PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Cùng sự nghiệp đổi mới đất nước hiện nay, ngành du lịch nước ta có nhiều tiến bộ, đạt được một số thành tựu đáng kể, góp phần quan trọng vào tăng trưởng kinh tế, xóa đói giảm nghèo, đảm bảo an sinh xã hội, bảo tồn giá trị văn hóa, bảo vệ môi trường, giữ vững an ninh quốc phòng. Bên cạnh đó, ngành du lịch cũng bộc lộ những hạn chế và bất cập nhất định, chưa có bước phát triển đột phá để khẳng định vai trò của một ngành kinh tế mũi nhọn, hiệu quả tăng trưởng chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế của đất nước, quá trình phát triển ẩn chứa yếu tố thiếu bền vững. Thực tiễn phát triển du lịch Việt Nam trong những năm qua cho thấy: “phát triển sản phẩm du lịch và tạo thương hiệu điểm đến là yêu cầu đặc biệt thúc đẩy du lịch” (Viện nghiên cứu phát triển du lịch, 2015).
Nghị quyết số 08-NQ/TW, ngày 16/01/2017 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn chỉ rõ: “. tập trung phát triển sản phẩm du lịch biển, đảo, du lịch văn hóa, tâm linh, du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng có sức hấp dẫn và khả năng cạnh tranh cao; kiểm soát và nâng cao chất lượng các sản phẩm, dịch vụ du lịch theo hướng hiện đại, khác biệt; ban hành các chính sách khuyến khích, ưu đãi đầu tư vào du lịch, nhất là các địa bàn trọng điểm, vùng sâu, vùng xa có tiềm năng du lịch, sản phẩm du lịch đặc thù…”. Như vậy, việc phát triển sản phẩm du lịch đặc thù là một trong những nội dung chiến lược quan trọng nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của du lịch Việt Nam để phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn. Phú Yên là một trong 8 tỉnh thuộc vùng Duyên hải Nam Trung Bộ, được đánh giá là địa phương giàu tiềm năng để phát triển du lịch.
Giao thông thuận lợi, có quốc lộ 1A và đường sắt Bắc - Nam đi qua, quốc lộ 25 nối Tây Nguyên, quốc lộ 29 nối cảng biển quốc tế Vũng Rô với cửa khẩu Đắk Ruê (Đắk Lắk), có sân bay Tuy Hòa hiện đại (Sở Giao thông vận tải Phú Yên, 2015). Phú Yên còn có bờ biển dài 189km nhiều nơi quanh co, núi biển liền kề tạo nên các bãi, đầm, vịnh, mũi, gành mang vẻ đẹp tự nhiên hoang sơ kì thú. Sự đan xen, giao thoa của nhiều nền văn hóa khoảng 30 dân tộc tạo nên các sắc thái văn hóa dân gian phong phú với những làn điệu dân ca, dân vũ đặc sắc như ca bài chòi, hò bá trạo, nhạc cụ dân tộc. luan an 2 Sở Văn hóa Thể thao Du lịch Phú Yên, 2012 nhận định: “địa phương có nguồn tài nguyên du lịch khá dồi dào, cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất kĩ thuật du lịch đảm bảo, môi trường tự nhiên - văn hóa thuận lợi phát triển du lịch”.
Trung tâm Qui hoạch và Quản lí tổng hợp vùng Duyên hải, 2014 đánh giá: “Phú Yên có nguồn tài nguyên du lịch tự nhiên phong phú, đa dạng; tài nguyên du lịch văn hóa đặc sắc, độc đáo”. Sở Giao thông vận tải Phú Yên, 2015 khẳng định: “Tỉnh nằm trên trục giao thông xuyên quốc gia về đường sắt, đường bộ, đường thủy, cửa ngõ biển Đông của vùng Tây Nguyên qua đường Xuyên Á ra các nước Đông Dương, cảng Vũng Rô đón được tàu trọng tải nặng và sân bay Tuy Hòa có thể tiếp nhận máy bay lớn”. Sở Văn hóa Thể thao Du lịch Phú Yên, 2012 nhấn mạnh: “địa phương đang tập trung phát triển du lịch để từng bước trở thành một điểm nhấn quan trọng trong liên kết phát triển du lịch khu vực Duyên hải Nam Trung Bộ - Tây Nguyên”. Chương trình hành động 05-CTr/TU của Tỉnh ủy và Kế hoạch 119/KH-UBND của Ủy ban nhân dân tỉnh, 2016 có chiến lược: “đầu tư phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng của tỉnh Phú Yên giai đoạn 2016 - 2020”.
Với các tiềm năng và lợi thế lo lớn cùng những chính sách và chiến lược phát triển du lịch quan trọng, tỉnh Phú Yên hoàn toàn có khả năng phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng. Tuy nhiên qua khảo sát ban đầu, ngành du lịch địa phương hiện nay phát triển chưa tương xứng với tiềm năng và lợi thế vốn có cũng như chưa hiện thực hóa những chính sách và chiến lược phát triển du lịch. Mặc dù sở hữu được tài nguyên du lịch phong phú, đặc sắc nhưng sản phẩm du lịch của địa phương chưa đa dạng, độc đáo có thể cạnh tranh với các địa phương khác trong vùng nhằm góp phần khẳng định vị thế của tỉnh trên bản đồ du lịch quốc gia và xây dựng thương hiệu trên thị trường du lịch quốc tế. Vì thế, tôi đã chọn đề tài: “Phát triển sản phẩm du lịch đặc thù tỉnh Phú Yên” để nghiên cứu.
Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục tiêu nghiên cứu Trên cơ sở tổng quan lí luận và thực tiễn về sản phẩm du lịch và phát triển sản phẩm du lịch đặc thù, đề tài phân tích những điều kiện và thực trạng phát triển luan an 3 sản phẩm du lịch đặc thù tỉnh Phú Yên. Từ đó, đề xuất các định hướng và giải pháp góp phần phát triển sản phẩm du lịch đặc thù địa phương trong giai đoạn mới. Nhiệm vụ nghiên cứu - Tổng quan lí luận và thực tiễn về sản phẩm du lịch và phát triển sản phẩm du lịch đặc thù.
- Phân tích các điều kiện và thực trạng phát triển sản phẩm du lịch đặc thù tỉnh Phú Yên. - Đề xuất những định hướng và giải pháp phát triển sản phẩm du lịch đặc thù địa phương. Giới hạn nghiên cứu 3. Nội dung nghiên cứu Phát triển các sản phẩm du lịch đặc thù trải nghiệm (Bình minh, Hồn đá) và chuyên đề (Hoa vàng cỏ xanh, Ẩm thực địa phương) ở tỉnh Phú Yên.
Không gian nghiên cứu Nghiên cứu du lịch tỉnh Phú Yên trong mối liên kết vùng Duyên hải Nam Trung Bộ - Tây Nguyên. Thời gian nghiên cứu Thông tin tài liệu và số liệu được nghiên cứu trong giai đoạn 2009 - 2018 và định hướng cho sản phẩm du lịch đặc thù giai đoạn 2020 - 2030. Quan điểm nghiên cứu 4. Quan điểm hệ thống Tài nguyên du lịch là một trong những phân hệ quan trọng và có tính chất quyết định đối với sự phát triển của hệ thống lãnh thổ du lịch.
Tài nguyên du lịch khác biệt là cơ sở để hình thành và phát triển sản phẩm du lịch đặc thù. Hệ thống lãnh thổ du lịch tồn tại, phát triển trong mối quan hệ qua lại và trong sự phát triển giữa các thành tố của từng phân hệ cũng như giữa các phân hệ với nhau trong cùng hệ thống với môi trường xung quanh. Vì vậy, khi nghiên cứu tài nguyên du lịch khác biệt và sản phẩm du lịch đặc thù của một điểm đến phải đặt trong hệ thống lãnh thổ du lịch nhất định. Quan điểm tổng hợp luan an 4 Quan điểm tổng hợp thể hiện qua việc nhìn nhận các đối tượng nghiên cứu một cách đồng bộ, toàn diện, xem chúng là sự kết hợp, phối hợp theo qui luật của các yếu tố cấu thành.
Tài nguyên du lịch khác biệt là một phạm trù được cấu tạo phức tạp bởi những yếu tố bên trong đó là tài nguyên du lịch tự nhiên khác biệt và tài nguyên du lịch văn hóa khác biệt, từ đó hình thành những sản phẩm du lịch đặc thù có mối quan hệ mật thiết với nhau. Việc nghiên cứu tài nguyên du lịch khác biệt và sản phẩm du lịch đặc thù phải xem xét tổng hợp trên cơ sở phân tích đồng bộ và toàn diện những yếu tố hợp phần cũng như mối quan hệ giữa tài nguyên du lịch khác biệt và sản phẩm du lịch đặc thù trong lãnh thổ du lịch. Quan điểm lãnh thổ Đối tượng nghiên cứu phân bố trên từng lãnh thổ nhất định và trong những điều kiện cụ thể nên đối tượng đó có các đặc điểm đặc trưng trên mỗi không gian lãnh thổ riêng biệt. Hệ thống lãnh thổ du lịch bao gồm nhiều loại tài nguyên du lịch; trong đó một số tài nguyên du lịch khác biệt, nổi trội, độc đáo, riêng có ở mỗi vùng lãnh thổ, đây là cơ sở phát triển sản phẩm du lịch đặc thù.
Đồng thời trong cùng một hệ thống, do các điều kiện hình thành và phát triển không đồng nhất nên tài nguyên du lịch khác biệt cũng có sự phân hóa sâu sắc. Chính sự phân hóa này kéo theo sự phong phú và đa dạng các sản phẩm du lịch đặc thù trên toàn bộ lãnh thổ. Tổ chức lãnh thổ du lịch vì thế cần phải xuất phát từ những đặc thù cụ thể của địa phương. Quan điểm phát triển bền vững Phát triển bền vững đã trở thành một mục tiêu và xu hướng phát triển kinh tế - xã hội từ thế kỉ XX.
Trong đó “du lịch bền vững là sự phát triển du lịch đáp ứng được các nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu về du lịch của tương lai” (Luật Du lịch Việt Nam, 2017). Đồng thời “phát triển du lịch bền vững gắn chặt với việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc; giữ gìn cảnh quan và bảo vệ môi trường; bảo đảm an ninh, quốc phòng và trật tự an toàn xã hội” (Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam giai đoạn 2001-2010, 2011-2020 và tầm nhìn 2030). Như vậy, phát triển du lịch bền vững bảo đảm khai thác, sử dụng tài nguyên du lịch khác biệt và sản phẩm du lịch đặc thù đúng mức. Quan điểm này chi phối việc đề xuất các giải pháp bảo tồn giá trị khác biệt về tài nguyên du lịch để luan an 5 phát triển sản phẩm du lịch đặc thù sao cho hoạt động du lịch không làm tổn hại đến sự tồn tại, phát triển tài nguyên du lịch khác biệt và sản phẩm du lịch đặc thù.
Quan điểm lịch sử - viễn cảnh Các đối tượng địa lí đều có quá trình phát sinh và phát triển; nói cách khác chúng thường xuyên có những thay đổi và biến động theo không gian và thời gian. Các tài nguyên du lịch khác biệt và sản phẩm du lịch đặc thù tồn tại trong quá trình vận động, phát triển không ngừng theo các qui luật khách quan. Đặc điểm của mỗi tài nguyên du lịch khác biệt không phải bất biến nên mỗi sản phẩm du lịch đặc thù chỉ phù hợp ở một thời điểm nhất định. Hơn nữa, sản phẩm du lịch đặc thù đều có những chu kì vận động riêng của nó với các giai đoạn phát triển và suy thoái chung.