Nghiên cứu phát triển thư viện điện tử trong các trường đại học tại Hà Nội

Nghiên cứu phát triển thư viện điện tử tại các trường đại học Hà Nội, phân tích hiện trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng.

• Tác giả: Phạm Thị Mai
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Hữu Hựng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa học Thư viện
• Đề tài: Nghiên Cứu Phát Triển Thư Viện Điện Tử Trong Các Trường Đại Học Trên Địa Bàn Hà Nội Hiện Nay
• Loại tài liệu: luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ VỚI VIỆC PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC ĐẠI HỌC TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 1.1. Thư viện điện tử
• 1.1.1. Khái niệm thư viện điện tử
• 1.1.2. Các yếu tố cấu thành TVĐT
• 1.1.3. Người dùng tin điện tử
• 1.1.4. Vốn tài liệu điện tử
• 1.1.5. Nguồn tài nguyên điện tử
• 1.1.6. Siờu dữ liệu
• 1.1.7. Cán bộ thư viện điện tử
• 1.1.8. Cơ sở vật chất, kỹ thuật
• 1.1.9. Điều kiện để xây dựng thư viện điện tử
• 1.2. Giáo dục đại học trên địa bàn thành phố Hà Nội
• 1.2.1. Khỏi quỏt về thành phố Hà Nội
• 1.2.2. Hệ thống các trường đại học trên địa bàn thành phố Hà Nội
• 1.2.3. Hệ thống thư viện đại học trên địa bàn thành phố Hà Nội
• 1.2.4. Vai trũ của thư viện điện tử đối với giáo dục trong hệ thống các trường đại học trên địa bàn Hà Nội
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI
• 2.1. Khỏi quỏt lịch sử hỡnh thành và phát triển của một số thư viện trường đại học trên địa bàn Hà Nội
• 2.2. Nhóm thư viện các trường đại học đa ngành
• 2.3. Nhóm thư viện các trường đại học chuyên ngành
• 2.4. Thực trạng phát triển thư viện điện tử trong các trường đại học trên địa bàn Hà Nội hiện nay
• 2.4.1. Người dùng tin điện tử
• 2.4.2. Vốn tài liệu điện tử
• 2.4.3. Nguồn nhõn lực
• 2.4.4. Cơ sở vật chất, kỹ thuật
• 2.4.5. Tổ chức và trụ sở làm việc
• 2.4.6. Trang thiết bị
• 2.4.7. Phần mềm thư viện
• 2.4.8. Kinh phí đầu tư
• 2.4.9. Sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI
• 3.1. Xây dựng chính sách phát triển thư viện điện tử phự hợp
• 3.1.1. Mục tiờu của chớnh sỏch
• 3.1.2. Nội dung của chớnh sỏch
• 3.1.3. Chính sách phát triển thư viện điện tử tầm vĩ mô
• 3.1.4. Chính sách phát triển thư viện điện tử tầm vi mô
• 3.2. Tăng cường phát triển hạ tầng, và cơ sở vật chất kỹ thuật
• 3.2.1. Mở rộng diện tớch
• 3.2.2. Tăng cường phát triển hạ tầng kỹ thuật thông tin
• 3.2.2.1. Mạng intranet có tốc độ kết nối nhanh với internet. Đầu tư hệ thống máy chủ (Server system). Đầu tư hệ thống máy trạm
• 3.2.2.2. Đầu tư hệ thống các thiết bị ngoại vi cho TVĐT
• 3.2.2.3. Đầu tư thiết bị kiểm soát ra vào
• 3.2.2.4. Đầu tư các thiết bị an ninh
• 3.2.3. Đầu tư phần mềm
• 3.2.3.1. Đầu tư phần mềm TVĐT
• 3.2.3.2. Xõy dựng phần mềm hệ thống
• 3.3. Phát triển nguồn nhân lực cho xây dựng thư viện điện tử
• 3.4. Đầu tư tài chính cho phát triển thư viện điện tử
• 3.5. Đào tạo người sử dụng
• 3.6. Tăng cường chia sẻ và khai thác nguồn lực thông tin
• 3.7. Phỏt triển cỏc sản phẩm và dịch vụ thông tin điện tử
• 3.8. Bảo quản kho tư liệu điện tử
• 3.9. Xây dựng hệ thống thông tin thư viện đại học trên địa bàn Hà Nội
• 3.10. Vấn đề bản quyền trong việc phát triển TVĐT
• DANH MỤC CÁC Kí HIỆU, TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển thư viện điện tử tại đại học Hà Nội

Phát triển thư viện điện tử (TVĐT) tại các trường đại học ở Hà Nội đang trở thành một xu hướng tất yếu trong bối cảnh công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ. TVĐT không chỉ giúp nâng cao chất lượng giáo dục mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc truy cập thông tin của sinh viên và giảng viên. Việc xây dựng một hệ thống TVĐT hiện đại sẽ đáp ứng nhu cầu ngày càng cao về tài nguyên học thuật và thông tin trong giáo dục đại học.

1.1. Khái niệm và vai trò của thư viện điện tử

Thư viện điện tử là một hệ thống lưu trữ và cung cấp thông tin dưới dạng số hóa, cho phép người dùng truy cập tài liệu từ xa. Vai trò của TVĐT trong giáo dục đại học là rất quan trọng, giúp sinh viên và giảng viên dễ dàng tiếp cận tài liệu học tập và nghiên cứu.

1.2. Lợi ích của việc phát triển thư viện điện tử

Việc phát triển TVĐT mang lại nhiều lợi ích như tiết kiệm thời gian, chi phí cho việc tìm kiếm tài liệu, đồng thời nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập. TVĐT cũng giúp tăng cường khả năng chia sẻ thông tin giữa các trường đại học.

II. Thách thức trong việc phát triển thư viện điện tử tại đại học Hà Nội

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc phát triển TVĐT tại các trường đại học ở Hà Nội cũng gặp phải nhiều thách thức. Những vấn đề này bao gồm cơ sở hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ, nguồn nhân lực thiếu kinh nghiệm và ngân sách hạn chế cho đầu tư công nghệ.

2.1. Cơ sở hạ tầng kỹ thuật còn yếu kém

Nhiều trường đại học vẫn chưa có hệ thống mạng lưới và thiết bị công nghệ thông tin đủ mạnh để hỗ trợ cho việc phát triển TVĐT. Điều này gây khó khăn trong việc truy cập và sử dụng tài nguyên điện tử.

2.2. Thiếu nguồn nhân lực có chuyên môn

Nguồn nhân lực trong lĩnh vực thư viện điện tử còn hạn chế về kỹ năng và kiến thức. Việc đào tạo và bồi dưỡng nhân viên thư viện là cần thiết để nâng cao chất lượng dịch vụ.

III. Phương pháp phát triển thư viện điện tử hiệu quả tại đại học Hà Nội

Để phát triển TVĐT hiệu quả, các trường đại học cần áp dụng một số phương pháp như xây dựng chính sách phát triển rõ ràng, đầu tư vào công nghệ thông tin và đào tạo nguồn nhân lực. Những giải pháp này sẽ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ thư viện điện tử.

3.1. Xây dựng chính sách phát triển thư viện điện tử

Chính sách phát triển TVĐT cần được xây dựng dựa trên nhu cầu thực tế của người dùng và xu hướng phát triển công nghệ. Điều này sẽ giúp các trường đại học có định hướng rõ ràng trong việc đầu tư và phát triển.

3.2. Đầu tư vào công nghệ thông tin

Đầu tư vào công nghệ thông tin là yếu tố quan trọng để phát triển TVĐT. Các trường cần trang bị hệ thống máy chủ, phần mềm quản lý thư viện hiện đại và các thiết bị ngoại vi cần thiết.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về thư viện điện tử

Nghiên cứu về phát triển TVĐT tại các trường đại học ở Hà Nội đã chỉ ra rằng việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý và cung cấp dịch vụ thư viện đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Sinh viên và giảng viên có thể truy cập tài liệu dễ dàng hơn, từ đó nâng cao chất lượng học tập và nghiên cứu.

4.1. Kết quả từ việc triển khai thư viện điện tử

Việc triển khai TVĐT đã giúp tăng cường khả năng truy cập thông tin cho sinh viên và giảng viên. Nhiều trường đã ghi nhận sự gia tăng trong việc sử dụng tài nguyên điện tử.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ các trường đại học

Các trường đại học cần rút ra bài học từ những kinh nghiệm thực tiễn trong việc phát triển TVĐT, từ đó điều chỉnh chiến lược phát triển cho phù hợp với nhu cầu và điều kiện thực tế.

V. Kết luận và tương lai của thư viện điện tử tại đại học Hà Nội

Phát triển TVĐT tại các trường đại học ở Hà Nội là một xu hướng tất yếu trong bối cảnh hiện đại. Để đạt được thành công, cần có sự đầu tư đồng bộ về công nghệ, nguồn nhân lực và chính sách phát triển. Tương lai của TVĐT sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng và đổi mới của các trường đại học.

5.1. Tương lai của thư viện điện tử trong giáo dục đại học

TVĐT sẽ tiếp tục phát triển và trở thành một phần không thể thiếu trong hệ thống giáo dục đại học. Các trường cần chuẩn bị sẵn sàng để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dùng.

5.2. Đề xuất hướng đi cho phát triển thư viện điện tử

Các trường đại học cần xây dựng kế hoạch phát triển TVĐT dài hạn, tập trung vào việc nâng cao chất lượng dịch vụ và mở rộng nguồn tài nguyên điện tử để phục vụ tốt hơn cho người dùng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, việc xây dựng hệ thống thông tin - thư viện hiện đại là yêu cầu cấp thiết. Hà Nội hiện có khoảng 53 trường đại học, học viện với hơn 600.000 sinh viên đang theo học, tuy nhiên chất lượng giáo dục đại học vẫn còn nhiều hạn chế. Nghiên cứu này tập trung đánh giá thực trạng phát triển thư viện điện tử trong các trường đại học trên địa bàn Hà Nội, từ đó đề xuất giải pháp phát triển phù hợp. Mục tiêu nghiên cứu là nâng cao chất lượng đào tạo của các trường đại học thông qua việc phát triển thư viện điện tử hiệu quả. Phạm vi nghiên cứu được thực hiện tại 10 trường đại học trên địa bàn Hà Nội trong giai đoạn 2008-2009. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục đại học, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đồng thời tạo nền tảng cho sự phát triển kinh tế tri thức.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các khái niệm cơ bản về thư viện điện tử (TVĐT), thư viện số (TVS) và thư viện ảo (TVA). TVĐT được định nghĩa là môi trường gồm các tài liệu điện tử, được cấu trúc nhằm cung cấp thông tin thông qua các máy tính và mạng viễn thông. Các yếu tố cấu thành TVĐT bao gồm: người dùng tin điện tử, vốn tài liệu điện tử, siêu dữ liệu (SDL), cán bộ thư viện điện tử và cơ sở vật chất kỹ thuật. Siêu dữ liệu đóng vai trò quan trọng trong việc mô tả, khám phá, quản trị và truy cập các tài nguyên thông tin. Mô hình nghiên cứu tập trung vào mối quan hệ giữa phát triển TVĐT và chất lượng giáo dục đại học, trong đó TVĐT được xem là động lực đóng góp vào việc đổi mới giáo dục, hỗ trợ thay đổi phương pháp giảng dạy và học tập, làm thay đổi phương cách vận dụng tri thức của người học và phương pháp đánh giá người học.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để làm sáng tỏ bản chất các khái niệm liên quan đến phát triển TVĐT. Về phương pháp cụ thể, tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu tài liệu để phân tích, tổng hợp các vấn đề lý thuyết và phương pháp thực nghiệm thông qua phỏng vấn, điều tra, khảo sát tại 10 trường đại học trên địa bàn Hà Nội. Cỡ mẫu nghiên cứu là 10 trường đại học được chọn theo phương pháp chọn mẫu có mục đích, đại diện cho cả trường đa ngành và chuyên ngành. Phương pháp phân tích dữ liệu là phân tích định tính và định lượng kết hợp, trong đó dữ liệu định lượng được xử lý bằng phần mềm thống kê. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích này là để đánh giá toàn diện thực trạng phát triển TVĐT từ nhiều góc độ khác nhau. Thời gian nghiên cứu được thực hiện trong 12 tháng, từ tháng 1/2008 đến tháng 12/2009.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu chỉ ra rằng khoảng 62% các trường đại học trên địa bàn Hà Nội vẫn đang áp dụng phương thức đào tạo theo niên chế, trong khi chỉ có 30% áp dụng theo tín chỉ và 8% đang chuyển đổi giữa hai hình thức. Về cơ sở vật chất kỹ thuật, chỉ khoảng 20% các thư viện được đầu tư đồng bộ, trong đó TV Tạ Quang Bửu (ĐH Bách khoa Hà Nội) có 2000 chỗ ngồi và TV Trường ĐH Dược có gần 9000 tài liệu. Khoảng 65% thư viện chưa đáp ứng được yêu cầu về hạ tầng công nghệ thông tin. Về nguồn nhân lực, chỉ khoảng 40% cán bộ thư viện được đào tạo bài bản về nghiệp vụ thư viện điện tử. Đặc biệt, nghiên cứu phát hiện rằng chỉ khoảng 25% các thư viện có chiến lược phát triển dài hạn, trong khi 75% còn hoạt động theo phong trào, thiếu quy hoạch và tầm nhìn chiến lược.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trên là do thiếu nguồn lực tài chính (khoảng 70% các thư viện cho biết kinh phí đầu tư không ổn định, thường được cấp dồn vào cuối năm để giải ngân), thiếu đội ngũ cán bộ có trình độ (chỉ khoảng 30% cán bộ có trình độ ngoại ngữ và tin học tốt), và thiếu sự quan tâm đúng mức từ lãnh đạo các trường đại học. So với các nghiên cứu trước đây, kết quả này cho thấy tình trạng phát triển thư viện điện tử tại các trường đại học Hà Nội vẫn còn chậm so với tiềm năng và nhu cầu thực tế. Tuy nhiên, đã có những tiến bộ đáng kể so với giai đoạn trước năm 2000, khi mà chỉ khoảng 5% các thư viện có ứng dụng công nghệ thông tin. Ý nghĩa của những phát hiện này là cần có sự đầu tư đồng bộ và chiến lược dài hạn cho phát triển thư viện điện tử, coi đây là một trong những yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng giáo dục đại học. Dữ liệu nghiên cứu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ các thư viện đạt các tiêu chí khác nhau và bảng đánh giá hiện trạng phát triển thư viện điện tử theo từng nhóm trường đại học.

Đề xuất và khuyến nghị

Xây dựng chính sách phát triển thư viện điện tử phù hợp với mục tiêu đến năm 2020, trong đó xác định rõ vai trò và vị trí của thư viện điện tử trong chiến lược phát triển giáo dục đại học. Tăng cường đầu tư cho hạ tầng kỹ thuật, phấn đấu đến năm 2015, 100% các thư viện đại học có hệ thống máy chủ và mạng nội bộ tốc độ cao, 80% có hệ thống máy trạm hiện đại. Đầu tư phát triển nguồn nhân lực, đào tạo lại cho 100% cán bộ thư viện về nghiệp vụ thư viện điện tử, ngoại ngữ và tin học, phấn đấu đến năm 2015 có 70% cán bộ đạt trình độ chuẩn. Tăng cường hợp tác và chia sẻ nguồn lực thông tin giữa các thư viện, xây dựng hệ thống thông tin thư viện đại học chung trên địa bàn Hà Nội, phấn đấu đến năm 2015 có 90% các thư viện tham gia mạng lưới chia sẻ tài nguyên. Đa dạng hóa các sản phẩm và dịch vụ thông tin điện tử, phấn đấu đến năm 2015, 80% các thư viện cung cấp dịch vụ mượn trả trực tuyến, tra cứu tài liệu từ xa. Xây dựng cơ chế tài chính bền vững cho phát triển thư viện điện tử, với mục tiêu đến năm 2015, mỗi thư viện được cấp kinh phí hàng năm tương đương 5-10% tổng ngân sách của trường. Tăng cường đào tạo người sử dụng, phấn đấu đến năm 2015, 100% sinh viên các trường đại học được trang bị kỹ năng sử dụng thư viện điện tử. Giải quyết vấn đề bản quyền trong việc phát triển thư viện điện tử thông qua việc xây dựng quy định rõ ràng về sử dụng tài nguyên thông tin số.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Lãnh đạo các trường đại học trên địa bàn Hà Nội và cả nước có thể tham khảo luận văn để xây dựng chiến lược phát triển thư viện điện tử phù hợp với điều kiện thực tế của đơn vị. Cán bộ quản lý thư viện sẽ tìm thấy những giải pháp cụ thể để nâng cao chất lượng dịch vụ, đặc biệt là các giải pháp về phát triển nguồn nhân lực và cơ sở vật chất kỹ thuật. Giảng viên và nghiên cứu sinh các ngành khoa học thư viện, quản lý thông tin có thể sử dụng luận văn như một tài liệu tham khảo giá trị cho các nghiên cứu tiếp theo về phát triển thư viện số trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0. Sinh viên các ngành liên quan đến thông tin - thư viện có thể học hỏi được kiến thức cơ bản về thư viện điện tử, các yếu tố cấu thành và điều kiện để xây dựng thư viện điện tử hiệu quả. Các tổ chức quản lý giáo dục đại học như Bộ Giáo dục và Đào tạo có thể tham khảo luận văn để xây dựng chính sách phát triển hệ thống thư viện đại học quốc gia.

Câu hỏi thường gặp

Thư viện điện tử khác gì so với thư viện truyền thống? Thư viện điện tử sử dụng công nghệ thông tin để lưu trữ, quản lý và cung cấp thông tin, cho phép truy cập từ xa, trong khi thư viện truyền thống chủ yếu dựa vào tài liệu in giấy và yêu cầu người dùng phải có mặt tại thư viện.

Tại sao phát triển thư viện điện tử lại quan trọng với giáo dục đại học? Thư viện điện tử hỗ trợ thay đổi phương pháp giảng dạy và học tập, cung cấp nguồn tài nguyên phong phú, giúp sinh viên tiếp cận thông tin nhanh chóng và hiệu quả, từ đó nâng cao chất lượng đào tạo.

Những khó khăn chính khi xây dựng thư viện điện tử tại các trường đại học Việt Nam là gì? Khó khăn chính bao gồm thiếu kinh phí đầu tư, thiếu đội ngũ cán bộ có trình độ, hạ tầng kỹ thuật chưa đáp ứng yêu cầu và thiếu chiến lược phát triển dài hạn.

Làm thế nào để đánh giá hiệu quả của một thư viện điện tử? Hiệu quả có thể đánh giá thông qua số lượng người dùng, tỷ lệ sử dụng tài nguyên điện tử, mức độ hài lòng của người dùng và tác động đến chất lượng đào tạo, nghiên cứu của trường.

Xu hướng phát triển của thư viện điện tử trong thời gian tới là gì? Xu hướng chính bao gồm tích hợp trí tuệ nhân tạo, phát triển dịch vụ cá nhân hóa, tăng cường hợp tác chia sẻ tài nguyên giữa các thư viện và mở rộng các hình thức học tập trực tuyến.

Kết luận

• Phân tích có hệ thống các khái niệm cơ bản liên quan đến thư viện điện tử, khẳng định vai trò quan trọng của thư viện điện tử đối với giáo dục đại học.
• Đánh giá toàn diện thực trạng phát triển thư viện điện tử tại các trường đại học trên địa bàn Hà Nội, chỉ ra những thuận lợi, khó khăn và tồn tại.
• Đề xuất các giải pháp phát triển thư viện điện tử phù hợp với điều kiện thực tế, tập trung vào chính sách, hạ tầng kỹ thuật, nguồn nhân lực và hợp tác chia sẻ tài nguyên.
• Khẳng định sự cần thiết phải có sự đầu tư đồng bộ và chiến lược dài hạn cho phát triển thư viện điện tử như một yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng giáo dục đại học.
• Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo trong giai đoạn 2010-2015, tập trung vào ứng dụng công nghệ mới và đánh giá tác động của thư viện điện tử đến chất lượng đào tạo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ VỚI VIỆC PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM 1. Thư viện điện tử 1. Khái niệm thư viện điện tử Thư viện điện tử (TVĐT) là một khái niệm còn khá mới mẻ trong những năm 1990 không chỉ ở Việt Nam mà còn trên cả thế giới. Cho đến nay, khái niệm này đã khá quen thuộc với nhiều người trong giới chuyên môn.

Tuy nhiên, ngay cả trong từ điển thuật ngữ chuyên ngành chưa có một khái niệm chính thức nào được công nhận, do đó tồn tại nhiều định nghĩa và cách hiểu khác nhau, đôi khi còn dùng lẫn lộn với các khái niệm: Thư viện (TV) không biên giới, TV được nối mạng, TV ảo (TVA). Sự xuất hiện những khái niệm khác nhau này liên quan đến sự bùng nổ thông tin (TT) theo cấp số nhân, xuất hiện công nghệ giấy điện tử, mô hình xuất bản điện tử mới, nhà sách trực tuyến, thương mại điện tử (E – commerce), truyền hình kỹ thuật số (Digital television), môi trường học tập tích hợp (intergrated learning environment), trường đại học (ĐH) điện tử (E – Universities), truyền thông di động (mobile Communication), in ấn theo nhu cầu (Printed in Demand). Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng có hai lý do để có nhiều cách hiểu khác nhau về các khái niệm: Thứ nhất: chưa có định nghĩa rõ ràng, nhiều thuật ngữ khác nhau đã được cộng đồng TV dùng trong một thời gian dài để đề cập đến khái niệm TVĐT, TVA, TV không tường mà không xác định rõ ràng nội hàm các thuật ngữ ấy khác nhau như thế nào. Thứ hai: nhiều lĩnh vực không phải TV dùng thuật ngữ TVĐT, TVS để chỉ những khái niệm không phải là TV theo quan niệm của người làm công tác TV.[16] Theo Hiệp hội nghiên cứu TV (Association of Research Library) thì các thuật ngữ như TVĐT, TVS, TVA được sử dụng với cùng một nội dung [31, tr.8] Theo quan điểm của Collier (1995) thì TVĐT được định nghĩa như là một môi trường gồm các tài liệu dưới dạng điện tử, được cấu trúc nhằm cung cấp một lượng TT lớn thông qua các máy tính hoặc các mạng viễn thông quốc tế [47, tr.

TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 11 Theo đó Collier đã chú trọng đến loại hình tài liệu được lưu giữ và sử dụng trong TVĐT chủ yếu là tài liệu điện tử. Gary Gorman thì cho rằng TVĐT chính là TVS [47, tr. Phillip Barker (1997) cho rằng: Trong TVĐT có sử dụng rộng rãi máy tính và các phương tiện hỗ trợ khác (bảng tra trực tiếp, tìm văn bản đầy đủ, lưu các biểu ghi tự động hoá, ra các quyết định bằng máy tính,…) Tác giả nhấn mạnh đặc trưng của TVĐT là sử dụng phổ biến các phương tiện điện tử trong lưu trữ, tìm kiếm và cung cấp TT. Theo ông trong TVĐT, ngoài ấn phẩm điện tử vẫn còn tồn tại cả sách truyền thống [47, tr.

Tác giả Sylvie Tellier (1997) người Canada đưa ra định nghĩa như sau: TVĐT là TV có sử dụng hệ thống máy vi tính và các hệ thống phụ kiện của nó để lưu trữ, xử lý, cung cấp dịch vụ TT cho người sử dụng. Theo cách hiểu như vậy thì TVĐT ở đây có sử dụng máy tính trong việc quản lý, lưu trữ và phục vụ tìm kiếm TT [47, tr. Như vậy, quan điểm của Sylvie Tellier và Phillip Barker là giống nhau đều cho rằng trong TVĐT có sử dụng phương tiện điện tử trong việc lưu trữ, xử lý và cung cấp TT. Ở Việt Nam, khái niệm TVĐT còn tương đối mới mẻ, xuất phát từ thực tiễn phát triển TVĐT còn chậm, việc ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) vào công tác TV có phần muộn hơn so với các nước trong khu vực.

Các công trình nghiên cứu về TVĐT cũng chưa nhiều. Cho đến nay có một số công trình nghiên cứu về vấn đề này: Năm 1998 trong bài tham luận: “Tính khả thi trong việc xây dựng TVĐT ở Việt Nam” trong đó tác giả Vũ Văn Sơn đưa ra quan điểm của ba nhóm như sau: Nhóm thứ nhất cho rằng: TVĐT là TVS hoá, tức là TV không có sách, TT dưới dạng số và được lưu giữ trên các phương tiện khác nhau: bộ nhớ điện tử, đĩa quang, đĩa từ,… TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 12 Nhóm thứ hai cho rằng: TVĐT là TV tự động hoá, trong đó có sử dụng, lưu trữ cả các phương tiện truyền thống lẫn hiện đại. Quan điểm này cũng giống quan điểm của Phillip Barker. Nhóm thứ ba cho rằng: TVĐT là TV sử dụng mạng trong việc lưu trữ, bảo quản và phổ biến TT.

Trong bài viết “Giải pháp xây dựng các bộ sưu tập tài liệu số” của tác giả Hoàng Đức Liên và Nguyễn Hữu Ty có đưa ra định nghĩa TVĐT như sau: “Một hệ thống TT trong đó các nguồn TT đều có sẵn dưới dạng có thể xử lý được bằng máy tính và trong đó tất cả các chức năng, bổ sung, lưu trữ, bảo quản, tím kiếm, truy cập và hiển thị đều sử dụng kỹ thuật số” [18]. Quan điểm của tác giả cũng cho rằng nguồn lực TT của TVĐT bao gồm cả tài liệu in giấy và tài liệu đã số hoá. Như vậy, với những quan điểm khác nhau, đến nay vẫn chưa có sự phân biệt rõ ràng giữa các khái niệm này. Tuy có nhiều ý kiến khác nhau, nhưng tựu chung lại TVĐT có một số đặc điểm sau: - TV phải có vốn tư liệu điện tử (là những tư liệu được lưu trữ dưới dạng điện tử sao cho có thể truy nhập được bằng các thiết bị tin học).

- Phải được tin học hoá, phải có một hệ quản trị TV tích hợp (bổ sung, biên mục, quản trị xuất bản phẩm định kỳ, kiểm soát lưu thông tư liệu, tổ chức mục lục truy nhập công cộng trực tuyến,…) phải nối mạng (ít nhất là mạng cục bộ). - Phải cung cấp và tạo điều kiện cho người sử dụng các dịch vụ điện tử (yêu cầu và gia hạn mượn qua mạng, tìm tin trong các cơ sở dữ liệu (CSDL), truy nhập và khai thác các nguồn tin tại chỗ và với tới các nguồn tin ở nơi khác). Tóm lại: TVĐT là TV trong đó có môi trường gồm các tài liệu điện tử, được cấu trúc nhằm cung cấp thông tin thông qua các máy tính và các mạng viễn thông. Thư viện số: Như trên đã nói theo Hiệp hội nghiên cứu TV (Association of Research Library) các thuật ngữ như TVĐT, TVS, TVA được sử dụng với cùng một nội dung.

Tuy nhiên, còn có các quan điểm khác nhau không chỉ ở Việt Nam mà cả thế TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 13 giới, để hiểu rõ bản chất của các khái niệm TVS, TVA, TV đa phương tiện, cần có sự phân tích cụ thể như sau: TVS theo quan điểm của liên đoàn TVS (1993): “Các TVS là các tổ chức cung cấp các nguồn lực – tài nguyên, bao gồm cả các chuyên gia để lựa chọn, cấu trúc, cung cấp khả năng truy cập tới các nguồn tri thức, phiên dịch, phân phối, bảo đảm tính vẹn toàn và tính lâu dài của các bộ sưu tập số để cho một cộng đồng hoặc một tập hợp cộng đồng người dùng tin xác định luôn có thể sử dụng một cách nhanh chóng, kịp thời và kinh tế” [31, tr. Theo Michael Lesk (1997): “Các TVS là các bộ sưu tập TT số hoá được tổ chức. Chúng bao gồm việc cấu trúc và thu thập TT là các công việc mà các TV truyền thống vẫn luôn phải làm và các máy tính có nhiệm vụ trình bày các TT số đó,…Một TVS thực sự cũng tạo ra các nguyên tắc quản lý những yếu tố cấu thành TV và các phương thức tổ chức TV” [31, tr8]. Theo Borgman (1999): “Các TVS là một tập hợp các nguồn TT số và các công cụ kỹ thuật tương ứng để tạo lập, tìm kiếm và sử dụng TT” [31, tr.

Ian Written định nghĩa: TVS là một tập hợp những bộ sưu tập TT của các đối tượng số hoặc đã được số hoá có tổ chức và tập trung. Tập trung theo đề tài hay chủ đề và có tổ chức để TT dễ truy cập và lưu trữ theo những tiêu chuẩn chuyên biệt cung cấp hai chức năng chính: - Phương thức truy cập, chọn lọc, hiển thị tài nguyên số (dành cho người sử dụng); - Phương thức xây dựng, tổ chức và lưu hành (dành cho cán bộ TV)[9]. Theo Fox (1993): TVS là tập hợp của các máy tính số, các thiết bị máy móc lưu trữ và trao đổi TT cùng với bối cảnh số và phần mềm cần thiết để sản xuất và cung cấp các dịch vụ TT - TV tương tự như các TV truyền thống vẫn làm đối với tài liệu giấy và các loại hình tài liệu truyền thống khác trong quá trình thu thập, biên mục, tìm kiếm và phổ biến TT,…Một TVS đúng nghĩa và hoàn chỉnh phải bao gồm tất cả các dịch vụ cơ bản của TV truyền thống, đồng thời tận dụng được các lợi thế của việc lưu trữ, tìm kiếm và cung cấp TT số hoá. [24] TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 14 TVS theo G.

Cleveland có một số đặc điểm sau: [49]. - Là phương diện (bộ mặt) số của TV truyền thống mà ở đó lưu trữ các sưu tập tài liệu số và tài liệu truyền thống (trên giấy và trên vật mang khác); - Bao gồm cả tư liệu tồn tại bên ngoài biên giới vật lý và hành chính của TV; - Bao gồm các quá trình và dịch vụ nòng cốt và trung tâm của hệ thống TV. Tuy nhiên, các quá trình và dịch vụ truyền thống sẽ phải được thay đổi cho phù hợp với TVS; - Cung cấp TT có trong TV mà không phụ thuộc vào loại hình và khổ mẫu của chúng; - Phục vụ một hoặc một số cộng đồng bạn đọc/người dùng tin, nhưng khác với TV truyền thống, những cộng đồng này có thể phân tán, đến khai thác TV thông qua mạng máy tính; - Cần có các cán bộ với kỹ năng của người cán bộ TV cũng như kỹ năng của người cán bộ tin học. Quan điểm của tác giả Vũ Văn Sơn cho rằng: TVS là tập hợp các thiết bị tính toán, lưu trữ và truyền thông số với nội dung và phần mềm để tái tạo, thúc đẩy và mở rộng các dịch vụ của TV truyền thống (thu thập, biên mục, tìm kiếm và phổ biến TT).

Một TVS hoàn chỉnh phải thực hiện tất cả các dịch vụ cơ bản của TV truyền thống kết hợp với việc khai thác các lợi thế của công nghệ lưu trữ, tìm kiếm và truyền thông số [32]. Ông cũng cho rằng TVS là bước tiến xa hơn của TVĐT, cho phép đọc được TT toàn văn sau khi số hoá hầu hết tư liệu, đặc biệt là các tư liệu dưới dạng đồ họa (như tranh ảnh, bản đồ,…) và đa phương tiện (multimedia) nói chung.