Tổng quan về luận án
Công trình nghiên cứu tiến sĩ địa lí học của tác giả Nguyễn Phú Thắng (2019) với đề tài "Phát triển du lịch tỉnh An Giang trong liên kết vùng phụ cận" (Chuyên ngành: Địa lí học, Mã số: 62 31 05 01, Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh; Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Sơn và TS. Trương Văn Tuấn) đặt trong bối cảnh du lịch Việt Nam bước vào giai đoạn tái cơ cấu chiến lược theo tinh thần Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 16/01/2017 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn và Nghị quyết số 103/NQ-CP ngày 06/10/2017 của Chính phủ. Nghiên cứu mang tính tiên phong khi giải quyết bài toán phát triển du lịch địa phương thoát khỏi tư duy cục bộ, khép kín theo địa giới hành chính, chuyển dịch sang mô hình tổ chức lãnh thổ du lịch (TCLTDL) tích hợp mạng lưới liên kết vùng tại không gian trọng điểm phía Tây Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL).
Khoảng trống nghiên cứu (research gap) được xác định rõ: Các nghiên cứu trước đây tại ĐBSCL chủ yếu dừng lại ở mô tả định tính tiềm năng du lịch đơn lẻ hoặc tiếp cận kinh tế thuần túy (Mai Thị Ánh Tuyết, 2007; Võ Văn Sen, 2018), thiếu vắng một khung phương pháp luận địa lí học định lượng để đánh giá, phân hạng sức hấp dẫn của hệ thống điểm đến du lịch và đo lường tác động của các nhân tố liên kết không gian liên tỉnh. Luận án đặt ra 4 câu hỏi nghiên cứu và 4 giả thuyết khoa học tương ứng:
- RQ1: Các nhân tố địa lí, kinh tế, xã hội và tài nguyên tác động như thế nào đến khả năng phát triển và liên kết du lịch của tỉnh An Giang với vùng phụ cận?
- RQ2: Mức độ hấp dẫn và khả năng khai thác thực tế của hệ thống 46 điểm du lịch trên địa bàn tỉnh An Giang được lượng hóa và phân hạng theo tiêu chí khoa học nào?
- RQ3: Thực trạng liên kết chuỗi giá trị và tổ chức không gian tuyến, điểm du lịch giữa An Giang với Cần Thơ, Kiên Giang, Đồng Tháp đang gặp những điểm nghẽn (bottlenecks) gì?
- RQ4: Khung giải pháp và mô hình không gian nào tối ưu hóa hiệu quả kinh tế - xã hội và bảo đảm tính bền vững cho du lịch An Giang giai đoạn 2020–2030?
Hệ thống giả thuyết nghiên cứu bao gồm:
- H1: Tài nguyên du lịch đặc thù và vị trí địa lí có mối quan hệ tương hỗ tích cực với khả năng hình thành sản phẩm du lịch liên vùng.
- H2: Sự suy giảm hiệu quả du lịch của An Giang bắt nguồn từ sự mất cân đối giữa hạ tầng - cơ sở vật chất kĩ thuật với năng lực quản trị điểm đến hơn là do hạn chế về độ hấp dẫn tài nguyên.
- H3: Các nhân tố chính sách liên kết, cơ sở hạ tầng, tài nguyên du lịch và dịch vụ bổ trợ có tác động đồng biến có ý nghĩa thống kê đến hiệu quả liên kết du lịch liên tỉnh.
- H4: Việc tái tổ chức không gian du lịch theo 5 cụm không gian và phân hạng điểm đến sẽ gia tăng thời gian lưu trú và mức chi tiêu của du khách.
Khung lý thuyết của công trình tích hợp Lý thuyết Hệ thống Lãnh thổ Du lịch (Buchovarop, 1975; Pirojnik, 1985), Lý thuyết Cực tăng trưởng (Perroux, 1955) và Lý thuyết Liên kết kinh tế xuôi - ngược (Hirschman, 1958). Về đóng góp định lượng thực tiễn, nghiên cứu phân tích bức tranh tăng trưởng của An Giang: năm 2017 thu hút 7,3 triệu lượt khách (đứng đầu ĐBSCL), tổng doanh thu đạt 3.700 tỉ đồng, đóng góp trên 5,0% GRDP của tỉnh. Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát tỉnh An Giang và 3 địa phương vùng phụ cận (Cần Thơ, Kiên Giang, Đồng Tháp) với cỡ mẫu khảo sát 300 du khách, 18 doanh nghiệp lữ hành - khách sạn và đánh giá toàn diện 46 điểm du lịch trong khung thời gian 2007–2017, định hướng tầm nhìn đến 2030.
Literature Review và Positioning
Tổng quan y văn quốc tế và trong nước cho thấy sự tiến hóa rõ nét của các trường phái nghiên cứu địa lí du lịch và liên kết vùng. Về mặt hệ thống lãnh thổ, M. Buchovarop (1975) và Pirojnik (1985) đặt nền móng cho việc mô hình hóa không gian du lịch gồm 4 phân hệ tương tác đa chiều. Colin Michael Hall (2008) và Stephen Williams (1998) khẳng định không gian du lịch hiện đại là một cấu trúc mở, vượt khỏi ranh giới hành chính để hình thành các hành lang du lịch. Về liên kết kinh tế không gian, lý thuyết cực tăng trưởng của François Perroux (1955) và liên kết ngược - xuôi (backward - forward linkages) của Albert O. Hirschman (1958) chỉ ra rằng tăng trưởng kinh tế không diễn ra đồng đều mà xuất phát từ các cực có năng lực lan tỏa mạnh mẽ theo hiệu ứng "vết dầu loang".
Trong y văn tồn tại cuộc tranh luận học thuật sâu sắc giữa hai trường phái:
- Trường phái Cạnh tranh điểm đến độc lập (Isolated Destination Competitiveness): Nhấn mạnh vào việc tối đa hóa lợi thế so sánh nội tại, khai thác triệt để tài nguyên tại chỗ để cạnh tranh thu hút khách du lịch.
- Trường phái Mạng lưới tích hợp và Hợp tác liên vùng (Regional Integrated Network & Collaboration): Khẳng định sự tương đồng về tài nguyên nếu không liên kết sẽ dẫn đến cạnh tranh triệt tiêu và trùng lặp sản phẩm (Denis Tolkach & Brian King, 2015; Cátia Jesus & Mário Franco, 2016).
Nghiên cứu này định vị chính xác tại điểm giao thoa giữa kinh tế học không gian và địa lí học du lịch ứng dụng. Khác biệt với công trình của Mirela Mazilu & Sabina Mitroi (2014) tại Romania chỉ tập trung vào phân tích vị trí địa lí đơn biến, hay nghiên cứu của Cátia Jesus & Mário Franco (2016) tại Bồ Đào Nha chỉ sử dụng mạng lưới định tính, luận án của Nguyễn Phú Thắng đã thiết lập quy trình tích hợp phương pháp Phân tích Thứ bậc (AHP - Analytic Hierarchy Process) với Phân tích Nhân tố Khám phá (EFA - Exploratory Factor Analysis) và Hồi quy Tuyến tính Đa biến (MLRA - Multiple Linear Regression Analysis) trên nền tảng Hệ thống Thông tin Địa lí (GIS MapInfo 15). Đây là bước tiến vượt bậc so với các nghiên cứu trong nước trước đó (Nguyễn Lan Anh, 2014; Nguyễn Phương Nga, 2015; Nguyễn Hà Quỳnh Giao, 2015) khi chuyển đổi thành công từ đánh giá định tính sang lượng hóa ma trận không gian đa tiêu chí cấp tỉnh.
Đóng góp lý thuyết và khung phân tích
Đóng góp cho lý thuyết
Luận án mở rộng Lý thuyết Cực tăng trưởng của Perroux (1955) và Mô hình Liên kết của Hirschman (1958) bằng cách xác lập khái niệm: "Phát triển du lịch trong liên kết vùng là quá trình tối ưu hóa không gian chức năng giữa cực hạt nhân (trung tâm phân phối khách) và các vệ tinh tài nguyên". Công trình đóng góp vào lý thuyết Địa lí du lịch Việt Nam thông qua việc chuẩn hóa định nghĩa: Liên kết vùng du lịch là sự phối hợp thể chế, chia sẻ tài nguyên, kết nối hạ tầng và đồng bộ hóa chuỗi sản phẩm giữa các thực thể lãnh thổ nhằm tạo ra hiệu ứng cộng hưởng kinh tế (synergy effect) và bảo toàn tính toàn vẹn sinh thái - nhân văn.
Khung lý thuyết đề xuất bao hàm 4 nhóm nhân tố với 22 biến quan sát chi tiết:
- Nhóm Cơ sở hạ tầng và Công nghệ ($X_1 - X_3$)
- Nhóm Cơ chế, chính sách liên kết ($X_4 - X_9$)
- Nhóm Tài nguyên du lịch đặc thù ($X_{10} - X_{19}$)
- Nhóm Yếu tố hỗ trợ và dịch vụ bổ trợ ($X_{20} - X_{22}$)
[KHUNG PHÂN TÍCH TỔ CHỨC LÃNH THỔ LIÊN KẾT VÙNG]
┌──────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ CƠ SỞ LÝ LUẬN & THỰC TIỄN │
│ - Lý thuyết Hệ thống Lãnh thổ Du lịch (Buchovarop, 1975) │
│ - Lý thuyết Cực tăng trưởng (Perroux, 1955) │
│ - Lý thuyết Liên kết Xuôi - Ngược (Hirschman, 1958) │
└──────────────────────────────┬───────────────────────────────┘
│
┌──────────────────────────────▼──────────────────────────────┐
│ HỆ THỐNG ĐÁNH GIÁ ĐA TIÊU CHÍ (AHP) │
│ Độ hấp dẫn (0.24) │ CSHT - CSVCKT (0.20) │
│ Khả năng quản lí (0.15) │ Môi trường (0.13) │
│ Khả năng liên kết (0.09) │ Vị trí & tiếp cận (0.07) │
│ Sức chứa (0.06) │ Thời gian hoạt động (0.05) │
└──────────────────────────────┬───────────────────────────────┘
│
┌──────────────────────────────▼──────────────────────────────┐
│ LƯỢNG HÓA VÀ TỔ CHỨC KHÔNG GIAN │
│ - Phân loại 46 điểm du lịch (Thuật toán Arman 5 hạng) │
│ - Mô hình EFA & Hồi quy MLRA (KMO=0.796, Variance=63.87%) │
│ - Định vị GIS MapInfo: 5 cụm không gian & Tuyến liên vùng │
└──────────────────────────────────────────────────────────────┘
Khung phân tích độc đáo
Tính độc đáo của khung phân tích nằm ở sự kết hợp của 3 trụ cột khoa học:
- Lý thuyết Hệ thống Lãnh thổ Du lịch (Tourism Territorial System): Xem xét mối tương tác hữu cơ giữa phân hệ du khách, phân hệ tài nguyên, phân hệ cơ sở vật chất kĩ thuật và phân hệ quản trị.
- Kĩ thuật Tối ưu hóa Phân tích Thứ bậc (AHP): Thiết lập ma trận so sánh cặp $8 \times 8$ chuẩn mực với kiểm định độ nhất quán nghiêm ngặt.
- Mô hình Phân hạng Không gian theo Arman (1975): Ứng dụng công thức tính điểm tổng hợp có trọng số $S = \sum_{i=1}^{n} W_i \cdot X_i$, chia biên độ điểm $(1,0 - 5,0)$ thành 5 bậc đẳng sai ($\Delta = 0,8$) để xác định chính xác thứ bậc khai thác của từng điểm đến.
Điều kiện biên (boundary conditions) của mô hình được xác định trong phạm vi không gian sinh thái ngập nước và đồng bằng châu thổ sông Cửu Long, chịu sự chi phối của tính mùa vụ lũ - cạn và đặc trưng văn hóa đa tộc người (Kinh, Hoa, Chăm, Khmer).
Phương pháp nghiên cứu tiên tiến
Thiết kế nghiên cứu
Luận án áp dụng lập trường triết học Thực chứng luận (Positivism) kết hợp Chủ nghĩa Hiện thực Phản biện (Critical Realism). Thiết kế phương pháp hỗn hợp (Mixed-methods Sequential Explanatory Design) được triển khai qua 3 cấp độ không gian: Macro (Vùng ĐBSCL), Meso (Cụm liên kết An Giang - Cần Thơ - Kiên Giang - Đồng Tháp) và Micro (Hệ thống 46 điểm du lịch nội tỉnh).
Quy mô mẫu khảo sát gồm 300 du khách (chọn mẫu thuận tiện phân tầng tại 7 điểm đến tiêu biểu) và mẫu chuyên gia gồm Phòng Quản lí Du lịch thuộc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch An Giang cùng lãnh đạo điều hành của 10 doanh nghiệp lữ hành và 08 cơ sở lưu trú - nhà hàng.
Quy trình nghiên cứu rigorous
Quy trình thu thập và xử lí dữ liệu thực địa trải qua 3 giai đoạn khảo sát khép kín:
- Giai đoạn 1: Khảo sát diện rộng, định vị tọa độ và lập danh mục kiểm kê tài nguyên 46 điểm đến.
- Giai đoạn 2: Phát phiếu điều tra xã hội học 300 mẫu tại 7 điểm du lịch đại diện: (1) Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam, (2) Rừng tràm Trà Sư, (3) Chùa Vạn Linh - Núi Cấm, (4) Khu di chỉ khảo cổ Óc Eo, (5) Khu lưu niệm Chủ tịch Tôn Đức Thắng, (6) Thánh đường Cù Lao Giêng, (7) Làng Chăm Châu Phong.
- Giai đoạn 3: Khảo sát đối chứng chuyên gia lữ hành và kiểm tra thực địa các tuyến kết nối giao thông liên tỉnh (QL91, QL80, N1, tuyến thủy sông Tiền, sông Hậu).
Hệ thống đánh giá điểm đến gồm 8 tiêu chí được xác lập trọng số qua ma trận AHP của Thomas L. Saaty (2012):
| TT |
Tiêu chí đánh giá |
Trọng số ($W_i$) |
Mức độ ưu tiên |
| 1 |
Độ hấp dẫn của tài nguyên |
0,24 |
Hạng 1 |
| 2 |
Cơ sở hạ tầng & CSVCKT |
0,20 |
Hạng 2 |
| 3 |
Khả năng quản lí điểm đến |
0,15 |
Hạng 3 |
| 4 |
Môi trường tự nhiên & văn hóa |
0,13 |
Hạng 4 |
| 5 |
Khả năng liên kết không gian |
0,09 |
Hạng 5 |
| 6 |
Vị trí và khả năng tiếp cận |
0,07 |
Hạng 6 |
| 7 |
Sức chứa (Khả năng đón khách) |
0,06 |
Hạng 7 |
| 8 |
Thời gian hoạt động du lịch |
0,05 |
Hạng 8 |
Kiểm định độ tin cậy của ma trận AHP cho thấy Chỉ số Nhất quán $CI = 0,05$, với $n = 8$ tra bảng Chỉ số Ngẫu nhiên $RI = 1,41$, thu được Tỉ số Nhất quán:
$$CR = \frac{CI}{RI} = \frac{0,05}{1,41} = 0,039 < 0,10$$
Giá trị $CR = 0,039$ chứng minh các phán đoán so sánh cặp của chuyên gia đạt độ nhất quán cao, hoàn toàn thỏa mãn tiêu chuẩn học thuật quốc tế.
Data và phân tích
Dữ liệu khảo sát xã hội học được phân tích qua phần mềm SPSS 16.0. Kết quả kiểm định thống kê:
- Kiểm định độ tin cậy thang đo: Hệ số Cronbach’s Alpha tổng thể và các nhân tố thành phần đều đạt $> 0,60$.
- Phân tích nhân tố EFA: Hệ số $KMO = 0,796$ (thỏa mãn $0,5 < KMO < 1,0$); Giá trị Eigenvalue $= 1,314 \ge 1,0$; Trích xuất được 5 nhân tố với Tổng phương sai trích $= 63,871% \ge 50,0%$, khẳng định mô hình cô đọng thông tin tối ưu (Gerbing & Anderson, 1988).
- Phân loại điểm du lịch theo công thức Arman (1975):
- Hạng I (Rất thuận lợi): $4,21 - 5,0$ điểm
- Hạng II (Thuận lợi): $3,41 - 4,20$ điểm
- Hạng III (Trung bình): $2,61 - 3,40$ điểm
- Hạng IV (Ít thuận lợi): $1,81 - 2,60$ điểm
- Hạng V (Kém thuận lợi): $1,00 - 1,80$ điểm
- Xử lí không gian: Toàn bộ hệ thống dữ liệu không gian, bản đồ tài nguyên, hiện trạng du lịch và sơ đồ liên kết tuyến điểm được số hóa và biên tập bằng phần mềm GIS MapInfo 15.0.
Phát hiện đột phá và implications
Những phát hiện then chốt
Luận án chỉ ra 5 phát hiện cốt lõi mang tính bước ngoặt về thực trạng du lịch An Giang:
- Nghịch lý giữa Lượng khách và Doanh thu - Lưu trú: Năm 2017, An Giang đạt kỉ lục 7,3 triệu lượt khách (cao nhất ĐBSCL), nhưng số ngày lưu trú bình quân cực kì thấp (chỉ dao động từ $1,1 - 1,3$ ngày/khách), doanh thu đạt 3.700 tỉ đồng, tỷ trọng đóng góp GRDP khoảng 5,0%. Phần lớn khách là khách hành hương nội địa đi về trong ngày, chi tiêu bình quân đầu người thấp.
- Sự phân hóa thứ bậc điểm đến (Kết quả lượng hóa 46 điểm du lịch):
- Chỉ có một số ít điểm đạt Hạng I (Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam, Rừng tràm Trà Sư, Khu di chỉ Óc Eo, Chùa Vạn Linh - Núi Cấm).
- Đa số các điểm rơi vào Hạng III và Hạng IV do điểm số CSHT - CSVCKT (trọng số 0,20) và Khả năng quản lí (trọng số 0,15) đạt mức thấp, dù Độ hấp dẫn tài nguyên (trọng số 0,24) ở mức cao.
- Thực trạng liên kết "Đứt đoạn chuỗi giá trị": Luận án phát hiện liên kết giữa An Giang và các tỉnh phụ cận chỉ dừng lại ở các thỏa thuận hành chính (biên bản ghi nhớ) mà chưa chuyển hóa thành liên kết kinh tế thương mại giữa các hãng lữ hành.
- Mức độ trùng lặp tài nguyên cao nhưng thiếu sản phẩm bổ trợ: An Giang sở hữu tài nguyên tâm linh - núi rừng độc đáo vùng Bảy Núi (Thất Sơn) nhưng chưa kết nối nhịp nhàng với tài nguyên biển đảo (Kiên Giang), đô thị - sông nước (Cần Thơ) và sinh thái ngập nước Đồng Tháp Mười (Đồng Tháp).
- Cơ cấu nhân lực mỏng và thiếu chuyên môn hóa: Tỉ lệ lao động du lịch qua đào tạo chuyên nghiệp chỉ chiếm dưới 35%, thái độ phục vụ và kĩ năng ngoại ngữ là điểm nghẽn lớn trong đánh giá của du khách quốc tế.
Implications đa chiều
- Về mặt lý thuyết: Cung cấp mô hình định lượng hóa hệ thống điểm du lịch cấp tỉnh kết hợp AHP và GIS, giải quyết khoảng trống giữa lý thuyết kinh tế không gian và thực hành địa lí du lịch.
- Về mặt phương pháp luận: Bộ công cụ 8 tiêu chí phân hạng điểm đến có thể nhân rộng và chuyển giao áp dụng cho tất cả 13 tỉnh, thành vùng ĐBSCL và các vùng kinh tế trọng điểm khác tại Việt Nam.
- Về ứng dụng thực tiễn: Định hình 5 cụm không gian phát triển du lịch An Giang gắn với VPC:
- Cụm TP. Long Xuyên - Thoại Sơn: Trung tâm dịch vụ, văn hóa lịch sử, di chỉ Óc Eo.
- Cụm TP. Châu Đốc - Tịnh Biên - Tri Tôn: Du lịch tâm linh Núi Sam, sinh thái Bảy Núi, biên mậu thương mại.
- Cụm Chợ Mới - Cù Lao Giêng: Du lịch sinh thái miệt vườn, văn hóa tôn giáo tín ngưỡng.
- Cụm Tân Châu - An Phú: Du lịch văn hóa cộng đồng làng Chăm, sinh thái đồng nước nổi Búng Bình Thiên.
- Cụm Sinh thái Trà Sư - Núi Cấm: Nghỉ dưỡng sinh thái cao cấp.
- Khuyến nghị chính sách: Đề xuất mô hình "Tổ chức Điều phối Du lịch Tiểu vùng Tây ĐBSCL" do Cần Thơ làm đầu mối trung chuyển khách hàng không, Kiên Giang cung ứng dịch vụ nghỉ dưỡng biển, An Giang cung cấp trải nghiệm tâm linh - văn hóa tâm thức, và Đồng Tháp bổ trợ du lịch sinh thái nông nghiệp.
Limitations và Future Research
Luận án nghiêm túc chỉ ra 4 giới hạn nghiên cứu:
- Phương pháp chọn mẫu: Mẫu khảo sát $N = 300$ sử dụng kĩ thuật chọn mẫu thuận tiện phân tầng tại 7 điểm đến; dù đáp ứng chuẩn EFA nhưng tính đại diện ngẫu nhiên cho toàn bộ các tập khách quốc tế chuyên biệt chưa đạt mức tối đa.
- Biến động dữ liệu chuỗi thời gian: Số liệu tập trung vào giai đoạn 2007–2017, chưa phản ánh các biến động kinh tế vĩ mô và sự xuất hiện của các dự án hạ tầng giao thông lớn hoàn thành sau 2018 (như cầu Vàm Cống, cầu Cao Lãnh).
- Phân tích kinh tế lượng chuyên sâu: Chưa áp dụng mô hình Cấu trúc Tuyến tính (SEM - Structural Equation Modeling) để kiểm định các tác động gián tiếp (mediating/moderating effects) của chính sách liên kết đối với sự hài lòng và hành vi chi tiêu của du khách.
- Giới hạn không gian đối sánh: Nghiên cứu tập trung vào cụm Tây ĐBSCL, chưa mở rộng so sánh định lượng trực tiếp với các hành lang kinh tế xuyên biên giới (Tiểu vùng Mekong mở rộng GMS qua cửa khẩu quốc tế Tịnh Biên, Vĩnh Xương sang Campuchia).
Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda) gồm 5 hướng:
- Ứng dụng mô hình PLS-SEM hoặc CB-SEM để kiểm định sâu các mối quan hệ đa tầng giữa hình ảnh điểm đến, giá trị cảm nhận và lòng trung thành của du khách.
- Mở rộng phân tích kinh tế lượng không gian (Spatial Econometrics) sử dụng ma trận trọng số không gian Moran's I và mô hình Spatial Autoregressive (SAR) trên dữ liệu GIS.
- Nghiên cứu tác động của biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn và sạt lở bờ sông đến tính bền vững của các tuyến du lịch đường thủy liên tỉnh.
- Đánh giá năng lực tải du lịch (Tourism Carrying Capacity) chi tiết cho các điểm đến nhạy cảm sinh thái (Rừng tràm Trà Sư, Đồi Tà Pạ).
- Xây dựng mô hình chuỗi cung ứng du lịch tuần hoàn (Circular Tourism Economy) và chuyển đổi số du lịch thông minh liên vùng.
Tác động và ảnh hưởng
- Tác động học thuật: Luận án là tài liệu tham khảo nền tảng cho các nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Địa lí học, Du lịch học và Kinh tế phát triển. Ước tính công trình đóng góp khung phân tích trích dẫn chuẩn mực cho các bài báo khoa học trên các tạp chí Scopus/WoS và tạp chí chuyên ngành trong nước.
- Chuyển đổi ngành công nghiệp du lịch: Cung cấp luận cứ thực nghiệm để Hiệp hội Du lịch ĐBSCL (MDTA) và các doanh nghiệp lữ hành tái cơ cấu sản phẩm, chuyển từ bán tour đơn lẻ sang thiết kế chuỗi hành trình liên kết 4 ngày 3 đêm: Cần Thơ (Chợ nổi Cái Răng) – An Giang (Trà Sư, Miếu Bà) – Kiên Giang (Hà Tiên, Phú Quốc) – Đồng Tháp (Tràm Chim).
- Tác động chính sách công: Cung cấp cơ sở khoa học trực tiếp cho UBND tỉnh An Giang và Sở VHTTDL trong việc điều chỉnh "Quy hoạch tổng thể phát triển du lịch tỉnh An Giang đến năm 2020, tầm nhìn 2030", đồng thời là căn cứ xây dựng kế hoạch hành động liên kết phát triển du lịch cụm phía Tây ĐBSCL.
- Lợi ích kinh tế - xã hội: Góp phần định hướng giải quyết việc làm cho lao động địa phương, nâng cao thu nhập cho cộng đồng người Chăm, Khmer thông qua mô hình du lịch cộng đồng (CBT), bảo tồn hiệu quả hệ sinh thái ngập nước và di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Núi Sam).
Đối tượng hưởng lợi
- Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận phương pháp luận hỗn hợp mẫu mực kết hợp AHP, EFA, MLRA, GIS trong nghiên cứu địa lí kinh tế - xã hội; khai thác các khoảng trống lý thuyết về liên kết không gian.
- Nhà hoạch định chính sách và Quản lí nhà nước: Sở Du lịch, Sở Kế hoạch & Đầu tư các tỉnh An Giang, Cần Thơ, Kiên Giang, Đồng Tháp có được bức tranh định lượng rõ ràng để ra quyết định phân bổ ngân sách đầu tư hạ tầng giao thông kết nối.
- Doanh nghiệp Du lịch, Lữ hành và Khách sạn: Nắm bắt chính xác thứ bậc hấp dẫn của 46 điểm du lịch, hiểu rõ hành vi du khách để xây dựng các gói combo kích cầu và tour chuyên đề (tâm linh, sinh thái, khám phá văn hóa).
- Cộng đồng dân cư địa phương: Hưởng lợi từ sự phát triển du lịch bền vững, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường, nâng cao sinh kế thông qua chuỗi dịch vụ phụ trợ homestay, làng nghề thủ công dệt lụa, làm đường thốt nốt.
Câu hỏi chuyên sâu
1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?
Luận án đã mở rộng thành công Lý thuyết Cực tăng trưởng của François Perroux (1955) và Lý thuyết Liên kết Xuôi - Ngược của Albert O. Hirschman (1958) vào không gian địa lí du lịch cấp tỉnh. Luận án chứng minh rằng liên kết du lịch không đơn thuần là sự cộng gộp cơ học về ranh giới hành chính, mà là sự tổ chức lại không gian chức năng kinh tế: trung tâm đô thị đóng vai trò cực phân phối luồng khách (forward linkage), trong khi các điểm đến vệ tinh vùng biên cung cấp chuỗi giá trị tài nguyên nguyên bản (backward linkage).
2. Đổi mới phương pháp luận vượt trội so với các nghiên cứu trước đây như thế nào?
So với các nghiên cứu trước đây (Nguyễn Lan Anh, 2014; Nguyễn Hà Quỳnh Giao, 2015) vốn chỉ sử dụng thang điểm định tính chuyên gia thuần túy, luận án đã thiết lập quy trình định lượng đa tầng: Kết hợp AHP của Thomas L. Saaty ($CR = 0,039$) để tính trọng số khách quan cho 8 tiêu chí $\rightarrow$ Ứng dụng mô hình EFA trích xuất 5 nhân tố với phương sai giải thích $63,871%$ $\rightarrow$ Áp dụng thuật toán phân hạng Arman (1975) trên 46 điểm du lịch $\rightarrow$ Trực quan hóa toàn diện bằng công nghệ GIS MapInfo 15.
3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực nghiệm là gì?
Phát hiện bất ngờ nhất là sự tương phản sâu sắc giữa vị thế dẫn đầu về tổng lượt khách du lịch của An Giang (7,3 triệu lượt năm 2017) với hiệu quả kinh tế thực tế. Mặc dù đứng đầu toàn vùng ĐBSCL về lượng khách, ngành du lịch An Giang lại có mức đóng góp GRDP khiêm tốn (khoảng 5,0%) và thời gian lưu trú cực ngắn ($1,1 - 1,3$ ngày). Nguyên nhân gốc rễ được bóc tách định lượng: Trọng số của hạ tầng - CSVCKT (0,20) và quản lí (0,15) tại hầu hết các điểm đến đều ở mức yếu, làm triệt tiêu ưu thế vượt trội của độ hấp dẫn tài nguyên (trọng số 0,24).
4. Luận án có cung cấp giao thức tái lập nghiên cứu (Replication Protocol) không?
Có. Luận án cung cấp bộ công cụ tái lập hoàn chỉnh gồm: Hệ thống bảng hỏi khảo sát du khách 22 biến quan sát chuẩn hóa; Ma trận so sánh cặp AHP $8 \times 8$ kèm chỉ số CI, RI, CR chi tiết; Bảng tiêu chí định lượng 5 bậc cho từng loại tài nguyên tự nhiên và văn hóa; Công thức tích hợp điểm Arman. Bất kì nhà nghiên cứu nào cũng có thể áp dụng nguyên vẹn giao thức này để đánh giá và phân hạng hệ thống điểm du lịch cho một tỉnh hoặc vùng lãnh thổ khác.
5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo ra sao?
Luận án phác thảo lộ trình nghiên cứu 10 năm tập trung vào: (1) Xây dựng mô hình kinh tế lượng không gian phân tích dòng chảy du khách liên quốc gia qua hành lang Việt Nam - Campuchia; (2) Đo lường sức tải sinh thái (carrying capacity) và định giá dịch vụ hệ sinh thái du lịch ngập nước; (3) Nghiên cứu cơ chế điều phối thể chế liên kết công - tư (PPP) trong quản trị điểm đến thông minh tại ĐBSCL.
Kết luận
Luận án Tiến sĩ Địa lí học của Nguyễn Phú Thắng (2019) là công trình nghiên cứu công phu, chuẩn mực và mang tính đột phá học thuật cao. Những đóng góp cốt lõi của đề tài được tổng hợp cụ thể:
- Hệ thống hóa và phát triển cơ sở lý luận về tổ chức lãnh thổ du lịch và liên kết vùng du lịch cấp tỉnh, tích hợp thành công lý thuyết cực tăng trưởng và liên kết kinh tế vào địa lí học ứng dụng.
- Xây dựng thành công bộ tiêu chí đánh giá đa tiêu chuẩn AHP gồm 8 tiêu chí trọng số chuẩn mực ($CR = 0,039$), giải quyết bài toán lượng hóa thứ bậc tài nguyên và điểm đến du lịch.
- Phân hạng khoa học 46 điểm du lịch trên địa bàn tỉnh An Giang theo 5 cấp độ thuận lợi, chỉ rõ các điểm nghẽn về hạ tầng, quản trị và môi trường du lịch.
- Bóc tách thực trạng liên kết du lịch giữa An Giang và các địa phương vùng phụ cận (Cần Thơ, Kiên Giang, Đồng Tháp), chứng minh bằng dữ liệu thống kê ($2007 - 2017$) tính cấp thiết của việc thoát khỏi mô hình du lịch đơn lẻ.
- Đề xuất quy hoạch 5 cụm không gian du lịch và hệ thống giải pháp liên kết đồng bộ về sản phẩm, hạ tầng giao thông, xúc tiến quảng bá và đào tạo nguồn nhân lực định hướng đến năm 2030.
- Mở ra 3 luồng nghiên cứu học thuật mới: Kinh tế lượng không gian du lịch, Quản trị chuỗi cung ứng du lịch liên vùng và Đánh giá sức tải môi trường du lịch thích ứng với biến đổi khí hậu tại vùng đồng bằng châu thổ.
