chương I, Luật Du lịch Việt Nam năm 2005đưa ra khái niệm: “Sản phẩm du lịch là tập hợp các dịch vụ cần thiết dé thoả mãn nhu cầu của khách du lịch trong chuyến đi du lịch”. Như vậy, theo khái niệm này thì sản pham du lich đơn thuần chi là các hoạt động dịch vụ du lịch như: các dịch vụ lữ hành, dịch vụ vận chuyền khách, dịch vụ lưu trú, dịch vụ ăn uống, dịch vụ vui chơi giải trí, dịch vụ thông tin hướng dẫn và các dịch vụ khác nhằm đáp ứng nhu cầu của khách du lịch. Tựu chung lại thì sản phẩm du lịch là gì? Để đưa ra khái niệm mang tính đồng nhất, tong hợp thì trước hết ta cần làm rõ khái niệm sản phẩm du lịch đơn lẻ, sản phẩm du lịch của doanh nghiệp lữ hành và sản phẩm du lịch của một điểm đến. Theo quan điểm marketing, sản phẩm du lịch được hiéu theo nghĩa hẹp, sản phẩm du lịch đơn giản là những cái du khách mua dé phục vụ cho chuyến đi du lịch (dịch vụ vận chuyền, lưu trú.
Đó là các sản phẩm, dịch vụ được cung cấp bởi các doanh nghiệp du lịch hoặc bởi các nhà cung cấp dịch vụ có liên quan đến du lịch và thường được gọi chung là các nhà cung cấp dịch vụ du lich (tourism service providers). Như vậy, sản pham của doanh nghiệp lữ hành chính là các chương trình du lịch được thực hiện (sản phẩm trọn gói). Và khi du khách chỉ mua và sử dụng một trong các dịch vụ trọn gói thì được gọi là sản phẩm đơn lẻ. Tuy nhiên, trong phạm vi dé tai sẽ tập trung nghiên cứu về sản pham du lịch của một điểm đến.
Theo Viện nghiên cứu Phát triển Du lịch [19, tr.11] : “Sản phẩm du lịch tổng thể của một điểm đến là sự hòa trộn mang tính quy luật của các giá trỊ tự nhiên và nhân văn, các giá trị vật thé và phi vật thể chứa đựng trong không gian của một điểm đến. Sản phẩm du lịch tổng thé sẽ đem lại cho du khách những ân tượng và cảm xúc đặc trưng nhât vê một diém đên”. 15 Như vậy, có thé hiểu Sản phẩm du lịch của một điểm đến là sự hoà tron mang tính quy luật của các gia trị tự nhiên và nhân văn, các gia trị vật thé và phi vật thé chứa đựng trong không gian của một điểm đến, kết hop với tập hop các dịch vụ và những điều kiện can thiết để thoả mãn nhu cau và đem lại cho du khách những ấn tượng và cảm xúc đặc trưng nhất về một điểm đên. Khái niệm sản phẩm du lịch đặc thù.
Xây dựng thương hiệu điểm đến là một yêu cầu đặc biệt quan trọng trong quá trình phát triển du lịch. Tuy nhiên, dé một điểm đến có thương hiệu thì cần phải có những sản phâm đặc thù. Mỗi điểm đến cần căn cứ vào tiềm năng, điều kiện cụ thể của mình để tạo ra những sản phẩm du lịch đặc thù phục vụ cho từng thị trường khách. Chiến lược Phát triển Du lịch Việt Nam thời kỳ 2001 - 2010 và tam nhìn đến năm 2020 đã xác định “Phát triển du lịch bền vững, theo định hướng du lịch sinh thái và du lịch văn hóa - lịch sử, đảm bảo sự tăng trưởng liên tục, góp phần tích cực trong việc giữ gìn, bảo vệ môi trường tự nhiên và xã hội, bản sắc văn hóa dân tộc, xây dựng các sản phẩm du lịch đặc thù, chất lượng cao, có khả năng cạnh tranh trong khu vực và thế giới”.
Tuy nhiên, trong đánh giá kết quả thực hiện Chiến lược Phát triển Du lịch giai đoạn 2001 - 2010 của Tổng cục Du lịch năm 2011 đã chỉ ra rằng hiện nay chúng ta vẫn chưa có sản phẩm du lịch đặc thù mà đối với du lịch, sự nỗi bật và khác biệt là rất quan trong. Vậy sản phẩm du lịch đặc thù là gì? Điều đầu tiên cần phải khăng định sản phẩm du lịch đặc thù trước hết là sản phẩm du lịch của một điểm đến. Theo Pham Trung Lương[20, tr.1],“san phẩm du lịch đặc thù là những sản phẩm có được yếu tố hap dẫn, độc đáo, duy nhất, nguyên bản và đại diện về tài nguyên du lịch (tự nhiên và nhân văn) cho một lãnh thé/diém đến du lịch; với những dịch vụ không chỉ làm 16 thỏa mãn nhu cầu/mong đợi của du khách mà còn tạo được ấn tượng bởi tính độc đáo và sáng tạo”. Nhu vậy, khi xây dựng sản phẩm du lịch đặc thù thì ngoài việc phat huy được các giá trị tài nguyên có tính đặc trưng cao nhất còn cần phải tính đến tính khả thi và thị trường của các sản phâm này.
Bởi có những yếu tô độc đáo với thị trường này lại chưa độc đáo với thị trường khác, hoặc sản phẩm này đặc thù nhưng có sức hấp dẫn với thị trường này nhưng chỉ đặc thù chứ không hấp dẫn với thị trường khác. Do vậy, luôn phải xác định thị trường trọng điểm từ đó mới xác định các sản phẩm đặc thù cụ thé. Đặc điểm sản phẩm du lịch và các yếu to cau thành. Dac diém san pham du lich.
San phẩm du lich là loại sản phẩm đặc biệt, nó không phải sản phẩm lao động cụ thê biểu hiện dưới hình thái vật chất mà là sản phẩm vô hình biểu hiện bằng nhiều loại dịch vụ. Do vậy sản phẩm du lịch chủ yếu có các đặc điểm dưới đây: + Tinh đặc trưng nổi bật (thương hiệu):ĐỀ tạo ra sự khác biệt với các đối thủ cạnh tranh khác trên thị trường, sản phẩm du lịch bắt buộc phải có nét đặc trưng nồi bật dé tạo ra thương hiệu. Các đặc trưng nồi bật này có thé được khai thác từ các giá tri của tài nguyên du lịch hoặc từ chất lượng của các loại hình dịch vụ du lịch. + Tính tổng hợp, tính liên kết cao: Tính tông hợp, liên kết của sản phẩm du lịch được quyết định bởi tính xã hội của hoạt động du lịch và tính phức tạp của nhu cầu du lịch.
Bởi vậy, đòi hỏi sự liên kết, thống nhất giữa các doanh nghiệp làm du lịch và giữa ngành du lịch với các ngành kinh tế xã hội khác trong việc phát triển sản phẩm du lịch. 17 + Tính không thể chuyển dịch:Sản phẩm du lịch thường được tạo ra gắn liền với yếu tố tài nguyên du lịch tại điểm đến và du khách chi có thé sử dụng sản phẩm du lịch khi đã đến trực tiếp điểm đến mà không thé dùng thử san phẩm trước khi quyết định mua sản phẩm hoặc trước khi đi du lịch. Do vậy, việc xây dựng thương hiệu và công tác thông tin, tuyên truyền cho sản pham du lịch đóng vai trò quan trọng trong việc bán các sản phẩm du lịch. + Tinh thoi vu:Hoat động du lịch là hoạt động mang tính thời vụ rõ ràng.
Thời vụ du lịch là khoảng thời gian của một chu kỳ kinh doanh, mà tại đó có sự tập trung cao nhất của cung va cầu du lịch.Tính thời vụ trong du lịch biểu hiện ở hai mặt đó là: Tính mùa vụ và tính thời điểm. Tinh mùa vụ được biểu hiện ở những loại hình theo mùa vụ như: Du lịch nghỉ biển (vào mùa hè); nghỉ núi, trượt tuyết (vào mùa đông). Tinh thoi điểm thông thường liên quan đến thời gian tô chức các sự kiện du lịch hoặc các sự kiện có tác động đến du lịch. Tính thời vụ có tác động không nhỏ đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiêp.
Do vậy, dé khắc phục tính thời vụ trong kinh doanh du lịch cần tạo ra nhiều dịch vụ bổ sung hoặc những giá trị gia tăng khác. + Tinh không thể dự trữ:Là một loại sản phẩm dịch vụ, sản phẩm du lịch có tính chất không thé dự trữ như sản phẩm vật chất nói chung. Do san phẩm du lịch không tôn tại quá trình “sản xuất” độc lập, kết quả “sản xuất” lại không biểu hiện băng hiện vật cụ thé néngia tri của nó được chuyền dịch từng bước trong quá trình mỗi lần tiêu thụ sản phẩm.Tính không thể dự trữ của sản phẩm du lịch cho thay trong việc san xuất sản phẩm du lịch và thực hiện giá trị phải lay việc mua thực tế của du khách làm tiền đè. + Tĩnh đồng thời của việc sản xuất và tiêu thụ:Phần lớn quá trình tạo ra và tiêu dùng các sản phâm du lịch trùng nhau về không gian và thời gian.
Do vậy, dé tạo ra sự ăn khớp giữa san xuất và tiêu dùng là rất khó khăn. Với đặc tính này, người mua không thể kiểm nghiệm chất lượng sản phẩm du lịch 18 trước khi quyết định mua và tiêu thụ sản phẩm du lịch. Ho chỉ có thê đánh giá chất lượng chính xác chỉ sau khi đã tiêu dùng sản phẩm. Điều này đặt ra yêu cầu đối với các nhà cung cấp sản phẩm du lịch là phải thường xuyên nghiên cứu, tiếp nhận những đánh giá của khách đối với sản phẩm du lịch.
Day là nhân tố quan trọng đề việc kinh doanh du lịch thành công. + Sản phẩm du lịch mang tính dịch vụ cao, tính hữu hình thấp:Sản phẩm du lịch về cơ bản là không cụ thể, không tồn tại dudi dạng vật thể. Thành phan chính của sản phẩm du lich là dich vụ (thường chiếm 80% - 90% về mặt giá trị), phần vật chất chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ. Đặc tính này cũng quy định nên tính đồng thời của việc sản xuất và tiêu thụ sản pham du lịch.
+ Tính dễ dao động:Quá trình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm du lịch chịu ảnh hưởng của nhiều nhân tố, dù chỉ thiếu một nhân tố cũng sẽ ảnh hưởng tới toàn bộ quá trình hình thành sản phẩm du lịch, tới việc thực hiện giá tri sản phẩm du lịch, từ đó khiến việc sản xuất và tiêu thụ sản phẩm du lịch trở lên khó khăn hoặc sản phẩm bị thay đổi so với dự kiến ban đầu. Một số nhân tố tác động như chính sách của nhà nước, của doanh nghiệp hoặc các tác động của môi trường bên ngoài.