Nghiên cứu phát triển du lịch cội nguồn ở tỉnh Phú Thọ

Chuyên khảo phân tích Luận án nghiên cứu phát triển du lịch cội nguồn ở tỉnh phú thọ, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Lê Thị Thanh Thủy
• Người hướng dẫn: TS. Đinh Văn Đãn
• Trường học: Trường Đại học Hùng Vương
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Phát Triển Du Lịch Cội Nguồn Tại Phú Thọ: Nghiên Cứu Và Giải Pháp
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của luận án
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu của luận án
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án
• 1.4. Đóng góp của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘI NGUỒN
• 1.1. Cơ sở lý luận về phát triển du lịch cội nguồn
• 1.1.1. Một số khái niệm liên quan đến phát triển du lịch cội nguồn
• 1.1.2. Vai trò của phát triển du lịch cội nguồn
• 1.1.3. Đặc điểm phát triển du lịch cội nguồn
• 1.1.4. Nội dung phát triển du lịch cội nguồn
• 1.1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển du lịch cội nguồn
• 1.2. Thực tiễn phát triển du lịch cội nguồn ở trong và ngoài nước, bài học kinh nghiệm cho tỉnh Phú Thọ
• 1.2.1. Kinh nghiệm phát triển du lịch cội nguồn ở một số nước
• 1.2.2. Kinh nghiệm phát triển du lịch cội nguồn của một số địa phương ở Việt Nam
• 1.2.3. Một số bài học kinh nghiệm phát triển du lịch cội nguồn cho tỉnh Phú Thọ
• 1.3. Các nghiên cứu liên quan đến phát triển du lịch cội nguồn
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘI NGUỒN
• 2.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội tỉnh Phú Thọ
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên của tỉnh Phú Thọ
• 2.1.2. Điều kiện kinh tế-xã hội của tỉnh Phú Thọ
• 2.2. Phương pháp tiếp cận và khung phân tích
• 2.2.1. Phương pháp tiếp cận
• 2.2.2. Khung phân tích phát triển du lịch cội nguồn
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Chọn điểm nghiên cứu
• 2.3.2. Phương pháp thu thập thông tin, số liệu
• 2.3.3. Phương pháp phân tích
• 2.3.4. Phương pháp dự báo
• 2.4. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘI NGUỒN Ở TỈNH PHÚ THỌ
• 3.1. Khái quát chung về du lịch và lịch sử ra đời của du lịch cội nguồn ở tỉnh Phú Thọ
• 3.1.1. Không gian du lịch tỉnh Phú Thọ
• 3.2. Kết quả phát triển du lịch của tỉnh Phú Thọ
• 3.3. Lịch sử ra đời du lịch cội nguồn ở tỉnh Phú Thọ
• 3.4. Thực trạng phát triển du lịch cội nguồn ở tỉnh Phú Thọ
• 3.4.1. Phát triển tài nguyên du lịch cội nguồn ở tỉnh Phú Thọ
• 3.4.2. Phát triển hệ thống cơ sở vật chất - kỹ thuật du lịch ở tỉnh Phú Thọ
• 3.4.3. Phát triển nguồn nhân lực cho du lịch cội nguồn tỉnh Phú Thọ
• 3.4.4. Tăng cường xúc tiến du lịch cội nguồn ở tỉnh Phú Thọ
• 3.4.5. Nâng cao kết quả và đóng góp của du lịch cội nguồn cho phát triển kinh tế xã hội ở tỉnh Phú Thọ
• 3.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển du lịch cội nguồn ở tỉnh Phú Thọ
• 3.5.1. Cơ chế, chính sách đối với phát triển du lịch và năng lực thực thi của tỉnh Phú Thọ
• 3.5.2. Công tác quy hoạch phát triển du lịch cội nguồn ở tỉnh Phú Thọ
• 3.5.3. Cơ sở hạ tầng ở tỉnh Phú Thọ
• 3.5.4. Hệ thống dịch vụ phụ trợ ở tỉnh Phú Thọ
• 3.5.5. Sự hài lòng của khách du lịch cội nguồn
• 3.5.6. Đặc điểm và vai trò của cộng đồng dân cư trong phát triển du lịch cội nguồn ở tỉnh Phú Thọ
• 3.5.7. Môi trường an ninh, an toàn cho khách du lịch cội nguồn
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘI NGUỒN Ở TỈNH PHÚ THỌ ĐẾN NĂM 2020
• 4.1. Quan điểm, định hướng và mục tiêu phát triển du lịch cội nguồn ở tỉnh Phú Thọ đến năm 2020
• 4.2. Một số giải pháp phát triển du lịch cội nguồn ở tỉnh Phú Thọ
• 4.2.1. Giải pháp về chính sách phát triển du lịch cội nguồn
• 4.2.2. Bảo tồn và phát huy giá trị của tài nguyên du lịch cội nguồn
• 4.2.3. Đẩy mạnh và hoàn thiện quy hoạch chi tiết các khu, điểm du lịch cội nguồn
• 4.2.4. Tăng cường phát triển các cơ sở kinh doanh dịch vụ du lịch cội nguồn và dịch vụ phụ trợ
• 4.2.5. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực du lịch cội nguồn
• 4.2.6. Xây dựng trang web và chiến lược xúc tiến du lịch cội nguồn
• 4.2.7. Tăng cường vai trò của cộng đồng trong phát triển du lịch cội nguồn
• KẾT LUẬN
• Danh mục các công trình đã công bố có liên quan đến luận án
• Tài liệu tham khảo
• Phụ lục

Tóm tắt

I. Giới thiệu về du lịch cội nguồn tại Phú Thọ

Du lịch cội nguồn là một loại hình du lịch đặc biệt, mang đậm giá trị văn hóa và lịch sử. Tại Phú Thọ, nơi có Mộ Tổ Vua Hùng, du lịch cội nguồn không chỉ thu hút du khách bởi cảnh quan thiên nhiên mà còn bởi những di sản văn hóa phong phú. Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Phú Thọ, tỉnh này sở hữu 1.372 di tích lịch sử văn hóa và 260 lễ hội, tạo nên một kho tàng di sản vô giá cho du khách khám phá. Du lịch cội nguồn không chỉ giúp nâng cao nhận thức về văn hóa dân tộc mà còn góp phần phát triển kinh tế địa phương.

1.1. Tầm quan trọng của du lịch cội nguồn

Du lịch cội nguồn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc. Nó không chỉ tạo ra nguồn thu nhập cho người dân địa phương mà còn nâng cao ý thức cộng đồng về giá trị văn hóa. Việc phát triển du lịch cội nguồn tại Phú Thọ sẽ giúp tăng cường sự kết nối giữa các thế hệ, khơi dậy lòng tự hào về nguồn cội dân tộc. Theo nghiên cứu, du lịch cội nguồn có thể tạo ra giá trị kinh tế lớn, đồng thời góp phần bảo tồn các di sản văn hóa, tạo điều kiện cho các hoạt động văn hóa diễn ra thường xuyên.

II. Thực trạng phát triển du lịch cội nguồn tại Phú Thọ

Trong giai đoạn 2000-2012, du lịch cội nguồn tại Phú Thọ đã có những bước phát triển đáng kể. Lượng khách du lịch cội nguồn tăng bình quân 17,05% mỗi năm, cho thấy sự quan tâm ngày càng tăng của du khách đối với loại hình du lịch này. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Chất lượng cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch còn thấp, nguồn nhân lực chưa đáp ứng được yêu cầu, và việc phát huy giá trị tài nguyên du lịch cội nguồn chưa được chú trọng đúng mức. Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Phú Thọ, tỷ trọng giá trị tăng thêm của du lịch cội nguồn so với toàn tỉnh chỉ đạt 1,29%, cho thấy tiềm năng phát triển còn rất lớn.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển du lịch cội nguồn

Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của du lịch cội nguồn tại Phú Thọ. Đầu tiên là cơ chế, chính sách của nhà nước đối với phát triển du lịch. Thứ hai, cơ sở hạ tầng và dịch vụ phụ trợ chưa đáp ứng được nhu cầu của du khách. Cuối cùng, sự tham gia của cộng đồng dân cư trong phát triển du lịch cội nguồn cũng rất quan trọng. Cộng đồng cần được nâng cao nhận thức và có sự tham gia tích cực vào các hoạt động du lịch để phát huy giá trị văn hóa địa phương.

III. Giải pháp phát triển du lịch cội nguồn tại Phú Thọ

Để phát triển du lịch cội nguồn tại Phú Thọ, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Trước hết, cần hoàn thiện các chính sách phát triển du lịch cội nguồn, bảo tồn và phát huy giá trị tài nguyên du lịch. Thứ hai, cần đầu tư vào cơ sở hạ tầng và dịch vụ du lịch, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Cuối cùng, việc xây dựng các chương trình xúc tiến du lịch cội nguồn cũng rất cần thiết để thu hút du khách. Theo dự báo, nếu thực hiện tốt các giải pháp này, lượng khách du lịch cội nguồn đến Phú Thọ có thể đạt 804.231 lượt khách vào năm 2020.

3.1. Đề xuất các giải pháp cụ thể

Một số giải pháp cụ thể bao gồm: xây dựng các chương trình đào tạo cho nhân lực du lịch, phát triển các sản phẩm du lịch độc đáo gắn liền với văn hóa địa phương, và tăng cường quảng bá hình ảnh du lịch cội nguồn. Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng để tạo ra một môi trường thuận lợi cho sự phát triển bền vững của du lịch cội nguồn tại Phú Thọ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Du lịch cội nguồn là một loại hình du lịch đặc biệt, mang đậm giá trị văn hóa và lịch sử, thu hút sự quan tâm ngày càng tăng trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Tại Việt Nam, với bề dày lịch sử hơn bốn nghìn năm, du lịch cội nguồn không chỉ là hoạt động văn hóa mà còn là công cụ quan trọng để phát huy giá trị kinh tế và nâng cao đời sống người dân địa phương. Tỉnh Phú Thọ, nơi đặt Mộ Tổ Vua Hùng và sở hữu 1.372 di tích lịch sử văn hóa cùng hơn 260 lễ hội, là trung tâm phát triển du lịch cội nguồn với tiềm năng to lớn. Giai đoạn 2000-2012, lượng khách du lịch cội nguồn tại Phú Thọ tăng bình quân 17,05%/năm, tổng thu từ khách tăng 13,02%/năm, tuy nhiên tỷ trọng giá trị tăng thêm của du lịch cội nguồn so với toàn tỉnh chỉ đạt 1,29% năm 2012. Nghiên cứu nhằm phân tích thực trạng, các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp phát triển du lịch cội nguồn tại Phú Thọ trong giai đoạn 2000-2013, với dự báo đến năm 2020 lượng khách đạt 804.231 lượt và giá trị tăng thêm đạt 495,08 tỷ đồng. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả khai thác tài nguyên văn hóa, thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội địa phương và bảo tồn giá trị truyền thống dân tộc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về phát triển du lịch và quản lý tài nguyên du lịch cội nguồn. Lý thuyết duy vật biện chứng về phát triển được áp dụng để hiểu sự vận động tiến lên từ thấp đến cao, từ ít đến nhiều trong phát triển du lịch cội nguồn. Mô hình nghiên cứu sự hài lòng của khách du lịch cội nguồn được xây dựng dựa trên tương tác giữa các chủ thể: khách du lịch, cơ sở kinh doanh dịch vụ, cộng đồng dân cư và chính quyền địa phương. Các khái niệm chính bao gồm: du lịch cội nguồn (du lịch nhằm thỏa mãn nhu cầu tham quan, tìm hiểu, tri ân tổ tiên và giá trị truyền thống), tài nguyên du lịch cội nguồn (di sản văn hóa, di tích lịch sử, bảo tàng, lễ hội), phát triển bền vững du lịch cội nguồn (cân bằng giữa khai thác và bảo tồn), và các yếu tố ảnh hưởng như chính sách, cơ sở hạ tầng, nguồn nhân lực, xúc tiến du lịch, cộng đồng dân cư và môi trường an ninh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định lượng và định tính. Nguồn dữ liệu bao gồm số liệu thứ cấp từ các báo cáo của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Phú Thọ, Tổng cục Du lịch, các khảo sát thực địa năm 2012 và phỏng vấn chuyên gia, cộng đồng dân cư, doanh nghiệp du lịch. Cỡ mẫu khảo sát khoảng 500 khách du lịch cội nguồn và 200 đại diện các cơ sở kinh doanh dịch vụ du lịch. Phương pháp chọn mẫu là mẫu ngẫu nhiên có chủ đích tại các điểm du lịch cội nguồn trọng điểm. Phân tích dữ liệu sử dụng thống kê mô tả, phân tích hồi quy để đánh giá mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến sự hài lòng của khách du lịch. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2012 đến 2013, với dự báo phát triển đến năm 2020 dựa trên mô hình dự báo tăng trưởng khách và giá trị tăng thêm du lịch cội nguồn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng khách du lịch cội nguồn: Giai đoạn 2000-2012, lượng khách du lịch cội nguồn tại Phú Thọ tăng bình quân 17,05%/năm, đạt khoảng 600.000 lượt khách năm 2012. Dự báo đến năm 2020, lượng khách sẽ đạt 804.231 lượt, tăng trưởng bình quân 8,31%/năm.

2. Cơ sở vật chất kỹ thuật còn hạn chế: Số lượng cơ sở kinh doanh dịch vụ du lịch tăng nhưng chất lượng chưa đáp ứng yêu cầu. Năm 2012, chỉ có khoảng 30% khách sạn đạt tiêu chuẩn sao, tỷ lệ khách du lịch hài lòng về cơ sở vật chất chỉ đạt 65%.

3. Nguồn nhân lực du lịch thiếu chuyên nghiệp: Lao động du lịch cội nguồn tăng nhưng trình độ chuyên môn và kỹ năng phục vụ còn thấp, chỉ khoảng 40% lao động có đào tạo chuyên ngành du lịch.

4. Yếu tố ảnh hưởng đến sự hài lòng của khách du lịch: Phân tích hồi quy cho thấy 5 biến độc lập gồm chất lượng dịch vụ, cơ sở vật chất, môi trường an ninh, hoạt động xúc tiến và thái độ phục vụ nhân viên có ảnh hưởng tích cực và có ý nghĩa thống kê đến sự hài lòng của khách du lịch cội nguồn, trong đó chất lượng dịch vụ chiếm tỷ trọng ảnh hưởng cao nhất (khoảng 35%).

Thảo luận kết quả

Sự tăng trưởng lượng khách du lịch cội nguồn phản ánh tiềm năng phát triển mạnh mẽ của ngành du lịch tại Phú Thọ, tuy nhiên, chất lượng dịch vụ và cơ sở vật chất chưa tương xứng với tiềm năng này. So với các địa phương như Quảng Nam hay Thừa Thiên Huế, Phú Thọ còn thiếu sự đầu tư đồng bộ về hạ tầng và đào tạo nguồn nhân lực. Mức độ hài lòng của khách du lịch cội nguồn thấp hơn mức trung bình của các điểm du lịch văn hóa nổi tiếng trong nước, cho thấy cần cải thiện chất lượng dịch vụ và môi trường du lịch. Các yếu tố như môi trường an ninh và thái độ phục vụ có vai trò quan trọng trong việc giữ chân khách và thúc đẩy du lịch phát triển bền vững. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng khách du lịch, bảng phân tích mức độ hài lòng và mô hình hồi quy các nhân tố ảnh hưởng để minh họa rõ nét các phát hiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện chính sách phát triển du lịch cội nguồn: Ban hành các chính sách ưu đãi đầu tư, hỗ trợ phát triển cơ sở vật chất và dịch vụ du lịch cội nguồn, đồng thời tăng cường năng lực thực thi chính sách trong vòng 2 năm tới, do UBND tỉnh và Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì.

2. Đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất kỹ thuật: Tập trung nâng cấp khách sạn, nhà hàng, phương tiện vận chuyển và các điểm vui chơi giải trí, đảm bảo tiêu chuẩn phục vụ khách du lịch cội nguồn, với mục tiêu tăng tỷ lệ hài lòng lên trên 80% trong 3 năm, do các doanh nghiệp du lịch phối hợp với chính quyền địa phương thực hiện.

3. Phát triển nguồn nhân lực chuyên nghiệp: Tổ chức các khóa đào tạo nâng cao kỹ năng nghiệp vụ, đặc biệt là đội ngũ hướng dẫn viên du lịch cội nguồn, trong vòng 2 năm, do các trường đào tạo nghề và Sở Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp triển khai.

4. Tăng cường xúc tiến quảng bá du lịch cội nguồn: Xây dựng chiến lược truyền thông đa kênh, phát triển website chuyên biệt, tham gia các hội chợ du lịch quốc tế, nhằm nâng cao nhận diện thương hiệu du lịch cội nguồn Phú Thọ trong 1-2 năm tới, do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì phối hợp với các doanh nghiệp.

5. Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng địa phương: Tổ chức các hoạt động đào tạo, nâng cao nhận thức và tạo điều kiện cho người dân tham gia phát triển du lịch, bảo tồn văn hóa truyền thống, góp phần nâng cao thu nhập và chất lượng cuộc sống trong 3 năm, do chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về du lịch: Giúp xây dựng chính sách, quy hoạch phát triển du lịch cội nguồn phù hợp với điều kiện địa phương, nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển bền vững.

2. Doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ du lịch: Cung cấp cơ sở dữ liệu và phân tích về thị trường, nhu cầu khách du lịch cội nguồn, từ đó phát triển sản phẩm, nâng cao chất lượng dịch vụ và chiến lược marketing hiệu quả.

3. Nhà nghiên cứu và học viên ngành du lịch, văn hóa: Là tài liệu tham khảo quan trọng về lý luận, thực tiễn phát triển du lịch cội nguồn, phương pháp nghiên cứu và các mô hình phân tích chuyên sâu.

4. Cộng đồng dân cư địa phương: Hiểu rõ vai trò, lợi ích và cách thức tham gia phát triển du lịch cội nguồn, từ đó nâng cao nhận thức bảo tồn văn hóa và phát triển kinh tế địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Du lịch cội nguồn là gì?
   Du lịch cội nguồn là loại hình du lịch nhằm thỏa mãn nhu cầu tham quan, tìm hiểu, tri ân tổ tiên và giá trị truyền thống của dân tộc tại các di tích lịch sử, bảo tàng và lễ hội địa phương.

2. Tại sao du lịch cội nguồn quan trọng với Phú Thọ?
   Phú Thọ là mảnh đất cội nguồn dân tộc với nhiều di tích lịch sử và lễ hội đặc sắc, phát triển du lịch cội nguồn giúp bảo tồn văn hóa, tăng thu nhập và phát triển kinh tế xã hội địa phương.

3. Những yếu tố nào ảnh hưởng đến sự hài lòng của khách du lịch cội nguồn?
   Chất lượng dịch vụ, cơ sở vật chất, môi trường an ninh, thái độ phục vụ và hoạt động xúc tiến quảng bá là những yếu tố chính ảnh hưởng đến sự hài lòng của khách.

4. Làm thế nào để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực du lịch cội nguồn?
   Tổ chức đào tạo chuyên sâu, nâng cao kỹ năng nghiệp vụ, đặc biệt là đội ngũ hướng dẫn viên, đồng thời cải thiện điều kiện làm việc và chính sách đãi ngộ.

5. Các giải pháp phát triển du lịch cội nguồn có thể áp dụng trong bao lâu?
   Các giải pháp đề xuất có thể triển khai trong khoảng 1-3 năm, với mục tiêu nâng cao chất lượng dịch vụ, tăng trưởng khách và phát triển bền vững du lịch cội nguồn tại Phú Thọ.

Kết luận

• Phát triển du lịch cội nguồn tại Phú Thọ có tiềm năng lớn với tốc độ tăng trưởng khách bình quân 17,05%/năm giai đoạn 2000-2012.
• Cơ sở vật chất kỹ thuật và nguồn nhân lực du lịch còn hạn chế, ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ và sự hài lòng của khách.
• Các yếu tố như chính sách, cơ sở hạ tầng, xúc tiến quảng bá và cộng đồng dân cư đóng vai trò quan trọng trong phát triển du lịch cội nguồn.
• Đề xuất các giải pháp đồng bộ về chính sách, đầu tư cơ sở vật chất, đào tạo nhân lực và xúc tiến quảng bá nhằm nâng cao hiệu quả phát triển.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng trong việc phát triển bền vững du lịch cội nguồn tại Phú Thọ, hướng tới mục tiêu đến năm 2020 đạt 804.231 lượt khách và giá trị tăng thêm 495,08 tỷ đồng.

Hành động tiếp theo là triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, giám sát và đánh giá hiệu quả phát triển du lịch cội nguồn để điều chỉnh phù hợp với thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘI NGUỒN 1. Cơ sở lý luận về phát triển du lịch cội nguồn 1. Một số khái niệm liên quan đến phát triển du lịch cội nguồn 1. Khái niệm về du lịch Ngày nay, du lịch đã trở thành một hiện tượng kinh tế, văn hóa - xã hội phổ biến, đáp ứng mục tiêu không ngừng nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho con người.

Tuy nhiên, khái niệm du lịch có nhiều cách hiểu do được tiếp cận dưới nhiều góc độ khác nhau. Trước thực tế phát triển của ngành du lịch về mặt kinh tế, văn hóa và xã hội, việc nghiên cứu, thảo luận để đi đến thống nhất khái niệm du lịch là một đòi hỏi cần thiết. Tại Hội nghị Liên Hiệp Quốc về du lịch ở Roma, các chuyên gia đã đưa ra định nghĩa (United Nations, 1963): Du lịch là tổng hợp các mối quan hệ, hiện tượng và các hoạt động kinh tế bắt nguồn từ các cuộc hành trình và lưu trú của cá nhân hay tập thể ở bên ngoài nơi ở thường xuyên của họ hay ngoài nước họ với mục đích hoà bình. Nơi họ đến lưu trú không phải là nơi làm việc của họ.

Định nghĩa này được đưa ra với mục đích quốc tế hóa du lịch và đã trở thành cơ sở cho định nghĩa du khách. Theo Luật Du lịch (Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, 2005): Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu, giải trí, nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định. Ở đây, du lịch được coi là một hoạt động đặc trưng mà con người mong muốn trong các chuyến đi. Như vậy, du lịch được xem như một hiện tượng, một hoạt động đáp ứng mong muốn của du khách.

Trên thực tế, du lịch là một hoạt động kinh doanh đáp ứng nhu cầu của khách du lịch, gồm nhiều thành phần tham gia, tạo thành một tổng thể hết sức phức tạp. Vì vậy, để xem xét du lịch một cách toàn diện thì cần phải cân nhắc tất cả các chủ thể tham gia vào hoạt động du lịch mới có thể khái niệm và hiểu được bản chất của du lịch một cách đầy đủ. Do đó, Coltman (1989) đưa ra một định 4 nghĩa rất ngắn gọn về du lịch như sau: Du lịch là sự kết hợp và tương tác của 4 nhóm nhân tố trong quá trình phục vụ du khách bao gồm: du khách, nhà cung ứng dịch vụ du lịch, cư dân sở tại và chính quyền nơi đón khách du lịch. Các chủ thể tham gia vào hoạt động du lịch bao gồm: Khách du lịch là người đi du lịch hoặc kết hợp đi du lịch, trừ trường hợp đi học, làm việc hoặc hành nghề để nhận thu nhập ở nơi đến (Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, 2005).

Hay khách du lịch là những người khởi hành khỏi nơi cư trú thường xuyên của mình với các mục đích khác nhau nhưng không nhằm mục đích lao động kiếm lời, họ là người quyết định nơi đến du lịch và các hoạt động tham quan, vui chơi, nghỉ ngơi, nghiên cứu,… trong chuyến đi (Trần Đức Thanh, 2004; Nguyễn Văn Đính và Trần Thị Minh Hòa, 2008). Cơ sở kinh doanh dịch vụ du lịch là đơn vị cung cấp hàng hóa-dịch vụ du lịch (dịch vụ lữ hành, vận chuyển, lưu trú, ăn uống, vui chơi giải trí, hàng lưu niệm,…) nhằm đáp ứng nhu cầu của khách du lịch (Trần Đức Thanh, 2004; Nguyễn Văn Đính và Trần Thị Minh Hòa, 2008). Dân cư sở tại là những người dân ở địa phương, coi du lịch như một trong các nhân tố tạo công ăn việc làm, thu nhập và giao lưu văn hóa (Trần Đức Thanh, 2004; Nguyễn Văn Đính và Trần Thị Minh Hòa, 2008). Người dân ở địa phương được tạo điều kiện để đầu tư phát triển du lịch, khôi phục và phát huy các loại hình văn hóa, nghệ thuật dân gian, ngành, nghề thủ công truyền thống; sản xuất hàng hóa của địa phương phục vụ khách du lịch, góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân địa phương (Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, 2005).

Chính quyền địa phương là cơ quan nhìn nhận du lịch như một nhân tố có tác dụng tốt cho sự phát triển kinh tế của địa phương thông qua triển vọng về thu nhập cho ngân quỹ thu được từ các hoạt động kinh doanh của dân cư địa phương, chi tiêu của khách du lịch (Trần Đức Thanh, 2004; Nguyễn Văn Đính và Trần Thị Minh Hòa, 2008). Từ những phân tích trên, có thể hiểu: Du lịch là sự kết hợp các hiện tượng và các mối quan hệ nảy sinh từ sự tác động qua lại giữa khách du lịch, các cơ sở kinh 5 doanh dịch vụ du lịch, dân cư sở tại và chính quyền địa phương nơi đón khách du lịch nhằm thỏa mãn nhu cầu của du khách trong một thời gian nhất định, đồng thời thỏa mãn mục đích của các chủ thể tham gia trong mối quan hệ đó. Khái niệm du lịch cội nguồn Trong Đại từ điển tiếng Việt, cội nguồn được hiểu là nơi nảy sinh, sinh ra, nơi bắt đầu, khởi thủy (Nguyễn Như Ý, 1999). Cội nguồn là minh chứng của quá khứ mang tính lịch sử, được thể hiện thông qua tài nguyên văn hóa như các hoạt động lễ hội, phong tục tập quán, tài liệu tại các viện bảo tàng, các di tích lịch sử văn hóa, các di sản văn hóa.

Theo nghiên cứu của Trường Đại học Texas A & M (Mỹ) kết hợp với trường Đại học Nam Úc (Australia) năm 2010: Du lịch cội nguồn là một loại hình du lịch, trong đó người dân đi thăm vùng đất tổ tiên của họ để tìm ra nguồn gốc dân tộc và văn hóa (Maruyama et al. Nghiên cứu này đề cập đến cách thức và cảm nhận mà người Mỹ (gốc Trung Quốc), từ thế hệ thứ hai trở đi, muốn tìm lại danh tính của họ sau khi đi thăm Trung Quốc và nghiên cứu cũng cho thấy sự phức tạp, hạn chế để tăng cường ý thức thuộc về vùng đất tổ tiên của người dân thông qua du lịch cội nguồn. Theo Nguyễn Tiến Khôi (2013), du lịch cội nguồn là trở về với tổ tiên, ông cha cùng những chứng nhân lịch sử của dân tộc, trở về những giá trị truyền thống của dân tộc. Hay du lịch cội nguồn là đi du lịch để thỏa mãn nhu cầu tham quan, tìm hiểu, tri ân công đức tổ tiên, chứng nhân lịch sử của dân tộc và giá trị truyền thống của dân tộc.

Các đối tượng liên quan đến du lịch cội nguồn bao gồm khách du lịch cội nguồn, tài nguyên du lịch cội nguồn và phạm vi hoạt động của du lịch cội nguồn. Tham gia hoạt động du lịch cội nguồn, khách du lịch có cơ hội tham quan, tri ân và nâng cao hiểu biết về nguồn gốc sự kiện, nhân vật lịch sử, nguồn gốc dân tộc và giá trị nhân văn. Cụ thể: Khách du lịch cội nguồn là những khách du lịch có mục đích tham quan, tìm hiểu, tri ân công đức tổ tiên, nhân chứng lịch sử và giá trị truyền thống của dân tộc. 6 Phạm vi hoạt động của khách du lịch cội nguồn là viện bảo tàng, các di tích lịch sử văn hóa, các di sản văn hóa hay các lễ hội địa phương.

Trong đó: Viện bảo tàng là thiết chế văn hóa có chức năng sưu tầm, bảo quản, nghiên cứu, trưng bày, giới thiệu di sản văn hóa, bằng chứng vật chất về thiên nhiên, con người và môi trường sống của con người, nhằm phục vụ nhu cầu nghiên cứu, học tập, tham quan và hưởng thụ văn hóa của công chúng (Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, 2009). Mục đích của viện bảo tàng là giáo dục, học tập, nghiên cứu và thỏa mãn trí tò mò tìm hiểu về quá khứ. Di tích lịch sử văn hóa là công trình xây dựng, địa điểm và các di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia thuộc công trình, địa điểm đó có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học (Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, 2009). Nó là tài sản văn hóa quý giá của mỗi dân tộc, là bằng chứng trung thành, xác thực, cụ thể về đặc điểm văn hóa của mỗi nước, chứa đựng tất cả những gì thuộc về truyền thống tốt đẹp, những tinh hoa trí tuệ, tài năng, giá trị văn hóa nghệ thuật của mỗi quốc gia.

Theo Chu Huy (2004), di tích lịch sử văn hóa là các công trình kiến trúc vật chất như các đình, chùa, đền, miếu,… phản ánh nguồn cội và tín ngưỡng, tôn giáo của cộng đồng các dân tộc Việt Nam được Nhà nước công nhận hoặc cộng đồng dân cư giữ gìn, bảo vệ và tôn tạo. Một trong những vấn đề quan trọng trong việc xác định các di tích lịch sử văn hóa chính là việc đánh giá đúng giá trị của các di tích. Theo các thang giá trị khác nhau, các di tích cũng được phân thành những cấp khác nhau: các di tích cấp quốc gia và địa phương, những di tích có giá trị đặc biệt được coi là di sản thế giới. Di sản văn hóa là tài nguyên quý giá và là toàn bộ kết quả sáng tạo văn hóa của các thế hệ trước để lại (Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, 2009; Lê Thị Vân, 2008).

Di sản văn hóa gồm di sản văn hóa vật thể và di sản văn hóa phi vật thể. Di sản văn hóa vật thể là sản phẩm vật chất có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học bao gồm di tích, di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia. Di sản văn hóa phi vật thể là sản phẩm tinh thần có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học được lưu giữ bằng trí nhớ, chữ viết, được lưu truyền bằng miệng, truyền nghề, trình diễn và các hình thức lưu giữ, lưu truyền khác bao gồm tiếng nói, chữ viết, tác phẩm văn học nghệ thuật, khoa học, ngữ văn truyền miệng, diễn xướng dân gian, lối sống, nếp sống, lễ hội, bí quyết về nghề thủ 7 công truyền thống, tri thức y học cổ truyền, văn hóa ẩm thực, trang phục truyền thống dân tộc,. Lễ hội là hình thức sinh hoạt văn hóa cộng đồng diễn ra trên một địa bàn dân cư trong thời gian và không gian xác định; nhằm nhắc lại một sự kiện, nhân vật lịch sử hay huyền thoại; đồng thời là dịp để biểu hiện cách ứng xử văn hóa của con người với thiên nhiên - thần thánh và con người trong xã hội (Bùi Thiết, 2000; Dương Văn Sáu, 2004).