốc gia, theo nguyên tắc trao đổi ngang giá nhằm đem lại lợi ích cho các bên. Trong đó, TMDV có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế – xã hội của mỗi quốc gia và đang càng tỏ rõ ưu thế, thu hút sự quan tâm của các nước trên thế giới. Hiện nay, khi xã hội ngày càng phát triển và mở rộng quan hệ hợp tác kinh tế quốc tế thì ngành TMDV quốc tế được đánh giá là một trong những lĩnh vực có tốc độ phát triển mạnh và nhiều tiềm năng khai thác. Trong những năm qua tuy TMDV quốc tế còn khá mới nhưng đã có những bước tiến mang tính đột phá, kim ngạch liên tục tăng dần qua từng năm, khẳng định quá trình tăng tốc mới và có tỷ lệ đóng góp ngày càng nhiều trong cơ cấu GDP thế giới.
TMDV quốc tế đóng vai trò hết sức quan trọng đối với phát triển kinh tế-xã hội một quốc gia vì nó cho phép mở rộng khả năng cung ứng và tiêu dùng dịch vụ của quốc gia đó. Một nước có thế tiêu dùng các sản phẩm dịch vụ với số lượng nhiều hơn, chất lượng tốt hơn so với những dịch vụ sản xuất và tiêu dùng trong phạm vi lãnh thổ một quốc gia, không buôn bán, giao thương với nước ngoài. Nhận thức được tầm quan trọng của TMDV quốc tế, chúng em lựa chọn đề tài “Tìm hiểu tình hình phát triển TMDV quốc tế giai đoạn 2010- 2021”- một giai đoạn đầy biến động của kinh tế- xã hội toàn cầu. Khái quát về thị trường dịch vụ quốc tế 1.
Khái niệm thị trường dịch vụ quốc tế Thị trường dịch vụ quốc tế là nơi diễn ra các hoạt động trao đổi các loại hình dịch vụ giữa người cung ứng và người tiêu dùng dịch vụ của các nước, nó phản ánh quan hệ cung cầu về dịch vụ giữa các nước trên quy mô thế giới. Nếu đối tượng của thị trường hàng hóa là các sản phẩm tồn tại dưới hình thái vật chất, hữu hình, thì đối tượng của thị trường dịch vụ là các sản phẩm vô hình, phi vật chất. Thị trường quốc tế về hàng hóa được hình thành từ rất sớm trong sự phát triển của nền kinh tế thế giới, nhưng thị trường quốc tế về dịch vụ mới thực sự được hình thành và phát triển mạnh từ những thập kỷ gần đây. Từ những năm 1970, do tác động của cuộc cách mạng khoa học công nghệ, nền kinh tế thế giới đã bước vào giai đoạn phát triển mạnh mẽ trên tất các các lĩnh vực, các ngành dịch vụ, nhất là các dịch vụ có hàm lượng tri thức cao ngày càng đóng vai trò quan trọng.
Nhiều loại hình dịch vụ không còn là một bộ phận, phụ thuộc vào các ngành sản xuất vật chất mà đã phát triển trở thành các ngành kinh tế độc lập, có quy mô ngày càng lớn và vai trò ngày càng quan trọng trong nền kinh tế. Đặc điểm của thị trường dịch vụ quốc tế 1. Mức độ tự do hóa của thị trường dịch vụ quốc tế hạn chế hơn so với thị trường hàng hóa quốc tế Trong thị trường hàng hóa quốc tế, hầu hết tất cả các quốc gia đều cam kết mở cửa thị trường của mình ở phạm vi rộng và hầu như rất ít có ràng buộc. Tuy vậy, trong thị trường dịch vụ quốc tế, mỗi lĩnh vực dịch vụ sẽ có số lượng cam kết và mức độ mở cửa thị trường khác nhau.
Ví dụ như trong các lĩnh vực: giáo dục, y tế, phân phối, … có mức độ tự do hóa thấp nhất. Ngoài ra còn có nhiều lĩnh vực dịch vụ thuộc độc quyền quản lý của Nhà nước, hạn chế tối đa sự tham gia của doanh nghiệp nước ngoài. Ví dụ như ở Việt Nam, các dịch vụ in ấn, xuất bản, phân phối một số hàng hóa; dịch vụ bảo đảm hoạt động bay; dịch vụ truyền hình, phát thanh; … thuộc độc quyền quản lý của Nhà nước Việt Nam. Nguyên nhân dẫn đến sự hạn chế này đó chính là nhiều doanh nghiệp có vai trò quan trọng đối với an ninh quốc phòng và phát triển kinh tế.
Vấn đề việc làm của người dân 10 cũng cần được nhà nước bảo hộ. Một nguyên nhân nữa đó chính là việc quản lý TMDV khó khăn, phức tạp hơn so với thương mại hàng hóa. Như vậy, tự do hóa trong thị trường dịch vụ quốc tế diễn ra ở mức độ hạn chế và hẹp hơn so với trên thị trường hàng hóa quốc tế. Sự phát triển của khoa học công nghệ làm cho thị trường dịch vụ quốc tế ngày càng đa dạng và phát triển Ban đầu thị trường quốc tế chủ yếu diễn ra việc buôn bán, trao đổi các sản phẩm vật chất giữa các nước dựa trên sự khác biệt về các nguồn lực tự nhiên như: vị trí địa lý, nguồn tài nguyên, lao động, … nhưng với sự phát triển của nền kinh tế thế giới, của phân công lao động quốc tế, đặc biệt là sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ, thị trường thế giới ngày càng được mở rộng trong đó bao gồm thị trường mua bán, trao đổi các sản phẩm vô hình (các loại hình dịch vụ) nhằm đáp ứng nhu cầu phục vụ sản xuất kinh doanh và tiêu dùng cá nhân giữa các nước.
Sự phát triển của nền kinh tế thế giới trong đó có khoa học công nghệ đã tạo ra những nhu cầu ngày càng lớn và đa dạng của con người và từ đó, ngày càng có nhiều loại hình dịch vụ ra đời để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của sản xuất, kinh doanh và cuộc sống của từng cá nhân. Đặc biệt là trong lĩnh vực viễn thông đã tạo tiền đề quan trọng cho việc hình thành và mở rộng việc trao đổi dịch vụ giữa các nước. Thị trường dịch vụ quốc tế thường khó khăn hơn trong việc quản lý và cung ứng dịch vụ Do sản phẩm của thị trường dịch vụ quốc tế là vô hình, phi vật chất, không thể nhìn thấy được nên các quốc gia không có thể quản lý bằng các biện pháp thuế quan và phi thuế quan tại cửa khẩu như trong thị trường hàng hóa quốc tế. Đó là các sản phẩm như: phim ảnh, ca nhạc, các website, phần mềm, …Do đó mà nhà nước đã có quy định quản lý áp dụng bên trong lãnh thổ quốc gia nhằm tác động vào chủ thể cung ứng dịch vụ nước ngoài hay người tiêu dùng trong nước.
Khoảng cách về không gian và thời gian cũng là trở ngại lớn đối với nhiều loại hình dịch vụ do làm tăng chi phí. Ngoài ra, sự khác biệt về văn hóa – xã hội, ngôn ngữ, phong tục tập quán, … giữa các quốc gia cũng là những khó khăn mà thị trường dịch vụ quốc tế gặp phải. Thị trường dịch vụ quốc tế và thị trường hàng hóa quốc tế có mỗi quan hệ chặt chẽ với nhau. Sự phát triển của thị trường dịch vụ quốc tế gắn liền với sự phát triển của thị trường hàng hóa, là động lực thúc đẩy thị trường hàng hóa phát triển.
Và ngược lại, thị trường hàng hóa là cơ sở cho sự mở rộng và phát triển của thị trường dịch vụ quốc tế. Thị trường hàng hóa quốc tế phát triển tạo ra nhu cầu ngày càng lớn về dịch vụ như các dịch vụ vận tải, nghiên cứu thị trường, marketing, logistics, … Và nhờ có các dịch vụ trong thị trường dịch vụ quốc tế mà thị trường hàng hóa ngày càng trở nên thuận tiện, dễ dàng và phát triển hơn. Ví dụ như với một sản phẩm hàng hóa muốn được sản xuất ra, được nhiều người biết đến và tiêu thụ được thì cần phải có sự góp mặt của các loại hình dịch vụ như: ý tưởng, thiết kế, nghiên cứu thị trường, marketing, …Và nhờ có thị trường hàng hóa mà thị trường dịch vụ mới ra đời và phát triển, nhiều loại hình dịch vụ gắn chặt với hàng hóa như dịch vụ: vận tải, logistics, phần mềm, ứng dụng, … 1. Những yếu tố của thị trường dịch vụ quốc tế 1.
Cung dịch vụ Cung dịch vụ là số lượng dịch vụ mà các nhà cung ứng có khả năng cung ứng và sẵn sàng cung ứng ở các mức giá khác nhau trong những thời gian nhất định. Về bản chất, cung dịch vụ là khả năng đáp ứng nhu cầu về từng loại hình dịch vụ trên thị trường dịch vụ thế giới. Chẳng hạn, trên thị trường dịch vụ du lịch quốc tế, cung dịch vụ du lịch là khả năng cung ứng của các nước về các dịch vụ phục vụ cho chuyến du lịch của khách du lịch, là tổng hợp nhiều hoạt động khác nhau như: vận chuyển, ăn ở, tổ chức tham quan cho du khách, các hoạt động giải trí, mua sắm và nhiều dịch vụ khác. Cung dịch vụ phụ thuộc vào các yếu tố: giá bán của dịch vụ, sự phát triển của khoa học công nghệ, số lượng nhà cung ứng trên thị trường và xu hướng tiêu dùng dịch vụ.
Về giá của dịch vu, khi giá tăng, cung dịch vụ có xu hướng tăng lên và ngược lại, khi giá giảm, cung dịch vụ có xu hướng giảm đi. Sự phát triển của khoa học công nghệ có ảnh hưởng trực tiếp đến số lượng, chất lượng dịch vụ được cung ứng. Khi có khoa học công nghệ, số lượng dịch vụ được tạo ra nhiều hơn, nhanh hơn và chất lượng cũng sẽ tốt hơn rất nhiều. Về số lượng nhà cung ứng trên thị trường, khi có nhiều nhà cung ứng, lượng cung ứng sẽ lớn và ngược lại khi có ít nhà cung ứng, lượng cung ứng 12 sẽ nhỏ.
Hiện nay, xu hướng là mọi người khi sử dụng dịch vụ đều ưu thích sự thuận tiện; tiết kiệm thời gian, chi phí, hạn chế phải di chuyển; hạn chế tiếp xúc trực tiếp; …. Quy mô cung dịch vụ quốc tế thể hiện chủ yếu qua kim ngạch xuất khẩu dịch vụ của các quốc gia khi tham gia vào thị trường dịch vụ quốc tế và một số yếu tố khác. Chẳng hạn, cung trên thị trường dịch vụ du lịch quốc tế được biểu hiện ở tổng doanh thu (kim ngạch xuất khẩu) dịch vụ du lịch của thế giới và số lượng lượt khách du lịch quốc tế mà các quốc gia đã tiếp nhận trong những thời gian nhất định. Cầu dịch vụ Cầu thị trường về dịch vụ thực chất là số lượng dịch vụ mà người tiêu dùng dịch vụ muốn mua và có khả năng thanh toán với các mức gía khác nhau vào những thời điểm nhất định.