Nghiên cứu sự phát triển quan điểm về cái phổ biến từ Hêghen đến Mác tại Đại học Quốc gia Hà Nội

Khám phá sự phát triển quan điểm về cái phổ biến từ Hêghen đến Mác trong luận văn thạc sĩ, phân tích sâu sắc và lý thuyết triết học.

• Tác giả: Nguyễn Thành Nam
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Thái Việt
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Triết Học
• Đề tài: Phát Triển Quan Điểm Về Cái Phổ Biến Từ Hêghen Đến Mác
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài
• Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Cơ sở lý luận và phương pháp luận của đề tài
• Đóng góp của đề tài
• Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài
• Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: VẤN ĐỀ CÁI PHỔ BIẾN TRONG TRIẾT HỌC TRƯỚC MÁC
• 1.1. Vấn đề cái phổ biến trong triết học tiền cổ điển Đức
• 1.2. Vấn đề cái phổ biến trong triết học Hêghen
• 1.3. Cái phổ biến với ý nghĩa là Khái niệm tự quy định vô hạn và tự do
• 1.4. Cái phổ biến là Ý niệm tuyệt đối
• 1.5. Những hạn chế của Hêghen trong quan niệm về cái phổ biến
• 2. CHƯƠNG 2: VẤN ĐỀ CÁI PHỔ BIẾN TRONG TRIẾT HỌC MÁC
• 2.1. Sự vượt bỏ của Mác đối với Hêghen trong vấn đề cái phổ biến
• 2.2. Vấn đề cái phổ biến với tư cách là phạm trù của lôgíc biện chứng
• 2.3. Cái phổ biến trong “Tư bản” với ý nghĩa là sự thống nhất cụ thể của các định nghĩa đối lập
• 2.4. Sự vận động hiện thực của cái phổ biến. Cách tiếp cận của Mác đối với vấn đề lao động
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển quan điểm cái phổ biến từ Hêghen đến Mác

Phát triển quan điểm về cái phổ biến từ Hêghen đến Mác là một hành trình triết học quan trọng. Hêghen đã đặt nền móng cho việc hiểu biết về cái phổ biến trong triết học, trong khi Mác đã phát triển và điều chỉnh quan điểm này để phù hợp với thực tiễn xã hội. Sự chuyển biến này không chỉ phản ánh sự phát triển của tư duy triết học mà còn là sự thay đổi trong cách nhìn nhận về mối quan hệ giữa cái phổ biến và cái riêng.

1.1. Khái niệm cái phổ biến trong triết học Hêghen

Hêghen đã định nghĩa cái phổ biến như là một khái niệm tự quy định vô hạn và tự do. Ông cho rằng cái phổ biến không chỉ là sự tổng hợp của các đặc điểm mà còn là sự thể hiện của Ý niệm tuyệt đối. Tuy nhiên, quan điểm này cũng gặp phải những hạn chế khi không thể giải thích đầy đủ mối quan hệ giữa cái phổ biến và cái riêng.

1.2. Sự chuyển biến trong quan điểm của Mác

Mác đã vượt qua những hạn chế của Hêghen bằng cách đưa cái phổ biến vào trong bối cảnh thực tiễn xã hội. Ông xem cái phổ biến không chỉ là khái niệm triết học mà còn là một yếu tố quan trọng trong việc phân tích các mối quan hệ kinh tế và xã hội. Điều này cho thấy sự phát triển của cái phổ biến từ một khái niệm trừu tượng thành một công cụ phân tích cụ thể.

II. Vấn đề cái phổ biến trong triết học trước Mác

Trước khi Hêghen phát triển quan điểm về cái phổ biến, các nhà triết học cổ điển Đức đã có những cách tiếp cận khác nhau. Họ chủ yếu xem xét cái phổ biến dưới góc độ bản thể luận, coi nó như là bản chất của sự vật. Điều này dẫn đến những hiểu lầm và hạn chế trong việc nhận thức về cái phổ biến.

2.1. Cái phổ biến trong triết học cổ điển Đức

Các nhà triết học như Platôn và Arixtốt đã có những quan điểm khác nhau về cái phổ biến. Platôn coi cái phổ biến là ý niệm, trong khi Arixtốt nhấn mạnh mối quan hệ giữa cái phổ biến và cái đơn nhất. Tuy nhiên, cả hai đều chưa thể giải thích đầy đủ sự vận động và phát triển của cái phổ biến.

2.2. Những hạn chế trong quan điểm của Hêghen

Hêghen đã đưa ra khái niệm cái phổ biến như là Ý niệm tuyệt đối, nhưng điều này cũng dẫn đến những hạn chế trong việc áp dụng vào thực tiễn. Ông không thể giải thích mối quan hệ giữa cái phổ biến và cái riêng một cách rõ ràng, dẫn đến sự cần thiết phải có một cách tiếp cận mới từ Mác.

III. Phương pháp giải quyết vấn đề cái phổ biến của Mác

Mác đã áp dụng phương pháp biện chứng để giải quyết vấn đề cái phổ biến. Ông cho rằng cái phổ biến không chỉ tồn tại trong tư duy mà còn phải được xem xét trong bối cảnh thực tiễn xã hội. Điều này giúp Mác phát triển một cách tiếp cận mới, phù hợp với thực tiễn của thời đại.

3.1. Cách tiếp cận biện chứng của Mác

Mác đã sử dụng phương pháp biện chứng để phân tích cái phổ biến trong các mối quan hệ xã hội. Ông cho rằng cái phổ biến phải được hiểu trong bối cảnh lịch sử và xã hội, từ đó giúp làm rõ mối quan hệ giữa cái phổ biến và cái riêng.

3.2. Ứng dụng cái phổ biến trong nghiên cứu kinh tế

Trong tác phẩm 'Tư bản', Mác đã áp dụng khái niệm cái phổ biến để phân tích các vấn đề kinh tế. Ông cho rằng cái phổ biến không chỉ là khái niệm triết học mà còn là một yếu tố quan trọng trong việc hiểu rõ các mối quan hệ kinh tế và xã hội.

IV. Ứng dụng thực tiễn của quan điểm cái phổ biến

Quan điểm về cái phổ biến từ Hêghen đến Mác đã có những ứng dụng thực tiễn quan trọng trong nhiều lĩnh vực. Từ triết học đến kinh tế, cái phổ biến đã trở thành một công cụ hữu ích trong việc phân tích và giải quyết các vấn đề xã hội.

4.1. Ứng dụng trong triết học

Trong triết học, cái phổ biến đã được sử dụng để phân tích các khái niệm và phạm trù khác nhau. Điều này giúp làm rõ mối quan hệ giữa các khái niệm và phát triển tư duy triết học.

4.2. Ứng dụng trong kinh tế

Trong lĩnh vực kinh tế, cái phổ biến đã giúp Mác phân tích các mối quan hệ sản xuất và phân phối. Điều này cho thấy sự cần thiết phải hiểu rõ cái phổ biến trong bối cảnh thực tiễn kinh tế.

V. Kết luận về phát triển quan điểm cái phổ biến

Sự phát triển quan điểm về cái phổ biến từ Hêghen đến Mác không chỉ là một hành trình triết học mà còn là một sự chuyển biến trong cách nhìn nhận về mối quan hệ giữa cái phổ biến và cái riêng. Điều này mở ra những hướng nghiên cứu mới và ứng dụng thực tiễn trong nhiều lĩnh vực.

5.1. Tương lai của nghiên cứu về cái phổ biến

Nghiên cứu về cái phổ biến vẫn còn nhiều tiềm năng phát triển. Các nhà triết học hiện đại có thể tiếp tục khai thác và phát triển quan điểm này để giải quyết các vấn đề xã hội hiện nay.

5.2. Ý nghĩa của cái phổ biến trong triết học hiện đại

Cái phổ biến không chỉ là một khái niệm triết học mà còn là một công cụ hữu ích trong việc phân tích và giải quyết các vấn đề xã hội. Điều này cho thấy sự cần thiết phải tiếp tục nghiên cứu và phát triển quan điểm này trong triết học hiện đại.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong lịch sử triết học, phạm trù "cái phổ biến" giữ vai trò then chốt trong việc xây dựng hệ thống nhận thức và phương pháp luận. Từ triết học tiền cổ điển Đức đến triết học Hêghen và Mác, quan điểm về cái phổ biến đã trải qua nhiều bước phát triển quan trọng. Theo ước tính, việc nghiên cứu sâu sắc về cái phổ biến không chỉ giúp làm rõ bản chất của các phạm trù triết học mà còn góp phần nâng cao hiệu quả nhận thức trong các lĩnh vực khoa học xã hội và kinh tế chính trị. Luận văn tập trung phân tích sự phát triển quan điểm về cái phổ biến từ Hêghen đến Mác, với phạm vi nghiên cứu chủ yếu trong lịch sử triết học Đức giai đoạn cuối thế kỷ XVIII đến thế kỷ XIX, đặc biệt qua tác phẩm "Khoa học Lôgíc" của Hêghen và "Tư bản" của Mác. Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm sáng tỏ sự khác biệt và phát triển trong cách hiểu cái phổ biến, từ đó góp phần làm rõ hơn phương pháp luận biện chứng duy vật trong nhận thức hiện thực xã hội. Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp một cơ sở lý luận vững chắc cho các nghiên cứu triết học, kinh tế chính trị và các ngành khoa học xã hội khác, đồng thời hỗ trợ việc áp dụng phương pháp biện chứng trong phân tích các hiện tượng xã hội phức tạp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hai khung lý thuyết chính: triết học biện chứng duy vật của C.Mác và triết học biện chứng duy tâm của G.W.F. Hêghen. Trong đó, triết học Hêghen được xem như nền tảng lịch sử và tư tưởng, với các khái niệm trọng tâm như Ý niệm tuyệt đối, Khái niệm phổ biến-cụ thể, và sự vận động biện chứng của các phạm trù. Hêghen coi cái phổ biến là Khái niệm tự quy định vô hạn và tự do, thể hiện sự thống nhất giữa tính phổ biến, tính đặc thù và tính cá biệt trong một chỉnh thể tư duy. Ngược lại, triết học Mác phát triển quan điểm này trên cơ sở duy vật, nhấn mạnh tính khách quan và hiện thực của cái phổ biến, đặc biệt qua phạm trù lao động và các hình thái giá trị trong chủ nghĩa tư bản. Các khái niệm chuyên ngành được sử dụng bao gồm: phạm trù cái phổ biến, lao động cụ thể và lao động trừu tượng, hình thái giá trị, tư bản ứng trước, giá trị thặng dư, và mâu thuẫn biện chứng. Luận văn cũng khai thác các nguyên lý triết học mácxít như nguyên lý phát triển, nguyên lý đồng nhất duy vật giữa tư duy và tồn tại, nguyên lý tính cực và sáng tạo của sự phản ánh lý luận, nguyên tắc lịch sử, và nguyên tắc đi từ trừu tượng đến cụ thể.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính của luận văn là các tác phẩm kinh điển của Hêghen và Mác, đặc biệt là "Khoa học Lôgíc" và "Tư bản", cùng các tài liệu nghiên cứu triết học, kinh tế chính trị và lịch sử triết học liên quan. Phương pháp nghiên cứu chủ yếu là phân tích lý luận kết hợp với phương pháp lịch sử - biện chứng nhằm làm rõ sự phát triển và khác biệt trong quan điểm về cái phổ biến. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các phạm trù và luận điểm liên quan trong hai tác phẩm chính, được chọn lọc theo tiêu chí tính đại diện và trọng tâm nghiên cứu. Phương pháp phân tích được lựa chọn nhằm đảm bảo sự khách quan và sâu sắc trong việc so sánh, đối chiếu các quan điểm, đồng thời làm rõ mối liên hệ giữa lý luận và thực tiễn. Timeline nghiên cứu kéo dài trong khoảng thời gian từ năm 2013 đến 2014, tập trung vào việc tổng hợp, phân tích và luận giải các quan điểm triết học cổ điển Đức và triết học Mácxít.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quan điểm về cái phổ biến trong triết học tiền cổ điển Đức và Hêghen: Trước Hêghen, cái phổ biến chủ yếu được xem xét dưới góc độ bản thể luận, là thực thể bất động, không chứa mâu thuẫn nội tại. Hêghen đã vượt lên bằng cách coi cái phổ biến là Khái niệm tự quy định vô hạn và tự do, thể hiện sự thống nhất biện chứng giữa tính phổ biến, tính đặc thù và tính cá biệt. Ví dụ, trong "Khoa học Lôgíc", Hêghen nhấn mạnh rằng Khái niệm là cái phổ biến-cụ thể, không phải là cái chung trừu tượng, mà là sự thống nhất hoàn hảo của các yếu tố nội tại.

2. Hạn chế của quan điểm Hêghen: Do đứng trên lập trường duy tâm, Hêghen đồng nhất cái phổ biến với Ý niệm, nên sự vận động của cái phổ biến bị giới hạn trong phạm vi tư duy thuần túy, thiếu sự liên hệ chặt chẽ với thực tiễn khách quan. Ví dụ, trong quan điểm về nhà nước, Hêghen coi "công việc chung" là do tinh thần nhà nước đặt ra, không thuộc về nhân dân, dẫn đến sự tách rời giữa cái phổ biến và thực tiễn xã hội.

3. Sự vượt bỏ của Mác đối với Hêghen: Mác mở rộng và đa dạng hóa quan điểm về cái phổ biến, coi nó là thực thể khách quan tồn tại trong hiện thực xã hội, đặc biệt là trong hoạt động lao động sản xuất vật chất. Lao động được xem là thực thể phổ biến cụ thể, chứa đựng mâu thuẫn nội tại giữa lao động cụ thể và lao động trừu tượng, tạo ra các mâu thuẫn kinh tế xã hội như giữa sức lao động và tư bản, giá trị thặng dư và tư bản. Số liệu từ "Tư bản" cho thấy mâu thuẫn này là cơ sở cho sự vận động và phát triển của chủ nghĩa tư bản.

4. Cái phổ biến như phạm trù của lôgíc biện chứng trong "Tư bản": Các phạm trù kinh tế trong "Tư bản" không phải là các khái niệm trừu tượng mà là sự thống nhất cụ thể của các định nghĩa đối lập, thể hiện qua sự vận động biện chứng của các mặt đối lập như giá trị sử dụng và giá trị, hàng hóa và tiền tệ, tư bản và sức lao động. Ví dụ, sự hình thành tỷ suất lợi nhuận bình quân phản ánh sự thống nhất hữu cơ của các bộ phận tư bản trong chỉnh thể xã hội tư bản.

Thảo luận kết quả

Sự phát triển quan điểm về cái phổ biến từ Hêghen đến Mác thể hiện sự chuyển biến từ lý luận duy tâm sang duy vật, từ tư duy thuần túy sang nhận thức hiện thực khách quan. Dữ liệu phân tích cho thấy Hêghen đã tạo ra một nền tảng triết học biện chứng sâu sắc, nhưng bị giới hạn bởi lập trường duy tâm, khiến cái phổ biến chỉ vận động trong phạm vi tư tưởng. Mác đã vượt qua giới hạn này bằng cách đặt cái phổ biến trong bối cảnh lịch sử - xã hội, coi nó là thực thể khách quan với mâu thuẫn nội tại và sự vận động hiện thực. So sánh với các nghiên cứu triết học khác, luận văn khẳng định rằng cách tiếp cận của Mác không chỉ kế thừa mà còn phát triển sâu sắc hơn quan điểm của Hêghen, đồng thời mở rộng phạm vi ứng dụng của phạm trù cái phổ biến trong nghiên cứu kinh tế chính trị và xã hội. Việc trình bày dữ liệu qua biểu đồ mối quan hệ giữa các phạm trù kinh tế trong "Tư bản" hoặc bảng so sánh quan điểm về cái phổ biến giữa Hêghen và Mác sẽ giúp minh họa rõ nét hơn sự khác biệt và phát triển này. Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu nằm ở chỗ cung cấp một phương pháp luận biện chứng duy vật hiệu quả để phân tích các hiện tượng xã hội phức tạp, góp phần nâng cao chất lượng nhận thức và giải quyết các vấn đề thực tiễn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường nghiên cứu và giảng dạy triết học biện chứng duy vật: Động viên các cơ sở đào tạo và nghiên cứu tích hợp sâu rộng quan điểm về cái phổ biến trong chương trình giảng dạy triết học, đặc biệt nhấn mạnh sự khác biệt giữa cái phổ biến và cái chung, nhằm nâng cao nhận thức biện chứng cho sinh viên và nhà nghiên cứu trong vòng 2 năm tới.

2. Phát triển các công cụ phân tích kinh tế chính trị dựa trên phạm trù cái phổ biến: Khuyến khích các nhà kinh tế và xã hội học áp dụng phương pháp luận biện chứng duy vật trong phân tích các hiện tượng kinh tế xã hội, đặc biệt là các mâu thuẫn nội tại của chủ nghĩa tư bản, nhằm cải thiện độ chính xác và tính dự báo của các mô hình nghiên cứu trong vòng 3 năm.

3. Tổ chức hội thảo khoa học liên ngành về ứng dụng phạm trù cái phổ biến: Chủ trì các hội thảo kết nối triết học, kinh tế chính trị và khoa học xã hội để trao đổi, cập nhật và phát triển các nghiên cứu liên quan đến cái phổ biến, tạo điều kiện cho sự hợp tác và phát triển lý luận trong vòng 1 năm.

4. Xây dựng tài liệu tham khảo và hướng dẫn nghiên cứu chuyên sâu: Soạn thảo và xuất bản các tài liệu chuyên khảo, sách giáo trình về phạm trù cái phổ biến và phương pháp luận biện chứng duy vật, phục vụ cho nghiên cứu và giảng dạy, dự kiến hoàn thành trong vòng 2 năm, do các trường đại học và viện nghiên cứu chủ trì.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên và nghiên cứu sinh ngành triết học: Luận văn cung cấp cơ sở lý luận vững chắc về triết học biện chứng duy vật, giúp họ hiểu sâu sắc sự phát triển của phạm trù cái phổ biến và áp dụng vào nghiên cứu chuyên sâu.

2. Giảng viên và nhà nghiên cứu triết học, kinh tế chính trị: Tài liệu là nguồn tham khảo quan trọng để cập nhật kiến thức, phát triển lý luận và phương pháp nghiên cứu trong lĩnh vực triết học và kinh tế chính trị.

3. Chuyên gia phân tích chính sách và nhà hoạch định chiến lược xã hội: Hiểu rõ về mâu thuẫn nội tại và sự vận động của các phạm trù kinh tế xã hội giúp họ xây dựng các chính sách phù hợp, dựa trên cơ sở lý luận biện chứng duy vật.

4. Các nhà khoa học xã hội và nhân văn khác: Luận văn cung cấp phương pháp luận và khung phân tích biện chứng để nghiên cứu các hiện tượng xã hội phức tạp, hỗ trợ việc phát triển các nghiên cứu liên ngành.

Câu hỏi thường gặp

1. Cái phổ biến khác gì với cái chung trong triết học?
   Cái phổ biến theo triết học biện chứng là sự thống nhất cụ thể giữa tính phổ biến, tính đặc thù và tính cá biệt, trong khi cái chung chỉ là sự khái quát các thuộc tính lặp lại, loại trừ đặc thù. Ví dụ, trong "Tư bản", cái phổ biến không phải là sự đồng nhất trừu tượng mà là sự thống nhất hữu cơ của các hiện tượng kinh tế.

2. Tại sao quan điểm của Hêghen về cái phổ biến bị coi là hạn chế?
   Hêghen đồng nhất cái phổ biến với Ý niệm thuần túy, nên sự vận động của nó chỉ diễn ra trong tư duy, thiếu sự liên hệ với thực tiễn khách quan. Điều này làm cho cái phổ biến không thể trở thành công cụ nghiên cứu hiện thực xã hội hiệu quả.

3. Mác đã vượt qua hạn chế của Hêghen như thế nào?
   Mác đặt cái phổ biến trong bối cảnh lịch sử - xã hội, coi nó là thực thể khách quan với mâu thuẫn nội tại và sự vận động hiện thực, đặc biệt qua phạm trù lao động và các hình thái giá trị trong chủ nghĩa tư bản, từ đó phát triển phương pháp luận biện chứng duy vật.

4. Phạm trù cái phổ biến có vai trò gì trong nghiên cứu kinh tế chính trị?
   Cái phổ biến giúp nhận thức các mâu thuẫn nội tại của các phạm trù kinh tế như lao động cụ thể và lao động trừu tượng, giá trị sử dụng và giá trị, từ đó phân tích sự vận động và phát triển của chủ nghĩa tư bản một cách toàn diện và sâu sắc.

5. Làm thế nào để áp dụng phương pháp luận biện chứng duy vật trong nghiên cứu xã hội?
   Phương pháp này yêu cầu phân tích hiện thực khách quan, đặt các hiện tượng trong mối quan hệ lịch sử và xã hội cụ thể, dõi theo sự phát triển từ trừu tượng đến cụ thể, từ đó nhận thức bản chất và vận động của sự vật, tránh sự trừu tượng hóa hình thức đơn thuần.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa quan điểm về cái phổ biến từ triết học tiền cổ điển Đức, qua Hêghen đến Mác, làm rõ sự phát triển và khác biệt quan trọng giữa các giai đoạn.
• Phạm trù cái phổ biến được xác định là công cụ nhận thức biện chứng duy vật, phản ánh sự vận động hiện thực khách quan, đặc biệt trong lĩnh vực kinh tế chính trị.
• Hêghen đã mở rộng phạm trù cái phổ biến thành Khái niệm phổ biến-cụ thể, nhưng bị giới hạn bởi lập trường duy tâm, trong khi Mác đã vượt qua giới hạn này bằng cách đặt cái phổ biến trong bối cảnh lịch sử xã hội.
• Nghiên cứu góp phần làm sâu sắc phương pháp luận biện chứng duy vật, hỗ trợ nhận thức và giải quyết các vấn đề xã hội phức tạp hiện nay.
• Đề xuất các giải pháp phát triển nghiên cứu và ứng dụng phạm trù cái phổ biến trong giảng dạy, nghiên cứu và hoạch định chính sách xã hội trong thời gian tới.

Các nhà nghiên cứu và giảng viên được khuyến khích áp dụng và phát triển phương pháp luận biện chứng duy vật trong công tác nghiên cứu và giảng dạy, đồng thời tổ chức các hoạt động trao đổi khoa học để nâng cao hiệu quả ứng dụng lý luận này trong thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề về tính phức tạp của bản chất chứng tỏ, ở Arixtốt, cái phổ biến được xét không chỉ như thực thể bất động mà có sự vận động, trải qua nhiều thang bậc khác nhau. “Nguyên tắc sinh thành ở Arixtốt cũng là nguyên tắc phổ biến vì nó bao trùm lên cả thế giới cảm tính lẫn thế giới eidos trong đó tính biến đổi thể hiện với tư cách sự sinh thành”[5, 123]. Tuy nhiên, vấn đề vẫn chỉ lấp ló trong dự định, do đó chỉ thể hiện như “là nhu cầu, là sự cố gắng tìm tòi, là sự đến gần với lô-gích của Hê-ghen”[8, 391] mà thôi.Bêcơn (1561-1621) kế thừa quan điểm hình dạng của Arixtốt. Ông xem xét hình dạng không chỉ là hình thể không gian của sự vật mà còn là “bản chất của sự vật “tự nhiên””[14, 221].

Bêcơn chia vận động của vật chất thành 19 dạng tương ứng với từng cấp độ cấu trúc vật chất. Đồng thời, các hình dạng cũng được phân thành hình dạng đơn giản và hình dạng phức tạp một cách tương ứng. Các hình dạng đơn giản tương ứng với trình độ của đối tượng ở mức độ cảm tính, còn hình dạng phức tạp thì chỉ có thể được rút ra từ tổng số các hình dạng đơn giản nhờ phương pháp quy nạp. Nhờ phương pháp đó mà chuyển từ các hình dạng kém chung sang các hình dạng chung hơn, để cuối cùng quy về hình dạng cao nhất.

Có thể nhận thấy thực chất của việc rút ra các hình dạng phức tạp như thế chỉ là nhờ so sánh các hình dạng riêng bằng cách liệt kê nhiều lần và loại trừ. Mặc dù các tính chất của vật chất mà Bêcơn nêu ra là đa dạng, nhưng xét đến cùng, đều là các thuộc tính được ghi nhận một cách cảm tính, còn các dạng vận động “nhìn chung đều quy về vận động cơ học”[14, 221]. Nói cách khác, vật chất ở Bêcơn chỉ được xem xét trong giới hạn cảm tính, chính vì vậy mà T.Hốpxơ (1588-1679) về sau đã quy tất cả các dạng vận động ở Bêcơn về 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] vận động cơ học hoặc toán học và các tính chất của vật chất về tính chất không-thời gian. Tương ứng thì sự khác biệt giữa các tính chất cơ học của vật chất và các loại hình dạng cũng chỉ là sự khác biệt bên ngoài, vì sự khác biệt như thế không thể phát triển thành đối lập và mâu thuẫn mà chỉ dừng lại ở sự khác nhau giản đơn.

Bản chất (hình dạng) ở Bêcơn không có sự khác biệt bên trong mà chỉ ghi lại những tính chất cơ học của vật chất, hơn nữa, những giới hạn này cũng chỉ là tương đối vì được đem lại trong trực quan nên không ngừng mở rộng cùng với sự mở rộng của kinh nghiệm cảm tính. Do vậy, cái phổ biến ở Bêcơn vẫn chỉ là cái phổ biến trừu tượng, chỉ là bản chất giản đơn trùng ngay với những hình thức biểu hiện trực tiếp bên ngoài của nó.Xpinôda (1632-1677) xuất phát từ nguyên tắc nhất nguyên về một thực thể đã đồng nhất cái phổ biến với Thượng đế, với tự nhiên và thực thể. Ông hiểu thực thể là cái phổ biến chứa đựng vô số các đặc tính, trong đó mỗi đặc tính đều biểu thị bản chất vĩnh hằng và vô hạn của cái phổ biến mà hai đặc tính quan trọng nhất của nó là quảng tính và tư duy. Thực thể được xác định như là cái tồn tại tự nó và tự biểu lộ.Đềcáctơ (1596-1654) phân ra hai thực thể không gắn với nhau đó là vật chất như thực thể quảng tính và tư duy như thực thể tinh thần thì Xpinôda đã gộp cả tư duy và quảng tính về một thực thể là tự nhiên và xem xét chúng như hai thuộc tính không tách rời nhau.

Ở Xpinôda, tư duy được nâng lên là “hành động được thực hiện một cách không gian bởi thể xác thiên nhiên”[6, 60] nên tư duy không hẳn là chỉ thuộc về từng sự vật đơn nhất riêng lẻ, mà chủ yếu thuộc về tổng thể của chúng. Thực thể tư duy và thực thể có quảng tính thực chất là hai thuộc tính của cùng một thực thể, chỉ có điều nó được hiểu khi thì dưới đặc tính này, khi thì dưới đặc tính khác. Thực thể có mặt một cách trực tiếp trong các đặc tính của nó, diễn tả chính mình một cách tĩnh lặng trong cái toàn thể đang vận động của các đặc tính, toàn thể hóa các đặc tính theo nghĩa là tự khai mở, tự 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] biểu lộ nơi chúng như là tính phủ định tuyệt đối, vô hạn của chúng. Thực thể không chỉ tự khai mở trong các đặc tính như là sức mạnh tuyệt đối mà còn tự bộc lộ như là sự phong phú của toàn bộ nội dung đặc tính khi triển khai.

Ở Xpinôda, sự tiêu biến của các đặc tính chính là bản thân tính thực thể của chúng, vì chỉ có việc phủ định tính khẳng định trực tiếp của các đặc tính thì sức mạnh phủ định của thực thể mới tự hoàn tất một cách khẳng định và tự xác định chính mình như là nội dung phong phú của đặc tính mà nó tiếp thu. Đối với Xpinôda thì trật tự và mối liên hệ giữa các tư tưởng cũng là trật tự và mối liên hệ giữa các sự vật. Các thuộc tính tạo thành bản chất của thực thể, và bản chất thì cần phải hiện thực hóa sự vận động của nó ra bên ngoài. Nhưng ở Xpinôda, không có sự phân chia của thực thể thành các mặt đối lập và mâu thuẫn, nên trong chừng mực đó thực thể vẫn là bản chất bất động, không hoạt động, không phát triển.

Do vậy, sự khác nhau giữa tư duy và quảng tính vẫn chỉ là sự khác biệt bên ngoài, vì quan hệ bên trong của chúng không có tính phủ định biện chứng. Thực thể, với tư cách là quyền lực phổ biến của sự phủ định, “hầu như chỉ là một hố thẳm đen ngòm, không có hình thái, nuốt chửng mọi nội dung xác định như là những gì tuyệt đối vô hiệu và không sản sinh ra được từ chính mình bất kỳ cái gì có một sự bền vững tự tồn khẳng định nơi chính mình cả”[2, 449]. Thực thể là thực tại phổ biến duy nhất, còn thế giới của những đối tượng đơn nhất hữu hạn thì không có tính thực tại và tính hiện thực tuyệt đối, không có năng lực độc lập tự tồn, hoàn toàn bị động và bị thống trị bởi quyền lực của sự phủ định có sức mạnh ghê gớm. Do đó thực thể ở Xpinôda, theo nhận định của Hêghen, mới chỉ là cái “tự mình” một cách mặc nhiên, tiềm năng chứ chưa phải chủ thể tự do “biểu lộ”, tự do “khai mở” chính mình trong cái khác của mình.

Lépnít (1646-1716) cũng xem Chúa như thực thể thống nhất, nhưng xuất phát từ nguyên tắc đa nguyên, đa dạng của thực thể, ông đưa ra khái niệm “đơn tử”. Các đơn tử là các đơn vị cấu thành nên thế giới, chúng là đa dạng vì ngoài những thuộc tính chung, chúng có những thuộc tính riêng khác 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Thuộc tính quan trọng nhất hay bản chất đầu tiên của đơn tử là năng lực trực giác vô thức. Trực giác vô thức luôn có xu hướng hướng tới sự toàn vẹn, được gắn cho cả các các sự vật tồn tại bên ngoài con người, do vậy, nó được hiểu tương tự như nguyên nhân mục đích ở Arixtốt.

Đơn tử là “thực thể toàn vẹn, không phân chia được và không có quảng tính, không trải qua quá trình ra đời và tiêu vong thông thường, chỉ ra đời cùng lúc với sự sáng tạo”[5, 303]. Xét ở góc độ bản thể luận, các đơn tử chính là những bản chất thuần túy được lồng ghép vào các sự vật, tạo ra sự đa dạng của chúng, là “những bản chất được “nhồi nhét” vào những vật thể tự nhiên và có can hệ với tính đa dạng của chúng, với những biểu hiện và biến đổi độc đáo của chúng”[5, 304] Đơn tử là cái phổ biến ở góc độ nó là thực thể, chứa đựng những thuộc tính đa dạng, cấu thành cả bản chất của các vật thể tự nhiên và linh hồn con người, bản ngã đạo đức cũng như nguồn gốc của sự biến đổi, chứa đựng những trực giác vô thức là cội nguồn ý thức của con người. Ở Lépnít, các đơn tử không phải các thực thể vật chất mà là các thực thể tinh thần riêng biệt. Các thực thể tinh thần này có năng lực trực giác vô thức, tương tự như ý niệm bẩm sinh kiểu Đềcáctơ.

Năng lực này biểu hiện như “khát vọng” hay nguyên nhân mục đích do đó không chỉ tồn tại ở ý thức con người mà cả trong các sự vật tự nhiên. Theo Lépnít, những người kế tục Đềcáctơ đã sai lầm khi không gắn ý niệm bẩm sinh cho các sự vật tự nhiên. Lépnít quan niệm vũ trụ được tạo thành bởi các đơn tử, trong đó, Thượng đế là đơn tử tối cao, là cơ sở cho mối liên hệ hài hòa tiền định của các đơn tử cá biệt. Như vậy, chủ nghĩa duy lý cận đại đã đem lại một cách lý giải triệt để hơn so với chủ nghĩa duy vật cổ đại trong vấn đề cái phổ biến.

Cái phổ biến còn được hiểu là nguyên nhân tự thân hay nguyên nhân cuối cùng, chẳng hạn như Chúa, đơn tử. Tuy nhiên, cái phổ biến ở giai đoạn này cũng chỉ đạt đến trình độ là thực thể. Nói cách khác, cái phổ biến mới chỉ là “thực thể - khách thể” mà chưa được xét như là “thực thể - chủ thể”. Giữa cái phổ biến và cái đặc thù chưa thực sự có tính phủ định biện chứng.

Cái phổ biến chỉ được xem 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] như cơ sở phi nội dung của tồn tại mà chưa có tính tích cực. Ở thực thể, với tư cách là bản chất, vẫn chưa có sự phân chia thành các mặt đối lập và mâu thuẫn, và chừng nào chưa chứa đựng mâu thuẫn thực sự thì thực thể vẫn mãi mãi là bản chất bất động, chưa tự thân vận động, tự thân triển khai như là chủ thể, điều mà sau này chỉ có triết học biện chứng cổ điển Đức mới mang lại. Vấn đề cái phổ biến trong triết học Hêghen 1. Cái phổ biến với ý nghĩa là Khái niệm tự quy định vô hạn và tự do G.Hêghen (1770 - 1831) trên cơ sở kế thừa có phê phán triết học đồng nhất của Senlinh (1775 - 1854) đã xây dựng một hệ thống triết học bao chứa mọi tri thức về tự nhiên, xã hội và tư duy.