Luận văn: Quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc trên địa bàn thành phố Sông Công, tỉnh Thái Nguyên

Tổng quan thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc trên địa bàn thành phố Sông Công thuộc tỉnh Thái Nguyên.

• Tác giả: Nguyễn Nho Huấn
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Kim Anh
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc trên địa bàn thành phố Sông Công, tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc tại TP Sông Công

Quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc giữ vị trí then chốt trong hệ thống an sinh xã hội địa phương. Hoạt động này điều tiết nguồn tài chính phục vụ người lao động khi gặp rủi ro ốm đau, thai sản, tai nạn lao động hoặc hưu trí. Thành phố Sông Công là trung tâm công nghiệp lớn của tỉnh Thái Nguyên với nhiều khu công nghiệp và doanh nghiệp ngoài quốc doanh. Số lượng người lao động tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc tăng đều qua từng năm. Cơ quan quản lý thu thực hiện nhiệm vụ theo dõi biến động lao động, xác định mức đóng và kiểm tra quá trình nộp tiền. Tiền thu bảo hiểm được quản lý tập trung và chuyển vào tài khoản chuyên thu đúng quy định. Cơ quan bảo hiểm không sử dụng nguồn tiền này cho mục đích chi tiêu phát sinh khác. Công tác quản lý thu minh bạch tạo niềm tin vững chắc cho cộng đồng doanh nghiệp và người lao động. Hệ thống quy định rõ ràng giúp nâng cao tính tự giác chấp hành pháp luật tại cơ sở.

1.1. Khái niệm và vai trò của bảo hiểm xã hội bắt buộc

Bảo hiểm xã hội bắt buộc là chế độ an sinh do Nhà nước tổ chức thực hiện. Người lao động và người sử dụng lao động có trách nhiệm tham gia đóng góp đầy đủ. Nguồn quỹ tích lũy phục vụ việc chi trả các chế độ thai sản, tai nạn, ốm đau và hưu trí. Quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc bảo đảm nguồn tài chính công bằng và ổn định. Hoạt động này khẳng định sự quan tâm của hệ thống chính sách đối với đời sống nhân dân. Cơ quan quản lý đóng vai trò trung gian gắn kết người lao động và chủ sử dụng lao động. Mọi hành vi chậm nộp hoặc trốn đóng đều tác động tiêu cực đến quyền lợi của người lao động. Thu đúng và thu đủ là yêu cầu nền tảng của quản lý an sinh.

1.2. Cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý thu bảo hiểm xã hội

Bộ máy Bảo hiểm xã hội thành phố Sông Công được kiện toàn theo phân cấp của ngành. Ban lãnh đạo gồm Giám đốc và Phó Giám đốc trực tiếp chỉ đạo toàn diện. Ba tổ nghiệp vụ gồm: Tổ Thu - Sổ, thẻ; Tổ Tiếp nhận hồ sơ và trả kết quả; Tổ Kế toán. Mỗi tổ chuyên môn thực hiện nhiệm vụ theo quy chế chặt chẽ. Tổ Thu chịu trách nhiệm khai thác và đôn đốc các đơn vị nộp tiền. Tổ Tiếp nhận giải quyết thủ tục hành chính công khai và minh bạch. Tổ Kế toán đối chiếu số liệu và quản lý dòng tiền thu an toàn. Sự phối hợp đồng bộ giữa các bộ phận giúp nâng cao năng suất làm việc.

II. Thực trạng quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc tại TP Sông Công

Thực trạng quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc tại thành phố Sông Công ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực trong những năm gần đây. Tỷ lệ bao phủ bảo hiểm xã hội bắt buộc tăng dần qua các kỳ kế hoạch. Số đơn vị tham gia đóng bảo hiểm tăng lên nhờ sự phát triển của các cụm công nghiệp. Cơ quan bảo hiểm địa phương chủ động rà soát dữ liệu thuế để tìm kiếm đơn vị chưa tham gia. Tuy nhiên, công tác quản lý vẫn đối mặt với nhiều áp lực lớn. Tình trạng nợ đọng tiền bảo hiểm xã hội bắt buộc vẫn diễn ra tại một số doanh nghiệp vừa và nhỏ. Một số đơn vị giải thể, phá sản hoặc ngừng hoạt động gây khó khăn cho việc thu hồi nợ cũ. Tình trạng kê khai mức lương thấp hơn thực tế để giảm tiền đóng bảo hiểm vẫn tồn tại. Đội ngũ cán bộ làm công tác thu phải xử lý khối lượng dữ liệu ngày càng lớn. Việc kiểm tra và xử lý vi phạm hành chính đôi khi chưa kịp thời.

2.1. Kết quả đạt được trong công tác thu bảo hiểm xã hội

Công tác quản lý thu trên địa bàn thành phố Sông Công đạt nhiều kết quả nổi bật. Số người tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc duy trì đà tăng trưởng liên tục. Tổng số tiền thu quỹ hàng năm đều đạt và vượt chỉ tiêu kế hoạch được giao. Cơ quan bảo hiểm đã phối hợp chặt chẽ với cơ quan thuế để đối chiếu danh sách lao động. Nhờ đó, nhiều doanh nghiệp mới thành lập đã nhanh chóng hoàn tất thủ tục đăng ký tham gia. Việc ứng dụng phần mềm nghiệp vụ giúp quy trình thu nộp diễn ra thông suốt. Doanh nghiệp thực hiện trích nộp qua tài khoản ngân hàng thuận tiện. Ý thức chấp hành chính sách an sinh của người sử dụng lao động được cải thiện rõ rệt.

2.2. Những tồn tại và khó khăn trong quản lý nợ đọng thu

Bên cạnh thành tựu, công tác quản lý thu vẫn gặp nhiều khó khăn mang tính đặc thù. Tình trạng chậm đóng tiền bảo hiểm xã hội của một số doanh nghiệp tư nhân vẫn kéo dài. Khủng hoảng kinh tế khiến năng lực tài chính của nhiều đơn vị sản xuất suy giảm. Một số doanh nghiệp cố tình trốn đóng hoặc chỉ trích nộp bảo hiểm cho một bộ phận lao động cốt lõi. Việc xử lý nợ đọng kéo dài đối với các đơn vị đã ngừng hoạt động gặp trở ngại lớn về căn cứ pháp lý. Công tác thanh tra liên ngành đôi khi chưa đủ sức răn đe. Ý thức tự bảo vệ quyền lợi bảo hiểm của một bộ phận người lao động còn hạn chế.

III. Giải pháp quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc ở TP Sông Công

Để hoàn thiện công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc, thành phố Sông Công cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp trọng tâm. Cơ quan bảo hiểm cần tăng cường phối hợp liên ngành với cơ quan thuế, công an và phòng lao động. Việc chia sẻ dữ liệu doanh nghiệp giúp phát hiện sớm các trường hợp trốn đóng. Đội ngũ cán bộ chuyên trách phải chủ động phân loại nợ để áp dụng biện pháp đôn đốc thích hợp. Bên cạnh việc gửi thông báo đôn đốc hàng tháng, cơ quan chức năng cần công khai danh sách doanh nghiệp nợ đọng lớn trên các phương tiện truyền thông. Biện pháp này tạo sức ép dư luận và thúc đẩy trách nhiệm xã hội của người sử dụng lao động. Đồng thời, việc đẩy mạnh chuyển đổi số trong quy trình thu nộp mang lại hiệu quả vượt trội. Cơ quan bảo hiểm cần hỗ trợ doanh nghiệp sử dụng giao dịch điện tử và ứng dụng VssID để quản lý minh bạch quá trình tham gia.

3.1. Đẩy mạnh thanh tra kiểm tra và xử lý vi phạm nợ đọng

Công tác thanh tra, kiểm tra chuyên ngành giữ vai trò quyết định trong việc giảm nợ đọng bảo hiểm xã hội. Cơ quan bảo hiểm thành phố Sông Công cần lập kế hoạch thanh tra đột xuất các đơn vị có dấu hiệu chây ì. Việc xử phạt vi phạm hành chính phải được thực hiện nghiêm minh và đúng quy định pháp luật. Đối với các đơn vị cố tình trốn đóng kéo dài, hồ sơ cần được chuyển giao cho cơ quan điều tra xử lý hình sự. Biện pháp răn đe mạnh mẽ sẽ buộc chủ sử dụng lao động tuân thủ nghĩa vụ nộp tiền. Đồng thời, cơ quan quản lý cần hướng dẫn doanh nghiệp khắc phục khó khăn bằng phương án trả nợ theo lộ trình hợp lý.

3.2. Cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số quản lý

Hiện đại hóa nền hành chính là chìa khóa nâng cao chất lượng quản lý thu bảo hiểm xã hội. Cơ quan bảo hiểm Sông Công cần đẩy mạnh cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình. Việc đơn giản hóa biểu mẫu giúp rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ cho doanh nghiệp. Hệ thống cơ sở dữ liệu số hóa cho phép cán bộ theo dõi biến động đóng bảo hiểm theo thời gian thực. Người lao động được khuyến khích cài đặt ứng dụng VssID để tự giám sát quá trình đóng nộp của đơn vị. Sự minh bạch về thông tin giảm thiểu nguy cơ sai lệch số liệu và trục lợi quỹ. Chuyển đổi số toàn diện tạo tiền đề xây dựng cơ quan bảo hiểm hiện đại và phục vụ hiệu quả.

IV. Kết luận về quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc tại Sông Công

Quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc là nhiệm vụ chính trị và kinh tế quan trọng hàng đầu tại thành phố Sông Công. Hiệu quả của công tác này trực tiếp củng cố mạng lưới an sinh xã hội địa phương và tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch. Thực tiễn triển khai tại địa phương cho thấy nhiều thành tựu vượt trội trong việc mở rộng diện bao phủ đối tượng tham gia. Tuy nhiên, tình trạng nợ đọng và khó khăn thu hồi từ các doanh nghiệp giải thể đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt hơn của toàn hệ thống chính trị. Việc thực hiện đồng bộ các giải pháp quản lý mang tính ứng dụng thực tiễn cao. Tăng cường phối hợp liên ngành, nâng cao kỷ luật thanh tra và số hóa dữ liệu là những định hướng cốt lõi cho giai đoạn tới. Cơ quan bảo hiểm thành phố Sông Công cần tiếp tục đổi mới phương thức phục vụ, tạo thuận lợi tối đa cho người nộp. Hoàn thiện công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc sẽ bảo vệ toàn diện quyền lợi của người lao động trên địa bàn.

4.1. Đánh giá tổng quan hiệu quả công tác quản lý thu

Đánh giá tổng quát cho thấy công tác quản lý thu tại thành phố Sông Công đạt nhiều bước tiến vững chắc. Cơ chế vận hành bộ máy ngày càng tinh gọn và phát huy hiệu lực phân cấp. Đa số doanh nghiệp trên địa bàn đã hình thành thói quen nộp quỹ đúng kỳ hạn. Số thu qua từng năm tăng trưởng ổn định góp phần bảo đảm cân đối nguồn quỹ an sinh. Mặc dù vẫn còn tồn tại các khoản nợ khó đòi, nhưng nỗ lực đôn đốc thu hồi đã kiềm chế tốc độ gia tăng nợ xấu. Thành quả này khẳng định vai trò trụ cột của chính sách bảo hiểm đối với sự ổn định phát triển kinh tế địa phương.

4.2. Khuyến nghị ứng dụng thực tiễn cho địa phương

Để áp dụng hiệu quả vào thực tiễn địa bàn thành phố Sông Công, chính quyền cần duy trì ban chỉ đạo thu bảo hiểm cấp cơ sở. Sự phối hợp thường xuyên giữa cơ quan bảo hiểm và các tổ chức đoàn thể giúp nâng cao nhận thức cộng đồng. Các cấp ủy đảng cần đưa chỉ tiêu bao phủ bảo hiểm xã hội vào nghị quyết phát triển kinh tế hàng năm. Cần xây dựng cơ chế khen thưởng kịp thời cho những doanh nghiệp chấp hành tốt nghĩa vụ đóng bảo hiểm. Đồng thời, công tác tập huấn nâng cao trình độ nghiệp vụ cho cán bộ cơ sở cần được duy trì định kỳ nhằm đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc giữ vị trí trọng yếu trong việc củng cố lưới an sinh xã hội và bảo đảm quyền lợi lâu dài cho lực lượng lao động. Tại thành phố Sông Công, một trung tâm phát triển công nghiệp trọng điểm của tỉnh Thái Nguyên, công tác này ghi nhận quy mô mở rộng rõ rệt khi đạt 21.174 lao động tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc vào năm 2023. Tuy nhiên, giai đoạn 2021-2023 chứng kiến nhiều biến động phức tạp do tác động suy thoái kinh tế sau đại dịch, khiến tình trạng nợ đọng, chậm đóng và trốn đóng bảo hiểm xã hội diễn ra phổ biến tại nhiều doanh nghiệp. Điển hình trong đó có đơn vị phát sinh nợ dây dưa kéo dài từ năm 2018 với số tiền lũy kế vượt hơn 2,7 tỷ đồng, xâm phạm trực tiếp đến quyền thụ hưởng chế độ ốm đau, thai sản và hưu trí của người lao động.

Nghiên cứu được triển khai nhằm phân tích toàn diện thực trạng công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc tại cơ quan Bảo hiểm xã hội thành phố Sông Công. Mục tiêu trọng tâm là đánh giá mức độ hoàn thành chỉ tiêu thu, xác định các nút thắt trong quy trình đôn đốc thu nợ và kiểm soát biến động lao động. Phạm vi không gian giới hạn trên địa bàn thành phố Sông Công với chuỗi dữ liệu thứ cấp từ năm 2021 đến năm 2023, kết hợp dữ liệu điều tra sơ cấp tiến hành trong năm 2023. Công trình mang ý nghĩa thực tiễn to lớn thông qua việc cung cấp hệ thống chỉ số đo lường hiệu quả quản lý, tỷ lệ hoàn thành dự toán thu và tỷ lệ nợ đọng, hỗ trợ cơ quan chuyên trách nâng cao tỷ lệ thu đúng, thu đủ và bảo vệ quyền an sinh cho hơn 21.000 người lao động địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết an sinh xã hội hiện đại kết hợp lý thuyết quản lý tài chính công và mô hình tuân thủ quy định pháp luật. Theo đó, bảo hiểm xã hội bắt buộc là chính sách an sinh do Nhà nước tổ chức, vận hành dựa trên nguyên tắc chia sẻ rủi ro và đóng - hưởng. Quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc được xác định là quá trình các cơ quan có thẩm quyền sử dụng công cụ hành chính, kinh tế và pháp lý nhằm bảo đảm dòng tiền đóng nộp đúng thời hạn, đủ đối tượng và chính xác về mức trích. Tổng mức trích nộp theo quy định hiện hành chiếm 32% quỹ tiền lương tháng, trong đó người sử dụng lao động đóng 21,5% và người lao động đóng 10,5% để phân bổ vào ba quỹ thành phần gồm hưu trí - tử tuất, ốm đau - thai sản và bảo hiểm thất nghiệp.

Khung pháp lý nền tảng của nghiên cứu dựa trên Luật Bảo hiểm xã hội số 58/2014/QH13, Quyết định số 595/QĐ-BHXH năm 2017 và Quyết định số 704/QĐ-BHXH năm 2018 về quy trình thu bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp. Các văn bản quy phạm này quy định rõ nguyên tắc tập trung, thống nhất, minh bạch và an toàn tài chính. Khi các đơn vị sử dụng lao động chậm nộp từ 30 ngày trở lên so với thời hạn ấn định, chế tài tính lãi suất chậm nộp quá hạn cùng các biện pháp thanh tra chuyên ngành sẽ được áp dụng nhằm bảo toàn nguồn quỹ dự phòng tài chính quốc gia.

Phương pháp nghiên cứu

Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các báo cáo định kỳ giai đoạn 2021-2023 của cơ quan Bảo hiểm xã hội thành phố Sông Công và các niên giám thống kê địa phương. Dữ liệu sơ cấp được thu thập trong năm 2023 bằng phương pháp điều tra bảng hỏi. Nghiên cứu xác định cỡ mẫu khảo sát dựa trên công thức xác suất của Slovin với tổng thể 21.174 người tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc trên địa bàn. Với sai số cho phép 0,05 và độ tin cậy 95%, quy mô mẫu lý thuyết tính toán là 392 đối tượng. Để tăng độ chuẩn xác, tác giả phát ra 402 phiếu điều tra và thu về 400 phiếu hợp lệ phục vụ phân tích định lượng. Ngoài ra, nghiên cứu khảo sát toàn diện 20 cán bộ, công chức làm công tác quản lý tại cơ quan Bảo hiểm xã hội thành phố.

Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng được áp dụng trên 7 nhóm đơn vị để bảo đảm tính đại diện: Khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chiếm 250 phiếu, Khối doanh nghiệp tư nhân chiếm 108 phiếu, Khối trường học chiếm 19 phiếu, Khối doanh nghiệp nhà nước chiếm 15 phiếu, Khối cơ quan hành chính xã phường chiếm 5 phiếu, Khối hành chính sự nghiệp thành phố chiếm 2 phiếu và Khối hợp tác xã chiếm 1 phiếu. Nghiên cứu lựa chọn phương pháp thống kê mô tả, phân tích tỷ lệ hoàn thành dự toán và kiểm định giá trị trung bình qua thang đo Likert 5 mức độ (từ 1,00 đến 5,00 điểm). Cách tiếp cận này giúp lượng hóa khách quan nhận thức, thái độ tuân thủ và mức độ hài lòng của các bên liên quan.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô lao động tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc ghi nhận sự tăng trưởng ổn định nhưng phân bổ không đồng đều giữa các khu vực kinh tế. Tính đến năm 2023, toàn thành phố đạt 21.174 lao động tham gia, trong đó khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài giữ vai trò chủ lực, chiếm 62,5% tổng số mẫu điều tra (250/400 phiếu). Ngược lại, khối hợp tác xã và doanh nghiệp tư nhân nhỏ lẻ chỉ chiếm tỷ trọng thấp nhưng lại có tỷ lệ biến động lao động cao nhất, bình quân tăng giảm khoảng 12% mỗi quý.

Thứ hai, tình trạng nợ đọng bảo hiểm xã hội diễn biến gay gắt, tập trung chủ yếu ở khối doanh nghiệp ngoài quốc doanh và các hợp tác xã vận tải. Khoản nợ khó đòi kéo dài nghiêm trọng nhất được ghi nhận tại Hợp tác xã Công nghiệp và Vận tải Chiến Công với thời gian nợ từ năm 2018 đến năm 2023, số tiền nợ đọng vượt mức 2,7 tỷ đồng. Tổng số tiền nợ đọng của các đơn vị ngoài quốc doanh có thời điểm chiếm hơn 3,5% kế hoạch thu được giao, gây suy giảm tính cân đối của quỹ thu cục bộ.

Thứ ba, cơ cấu nhân sự làm công tác quản lý thu phải chịu áp lực nghiệp vụ rất lớn. Toàn bộ cơ quan Bảo hiểm xã hội thành phố chỉ có 20 cán bộ, công chức chia làm 3 tổ nghiệp vụ chính. Tỷ lệ bình quân một cán bộ chuyên quản phải theo dõi, đôn đốc hơn 1.000 lao động và hàng chục doanh nghiệp phân tán trên diện tích rộng. Điều này trực tiếp hạn chế tần suất đối chiếu thực địa, khiến quy trình xử lý nợ đọng thường bị chậm so với quy định 15 ngày gửi văn bản đôn đốc một lần.

Thứ tư, kết quả khảo sát qua thang đo Likert ghi nhận sự phân hóa rõ rệt trong đánh giá của người dân và doanh nghiệp. Tiêu chí cải cách thủ tục hành chính và số hóa tiếp nhận hồ sơ đạt điểm số tích cực ở mức 4,12/5,00 điểm. Tuy nhiên, tiêu chí hiệu quả kiểm tra, cưỡng chế nợ đọng chỉ đạt mức trung bình khá với 3,18/5,00 điểm, phản ánh sự thiếu hụt các chế tài răn đe quyết liệt đối với những doanh nghiệp cố tình chây ỳ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng nợ đọng gia tăng xuất phát từ cả yếu tố khách quan lẫn chủ quan. Về khách quan, chuỗi cung ứng toàn cầu đứt gãy sau dịch bệnh khiến nhiều doanh nghiệp tại các khu công nghiệp Sông Công I và Sông Công II gặp khó khăn thanh khoản, dẫn đến việc dùng tiền lương trích nộp bảo hiểm xã hội bù đắp vốn lưu động. Về chủ quan, nhận thức pháp luật của người sử dụng lao động chưa nghiêm túc, trong khi người lao động vì áp lực việc làm nên chưa dám đấu tranh đòi quyền lợi. Cơ chế khởi kiện dân sự đòi nợ bảo hiểm xã hội gặp nhiều vướng mắc về thẩm quyền theo quy định của tổ chức công đoàn, cùng với thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính giới hạn trong 1 năm khiến nhiều vụ việc bị kéo dài.

Khi so sánh với kinh nghiệm thực tiễn tại các địa phương lân cận, Bảo hiểm xã hội thị xã Thuận Thành (tỉnh Bắc Ninh) đã khống chế tỷ lệ chậm đóng năm 2023 ở mức ấn tượng 0,93% nhờ triển khai 12.597 tài khoản VssID và đạt tỷ lệ 97% đồng bộ dữ liệu dân cư. Tương tự, tại huyện Bình Xuyên (tỉnh Vĩnh Phúc), số thu 6 tháng đầu năm 2023 đạt 889,8 tỷ đồng từ 1.189 đơn vị và duy trì tỷ lệ nợ ở mức 1,08% nhờ sự vào cuộc trực tiếp của Ban chỉ đạo liên ngành cấp huyện. Điều này cho thấy thành phố Sông Công cần đẩy mạnh việc công khai danh tính doanh nghiệp nợ đọng và thắt chặt thanh tra liên ngành.

Để minh họa các kết quả này một cách trực quan, dữ liệu quản lý thu qua các năm có thể được biểu diễn thông qua biểu đồ cột kép so sánh chỉ tiêu kế hoạch thu với số tiền thực thu, kết hợp đường biểu diễn tỷ lệ phần trăm nợ đọng giai đoạn 2021-2023. Song song đó, việc ứng dụng bảng ma trận phân loại nợ theo ba nhóm rủi ro (nợ dưới 3 tháng, nợ từ 3 đến 6 tháng, và nợ trên 12 tháng) sẽ hỗ trợ cơ quan quản lý xác định thứ tự ưu tiên xử lý hồ sơ cưỡng chế một cách khoa học.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tăng cường thanh tra chuyên ngành đột xuất và công khai rộng rãi danh tính đơn vị chây ỳ. Cơ quan Bảo hiểm xã hội thành phố chủ trì phối hợp với Liên đoàn Lao động và Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội tiến hành lập biên bản liên ngành định kỳ hằng tháng. Thực hiện đăng tải thông tin 100% doanh nghiệp nợ tiền bảo hiểm từ 3 tháng trở lên trên Cổng thông tin điện tử thành phố và hệ thống truyền thanh cơ sở. Mục tiêu cụ thể là kéo giảm tỷ lệ nợ đọng bảo hiểm xã hội bắt buộc xuống dưới 1,2% tổng dự toán thu trước ngày 31/12/2025.

Thứ hai, đẩy mạnh số hóa quy trình quản lý đối tượng và đồng bộ cơ sở dữ liệu định danh cá nhân. Tổ Thu - Sổ, thẻ phối hợp chặt chẽ với Công an thành phố rà soát dữ liệu căn cước công dân gắn chip cho 21.174 lao động đang tham gia. Phấn đấu nâng tỷ lệ cài đặt ứng dụng bảo hiểm xã hội số VssID đạt trên 95% lực lượng lao động trong năm 2024, tạo điều kiện để công nhân tự giám sát quá trình đóng nộp của chủ sử dụng lao động, ngăn ngừa hành vi gian lận hồ sơ.

Thứ ba, nâng cao năng lực quản lý nghiệp vụ và áp dụng chỉ số đánh giá hiệu suất công việc cho đội ngũ cán bộ. Ban Giám đốc cơ quan Bảo hiểm xã hội thành phố tổ chức định kỳ 2 đợt tập huấn chuyên sâu mỗi năm về kỹ năng đôn đốc nợ và phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp cho toàn bộ 20 cán bộ, nhân viên. Đưa chỉ tiêu tỷ lệ thu hồi nợ đọng tại địa bàn phụ trách vào tiêu chí bình xét thi đua hằng quý, gắn trách nhiệm cá nhân của chuyên quản thu với kết quả phát triển đối tượng.

Thứ tư, thiết lập cơ chế phối hợp tư pháp nhằm kiên quyết khởi kiện các đơn vị trốn đóng kéo dài. Đối với các khoản nợ đọng khó đòi trên 12 tháng hoặc có dấu hiệu chiếm dụng tiền đóng bảo hiểm xã hội vượt mức 2 tỷ đồng, cơ quan chuyên trách cần hoàn thiện hồ sơ chuyển cơ quan điều tra theo quy định của Bộ luật Hình sự. Thời gian giải quyết dứt điểm các hồ sơ tồn đọng phức tạp, đặc biệt là các khoản nợ kéo dài nhiều năm, phải được hoàn thành trước quý III năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, ban lãnh đạo và chuyên viên nghiệp vụ tại các cơ quan Bảo hiểm xã hội cấp huyện, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh. Nhóm đối tượng này có thể tiếp cận hệ thống phương pháp quản lý nguồn thu, quy trình gửi thông báo đôn đốc 15 ngày một lần và kinh nghiệm phân tầng rủi ro nợ đọng áp dụng tại các đô thị công nghiệp đang phát triển.

Thứ hai, các cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương bao gồm Ủy ban nhân dân, Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội cùng tổ chức Công đoàn. Luận văn cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện quy chế phối hợp liên ngành, giúp nâng cao hiệu quả giám sát quỹ lương và bảo vệ quyền an sinh cho hơn 21.000 người lao động trên địa bàn.

Thứ ba, chủ doanh nghiệp, giám đốc nhân sự và kế toán trưởng tại 250 doanh nghiệp FDI cùng các doanh nghiệp tư nhân. Công trình chỉ rõ nghĩa vụ trích nộp 32% quỹ lương, các chế tài xử phạt hành chính đối với hành vi nợ quá 30 ngày và lợi ích của việc minh bạch hóa thông tin tham gia bảo hiểm xã hội nhằm giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao.

Thứ tư, giảng viên, học viên cao học và sinh viên các ngành Quản lý kinh tế, Quản lý công và Chính sách an sinh xã hội. Luận văn là tài liệu tham khảo chuẩn mực về việc áp dụng công thức Slovin xác định cỡ mẫu 400 phiếu khảo sát, xây dựng thang đo Likert 5 mức độ và kỹ thuật phân tích dữ liệu kết hợp sơ cấp - thứ cấp trong nghiên cứu định hướng ứng dụng.

Câu hỏi thường gặp

Cỡ mẫu khảo sát 400 phiếu trong luận văn được xác định dựa trên cơ sở khoa học nào? Cỡ mẫu được tính toán bằng công thức Slovin với tổng thể 21.174 người tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc năm 2023 tại thành phố Sông Công. Với sai số cho phép 0,05 và độ tin cậy 95%, cỡ mẫu lý thuyết là 392 đối tượng. Tác giả phát 402 phiếu và thu về 400 phiếu hợp lệ, bảo đảm tính đại diện cao.

Tình trạng nợ bảo hiểm xã hội bắt buộc tại Sông Công diễn ra nghiêm trọng nhất ở khu vực nào? Tình trạng nợ đọng tập trung nặng nề nhất tại khối kinh tế ngoài quốc doanh và hợp tác xã vận tải. Điển hình là Hợp tác xã Công nghiệp và Vận tải Chiến Công nợ lũy kế từ năm 2018 đến năm 2023 với số tiền vượt 2,7 tỷ đồng, gây thiệt hại nghiêm trọng đến quyền thụ hưởng của người lao động.

Cơ quan chức năng áp dụng quy trình đôn đốc nào đối với các doanh nghiệp chậm nộp bảo hiểm? Khi đơn vị nợ từ 30 ngày trở lên, cán bộ chuyên quản liên hệ lập biên bản đối chiếu thu nộp và định kỳ 15 ngày gửi văn bản đôn đốc một lần. Nếu gửi văn bản quá 3 lần mà doanh nghiệp không chấp hành, cơ quan chức năng sẽ tiến hành kiểm tra liên ngành và chuyển hồ sơ khởi kiện ra Tòa án.

Luận văn rút ra bài học kinh nghiệm gì từ các địa phương phát triển công nghiệp lân cận? Nghiên cứu chỉ ra kinh nghiệm từ thị xã Thuận Thành trong việc duy trì nợ đọng ở mức 0,93% nhờ đồng bộ 97% dữ liệu dân cư, và huyện Bình Xuyên đạt số thu 889,8 tỷ đồng qua các đoàn công tác trực tiếp của lãnh đạo huyện, khẳng định tầm quan trọng của sự phối hợp liên ngành.

Việc ứng dụng phần mềm VssID mang lại giá trị gì trong công tác quản lý thu? Ứng dụng VssID giúp công khai hóa toàn bộ lịch sử trích nộp của 21.174 lao động trên thiết bị di động cá nhân. Điều này tạo cơ chế giám sát hai chiều độc lập, giúp người lao động phát hiện ngay khi doanh nghiệp có dấu hiệu trích trừ lương nhưng chậm nộp tiền vào quỹ bảo hiểm xã hội.

Kết luận

• Luận văn đã chuẩn hóa toàn diện cơ sở lý luận và pháp lý về quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc ở cấp chính quyền địa phương dựa trên Luật Bảo hiểm xã hội số 58/2014/QH13.
• Phân tích chi tiết thực trạng quản lý thu của thành phố Sông Công giai đoạn 2021-2023 với quy mô 21.174 người tham gia, phản ánh chính xác vai trò áp đảo của 250 doanh nghiệp FDI trong cơ cấu nguồn thu.
• Nhận diện trực diện những rào cản nợ đọng khó đòi kéo dài từ năm 2018 với số tiền hơn 2,7 tỷ đồng và áp lực quản lý trên vai đội ngũ 20 cán bộ chuyên trách.
• Xác lập 4 nhóm giải pháp đột phá gắn với mốc thời gian hoàn thành cụ thể đến cuối năm 2025, phấn đấu giảm tỷ lệ nợ đọng xuống dưới 1,2% và đưa tỷ lệ cài đặt VssID đạt trên 95%.
• Kêu gọi sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan bảo hiểm, chính quyền thành phố và cộng đồng doanh nghiệp nhằm hoàn thiện thể chế an sinh, bảo vệ quyền lợi hợp pháp bền vững cho người lao động.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc Chương 2: Phương pháp nghiên cứu Chương 3: Thực trạng quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc trên địa bàn thành phố Sông Công tỉnh Thái Nguyên. Chương 4: Giải pháp tăng cường quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc trên địa bàn thành phố Sông Công, tỉnh Thái Nguyên. 5 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC 1. Cơ sở lý luận về quản lý thu bảo hiểm xã hội 1.

Khái quát về bảo hiểm xã hội 1. Khái niệm bảo hiểm xã hội Hiện nay, BHXH được nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau. Vì vậy có thể có nhiều định nghĩa khác nhau về BHXH. Cụ thể: Ở góc độ kiến thức, BHXH là sự thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người lao động khi họ bị mất hoặc giảm thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, tàn tật, thất nghiệp, tuổi già, tử tuất dựa trên cơ sở một quỹ tài chính do sự đóng góp của các bên tham gia BHXH có sự bảo hộ của Nhà nước theo pháp luật nhằm đảm bảo an toàn đời sống cho người lao động và gia đình họ, đồng thời góp phần đảm bảo an toàn xã hội (Từ điển bách khoa, 1995).

Ở góc độ tài chính, BHXH được định nghĩa là quá trình thành lập và sử dụng quỹ tiền tệ dự trữ của cộng đồng những người lao động, có sự bảo trợ của Nhà nước để san sẻ rủi ro, đảm bảo thu nhập cho họ và gia đình trong những trường hợp cần thiết theo quy định của pháp luật (Nguyễn Viết Vượng, 2006). Ở góc độ quản lý pháp luật, BHXH là một chế độ pháp lý quy định đối tượng, điều kiện, mức độ đảm bảo vật chất và các dịch vụ cần thiết bảo vệ người lao động và gia đình họ trong các trường hợp bảo hiểm được Nhà nước xác định. Theo Luật BHXH, thuật ngữ BHXH được hiểu là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết trên cơ sở đóng vào quỹ BHXH (Luật Bảo hiểm xã hội, 2014). 6 Căn cứ vào loại hình BHXH của người tham gia BHXH có thể chia BHXH thành BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện.

Theo quy định tại Khoản 2 Điều 3 Luật BHXH số 58/2014/QH13 thì BHXH bắt buộc được định nghĩa: “Bảo hiểm xã hội bắt buộc là loại hình bảo hiểm xã hội mà người lao động và người sử dụng lao động phải tham gia” (Luật Bảo hiểm xã hội, 2014) Như vây có thể hiểu BHXH bắt buộc là việc người lao động và người sử dụng lao động phải đóng theo quy định của pháp luật nhằm bảo đảm bù đắp một phần hoặc thay thế thu nhập của người lao động khi bị ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết nhằm đảm bảo ổn định đời sống cho người lao động và an toàn xã hội. Thu bảo hiểm xã hội a) Khái niệm thu bảo hiểm xã hội Thu BHXH là một thuật ngữ thuộc phạm trù tài chính, một khâu tài chính tồn tại độc lập trong hệ thống tài chính BHXH. Công tác thu BHXH tham gia vào quá trình tạo lập quỹ BHXH, quỹ tài chính này nhằm đảm bảo cuộc sống cho người lao động và gia đình họ khi gặp rủi ro, từ đó đảm bảo sự ổn định và phát triển kinh tế xã hội. Các đối tượng người lao động và người sử dụng lao động tham gia BHXH được luật quy định cụ thể theo từng thời kỳ để phù hợp với tình hình phát triển kinh tế, xã hội của đất nước.

Do đó việc tổ chức thu BHXH là việc nhà nước dùng quyền lực của mình bắt buộc (đối với BHXH bắt buộc) hoặc để các đối tượng tự nguyện (đối với BHXH tự nguyện) tham gia đóng góp theo mức phí quy định, được lựa chọn mức đóng và phương thức đóng phù hợp. Từ đó hình thành nên quỹ BHXH, nhằm đảm bảo chi trả cho hoạt động BHXH. Công tác thu BHXH là hoạt động thường xuyên và đa dạng của ngành BHXH nhằm đảm bảo nguồn quỹ tài chính BHXH đạt được tập trung thống 7 nhất: Thu BHXH là hoạt động của các cơ quan BHXH từ Trung ương đến địa phương cùng với sự phối hợp của các ban ngành chức năng trên cơ sở quy định của pháp luật về thực hiện chính sách BHXH nhằm tạo ra nguồn tài chính tập trung từ việc đóng góp của các bên tham gia BHXH. Đồng thời tránh được tình trạng nợ đọng BHXH từ các cơ quan đơn vị, từ người tham gia BHXH.

Qua đó, đảm bảo sự công bằng trong việc thực hiện và triển khai chính sách BHXH nói chung và giữa những người tham gia BHXH nói riêng (Quyết định số 595/QĐ-BHXH ngày 14 / 4 / 2017 ). Như vậy, có thể khái niệm chung nhất về thu BHXH là: “Thu BHXH là việc Nhà nước sử dụng các biện pháp, các hình thức, phương pháp thu BHXH nhằm mục tiêu thu đúng, thu đủ, thu kịp thời BHXH của các đối tượng tham gia”. b) Nguyên tắc thu bảo hiểm xã hội Thu BHXH đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành quỹ BHXH, do đó việc thu BHXH cần tuân thủ theo nguyên tắc: (Luật Bảo hiểm xã hội, 2014; Điều 5) Thứ nhất: Thu đúng, đủ, kịp thời. Thu đúng đối tượng thuộc diện tham gia BHXH, thu đúng mức đóng BHXH, thu đúng thời gian theo quy định.

Thu đủ là thu đủ số người thuộc diện tham gia BHXH và thu đủ số tiền phải đóng BHXH của người lao động và người sử dụng lao động. Thu kịp thời là thu kịp thời về thời gian khi có phát sinh quan hệ lao động giữa đơn vị sử dụng lao động và người lao động thuộc diện tham gia BHXH. Khi người lao động, đơn vị sử dụng lao động tham gia BHXH, cơ quan BHXH cần hướng dẫn để đơn vị sử dụng lao động và người lao động kê khai đúng, đầy đủ các thông tin cần thiết phục vụ cho quá trình tác nghiệp của cán bộ BHXH, đây là căn cứ để cơ quan BHXH thu đúng các đối tượng tham gia, và phục vụ cho việc thanh tra kiểm tra việc chấp hành nghiêm chỉnh các chế độ, chính sách BHXH. Thứ hai: Tập trung, thống nhất, công bằng, công khai.

Các quy định về 8 thu BHXH triển khai đến các đơn vị cần được thống nhất. Tất cả các chế độ, chính sách đối với mọi đối tượng phải được áp dụng trong toàn ngành. Chế độ đóng góp phải thực hiện công bằng đối với mọi đối tượng, không phân biệt đối xử theo giới tính, dân tộc. Mọi vấn đề liên quan đến hệ thống quản lý thu BHXH, các chế độ, chính sách BHXH đều cần được thảo luận, nghiên cứu, bổ sung, sửa đổi phù hợp với thực tiễn hoạt động của từng đơn vị, tổ chức, cá nhân và điều kiện, hoàn cảnh của đất nước.

Khi có sự thay đổi liên quan đến chế độ, chính sách BHXH thì cơ quan BHXH phối hợp cùng với các ban ngành liên quan thông báo đến người lao động và đơn vị sử dụng lao động công khai, minh bạch và kịp thời. Việc tham gia BHXH của người lao động, người lao động đều cần được biết. Bên cạnh đó, quỹ BHXH cần được quản lý tập trung, có sự kiểm tra, giám sát quỹ từ phía các cơ quan quản lý nhà nước. Thứ ba: An toàn, hiệu quả.

Thực hiện thu BHXH theo đúng quy trình để đảm bảo tính an toàn, hiệu quả trong quá trình quản lý nguồn thu BHXH và sử dụng nguồn thu đúng mục đích. Đối với BHXH, đơn vị sử dụng lao động trích tiền đóng BHXH trên quỹ tiền lương, tiền công tháng của những người lao động tham gia BHXH, đồng thời trích từ tiền lương, tiền công tháng đóng BHXH của từng người lao động theo mức quy định. Do số tiền lớn nên cơ quan BHXH không nhận tiền trực tiếp mà đơn vị sử dụng lao động sẽ chuyển cùng một lúc vào tài khoản chuyên thu của cơ quan BHXH mở tại ngân hàng hoặc kho bạc Nhà nước. Thông qua cơ chế quản lý thu nghiêm ngặt và có sự giám sát, quản lý của nhà nước để tránh lạm dụng, thất thoát nguồn thu.

Hàng năm, cơ quan BHXH sẽ thông báo tình hình tham gia BHXH cho người lao động để người lao động biết được quá trình tham gia và mức tiền lương, tiền công đóng BHXH, nhằm tránh tình trạng đơn vị sử dụng lao động trốn tránh trách nhiệm đóng BHXH, hoặc đã thu tiền đóng BHXH của người lao động nhưng lại không đóng. c) Các nguồn thu bảo hiểm xã hội. 9 Quỹ BHXH là tập hợp những đóng góp bằng tiền của bên tham gia BHXH (bao gồm người lao động, người sử dụng lao động và Nhà nước trong một số trường hợp) và các nguồn thu hợp pháp khác, hình thành một quỹ tiền tệ tập trung để chi trả các trợ cấp BHXH và các chi phí nghiệp vụ khác theo quy định của pháp luật. Quỹ BHXH là quỹ tiền tệ độc lập, tập trung, nằm ngoài ngân sách Nhà nước.

Quỹ BHXH được hình thành chủ yếu từ sự đóng góp bằng tiền của các bên tham gia BHXH nhằm mục đích chi trả cho những người được BHXH và gia đình họ khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do gặp các rủi ro, mất khả năng lao động hoặc mất việc làm. Quỹ BHXH bắt buộc là một quỹ tiêu dùng, đồng thời là một quỹ dự phòng; nó vừa mang tính kinh tế, vừa mang tính xã hội và là điều kiện hay cơ sở vật chất quan trọng nhất, đảm bảo cho toàn bộ hệ thống BHXH tồn tại và phát triển. Khái niệm quản lý thu bảo hiểm xã hội Thu BHXH bắt buộc là việc Nhà nước dùng quyền lực của mình bắt buộc các đối tượng phải đóng BHXH theo mức phí quy định hoặc cho phép một số đối tượng được tham gia, lựa chọn mức đóng và phương thức đóng phù hợp với thu nhập của mình. Trên cơ sở đó hình thành một quỹ tiền tệ tập trung nhằm mục đích bảo đảm cho các hoạt động BHXH (Quyết định số 595/QĐ-BHXH ngày 14 / 4 / 2017).

Quản lý thu BHXH là sự tác động có tổ chức của chủ thể quản lý để điều chỉnh các hoạt động thu BHXH.