Luận văn giải quyết việc làm cho lao động nông thôn trên địa bàn huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên

Nghiên cứu thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả giải quyết việc làm cho lao động nông thôn trên địa bàn huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên.

• Tác giả: Lý Thị Sinh
• Người hướng dẫn: TS. Phương Hữu Khiêm
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Kinh tế & Quản trị Kinh doanh
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Giải quyết việc làm cho lao động nông thôn trên địa bàn huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan giải quyết việc làm lao động nông thôn huyện Định Hóa

Giải quyết việc làm cho lao động nông thôn trên địa bàn huyện Định Hóa tỉnh Thái Nguyên giữ vai trò then chốt trong quá trình phát triển kinh tế xã hội. Định Hóa là huyện miền núi có diện tích tự nhiên rộng lớn cùng nguồn nhân lực dồi dào. Tuy nhiên, phần lớn lực lượng lao động nông thôn tại đây vẫn tập trung chủ yếu vào sản xuất nông nghiệp truyền thống. Năng suất lao động chưa cao dẫn đến tình trạng thiếu việc làm theo mùa vụ. Thu nhập của người dân còn bấp bênh và phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên. Quản lý việc làm hiệu quả giúp phân bổ nguồn nhân lực hợp lý giữa các ngành nghề. Việc này giảm áp lực kinh tế cho khu vực nông thôn và hạn chế di cư tự phát. Công tác tạo việc làm gắn liền với mục tiêu xóa đói giảm nghèo và xây dựng nông thôn mới. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa và hiện đại hóa địa phương. Hoạt động này tạo nền tảng vững chắc cho sự ổn định an ninh trật tự và phát triển kinh tế bền vững.

1.1. Khái niệm và đặc điểm lao động nông thôn

Lao động nông thôn bao gồm những người trong độ tuổi lao động sinh sống và làm việc tại địa bàn nông thôn. Lực lượng này chủ yếu tham gia vào sản xuất nông, lâm, thủy sản và các ngành nghề thủ công. Đặc điểm nổi bật là tính chất lao động mang tính mùa vụ rõ rệt. Trình độ chuyên môn kỹ thuật của đa số lao động còn ở mức hạn chế. Tác phong công nghiệp và kỷ luật lao động chưa thực sự đồng đều. Tuy vậy, người lao động nông thôn có đức tính cần cù, chịu khó và khả năng thích ứng cao với điều kiện tự nhiên khắc nghiệt. Việc hiểu rõ các đặc điểm này giúp địa phương xây dựng chương trình đào tạo nghề và chuyển đổi việc làm phù hợp.

1.2. Vai trò của giải quyết việc làm nông thôn

Giải quyết việc làm nông thôn là động lực chính thúc đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương. Quá trình này giúp nâng cao thu nhập thực tế và cải thiện mức sống cho các hộ gia đình. Tỷ lệ hộ nghèo giảm nhanh nhờ người dân có nguồn sinh kế ổn định quanh năm. Ngoài ra, việc phát triển việc làm thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ. Các nguồn lực đất đai và tài nguyên bản địa được khai thác hiệu quả hơn. Tạo việc làm tại chỗ còn hạn chế tình trạng ly hương, giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống. Đây là tiền đề quan trọng củng cố an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội trên địa bàn.

II. Thực trạng giải quyết việc làm lao động nông thôn huyện Định Hóa

Thực trạng giải quyết việc làm cho lao động nông thôn trên địa bàn huyện Định Hóa tỉnh Thái Nguyên ghi nhận nhiều kết quả tích cực song vẫn còn không ít thách thức. Huyện đã triển khai đồng bộ các chính sách hỗ trợ vốn vay ưu đãi và tổ chức các lớp dạy nghề ngắn hạn. Cơ cấu lao động từng bước chuyển dịch sang tiểu thủ công nghiệp, xây dựng và thương mại dịch vụ. Dù vậy, tỷ lệ lao động qua đào tạo có chứng chỉ nghề vẫn ở mức khiêm tốn. Cơ hội tiếp cận các việc làm có thu nhập cao tại địa phương còn hạn chế do các doanh nghiệp quy mô vừa và lớn đầu tư vào địa bàn chưa nhiều. Sự liên kết giữa doanh nghiệp và cơ sở đào tạo nghề chưa chặt chẽ, dẫn đến tình trạng kỹ năng lao động chưa sát với nhu cầu thị trường. Thời gian nhàn rỗi trong nông nghiệp vào mùa khô vẫn còn cao. Tình trạng thiếu việc làm sau thu hoạch vẫn phổ biến ở các xã vùng sâu, vùng xa.

2.1. Kết quả đạt được trong công tác việc làm

Công tác tạo việc làm tại huyện Định Hóa đạt nhiều chuyển biến tích cực trong những năm gần đây. Hàng nghìn lao động nông thôn được tư vấn nghề nghiệp và giới thiệu việc làm mỗi năm. Nhiều mô hình kinh tế trang trại và hợp tác xã trồng chè, cây ăn quả mang lại nguồn thu ổn định. Tỷ lệ lao động tham gia làm việc tại các khu công nghiệp trong tỉnh tăng đều qua từng giai đoạn. Chương trình đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài có bước tiến rõ nét, tạo nguồn kiều hối quý giá. Các chính sách an sinh xã hội và hỗ trợ giảm nghèo được triển khai đúng đối tượng, góp phần cải thiện diện mạo nông thôn.

2.2. Những tồn tại và rào cản chủ yếu

Bên cạnh thành tựu, công tác việc làm tại địa phương còn bộc lộ một số hạn chế cốt lõi. Chất lượng nguồn nhân lực nhìn chung chưa đáp ứng tiêu chuẩn tuyển dụng khắt khe của doanh nghiệp hiện đại. Tỷ lệ lao động nông thôn qua đào tạo chuyên sâu vẫn thấp so với mặt bằng chung toàn tỉnh. Hạ tầng giao thông và dịch vụ phụ trợ tại các xã vùng cao còn thiếu thốn, gây khó khăn cho việc thu hút đầu tư. Khả năng tự tạo việc làm và khởi nghiệp của thanh niên nông thôn còn gặp rào cản về vốn và kiến thức thị trường. Thông tin thị trường lao động đôi khi chưa đến kịp thời với đồng bào dân tộc thiểu số.

III. Giải pháp tạo việc làm cho lao động nông thôn huyện Định Hóa

Để đẩy mạnh giải quyết việc làm cho lao động nông thôn trên địa bàn huyện Định Hóa tỉnh Thái Nguyên, cần áp dụng hệ thống giải pháp đồng bộ và thực tiễn. Trước hết, địa phương cần đổi mới nội dung đào tạo nghề gắn liền với nhu cầu của các doanh nghiệp và hợp tác xã. Chính quyền cần tăng cường thu hút đầu tư vào các ngành công nghiệp chế biến nông lâm sản và thủ công mỹ nghệ. Việc phát triển du lịch lịch sử ATK Định Hóa kết hợp du lịch sinh thái nông thôn mở ra nhiều cơ hội việc làm dịch vụ mới. Song song đó, nguồn vốn tín dụng chính sách xã hội cần được giải ngân kịp thời để người dân mở rộng sản xuất. Huyện cần mở rộng kênh thông tin tuyển dụng, kết nối người lao động với các khu công nghiệp trong và ngoài tỉnh. Hoạt động xuất khẩu lao động cũng cần được đẩy mạnh với các chính sách hỗ trợ chi phí ban đầu.

3.1. Đào tạo nghề gắn liền với thị trường

Đổi mới công tác đào tạo nghề là chìa khóa then chốt giúp nâng cao năng lực cho lao động nông thôn. Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cần khảo sát chính xác nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp trước khi mở lớp đào tạo. Chương trình giảng dạy nên tập trung vào kỹ năng thực hành, kỹ thuật nông nghiệp công nghệ cao và vận hành máy móc công nghiệp. Bên cạnh đó, việc lồng ghép đào tạo kỹ năng mềm, kỷ luật lao động và an toàn vệ sinh lao động là rất cần thiết. Mô hình liên kết ba bên gồm Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp cần được phát huy để đảm bảo đầu ra việc làm cho học viên ngay sau khi tốt nghiệp.

3.2. Phát triển kinh tế trang trại và làng nghề

Phát triển kinh tế nông thôn thông qua mô hình kinh tế hộ, trang trại và làng nghề truyền thống tạo ra nhiều việc làm tại chỗ. Huyện Định Hóa cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất chè đặc sản và lâm nghiệp bền vững. Việc xây dựng thương hiệu sản phẩm OCOP giúp gia tăng giá trị kinh tế và mở rộng kênh tiêu thụ hàng hóa. Bên cạnh đó, chính quyền cần tạo điều kiện thuận lợi về mặt bằng và thủ tục hành chính để thu hút các cơ sở tiểu thủ công nghiệp về địa bàn xã. Khôi phục các làng nghề truyền thống kết hợp dịch vụ trải nghiệm du lịch nông thôn mang lại thu nhập ổn định cho lao động lớn tuổi.

IV. Đánh giá và định hướng việc làm lao động nông thôn huyện Định Hóa

Giải quyết việc làm cho lao động nông thôn trên địa bàn huyện Định Hóa tỉnh Thái Nguyên là nhiệm vụ chiến lược dài hạn đòi hỏi sự chung tay của cả hệ thống chính trị. Kết quả nghiên cứu khẳng định chuyển dịch cơ cấu việc làm theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ là hướng đi tất yếu. Việc triển khai đồng bộ các giải pháp đào tạo nghề, hỗ trợ vốn và thu hút doanh nghiệp sẽ tạo bước đột phá trong nâng cao mức sống nhân dân. Địa phương cần chủ động theo dõi biến động thị trường lao động để điều chỉnh chính sách kịp thời. Định Hóa sở hữu tiềm năng lớn về tài nguyên đất đai, lâm nghiệp và giá trị văn hóa lịch sử độc đáo. Khai thác hiệu quả các tiềm năng này giúp mở ra không gian việc làm đa dạng, bền vững. Thực hiện thành công bài toán việc làm sẽ góp phần đưa huyện đạt chuẩn nông thôn mới và phát triển thịnh vượng.

4.1. Ứng dụng thực tiễn trong quản lý kinh tế

Các giải pháp nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho công tác quản lý kinh tế huyện Định Hóa. Cơ quan quản lý cấp huyện và xã có thể sử dụng các kết quả đánh giá để xây dựng quy hoạch việc làm giai đoạn mới. Việc phân loại đối tượng lao động theo trình độ và nhu cầu giúp tối ưu hóa nguồn lực ngân sách đào tạo nghề. Các phòng ban chức năng có căn cứ để tư vấn và kết nối chính xác người lao động với các doanh nghiệp tuyển dụng. Ngoài ra, tài liệu này hỗ trợ các tổ chức đoàn thể triển khai hiệu quả chương trình vay vốn phát triển kinh tế hộ gia đình.

4.2. Khuyến nghị chính sách phát triển dài hạn

Để duy trì tính bền vững trong giải quyết việc làm, huyện Định Hóa cần hoàn thiện chính sách hỗ trợ sản xuất quy mô lớn. Tỉnh Thái Nguyên cần ưu tiên phân bổ ngân sách nâng cấp hạ tầng giao thông kết nối các cụm công nghiệp nông thôn. Các chính sách khuyến khích doanh nghiệp ứng dụng công nghệ chế biến sâu nông sản cần được cụ thể hóa. Địa phương cần định kỳ tổ chức ngày hội việc làm và diễn đàn đối thoại giữa doanh nghiệp với người lao động nông thôn. Bên cạnh đó, việc xây dựng cơ sở dữ liệu số về thị trường lao động là yêu cầu cấp thiết nhằm phục vụ công tác điều hành nhanh chóng và chính xác.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo số liệu từ Tổng cục Thống kê, lực lượng lao động từ 15 tuổi trở lên của Việt Nam năm 2022 đạt 51,7 triệu người, trong đó khu vực nông thôn chiếm tới 63,1% với 32,6 triệu người. Thực tế này khẳng định khu vực nông nghiệp, nông thôn vẫn là bệ đỡ kinh tế và giữ vai trò đảm bảo an ninh lương thực quốc gia. Tuy nhiên, tại các địa bàn miền núi như huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên – khu vực cách trung tâm thành phố Thái Nguyên 50 km theo tuyến Quốc lộ 3 và Tỉnh lộ 268 – bài toán giải quyết việc làm cho lao động nông thôn đang đứng trước nhiều thách thức lớn. Địa hình đồi núi chia cắt mạnh, quy mô đất canh tác phân tán, tính mùa vụ nông nghiệp gay gắt và thiếu hụt liên kết sản xuất hàng hóa khiến năng suất lao động đạt thấp, tình trạng thiếu việc làm vào thời điểm nông nhàn trở nên phổ biến.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế của tác giả Lý Thị Sinh tại Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh – Đại học Thái Nguyên tập trung nghiên cứu công tác quản lý nhà nước về giải quyết việc làm cho lao động nông thôn tại huyện Định Hóa giai đoạn 2020-2022. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm: hệ thống hóa lý luận và thực tiễn quản lý nhà nước về việc làm nông thôn; phân tích thực trạng triển khai các chính sách hỗ trợ; đánh giá các nhân tố ảnh hưởng; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả giải quyết việc làm trong giai đoạn tiếp theo.

Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc đối với công tác hoạch định chính sách địa phương. Trong giai đoạn 2020-2022, huyện Định Hóa đã nỗ lực giới thiệu và tạo việc làm mới cho 6.187 lượt lao động nông thôn. Luận văn cung cấp luận cứ khoa học giúp chính quyền địa phương định hướng chuyển dịch cơ cấu việc làm, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tối ưu hóa phân bổ nguồn lực công, hướng đến mục tiêu giảm nghèo bền vững và hoàn thành các tiêu chí xây dựng nông thôn mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên nền tảng kết hợp giữa các lý thuyết kinh tế lao động hiện đại và khoa học quản lý công. Trọng tâm là mô hình chuyển dịch cơ cấu lao động của Arthur Lewis và Fei-Ranis, giải thích cơ chế chuyển dịch dòng lao động dư thừa từ khu vực nông nghiệp năng suất cận biên thấp sang khu vực công nghiệp và dịch vụ phi nông nghiệp có giá trị gia tăng cao hơn. Bên cạnh đó, luận văn ứng dụng lý thuyết vốn nhân lực của Theodore Schultz và Gary Becker, khẳng định việc đầu tư vào giáo dục, đào tạo nghề và chăm sóc sức khỏe cho người lao động nông thôn là điều kiện tiên quyết để gia tăng năng suất và thu nhập dài hạn.

Bốn khái niệm cốt lõi được định hình rõ nét trong luận văn bao gồm:

1. Lao động nông thôn: Bộ phận lực lượng lao động cư trú trên địa bàn nông thôn tham gia hoạt động kinh tế theo quy định của pháp luật.
2. Việc làm: Hoạt động lao động tạo ra thu nhập hợp pháp theo Điều 9 Bộ luật Lao động năm 2019.
3. Giải quyết việc làm: Tổng thể các biện pháp kinh tế, xã hội nhằm kết nối cung - cầu lao động, tạo điều kiện cho người có khả năng lao động tìm kiếm hoặc tự tạo việc làm bền vững.
4. Quản lý nhà nước về giải quyết việc làm: Hoạt động tác động có tổ chức và mang tính quyền lực của cơ quan công quyền thông qua hoạch định kế hoạch, ban hành chính sách ưu đãi tín dụng, tổ chức đào tạo nghề và giám sát thị trường lao động.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp được thu thập bài bản. Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các báo cáo định kỳ giai đoạn 2020-2022 của Ủy ban nhân dân huyện Định Hóa, Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội, cùng các văn bản chỉ đạo của Trung ương như Nghị định số 61/2015/NĐ-CP và Nghị định số 145/2020/NĐ-CP.

Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực địa trong tháng 7 và tháng 8 năm 2023 với hai nhóm đối tượng cụ thể:

• Nhóm cán bộ quản lý: Điều tra toàn bộ 57 cán bộ chuyên trách công tác việc làm trên địa bàn huyện (bao gồm 01 lãnh đạo Ủy ban nhân dân huyện, 04 chuyên viên Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội, 04 cán bộ Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên, 02 cán bộ Phòng Dân tộc, 23 Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã phụ trách và 23 công chức văn hóa - xã hội của 23 xã, thị trấn).
• Nhóm lao động nông thôn: Áp dụng công thức chọn mẫu xác suất Slovin với sai số cho phép e = 0,05 trên tổng số 2.236 lao động được tạo việc làm mới trong năm 2022, xác định cỡ mẫu đại diện gồm 339 người.

Phương pháp phân tích số liệu bao gồm thống kê mô tả, phân tổ thống kê và phân tích so sánh tuyệt đối - tương đối. Dữ liệu sơ cấp được lượng hóa qua thang đo Likert 5 mức độ từ 1,00 đến 5,00 điểm và xử lý trên phần mềm chuyên dụng nhằm đánh giá khách quan hiệu quả chính sách việc làm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu thực tế giai đoạn 2020-2022 tại huyện Định Hóa làm nổi bật bốn phát hiện cốt lõi:

Thứ nhất, quy mô giải quyết việc làm mới duy trì đà tăng trưởng ổn định. Trong 3 năm, toàn huyện đã giải quyết việc làm mới cho 6.187 lượt lao động nông thôn, với tốc độ tăng bình quân đạt trên 2.060 người mỗi năm. Riêng năm 2022, địa phương ghi nhận 2.236 lao động có việc làm mới, hoàn thành vượt mức chỉ tiêu do Hội đồng nhân dân huyện giao.

Thứ hai, cơ cấu việc làm mới có sự chênh lệch lớn giữa các kênh phân bổ. Lao động làm việc trong tỉnh chiếm tỷ trọng áp đảo với 3.406 người (chiếm 55,06%), tiếp đến là lao động đi làm việc ngoài tỉnh với 2.234 người (chiếm 36,11%). Ngược lại, số lao động được tạo việc làm tại chỗ chỉ đạt 372 người (chiếm 6,01%) và xuất khẩu lao động dừng lại ở mức khiêm tốn 175 người (chiếm 2,82%).

Thứ ba, công tác đào tạo nghề nông thôn chưa tạo được sự bứt phá tương xứng. Tỷ lệ lao động nông thôn qua đào tạo có chứng chỉ nghề tại Định Hóa vẫn dưới 30%. Các lớp học nghề chủ yếu là các khóa ngắn hạn sơ cấp dưới 3 tháng, tập trung vào kỹ thuật chăn nuôi gia súc hoặc may công nghiệp đơn giản, thiếu các ngành nghề chuyên sâu gắn với công nghệ cao.

Thứ tư, nguồn vốn tín dụng chính sách phát huy tác dụng kích thích sản xuất nhưng quy mô nguồn vốn chưa đáp ứng đủ nhu cầu. Dư nợ vốn vay giải quyết việc làm thông qua Ngân hàng Chính sách Xã hội theo Nghị định 61/2015/NĐ-CP đã hỗ trợ hàng trăm hộ vay vốn, song mức vay bình quân trên mỗi mô hình sản xuất còn thấp so với chi phí đầu tư trang trại và cơ sở chế biến thực tế.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi khiến tỷ lệ giải quyết việc làm tại chỗ của Định Hóa chỉ đạt 6,01% bắt nguồn từ đặc thù kinh tế huyện miền núi. Diện tích tự nhiên của huyện hơn 51 nghìn ha nhưng địa hình đồi núi dốc, hạ tầng giao thông kết nối các xã vùng sâu còn trắc trở, số lượng doanh nghiệp và hợp tác xã quy mô lớn đóng trên địa bàn rất ít. Hơn nữa, tâm lý của phần lớn lao động nông thôn còn mang tính bảo thủ, tác phong công nghiệp hạn chế và e ngại di chuyển xa.

Khi so sánh với bài học kinh nghiệm tại các địa phương khác, sự khác biệt trở nên rõ ràng. Tại huyện Lập Thạch (tỉnh Vĩnh Phúc), nhờ quy hoạch cụm công nghiệp bài bản và nguồn vốn tín dụng giải quyết việc làm đạt trên 72 tỷ đồng cho 968 khách hàng, năm 2022 huyện này giải quyết việc làm mới cho 3.688 lao động, đạt 115,2% kế hoạch. Tương tự, huyện Tam Đường (tỉnh Lai Châu) cũng đạt 2.275 việc làm mới trong năm 2022 (đạt 113,8% kế hoạch) nhờ mở rộng diện tích trồng cây đặc sản và liên kết xuất khẩu lao động thời vụ với thị trường Hàn Quốc. Điều này cho thấy Định Hóa vẫn còn dư địa rất lớn để đẩy mạnh các kênh việc làm phi nông nghiệp và xuất khẩu lao động.

Để làm nổi bật các biến động này, dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ tròn biểu diễn cơ cấu phân bổ 6.187 việc làm (trong tỉnh 55,06%, ngoài tỉnh 36,11%, tại chỗ 6,01%, xuất khẩu 2,82%) và bảng so sánh kế hoạch - thực hiện hàng năm nhằm minh họa trực quan xu hướng chuyển dịch lao động của huyện.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích thực trạng, bốn giải pháp quản lý nhà nước trọng tâm được đề xuất nhằm tăng cường giải quyết việc làm cho lao động nông thôn huyện Định Hóa:

Thứ nhất, hoàn thiện công tác quy hoạch và nâng cấp cơ sở dữ liệu cung - cầu lao động. Ủy ban nhân dân huyện Định Hóa chủ trì, giao Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với 23 xã, thị trấn hoàn thành số hóa 100% dữ liệu nhân khẩu lao động trong độ tuổi trước quý IV năm 2025. Huyện cần thiết lập chỉ tiêu giải quyết việc làm mới tối thiểu 2.300 lao động mỗi năm trong giai đoạn 2024-2026 gắn liền với quy hoạch phát triển vùng trồng chè và cây lâm nghiệp bản địa.

Thứ hai, đổi mới mô hình đào tạo nghề gắn chặt với nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp. Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên huyện Định Hóa cần ký kết hợp tác đào tạo theo đơn đặt hàng với ít nhất 10 doanh nghiệp trong các khu công nghiệp tại Thái Nguyên, Bắc Ninh và Hà Nội. Phấn đấu nâng tỷ lệ lao động nông thôn qua đào tạo có văn bằng, chứng chỉ lên trên 45% vào cuối năm 2026, chuyển dần tỷ trọng từ đào tạo nghề nông nghiệp thuần túy sang cơ khí, may xuất khẩu và thương mại điện tử nông sản.

Thứ ba, mở rộng quy mô nguồn vốn tín dụng chính sách ưu đãi giải quyết việc làm. Đề nghị Phòng Giao dịch Ngân hàng Chính sách Xã hội huyện Định Hóa phối hợp các tổ chức đoàn thể rà soát nhu cầu vay vốn theo Nghị định 61/2015/NĐ-CP, đặt mục tiêu nâng tổng doanh số dư nợ cho vay tạo việc làm lên trên 60 tỷ đồng trong giai đoạn 2024-2027. Ưu tiên hỗ trợ nguồn vốn từ 50 đến 100 triệu đồng cho các mô hình kinh tế trang trại và hộ gia đình liên kết sản xuất chuỗi giá trị.

Thứ tư, đẩy mạnh thị trường xuất khẩu lao động và giao dịch việc làm định kỳ. Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện chủ trì tổ chức tối thiểu 12 phiên giao dịch việc làm lưu động mỗi năm tại các cụm xã trung tâm. Huyện cần chủ động phối hợp với các doanh nghiệp được Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cấp phép, đặt mục tiêu đưa số lượng lao động đi làm việc có thời hạn ở nước ngoài đạt trên 100 người mỗi năm từ năm 2025, tập trung vào thị trường Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là nguồn tư liệu học thuật và thực tiễn giá trị cho bốn nhóm đối tượng chuyên môn:

1. Cơ quan quản lý nhà nước cấp huyện và xã: Các nhà lãnh đạo tại Ủy ban nhân dân huyện, Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội, cùng đội ngũ 57 cán bộ chuyên trách việc làm cấp cơ sở có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng kế hoạch phân bổ chỉ tiêu lao động, thiết kế các chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững và chuẩn hóa quy trình báo cáo thống kê định kỳ tại 23 xã, thị trấn.
2. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Kinh tế: Những người làm nghiên cứu thuộc các ngành Quản lý kinh tế, Kinh tế phát triển và Xã hội học có thể khai thác mô hình nghiên cứu thực nghiệm, phương pháp chọn mẫu xác suất Slovin với quy mô 339 quan sát và thang đo Likert để ứng dụng cho các đề tài phân tích thị trường lao động nông thôn tương đồng.
3. Doanh nghiệp tuyển dụng và các tổ chức đào tạo nghề: Các doanh nghiệp sản xuất trong và ngoài tỉnh Thái Nguyên có thể tham chiếu dữ liệu về quy mô nguồn nhân lực (hơn 3.400 lao động làm việc trong tỉnh và hơn 2.200 lao động ngoài tỉnh) để xây dựng kế hoạch tuyển dụng, đặt hàng đào tạo kỹ năng nghề và thiết lập chế độ đãi ngộ tương thích với tập quán lao động địa phương.
4. Các tổ chức phát triển cộng đồng và hiệp hội nghề nghiệp: Các tổ chức xã hội triển khai dự án sinh kế miền núi có thể sử dụng bức tranh phân tích thực trạng kinh tế - việc làm của Định Hóa để tài trợ nguồn lực, chuyển giao mô hình khởi nghiệp nông nghiệp xanh và hỗ trợ vốn vay cho phụ nữ, thanh niên nông thôn.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao nghiên cứu lại chọn địa bàn huyện Định Hóa để phân tích chính sách việc làm?
   Định Hóa là huyện miền núi có hơn 51 nghìn ha diện tích tự nhiên, cách trung tâm tỉnh 50 km. Dù giai đoạn 2020-2022 huyện đã tạo việc làm cho 6.187 người, song việc làm tại chỗ chỉ chiếm 6,01%, phản ánh bài toán nan giải về chuyển dịch cơ cấu kinh tế của các huyện vùng cao hiện nay.

2. Phương pháp chọn mẫu 339 lao động trong luận văn được thực hiện ra sao?
   Dựa trên tổng thể 2.236 lao động nông thôn có việc làm mới năm 2022, tác giả áp dụng công thức Slovin với mức sai số e = 0,05 và độ tin cậy 95% để tính ra cỡ mẫu 339 người. Phương pháp này đảm bảo tính khách quan và đại diện cao cho toàn bộ 23 xã, thị trấn.

3. Điểm nghẽn lớn nhất trong giải quyết việc làm nông thôn tại Định Hóa là gì?
   Trở ngại lớn nhất là chất lượng nguồn nhân lực khi tỷ lệ lao động qua đào tạo có chứng chỉ nghề còn dưới 30%. Đa số lao động nông thôn thiếu kỹ năng chuyên môn và tác phong công nghiệp, dẫn tới việc làm thiếu ổn định và khó tiếp cận các vị trí có thu nhập cao.

4. Nguồn vốn tín dụng ưu đãi theo Nghị định 61/2015/NĐ-CP có vai trò thế nào?
   Nguồn vốn tín dụng chính sách là đòn bẩy quan trọng giúp hộ nông dân mở rộng sản xuất. So với huyện Lập Thạch đạt dư nợ trên 72 tỷ đồng cho 968 khách hàng, Định Hóa cần tiếp tục nâng mức dư nợ để thúc đẩy việc làm tại chỗ vượt qua mốc khiêm tốn 372 người hiện nay.

5. Huyện Định Hóa có thể rút ra bài học gì về xuất khẩu lao động từ các địa phương khác?
   Huyện có thể học hỏi mô hình của huyện Tam Đường trong việc đưa lao động đi làm việc thời vụ tại Hàn Quốc và tổ chức 16 hội nghị tư vấn việc làm mỗi năm, qua đó nâng quy mô xuất khẩu lao động từ 175 người giai đoạn trước lên trên 100 người mỗi năm.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện khung lý thuyết về quản lý nhà nước đối với giải quyết việc làm cho lao động nông thôn vùng trung du miền núi.
• Phân tích bức tranh thực trạng việc làm tại huyện Định Hóa giai đoạn 2020-2022 với 6.187 lượt lao động được tạo việc làm mới.
• Chỉ rõ điểm nghẽn cơ cấu khi tạo việc làm tại chỗ chỉ đạt 6,01% và xuất khẩu lao động chỉ đạt 2,82% tổng số lao động có việc làm.
• Xác lập cơ sở dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác từ khảo sát 57 cán bộ quản lý và 339 người lao động theo công thức Slovin.
• Đề xuất lộ trình 4 nhóm giải pháp đột phá về quy hoạch dữ liệu, đào tạo nghề trên 45% lao động và tăng trưởng dư nợ tín dụng trên 60 tỷ đồng.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp cơ sở khoa học và giải pháp khả thi giúp cấp ủy, chính quyền huyện Định Hóa hoàn thiện công tác quản lý nhà nước về lao động - việc làm trong giai đoạn 2024-2030. Để biến các phát hiện nghiên cứu thành thực tiễn sinh động, chính quyền địa phương, các cơ sở đào tạo nghề và cộng đồng doanh nghiệp cần tăng cường liên kết, triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm tạo việc làm ổn định, nâng cao đời sống cho người dân nông thôn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, đề tài được kết cấu thành 4 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về giải quyết việc làm cho lao động nông thôn. Chƣơng 2: Phương pháp nghiên cứu. Chƣơng 3: Thực trạng giải quyết việc làm cho lao động nông thôn trên địa bàn huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên. Chƣơng 4: Giải pháp tăng cường công tác giải quyết việc làm cho lao động nông thôn trên địa bàn huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên.

6 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO LAO ĐỘNG NÔNG THÔN 1. Cơ sở lý luận về giải quyết việc làm cho lao động nông thôn 1. Lý luận chung về lao động nông thôn 1. Khái niệm lao động nông thôn Nguồn nhân lực nông thôn là một bộ phận của nguồn nhân lực nói chung, được phân bố ở nông thôn và làm việc trong các lĩnh vực kinh tế - xã hội trên địa bàn nông thôn, bao gồm sản xuất nông, lâm, thủy sản, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, dịch vụ và các hoạt động phi nông nghiệp khác diễn ra ở nông thôn.

Dưới đây là một số khái niệm về lao động nông thôn: - Theo tác giả Nguyễn Tiệp (2011): Lao động nông thôn là một bộ phận của nguồn nhân lực quốc gia, bao gồm toàn bộ những người có khả năng lao động (lao động đang làm việc trong nền kinh tế quốc dân và những người có khả năng tham gia lao động nhưng chưa tham gia lao động) thuộc khu vực nông thôn (khu vực địa lý bao trùm toàn bộ dân số nông thôn). - Theo tác giả Hoàng Tú Anh (2012): Lao động nông thôn là những người thuộc lực lượng lao động và hoạt động trong hệ thống kinh tế nông thôn. - Theo tác giả Nguyễn Tư Duy (2020): Lao động nông thôn là một bộ phận dân số sinh sống và làm việc ở nông thôn trong độ tuổi lao động theo qui định của pháp luật (nam từ 16 đến 60 tuổi, nữ từ 16 đến 55 tuổi) có khả năng lao động. Từ các khái niệm trên có thể hiểu: Lao động nông thôn là những người thuộc lực lượng lao động, tham gia hoạt động trong hệ thống các ngành kinh tế nông thôn như trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp, ngư nghiệp, tiểu thủ công 7 nghiệp và dịch vụ trong nông thôn.

Đây là lực lượng chủ yếu sản xuất lương thực, thực phẩm cho xã hội và đảm bảo an ninh lương thực quốc gia. Đặc điểm của lao động nông thôn - Lao động nông thôn sống và làm việc rải rác trên địa bàn rộng. Đặc điểm này làm cho việc tổ chức hợp tác lao động và việc bồi dưỡng đào tạo, cung cấp thông tin cho lao động nông thôn là rất khó khăn. Hơn nữa, lao động nông thôn nước ta chủ yếu tập trung trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp với năng suất lao động thấp, phương thức sản xuất còn nhiều lạc hậu, hiệu quả sản xuất không cao.

- Lao động nông thôn ở nước ta đa số trình độ văn hoá và chuyên môn thấp hơn so với thành thị. Do đó, lao động nông thôn chủ yếu học nghề thông qua việc hướng dẫn của thế hệ trước hoặc tự truyền cho nhau nên lao động theo truyền thống và thói quen là chính. Điều đó làm cho lao động nông thôn có tính bảo thủ nhất định, tạo ra sự khó khăn cho việc thay đổi phương hướng sản xuất và thực hiện phân công lao động, hạn chế sự phát triển kinh tế nông thôn. - Mỗi lao động có thể đảm nhận nhiều công việc khác nhau nên lao động nông thôn ít chuyên sâu hơn lao động trong các ngành công nghiệp và một số ngành khác.

Bên cạnh đó, phần lớn lao động nông nghiệp mang tính phổ thông, ít được đào tạo, sản xuất chủ yếu phụ thuộc vào kinh nghiệm và sức khỏe, tổ chức lao động đơn giản, công cụ lao động cũng thô sơ mang tính tự chế cao. Lực lượng chuyên sâu, lành nghề, lao động chất xám không đáng kể, phân bố lao động không đồng đều, vì vậy mà hiệu suất lao động thấp, khó khăn trong việc tiếp thu công nghiệp hiện đại vào sản xuất. - Lao động nông thôn mang tính thời vụ rõ rệt, đặc biệt là các vùng nông thôn thuần nông. Do vậy, việc sử dụng lao động trong nông thôn kém hiệu quả, hiện tượng thiếu việc làm là phổ biến.

Muốn giải quyết việc làm và tăng thu nhập cho lao động nông thôn thì phải bằng mọi biện pháp nhằm hạn chế 8 đến mức tối đa tính thời vụ bằng cách phát triển đa dạng ngành nghề trong nông thôn, thâm canh tăng vụ, xây dựng cơ cấu cây trồng hợp lý. - Lao động nông thôn ít có khả năng tiếp cận và tham gia thị trường kém, thiếu khả năng nắm bắt và xử lý thông tin thị trường, khả năng hạch toán hạn chế. Do đó, khả năng giao lưu và phát triển sản xuất hàng hoá cũng có nhiều hạn chế. Tập quán sản xuất của lao động nước ta nhìn chung vẫn nhỏ lẻ, manh mún, chủ yếu bị trói buộc trong khuôn khổ làng xã.

- Lao động nông thôn rất dồi dào và đa dạng về độ tuổi và có thích ứng lớn. Do đó, việc huy động và sử dụng đầy đủ nguồn lực lao động có ý nghĩa rất quan trọng và phức tạp, đòi hỏi phải có biện pháp tổ chức quản lý lao động tốt để tăng cường lực lượng lao động cho sản xuất nông nghiệp. Với những đặc điểm như trên, lao động nông thôn chủ yếu thuộc bộ phận dân số không có việc làm thường xuyên, hay còn gọi là thiếu việc làm hoặc bán thất nghiệp. Đặc biệt, trong những năm gần đây, tình trạng thiếu việc làm ở nông thôn còn do lao động tăng nhanh, do diện tích ruộng đất trên một lao động ngày càng giảm.

Tình trạng đó không chỉ ảnh hưởng đến đời sống của chính lao động nông thôn mà còn ảnh hưởng đến sự ổn định, phát triển kinh tế - xã hội ở nông thôn, gây lãng phí một nguồn lao động lớn ở nước ta. Vai trò của lao động nông thôn - Nguồn lao động nông thôn tham gia vào quá trình phát triển các ngành trong nền kinh tế quốc dân. Trong giai đoạn đầu của quá trình công nghiệp hoá, nguồn lực trong nông nghiệp có số lượng lớn và chiếm tỷ trọng cao trong tổng số lao động xã hội. Song, cùng với sự phát triển của quá trình công nghiệp hoá, nguồn nhân lực trong nông nghiệp vận động theo xu hướng giảm xuống cả tương đối và tuyệt đối.

Quá trình biến đổi đó diễn ra theo hai giai đoạn. Giai đoạn đầu: diễn ra khi đất nước bắt đầu công nghiệp hoá, nông nghiệp chuyển sang sản xuất hàng hoá, năng suất lao động nông nghiệp được giải phóng trở nên dư thừa và được các ngành khác thu hút, sử dụng vào hoạt 9 động sản xuất, dịch vụ. Nhưng do tốc độ tăng tự nhiên của lao động trong khu vực công nghiệp còn lớn hơn tốc độ thu hút lao động dư thừa từ nông nghiệp, do đó ở thời kỳ này tỷ trọng lao động nông nghiệp mới giảm tương đối, số lượng lao động tuyệt đối còn tăng lên. Chúng ta có thể nhìn thấy hiện tượng này ở Việt Nam hiện nay đó là hiện tượng có nhiều nông dân bỏ ruộng và đi làm các việc phi nông nghiệp khác hoặc đi làm thuê với thu nhập cao hơn là làm nông nghiệp.Giai đoạn thứ hai: nền kinh tế đã phát triển ở trình độ cao, năng suất lao động nông nghiệp tăng nhanh và năng suất lao động xã hội đạt trình độ cao.

Số lao động dôi ra do nông nghiệp giải phóng đã được ngành khác thu hút hết. Vì thế giai đoạn này số lượng lao động ở nông thôn giảm cả tương đối và tuyệt đối. Chúng ta đang trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá và chủ trương công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông thôn, điều đó sẽ nâng cao được năng suất lao động ở nông thôn, từ đó sẽ từng bước rút bớt được lao động ở nông thôn để tham gia vào các ngành sản xuất khác. - Nguồn lao động nông thôn tham gia vào sản xuất lương thực thực phẩm.

Nước ta là một nước có truyền thống nông nghiệp lâu đời, dân số sống chủ yếu bằng nghề nông. Vì vậy, nguồn lao động nông thôn tham gia vào sản xuất nông nghiệp là rất đông đảo. Cùng với sự đi lên của nền kinh tế và sự gia tăng về dân số thì nhu cầu về lương thực thực phẩm ngày càng gia tăng. Việc sản xuất lương thực thực phẩm chỉ có thể đạt được trong ngành nông nghiệp và sức lao động để tạo ra lương thực, thực phẩm là do nguồn lao động nông thôn cung cấp.

Nền kinh tế phát triển gắn với sự phát triển của quá trình đô thị hoá, thu nhập của người dân tăng lên đòi hỏi khối lượng lương thực, thực phẩm ngày càng lớn và yêu cầu về chất lượng cũng ngày càng cao. Để có thể đáp ứng đủ về số lượng và đáp ứng yêu cầu về chất lượng thì nguồn lao động nông thôn phải được nâng cao về trình độ tay nghề và kinh nghiệm sản xuất. - Nguồn lao động nông thôn tham gia vào quá trình sản xuất nguyên liệu cho công nghiệp chế biến nông - lâm - thuỷ sản. Công nghiệp chế biến 10 nông, lâm, thuỷ sản với các yếu tố đầu vào là các sản phẩm mà người lao động nông thôn làm ra.

Trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa thì phát triển công nghiệp chế biến là rất quan trọng để nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm nông nghiệp. - Lao động nông thôn là thị trường tiêu thụ sản phẩm của các ngành khác. Lao động nông thôn là thị trường tiêu thụ sản phẩm rộng lớn của các ngành khác và của chính bản thân ngành nông nghiệp. Hiện nay với lực lượng lao động ở khu vực nông thôn là 32,6 triệu người thì đây chính là một thị trường tiêu thụ rộng lớn cần phải được khai thác.

Lý luận chung về giải quyết việc làm cho lao động nông thôn 1. Một số khái niệm liên quan a) Khái niệm việc làm Việc làm là một trong những vấn đề cơ bản nhất của mọi quốc gia nhằm góp phần đảm bảo an toàn, ổn định và phát triển xã hội. Hội nghị thượng đỉnh Copenhagen tháng 3 năm 1995 tại Đan Mạch coi việc mở rộng việc làm là một trong những nội dung cơ bản nhất trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội của các nước trên thế giới.