mở đầu, tài liệu tham khảo, luận văn chia làm 3 Chƣơng nhƣ sau: - Chƣơng 1. Một số vấn đề lý luận về phát triển nông nghiệp - Chƣơng 2. Thực trạng phát triển nông nghiệp huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị trong thời gian qua. Giải pháp để phát triển nông nghiệp huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị thời gian tới.
Tổng quan tài liệu Nghiên cứu ngoài nƣớc - Nhà kinh tế học ngƣời Anh - David Ricardo (1772-1823) ở thế kỷ 18 đã đƣa ra quan điểm rằng phát triển nông nghiệp là phải chú trọng sử dụng có hiệu quả tƣ liệu sản xuất nông nghiệp trong đó quan trọng nhất là đất đai và nâng cao trình độ kỹ thuật công nghệ sản xuất. Nhƣ vậy, theo Ông đất đai là tƣ liệu sản xuất và là nguồn lực quan trọng nhất cho phát triển nông nghiệp và để phát triển cần phải dựa vào nâng cao năng suất. [2] - Trong khi đó, đại diện cho trƣờng phái Tân cổ điển, Lewis (1954) cho rằng muốn phát triển nông nghiệp thì phải chuyển dịch lao động từ nông nghiệp sang công nghiệp. Khu vực nông nghiệp, tồn tại tình trạng dự thừa lao động và lao động dƣ thừa này dần dần đƣợc chuyển sang khu vực công nghiệp.
Theo ông, phát triển nông nghiệp là sự biểu hiện qua sự dịch chuyển nguồn lực lao động dƣ thừa từ khu vực nông nghiệp sang khu vực công nghiệp. [2, tr14] - Sung Sang Park (1992) có cách nhìn khác từ cách tiếp cận mô hình Luan van 4 sản xuất và lập luận ra rằng quá trình phát triển nông nghiệp phải trải qua 3 giai đoạn: sơ khai, đang phát triển và phát triển. Sản lƣợng nông nghiệp phụ thuộc vào các yếu tố khác nhau tại mỗi giai đoạn phát triển khác nhau. Nhƣ giai đoạn sơ khai, sự phát triển nông nghiệp chỉ dựa vào khai thác các yếu tố từ tự nhiên và lao động là các yếu tố có sẵn đƣợc hiểu theo chiều rộng.
Giai đoạn đang phát triển, sự phát triển nông nghiệp dựa vào các yếu tố đầu vào đƣợc sản xuất từ khu vực công nghiệp nhƣ phân bón, thuốc hóa học vào dựa trên nền tảng các yếu có đã có sẵn. Giai đoạn phát triển là giai đoạn sự dụng các yếu tố sản xuất từ công nghiệp đặc biệt là máy móc và kỹ thuật hiện đại, giai đoạn mà khoa học công nghệ tiến bộ đƣợc áp dụng nhiều vào phát triển nông nghiệp làm tăng năng suất nông nghiệp. Nhƣ vậy, ý của Sung Sang Park là muốn phát triển nông nghiệp tất yếu sẽ trải qua các giai từ thấp đến cao và yếu tố tác động đến phát triển nông nghiệp ở mỗi giai đoạn khác nhau, cho đến giai đoạn phát triển là giai đoạn tăng năng suất nông nghiệp chủ yếu dựa vào yếu tố áp dụng tiến bộ khoa học công nghệ. [2] Nghiên cứu trong nƣớc: - Trong cuốn sách “Phát triển toàn diện kinh tế - xã hội nông thôn, nông nghiệp Việt Nam” của Chu Hữu Quý (1996) đã chỉ ra thực trạng nông thôn nƣớc ta hiện nay đƣợc thể hiện trên hai khía cạnh: Thứ nhất: Về vị trí, vai trò của nông nghiệp, nông thôn; Thứ hai: Sự phát triển của các ngành, các lĩnh vực đối với việc chăm lo thúc đẩy phát triển nông nghiệp, nông thôn.
Từ những thực trạng đó, tác giả đã đánh giá đƣợc một số vấn đề phát triển nông nghiệp, nông thôn nƣớc ta, kể cả phát triển nông nghiệp, nông thôn bền vững; chủ trƣơng, chính sách tiếp tục phát triển kinh tế - xã hội nông thôn nƣớc ta. Tuy nhiên, các kết quả nghiên cứu chỉ mới dừng lại ở năm 1995. [22] - Công trình “Phát triển nông thôn” của tác giả Phạm Xuân Nam (1997) là một công trình nghiên cứu chuyên sâu về phát triển nông thôn. Tác Luan van 5 giả đã phân tích khá sâu sắc một số nội dung về phát triển kinh tế - xã hội nông thôn nƣớc ta nhƣ: dân số, lao động, việc làm, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, vấn đề sử dụng và quản lý nguồn lực tài nguyên thiên nhiên, vấn đề phân tầng xã hội và xóa đói giảm nghèo.
Khi phân tích những thành tựu, yếu kém, thách thức đặt ra trong phát triển nông nghiệp, nông thôn nƣớc ta, tác giả đã chỉ ra đƣợc rằng cần phải hoàn thiện hệ thống chính sách và các thức chỉ đạo của Nhà nƣớc trong quá trình vận động của nông thôn. [17] - Nông nghiệp Việt Nam sau đổi mới đến nay đã trải qua 3 giai đoạn phát triển: Giai đoạn 1986-1900, phát triển nông nghiệp dựa trên kinh tế nông hộ, gia tăng sản lƣợng nhằm đảm bảo an ninh lƣơng thực; Giai đoạn 1991- 1995 nông nghiệp phát triển toàn diện theo hƣớng sản xuất hàng hóa, gia tăng xuất khẩu nông sản; Giai đoạn 1996-2002 tiếp tục xây dựng nền nông nghiệp hoàn hóa và phát triển nông nghiệp theo hƣớng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Đây là những nhận định của Nguyễn Sinh Cúc (2003) trong tác phẩm “Nông thôn, nông thôn Việt Nam thời kỳ đổi mới” [4] - Theo PGS. Bùi Bá Bổng (2004) với bài viết “Một số vấn đề trong phát triển nông nghiệp và nông thôn Việt Nam hiện nay và những năm tới” đã nêu ra đƣợc các giải pháp để phát triển nông nghiệp nông thôn hiện nay và trong những năm tới, đặc biệt là một số nội dung rất quan trọng về phát triển nông nghiệp gắn với thị trƣờng tiêu thụ hàng hóa.
[1] - Theo kết quả nghiên cứu của TS. Đinh Phi Hỗ (2004), nông nghiệp có những đặc điểm đó là nông nghiệp có đối tƣợng sản xuất là cây trồng và vật nuôi, ruộng đất đƣợc coi là tƣ liệu sản xuất đặc biệt, hoạt động của lao động và tƣ liệu sản xuất có tính thời vụ, nông nghiệp có địa bàn sản xuất rộng lớn, mang tính khu vực. Tác giả đã chỉ ra đƣợc nông nghiệp có các đối tƣợng sản xuất là cây trồng và vật nuôi, và vai trò của các yếu tố nguồn lực khác trong phát triển nông nghiệp, Song chƣa đề cập đến cách sử dụng các nguồn lực này Luan van 6 một cách hợp lý. - Theo nghiên cứu của Phan Thúc Huân (2007) đã chỉ ra rằng sản xuất nông nghiệp có các đặc điểm nhƣ sau: Ruộng đất là tƣ liệu sản xuất chủ yếu, vừa là đối tƣợng lao động vừa là tƣ liệu lao động; sản xuất nông nghiệp có tính thời vụ; đối tƣợng của sản xuất nông nghiệp là những cơ thể sống có nhu cầu khác nhau về môi trƣờng, điều kiện ngoại cảnh; sản xuất nông nghiệp trên địa bàn đƣợc phân bố trên phạm vi và không gian rộng lớn.
[14] - Nguyễn Văn Bích, trong cuốn sách “Nông nghiệp, nông thôn Việt Nam sau hai mƣơi năm đổi mới – Quá khứ và hiện tại” (2007) đã nhìn nhận một các toàn diện lịch sử phát triển nông nghiệp, nông thôn và nông dân nƣớc ta trong thế kỷ XX, nhất là 20 năm đổi mới. Trong đó, nội dung nghiên cứu đƣợc kết cấu theo các giai đoạn. Cuốn sách đã làm sáng tỏ nhiều vấn đề lý luận, thực tiễn trong nông nghiệp, nông thôn, về quan hệ sản xuất, cơ chế quản lý. Đặc biệt, đã nêu đƣợc bối cảnh về sự phát triển của nên kinh tế nƣớc ta nói chung, nên nông nghiệp, nông thôn nói riêng.
[3] - Đặng Kim Sơn (2008) đã nêu bật thực trạng các vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn hiện nay; những thành tựu, khó khăn, vƣớng mắc còn tồn tại trong cuốn “Nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam hôm nay và mai sau”. Xuất phát từ thực tiễn, tác giả đã đề xuất những định hƣớng và kiến nghị chính sách nhằm đƣa nông nghiệp, nông dân, nông thôn ngày càng phát triển. [23] - Với tác phẩm khác của Đặng Kim Sơn (2008) là “Kinh nghiệm quốc tế về nông nghiệp, nông thôn, nông dân trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa” dựa trên cơ sở tổng hợp, phân tích vấn đề nông nghiệp, nông thôn, nông dân trông quá trình CNH ở nhiều nƣớc trên thế giới. Tác giả đã có sự liên hệ tới điều kiện cụ thể của Việt Nam với những vấn đề mang tính lý luận, thực tiễn nhƣ: vai trò của nông nghiệp trong công nghiệp hóa (CNH), vấn đề Luan van 7 cơ cấu sản xuất, giải quyết những vấn đề về đất đai, lao động, môi trƣờng trong CNH đất nƣớc.
Và đây cũng chính là những vấn đề mà Việt Nam đang lúng túng trong quá trình CNH, hiện đại hóa (HĐH) nhằm mục tiêu đến năm 2020 đƣa nƣớc ta cơ bản trở thành nƣớc công nghiệp theo hƣớng hiện đại. [24] - Trong bài viết “Quảng Trị phát triển kinh tế trang trại có hiệu quả” của Nguyễn Thanh Nghị (2009) - Phó Cục trƣởng Cục Thống kê Quảng Trị, tác giả đã khái quát tổng quan về tình hình phát triển kinh tế trang trại của tỉnh, bên cạnh đó còn nêu lên những thành tựu đạt đƣợc và một số khó khăn, hạn chế. Tuy nhiên, những vấn đề mà tác giả trình bày vẫn còn khái quát, chƣa đi vào từng vấn đề chi tiết, cụ thể.TS Võ Tòng Xuân (2010), với bài viết “Nông dân và nông nghiệp Việt Nam nhìn từ sản xuất thị trƣờng”, tác giả đã có những đề xuất để đƣa nông nghiệp nƣớc ta tăng trƣởng nhanh và hiện đại hơn các nƣớc trong khu vực với giải pháp để ngƣời trồng lúa có lãi, nâng cao thu nhập, ổn định đƣợc cuộc sống, đồng thời bảo đảm an ninh lƣơng thực quốc gia. Nguyễn Trần Trọng (2012) để tiếp tục đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp hàng hóa theo hƣớng kinh tế thị trƣờng, thì phải: Thứ nhất đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp hàng hóa theo hƣớng kinh tế thị trƣờng, từng bƣớc chuyển các đơn vị, địa phƣơng sản xuất nông nghiệp tự cung, tự cấp lên sản xuất hàng hóa, xây dựng các vùng sản xuất nông sản xuất khẩu tập trung.
Thứ hai, tiếp tục đẩy mạnh tăng năng suất cây trồng, vật nuôi, tăng năng suất ruộng đất, tăng năng suất lao động, giảm chi phí sản xuất trên một đơn vị nông sản. [29] - Nguyễn Ngọc Hà với cuốn sách “ Đƣờng lối phát triển kinh tế nông nghiệp của Đảng cộng sản Việt Nam trong thời kỳ đổi mới (1986 -2011)” (2012) đã tập trung làm rõ đƣợc những điều kiện lịch sử và quá trình hình Luan van 8 thành những quan điểm, chủ trƣơng phát triển nông nghiệp gắn với xây dựng xã hội nông thôn Việt Nam văn minh hiện đại; Tác giả đã nghiên cứu một cách toàn diện về kinh tế nông nghiệp và những biến đối trên các lĩnh vực của đời sống xã hội nông thôn trong thời kỳ đổi mới; quá trình triển khai thực hiện đƣờng lối chính sách phát triển kinh tế nông nghiệp và những thành tựu đạt đƣợc.