CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG 1. Tổng quan về thị trường 1. Khái niệm Thị trường ra đời và phát triển gắn liền với sự ra đời và phát triển của nền sản xuất hàng hoá. Cùng với sự ra đời và phát triển của nền sản xuất hàng hoá thì khái niệm về thị trường càng phong phú và đa dạng.
Thuật ngữ “thị trường” được rất nhiều nhà nghiên cứu kinh tế định nghĩa, song cho đến nay vẫn chưa có một khái niệm nào mang tính khái quát, thống nhất và trọn vẹn. Vì trong mỗi thời kỳ phát triển, trên mỗi khía cạnh, lĩnh vực thị trường lại được định nghĩa một cách khác nhau. Theo trường phái cổ điển, thị trường là nơi diễn ra các trao đổi, mua bán hàng hoá. Theo khái niệm hiện đại (P.A SAMUELSON), thị trường là một quá trình mà trong đó người mua và người bán một thứ hàng hoá tác động qua lại với nhau để xác định giá cả và số lượng hàng hoá.
Jerome McCarthy, thị trường có thể hiểu là một nhóm khách hàng tiềm năng với những nhu cầu tương tự (giống nhau) và những người bán đưa ra sản phẩm khác nhau với cách thức khác nhau để thoả mãn nhu cầu đó. Khái niệm này không những nói lên được bản chất của thị trường mà còn giúp các doanh nghiệp xác định được mục tiêu, phương hướng kinh doanh của mình: đó là hướng tới khách hàng, mục tiêu tìm mọi cách thoả mãn nhu cầu của khách hàng để đạt được lợi nhuận tối đa. Nói tóm lại, thị trường là nơi giúp cho doanh nghiệp – người bán xác định được: - Sản xuất kinh doanh cái gì? - Cho đối tượng khách hàng nào? - Và sản xuất kinh doanh như thế nào? Còn giúp người tiêu dùng – người mua biết được: Trần Việt Dũng Lớp 11AQTKD1 - PTTT 12 Viện SĐH – Đại học Bách Khoa Hà Nội Viện Kinh Tế và quản lý - Ai sẽ đáp ứng nhu cầu của mình? - Nhu cầu được thoả mãn đến mức nào? - Khả năng thanh toán ra sao? Công ty TNHH TM XNK Inox Minh Khuê là công ty chuyên về kinh doanh các sản phẩm inox thì với góc độ là một công ty thương mại, thị trường được hiểu là “Tập khách hàng, người cung ứng hiện thực và tiềm năng, có nhu cầu thị trường về những mặt hàng của khách hàng mà công ty có dự án kinh doanh trong mối quan hệ với các nhân tố môi trường kinh doanh và tập người bán – đối thủ cạnh tranh của nó”. Các yếu tố cấu thành của thị trường Các yếu tố cấu thành của thị trường gồm: cung, cầu và giá cả thị trường.
Tổng hợp các nhu cầu của khách hàng tạo nên cầu của hàng hoá. Đối với các doanh nghiệp thì nhu cầu đòi hỏi phải cụ thể hơn, đó là các nhu cầu có khả năng thanh toán và đặc biệt là các nhu cầu về các mặt hàng của doanh nghiệp đã, sẽ và có khả năng kinh doanh. Đối với các nước phát triển thì thu nhập của người dân rất cao, mạng lưới phân phối khá hoàn chỉnh, do vậy đối với hàng hoá thông thường, nhất là nhu cầu yếu phẩm thì nhu cầu và nhu cầu có khả năng thanh toán là tương đương nhau. Nhưng đối với các nước kém phát triển thì hai loại nhu cầu có sự khác biệt rất lớn, đòi hỏi doanh nghiệp phải nghiên cứu và điều tra kỹ lưỡng.
Tổng hợp các nguồn cung ứng sản phẩm cho khách hàng trên thị trường tạo nên cung hàng hoá. Hay chính xác hơn đó chính là doanh nghiệp và đối thủ cạnh tranh của doanh nghiệp đó. Đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu thì đối thủ cạnh tranh không chỉ là doanh nghiệp trong nước mà quan trọng hơn là các doanh nghiệp quốc tế với đủ loại hình kinh doanh khác nhau. Sự tương tác giữa cung và cầu hình thành giá cả thị trường.
Giá cả thị trường là đại lượng biến động do sự tương tác của cung và cầu trên thị trường của một loại hàng hoá ở địa điểm và thời điểm cụ thể. Nhưng ở thị trường xuất nhập khẩu thì giá cả không chỉ bị chi phối bởi cung và cầu mà còn bị chi phối bởi hai yếu tố nữa đó là sự tác động của địa phương (chính phủ các nước) và tỷ giá hối đoái. Hai yếu tố này Trần Việt Dũng Lớp 11AQTKD1 - PTTT 13 Viện SĐH – Đại học Bách Khoa Hà Nội Viện Kinh Tế và quản lý có tác động mạnh và chi phối lớn đến giá cả hàng hoá. Vì vậy, khi nghiên cứu giá doanh nghiệp cần chú ý đến hai yếu tố này.
Một yếu tố nữa của thị trường là cạnh tranh. Yếu tố này chỉ xuất hiện một cách rõ nét khi kinh tế hàng hoá phát triển với mức độ cao. Đối thủ cạnh tranh là những doanh nghiệp trong cùng một ngành hoặc có những sản phẩm có khả năng thay thế loại hàng hoá của doanh nghiệp trên cùng một thị trường và trong cùng một thời kỳ. Tìm hiểu, nắm bắt và biết cách điều phối yếu tố thị trường sẽ giúp cho doanh nghiệp chinh phục được thị trường và đạt được hiệu quả kinh doanh như mong muốn.
Vai trò, chức năng của thị trường 1. Chức năng của thị trường Thị trường có 4 chức năng cơ bản, trên cơ sở hiểu rõ được 4 chức năng này sẽ giúp doanh nghiệp khai thác được tối đa những lợi ích mà thị trường đem lại Thứ nhất, thị trường có chức năng thừa nhận: thị trường là nơi gặp gỡ, trao đổi giữa người mua và người bán. Trong quá trình trao đổi đó, nếu hàng hoá không phù hợp với công dụng, thị hiếu người tiêu dùng hoặc không phù hợp với khả năng thanh toán thì hàng hoá đó sẽ không bán được tức là không được thị trường thừa nhận và ngược lại sẽ được thừa nhận. Thứ hai, thị trường có chức năng thực hiện: Chức năng này thể hiện ở chỗ thị trường là nơi diễn ra các hành vi mua bán.
Người ta thường cho rằng thực hiện về giá trị là quan trọng nhất. Nhưng sự thực hiện về giá trị chỉ xảy ra khi giá trị sử dụng được thực hiện. Ví dụ: hàng hoá dù sản xuất với chi phí thấp mà không hợp mục tiêu tiêu dùng thì vẫn không bán được. Thông qua chức năng thực hiện của thị trường, các hàng hóa hình thành nên giá trị trao đổi của mình, làm cơ sở cho việc phân phối các nguồn lực.
Thứ ba, thị trường có chức năng điều tiết và kích thích: Thông qua sự trao đổi hàng hoá trên thị trường, thị trường điều tiết và kích thích sản xuất kinh doanh phát triển, cũng như điều tiết sự ra nhập hoặc rút ra khỏi một số ngành kinh doanh của doanh nghiệp. Nó khuyến khích các nhà kinh doanh giỏi và điều chỉnh theo hướng Trần Việt Dũng Lớp 11AQTKD1 - PTTT 14 Viện SĐH – Đại học Bách Khoa Hà Nội Viện Kinh Tế và quản lý đầu tư kinh doanh có lợi, các mặt hàng mới có chất lượng cao có khả năng bán với khối lượng lớn. Thứ tư, chức năng thông tin: thể hiện ở chỗ nó chỉ ra cho người sản xuất biết nên sản xuất hàng hoá nào, khối lượng bao nhiêu, nên tung ra thị trường ở thời điểm nào, nó chỉ ra cho người tiêu dùng biết nên mua một hàng hoá hay mua một mặt hàng thay thế nào đó hợp với khả năng thu nhập của họ. Tuy vậy, không phải bất cứ thông tin nào của thị trường đều đúng đắn, doanh nghiệp phải biết chắt lọc các thông tin của thị trường để đưa ra quyết định đúng đắn nhất cho kế hoạch kinh doanh của mình.
Tóm lại các chức năng nói trên của thị trường có mối quan hệ gắn bó mật thiết nhau. Sự cách biệt các chức năng ấy chỉ là ước lệ, mang tính chất nghiên cứu. Trong thực tế, một hiện tượng kinh tế diễn ra trên thị trường thể hiện đầy đủ và đan xen lẫn nhau giữa các chức năng trên. Vai trò của thị trường Đối với người tiêu dùng: thị trường phát triển sẽ giúp cho kinh tế xã hội phát triển, đời sống nhân dân nâng cao, tạo điều kiện cho sức mua lớn.
Mặt khác, mở rộng thị trường cho phép người tiêu dùng được tiêu dùng tất cả các mặt hàng với số lượng nhiều hơn, chất lượng tốt hơn, chủng loại đa dạng và phong phú, chi phí tiêu dùng trên một đơn vị sản phẩm thấp hơn giá trị nhận được khi chưa có thị trường. Đối với doanh nghiệp: thị trường chính là môi trường kinh doanh của doanh nghiệp, là nơi sống còn của doanh nghiệp. Thị trường chính là nơi cung cấp thông tin kinh doanh cho doanh nghiệp (thông tin về cung, cầu, giá cả, số lượng, chất lượng sản phẩm…), thị trường chính là nơi quyết định các vấn đề kinh doanh (sản xuất cái gì? Như thế nào? Và cho ai?) và thị trường cũng chính là mục tiêu kinh doanh của doanh nghiệp thông qua chức năng thực hiện thị trường tiêu thụ hàng hoá cho doanh nghiệp và mang lại lợi nhuận cho doanh nghiệp. Do vậy, chiếm lĩnh được thị trường chính là sự dành lợi nhuận – đó chính là mục tiêu sống còn của doanh nghiệp.
Phát triển thị trường của doanh nghiệp 1. Quan niệm về phát triển thị trường Trần Việt Dũng Lớp 11AQTKD1 - PTTT 15 Viện SĐH – Đại học Bách Khoa Hà Nội Viện Kinh Tế và quản lý Đối với mỗi loại hàng hoá đều có một lượng nhu cầu nhất định. Song không phải doanh nghiệp nào cũng chiếm được toàn bộ nhu cầu đó mà chỉ chiếm được một phần nhất định gọi là thị phần của doanh nghiệp và thị phần này cũng luôn biến đổi. Để đảm bảo kinh doanh có hiệu quả thì doanh nghiệp phải kinh doanh có lợi nhuận trên cơ sở tăng khả năng tiêu thụ được sản phẩm, tức là chiếm được nhiều thị phần trên thị trường đó.
Muốn vậy cách tốt nhất để đạt được điều đó là doanh nghiệp phải phát triển thị trường. Vậy phát triển thị trường là gì? Phát triển thị trường là tổng hợp các cách thức, biện pháp của doanh nghiệp để đưa khối lượng sản phẩm tiêu thụ trên thị trường đạt mức tối đa. Phát triển thị trường của doanh nghiệp bao gồm việc đưa sản phẩm hiện tại vào tiêu thụ ở thị trường mới; khai thác tốt thị trường hiện tại; nghiên cứu, dự đoán nhu cầu thị trường, đưa sản phẩm mới đáp ứng nhu cầu của thị trường hiện tại và khu vực của thị trường mới.