Tổng quan nghiên cứu
Thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam giai đoạn 2008–2013 duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân khoảng 8% đến 10% mỗi năm, giữ vai trò quan trọng trong việc luân chuyển dòng vốn và phân tán rủi ro cho nền kinh tế quốc dân. Trong bối cảnh Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 1826/2012/QĐ-TTg phê duyệt Đề án Tái cấu trúc thị trường chứng khoán và doanh nghiệp bảo hiểm nhằm phân loại 4 nhóm doanh nghiệp, áp lực cạnh tranh nâng cao năng lực thị trường ngày càng trở nên khốc liệt. Tổng công ty Cổ phần Bảo hiểm PVI sau 18 năm thành lập và phát triển từ năm 1996 đến năm 2014 đã nâng mức vốn điều lệ từ 20 tỷ đồng lên hơn 1.000 tỷ đồng, đồng thời tăng tổng doanh thu từ 516 tỷ đồng lên vượt mốc 5.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, tốc độ mở rộng thị phần bán lẻ và quy mô thị trường của PVI vẫn bộc lộ sự thiếu đồng bộ, chưa khai thác hết tiềm năng vốn có. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ thực trạng vận động cung, cầu, cạnh tranh và giá cả, từ đó xác lập các giải pháp chiến lược nhằm phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ nội địa của PVI. Mục tiêu cụ thể gồm: hệ thống hóa lý luận kinh tế chính trị về thị trường bảo hiểm, đánh giá khách quan bức tranh kinh doanh của PVI giai đoạn 2008–2013, và hoạch định phương hướng mở rộng thị trường bền vững đến năm 2020. Đề tài mang ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ khoa học giúp doanh nghiệp giữ vững vị thế thứ 2 toàn ngành, tối ưu hóa mạng lưới 26 chi nhánh và nâng cao hiệu quả làm việc cho hơn 1.500 cán bộ nhân viên.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
Khung lý thuyết áp dụng
Nghiên cứu vận dụng lý luận kinh tế chính trị Mác - Lênin về quy luật giá trị, quy luật cung - cầu và quy luật cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Khung phân tích được mở rộng dựa trên lý thuyết tổ chức thị trường tài chính và quản trị rủi ro bảo hiểm hiện đại. Luận văn làm rõ 4 khái niệm nền tảng: sản phẩm bảo hiểm (hàng hóa dịch vụ đặc thù có tính vô hình, kết quả xê dịch, không mong đợi và chu kỳ kinh doanh đảo ngược), thị trường doanh nghiệp bảo hiểm (lĩnh vực trao đổi xác định giá cả và số lượng hàng hóa bảo hiểm), cung hàng hóa bảo hiểm (tổng sản lượng dịch vụ cam kết bồi thường ở mức phí nhất định) và cầu bảo hiểm (nhu cầu có khả năng thanh toán của các tổ chức, cá nhân trước rủi ro). Mô hình nghiên cứu đánh giá sự phát triển thị trường dựa trên 5 tiêu chí trọng yếu: quy mô mạng lưới phân phối, tốc độ tăng trưởng doanh thu, tỷ suất lợi nhuận, tỷ lệ thị phần và mức độ uy tín của thương hiệu.
Phương pháp nghiên cứu
Luận văn kết hợp phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử với các phương pháp phân tích - tổng hợp, quy nạp, so sánh và thống kê kinh tế. Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát toàn bộ 26 chi nhánh, 13 ban chuyên môn tại PVI cùng bộ dữ liệu so sánh từ 29 doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ trên thị trường Việt Nam trong giai đoạn 2008–2013. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu toàn bộ đối với các đơn vị trực thuộc PVI kết hợp chọn mẫu điển hình đối với các doanh nghiệp đầu ngành như Bảo hiểm Bảo Việt (nắm giữ 24% thị phần) và Bảo hiểm Liberty (doanh nghiệp vốn đầu tư nước ngoài dẫn đầu mảng xe cơ giới). Việc lựa chọn phương pháp này giúp bảo đảm tính bao quát, phản ánh chân thực tương quan cạnh tranh và tính khách quan của dữ liệu. Nguồn số liệu thứ cấp được trích xuất từ báo cáo tài chính kiểm toán của PVI, niên giám thống kê của Cục Quản lý và Giám sát Bảo hiểm thuộc Bộ Tài chính, cùng báo cáo tổng hợp từ Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam (AVI).
Kết quả nghiên cứu và thảo luận
Những phát hiện chính
Thứ nhất, PVI xác lập vững chắc vị trí thứ 2 trên thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam với doanh thu kinh doanh bảo hiểm năm 2013 vượt 5.000 tỷ đồng, gấp gần 10 lần so với thời điểm năm 1996.
Thứ hai, cơ cấu thị phần sản phẩm của PVI có sự mất cân đối rõ rệt: doanh nghiệp chiếm ưu thế áp đảo trong các lĩnh vực bảo hiểm công nghiệp, dầu khí và năng lượng, nhưng phân khúc bán lẻ cá nhân như bảo hiểm xe cơ giới và bảo hiểm con người còn chiếm tỷ trọng thấp khi so sánh với Bảo Việt (riêng quý 1 năm 2013, Bảo Việt tăng trưởng bảo hiểm y tế 40% và xe cơ giới 4,4%).
Thứ ba, tiềm lực tài chính và mạng lưới phân phối được mở rộng nhanh chóng với vốn điều lệ trên 1.000 tỷ đồng và 26 chi nhánh toàn quốc, tuy vậy chất lượng khai thác trên từng kênh bán hàng chưa đồng đều.
Thứ tư, áp lực cạnh tranh không lành mạnh từ các doanh nghiệp nhóm 3 và nhóm 4 thông qua việc hạ phí bảo hiểm, mở rộng điều khoản bảo hiểm đã tác động tiêu cực đến mặt bằng giá cả và tỷ lệ bồi thường toàn ngành năm 2013.
Thảo luận kết quả
Nguyên nhân của những hạn chế bắt nguồn từ cả hai phía. Về mặt chủ quan, trình độ chuyên môn của một bộ phận trong tổng số hơn 1.500 cán bộ nhân viên chưa đáp ứng kịp cơ chế thị trường; công tác nghiên cứu khách hàng và hoạt động quảng bá thương hiệu bán lẻ còn mờ nhạt. Về mặt khách quan, tăng trưởng GDP Việt Nam năm 2013 đạt 5,42% khiến sức mua giảm sút, trong khi nhận thức về bảo hiểm của cộng đồng chưa cao.
Đối chiếu với kinh nghiệm của Bảo hiểm Bảo Việt (đạt 96% độ nhận diện thương hiệu, chiếm 24% thị phần năm 2012 với doanh thu phí gốc 5.384 tỷ đồng) và Bảo hiểm Liberty (tăng trưởng 10,6% bảo hiểm ô tô dù thị trường xe giảm 33% nhờ mức miễn thường linh hoạt), PVI cần chuyển trọng tâm sang chất lượng dịch vụ khách hàng. Toàn bộ các phát hiện này được trình bày trực quan qua bảng tổng hợp doanh thu kinh doanh bảo hiểm 2010–2013 và biểu đồ so sánh cơ cấu thị phần bảo hiểm phi nhân thọ năm 2013, làm rõ khoảng cách cạnh tranh giữa PVI và các đối thủ.
Đề xuất và khuyến nghị
Hệ thống giải pháp phát triển thị trường của Tổng công ty Bảo hiểm PVI định hướng đến năm 2020 gồm các nội dung trọng tâm:
- Tái cơ cấu và quy hoạch thị trường: Ban Lãnh đạo PVI thực hiện phân đoạn thị trường rõ ràng, đẩy mạnh tái cơ cấu mô hình quản trị kinh doanh nhằm mục tiêu nâng thị phần bảo hiểm gốc lên mức 25% đến 28% vào năm 2020.
- Đa dạng hóa và tăng cung sản phẩm: Phòng Nghiên cứu và Phát triển Sản phẩm thiết kế từ 5 đến 7 gói bảo hiểm bán lẻ mới trong giai đoạn 2015–2018, trọng tâm là bảo hiểm sức khỏe cá nhân, bảo hiểm tai nạn và các gói bảo hiểm xe cơ giới áp dụng mức miễn thường.
- Kích cầu và nâng cao năng lực tài chính: Khối Quản trị Rủi ro và Ban Tài chính siết chặt quy trình thu hồi công nợ phí bảo hiểm, rút ngắn thời gian giải quyết bồi thường xuống dưới 15 ngày, nâng tỷ lệ hài lòng của khách hàng lên trên 85% trong lộ trình 2015–2020.
- Phát triển kênh phân phối hiện đại: Ban Phát triển Kinh doanh mở rộng mô hình Bancassurance với 5 ngân hàng thương mại quy mô lớn, đồng thời hoàn thiện hệ thống bán hàng điện tử trực tuyến và trung tâm chăm sóc khách hàng 24/7 trước năm 2017.
- Chuẩn hóa nhân lực và quản lý giá: Ban Nhân sự thực hiện đào tạo định kỳ cho 100% cán bộ nhân viên; đồng thời PVI chủ động phối hợp với Cục Quản lý và Giám sát Bảo hiểm thực hiện kiểm soát giá phí, loại bỏ hiện tượng hạ phí phá giá thị trường.
Đối tượng nên tham khảo luận văn
- Ban Lãnh đạo và Chuyên viên phát triển kinh doanh tại các doanh nghiệp bảo hiểm: Ứng dụng mô hình đánh giá thị trường và chiến lược phân khúc khách hàng để gia tăng thị phần theo định hướng Đề án tái cấu trúc thị trường tại Quyết định 1826/2012/QĐ-TTg.
- Giảng viên, Học viên cao học và Nghiên cứu sinh ngành Kinh tế Chính trị, Tài chính - Ngân hàng: Sử dụng luận văn như một công trình nghiên cứu điển hình về phương pháp luận duy vật biện chứng kết hợp dữ liệu thống kê tài chính giai đoạn 2008–2013.
- Các nhà hoạch định chính sách tại Bộ Tài chính và Cục Quản lý và Giám sát Bảo hiểm: Tham khảo căn cứ thực tiễn để hoàn thiện thể chế quản lý giá phí, giám sát khả năng thanh toán của 29 doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ.
- Chuyên gia tư vấn chiến lược và các đối tác tài chính, ngân hàng: Đánh giá thực trạng phân phối bảo hiểm liên kết ngân hàng và nhận diện năng lực cạnh tranh của nhóm doanh nghiệp bảo hiểm hàng đầu Việt Nam.
Câu hỏi thường gặp
Vị thế thị phần bảo hiểm phi nhân thọ của PVI được xác định như thế nào?
Theo số liệu thống kê giai đoạn 2009–2013, PVI vững vàng ở vị trí thứ 2 toàn thị trường bảo hiểm phi nhân thọ với doanh thu vượt 5.000 tỷ đồng, xếp liền sau Bảo hiểm Bảo Việt (đơn vị nắm 24% thị phần năm 2012 với doanh thu phí gốc 5.384 tỷ đồng). PVI áp đảo tuyệt đối ở mảng bảo hiểm dầu khí và năng lượng.
Quyết định 1826/2012/QĐ-TTg tác động ra sao đến định hướng của PVI?
Quyết định 1826/2012/QĐ-TTg phân loại các doanh nghiệp bảo hiểm thành 4 nhóm năng lực. PVI thuộc nhóm 1 với mức vốn điều lệ trên 1.000 tỷ đồng và hiệu quả kinh doanh cao, tạo lợi thế lớn trong việc thu hút khách hàng lớn và thúc đẩy tái cấu trúc bộ máy vận hành theo chuẩn quốc tế.
PVI rút ra được kinh nghiệm gì từ mô hình thành công của Bảo hiểm Liberty?
PVI tiếp thu bài học triển khai cơ chế mức miễn thường của Liberty để giảm phí từ 25% đến 60% cho khách hàng bảo hiểm xe cơ giới. Giải pháp này giúp Liberty tăng trưởng 10,6% mảng ô tô năm 2012 và đạt tỷ lệ hơn 75% khách hàng sẵn sàng giới thiệu dịch vụ cho người khác.
Hạn chế lớn nhất trong phát triển thị trường của PVI giai đoạn 2009–2013 là gì?
Hạn chế lớn nhất là sự mất cân đối thị trường khi nguồn thu phụ thuộc nhiều vào các hợp đồng doanh nghiệp lớn trong ngành dầu khí. Mạng lưới 26 chi nhánh với hơn 1.500 nhân sự chưa khai thác sâu mảng bán lẻ cá nhân, kênh trực tuyến và thương mại điện tử còn ở giai đoạn sơ khai.
Mục tiêu cốt lõi của chiến lược phát triển thị trường PVI đến năm 2020 là gì?
Mục tiêu cốt lõi là phát triển thị trường theo chiều sâu, nâng cao chất lượng dịch vụ, đẩy mạnh phân phối qua ngân hàng và số hóa quy trình kinh doanh. Chiến lược hướng tới mục tiêu duy trì vị thế nhóm 1 và nâng thị phần doanh thu bảo hiểm gốc lên 25% đến 28% vào năm 2020.
Kết luận
- Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận kinh tế chính trị về phát triển thị trường của doanh nghiệp bảo hiểm trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
- Đánh giá trung thực, khách quan bức tranh thực trạng cung, cầu, cạnh tranh và quản lý giá của PVI giai đoạn 2008–2013 thông qua hệ thống 26 chi nhánh trên toàn quốc.
- Phân tích rõ nét nguyên nhân hạn chế ở mảng bán lẻ và tổng hợp các bài học kinh nghiệm sâu sắc từ Bảo hiểm Bảo Việt và Bảo hiểm Liberty.
- Đề xuất đồng bộ 6 nhóm giải pháp thực thi và 3 nhóm kiến nghị đối với Quốc hội, Nhà nước và Bộ Tài chính nhằm hoàn thiện môi trường pháp lý kinh doanh bảo hiểm.
- Xác lập lộ trình phát triển thị trường bền vững giai đoạn 2015–2020, tạo đòn bẩy vững chắc để PVI khẳng định vị thế định chế tài chính - bảo hiểm tầm cỡ.
Công trình đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn giá trị, gắn kết lý luận kinh tế chính trị với thực tiễn quản trị doanh nghiệp bảo hiểm thời kỳ hội nhập. Các bước hành động tiếp theo cần tập trung ngay vào công tác số hóa kênh phân phối và đào tạo chuyên sâu nguồn nhân lực trong giai đoạn 2015–2018. Quý độc giả hãy tham khảo chi tiết toàn văn luận văn thạc sĩ để khai thác nguồn dữ liệu chuyên sâu và mô hình giải pháp phát triển kinh doanh bảo hiểm thực chiến.