Tổng quan nghiên cứu

Thành phố Lào Cai là trung tâm chính trị, kinh tế và văn hóa của tỉnh Lào Cai, đóng vai trò cửa ngõ giao thương quốc tế quan trọng tại khu vực Tây Bắc. Để đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và công nghiệp hóa theo Quyết định số 29/2020/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân tỉnh Lào Cai, việc xây dựng bộ máy hành chính cơ sở vững mạnh đóng vai trò sống còn. Tính đến thời điểm khảo sát, thành phố quản lý 327 nhân lực hành chính cấp xã tại 17 xã, phường. Mặc dù 100% cán bộ, công chức chuyên môn đạt chuẩn trình độ đào tạo theo quy định, thực tiễn vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn về chất lượng thực thi công vụ. Điển hình, có đến 35% nhân sự chưa qua bồi dưỡng kiến thức quản lý nhà nước và 34% chưa có chứng chỉ ngoại ngữ phù hợp.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu hiện đại hóa nền hành chính với năng lực thực tế còn nhiều hạn chế của đội ngũ công chức cấp xã. Mục tiêu cụ thể của đề tài gồm ba nội dung chính: hệ thống hóa cơ sở lý luận về phát triển nhân lực công quyền cơ sở; phân tích thực trạng và các nhân tố ảnh hưởng tại thành phố Lào Cai giai đoạn 2018 - 2020; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp có tính ứng dụng cao đến năm 2025. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào toàn bộ các chức danh công chức chuyên môn và cán bộ lãnh đạo xã, phường trên địa bàn thành phố Lào Cai. Ý nghĩa thực tiễn của công trình là cung cấp luận cứ khoa học chuẩn xác, giúp cấp ủy và chính quyền địa phương hoàn thiện chính sách tuyển dụng, chuẩn hóa 100% chức danh công vụ và nâng cao năng suất phục vụ người dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết vốn con người trong kinh tế học phát triển của các chuyên gia quản lý kinh tế tiêu biểu năm 2008, kết hợp lý thuyết quản trị công hiện đại về năng lực hành chính nhà nước năm 2019. Theo đó, nguồn nhân lực hành chính cấp xã được định nghĩa là lực lượng lao động đặc thù, trực tiếp thực thi quyền lực công và cung ứng dịch vụ hành chính cho người dân tại cơ sở. Khái niệm phát triển nguồn nhân lực hành chính cấp xã được luận văn tiếp cận toàn diện qua ba nội dung cốt lõi: xác định cơ cấu nhân sự tối ưu, nâng cao năng lực thực thi công vụ và hoàn thiện cơ chế tạo động lực làm việc.

Mô hình nghiên cứu phân định rõ hai bộ phận nhân lực tại Ủy ban nhân dân cấp xã gồm: nhóm cán bộ chuyên trách giữ chức vụ bầu cử và nhóm 7 chức danh công chức chuyên môn theo Nghị định số 112/2011/NĐ-CP và Thông tư số 13/2019/TT-BNV. Năng lực của đội ngũ được đo lường qua bốn cấu phần căn bản: trình độ chuyên môn, kỹ năng nghiệp vụ hành chính, nhận thức đạo đức công vụ và thể lực lao động. Khung phân tích này cho phép đánh giá đồng bộ cả về số lượng, chất lượng và sự chuyển dịch cơ cấu nhân lực dưới tác động của 6 nhóm nhân tố khách quan lẫn chủ quan từ môi trường kinh tế - xã hội địa phương.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo thống kê giai đoạn 2018 - 2020 của Ủy ban nhân dân thành phố Lào Cai và nguồn dữ liệu sơ cấp thu thập qua điều tra thực địa từ ngày 01/06/2021 đến ngày 30/06/2021. Đối với nhóm chuyên gia quản lý, tác giả thực hiện điều tra toàn bộ 21 cán bộ phụ trách công tác tổ chức cán bộ, gồm 15 cán bộ thuộc Sở Nội vụ tỉnh Lào Cai và 6 cán bộ thuộc Phòng Nội vụ thành phố Lào Cai. Đối với nhóm đối tượng công chức cấp xã trực tiếp với tổng thể 327 người, nghiên cứu áp dụng công thức chọn mẫu xác suất Slovin năm 1960 với mức sai số tiêu chuẩn 5%:

Cỡ mẫu n được tính bằng tổng thể 327 chia cho tổng của 1 cộng với tích của 327 nhân bình phương sai số 0,05, cho kết quả cỡ mẫu đại diện là 180 công chức.

Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng được áp dụng bằng cách phân bổ chỉ tiêu đều theo 17 xã, phường, sau đó chọn ngẫu nhiên các công chức có thâm niên công tác từ 1 năm trở lên nhằm đảm bảo tính khách quan và chiều sâu trải nghiệm. Phương pháp phân tích dữ liệu sử dụng kỹ thuật thống kê mô tả, phân tích so sánh tỷ lệ tuyệt đối, tỷ lệ tương đối và điểm trung bình trên thang đo Likert 5 mức độ thông qua phần mềm Excel. Lý do lựa chọn phương pháp này xuất phát từ tính tương thích cao với mô hình định hướng ứng dụng, giúp định lượng hóa chính xác các chỉ báo về kỹ năng, thái độ và mức độ hài lòng của công chức cơ sở.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về trình độ học vấn, 100% nhân lực hành chính cấp xã tại thành phố Lào Cai với 237 trên 237 nhân sự thuộc diện đánh giá chuyên môn đã đạt chuẩn bằng cấp chuyên môn nghiệp vụ từ trung cấp trở lên. Tuy nhiên, sự phân hóa về trình độ lý luận chính trị diễn ra rất sâu sắc: chỉ có 17 trên 327 người chiếm tỷ lệ 5,12% đạt trình độ cao cấp, 152 trên 327 người chiếm 46,5% đạt trình độ trung cấp, trong khi vẫn còn khoảng 40% nhân sự chưa hoàn thành chương trình sơ cấp chính trị.

Thứ hai, kết quả khảo sát bộc lộ khoảng trống lớn về các kỹ năng bổ trợ và chứng chỉ quản lý chuyên ngành. Toàn thành phố có 213 người được bồi dưỡng nhận thức quản lý hành chính nhà nước chiếm 65,12%, đồng nghĩa với việc còn tới 35% công chức chưa qua đào tạo nghiệp vụ quản lý nhà nước. Đáng chú ý, có 17% nhân lực thiếu chứng chỉ tin học đạt chuẩn và 34% chưa có chứng chỉ ngoại ngữ theo quy định ngạch công chức.

Thứ ba, khảo sát thực tế trên thang đo Likert 5 mức độ cho thấy động lực làm việc của nhân sự cấp xã chịu ảnh hưởng nặng nề bởi chế độ đãi ngộ. Điểm đánh giá về mức độ hài lòng đối với thu nhập và chính sách khen thưởng chỉ đạt mức trung bình từ 2,8 đến 3,2 điểm. Môi trường làm việc và trang thiết bị văn phòng tại một số xã vùng cao còn thiếu thốn, với tỷ lệ máy vi tính kết nối mạng nội bộ phục vụ dịch vụ công trực tuyến tại một số đơn vị chỉ đạt khoảng 75% nhu cầu thực tế.

Thứ tư, cơ cấu nhân sự theo độ tuổi và giới tính chưa thực sự cân bằng. Lực lượng cán bộ trên 45 tuổi chiếm tỷ trọng đáng kể tại các vị trí lãnh đạo chủ chốt, trong khi tỷ lệ cán bộ trẻ dưới 30 tuổi chỉ chiếm khoảng 18%, gây ra độ trễ nhất định trong việc tiếp cận công nghệ thông tin và chuyển đổi số quy trình giải quyết thủ tục hành chính.

Thảo luận kết quả

Thực trạng trên bắt nguồn từ cả nguyên nhân lịch sử lẫn cơ chế quản lý tại địa phương. Một bộ phận lớn cán bộ chủ chốt trưởng thành từ phong trào cơ sở, được bố trí qua nhiều thời kỳ nên chưa được đào tạo bài bản ngay từ đầu. Bên cạnh đó, nguồn kinh phí đào tạo, bồi dưỡng hàng năm của thành phố còn hạn hẹp, chủ yếu dựa vào phân bổ ngân sách cấp trên mà chưa huy động được nguồn lực xã hội hóa.

Khi đặt cạnh kinh nghiệm thực tiễn của các địa phương lân cận, thành phố Lào Cai bộc lộ nhiều điểm cần cải thiện. Tại thành phố Thái Nguyên, tỷ lệ cán bộ công chức có trình độ đại học và sau đại học đạt tới 91,13%, tỷ lệ đạt trình độ trung cấp lý luận chính trị trở lên đạt 56,1% nhờ triển khai hiệu quả Quyết định số 51/2015/QĐ-UBND về thu hút nhân tài và mô hình câu lạc bộ cán bộ trẻ dưới 40 tuổi. Tại thành phố Yên Bái, giai đoạn 2016 - 2020 ghi nhận 95% nhân lực hành chính cấp xã đạt trình độ đại học trở lên, tỷ lệ cán bộ nguồn quy hoạch có trình độ trung cấp lý luận chính trị đạt mức ấn tượng 92,5%.

Để trực quan hóa các kết luận nghiên cứu, dữ liệu trong luận văn được minh họa qua hệ thống biểu đồ cột kép so sánh tỷ lệ chuẩn hóa lý luận chính trị và quản lý nhà nước giữa các khối phường trung tâm với các xã ngoại thành. Đồng thời, một bảng ma trận cơ cấu phân bổ 7 chức danh chuyên môn theo độ tuổi và trình độ công nghệ thông tin được thiết lập, chứng minh rõ sự thiếu hụt cục bộ kỹ năng số tại các xã thuần nông so với khu vực đô thị hóa cao.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng, luận văn kiến nghị hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm phát triển toàn diện nguồn nhân lực hành chính cấp xã tại thành phố Lào Cai đến năm 2025:

Thứ nhất, hoàn thiện cơ cấu nhân lực và tiêu chuẩn hóa chức danh công vụ. Ủy ban nhân dân thành phố Lào Cai cần chủ trì rà soát, phê duyệt bản mô tả vị trí việc làm chi tiết cho toàn bộ 7 chức danh công chức cấp xã. Mục tiêu đến năm 2024 đạt 100% công chức được bố trí đúng chuyên ngành đào tạo, đồng thời nâng tỷ lệ cán bộ trẻ dưới 35 tuổi trong diện quy hoạch lãnh đạo lên mức 30% đến 35%.

Thứ hai, đổi mới căn bản công tác tuyển dụng và thu hút nhân tài. Phòng Nội vụ thành phố phối hợp với Sở Nội vụ tỉnh Lào Cai thực hiện công khai, minh bạch 100% quy trình thi tuyển công chức cơ sở với tính cạnh tranh cao. Ban hành chính sách hỗ trợ tài chính một lần và ưu tiên quy hoạch nhằm thu hút từ 15% đến 20% sinh viên tốt nghiệp đại học loại giỏi, xuất sắc về công tác tại các xã vùng cao trước năm 2025.

Thứ ba, đột phá công tác đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng thực chất. Trung tâm Chính trị thành phố phối hợp với các trường đại học chuyên ngành đổi mới nội dung giảng dạy theo phương pháp xử lý tình huống thực tế. Đặt mục tiêu giảm tỷ lệ công chức chưa qua bồi dưỡng quản lý nhà nước từ 35% xuống dưới 5% vào cuối năm 2024, đồng thời xóa bỏ hoàn toàn khoảng trống 17% thiếu chuẩn tin học và 34% thiếu chứng chỉ ngoại ngữ.

Thứ tư, hoàn thiện công cụ tạo động lực và cải thiện môi trường làm việc. Ủy ban nhân dân các xã, phường cần áp dụng bộ chỉ số đánh giá hiệu quả công việc làm căn cứ bình xét khen thưởng hàng quý, chấm dứt triệt để tình trạng đánh giá cào bằng. Phấn đấu đến năm 2025 nâng mức độ hài lòng về môi trường làm việc trên thang đo Likert lên trên 4,2 điểm thông qua việc đầu tư hiện đại hóa 100% hạ tầng máy tính và mạng nội bộ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thực tiễn sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm sau:

Cơ quan quản lý nhà nước và cơ quan tham mưu nội vụ: Lãnh đạo và chuyên viên tại Sở Nội vụ tỉnh Lào Cai cùng Phòng Nội vụ thành phố Lào Cai có thể sử dụng trực tiếp các số liệu điều tra sơ cấp để làm căn cứ khoa học cho việc xây dựng đề án quy hoạch, tuyển dụng và phân bổ biên chế công chức cấp xã giai đoạn 2025 - 2030.

Chính quyền cơ sở xã, phường, thị trấn: Đội ngũ Chủ tịch, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã có thể áp dụng khung đánh giá động lực làm việc và năng lực công vụ để rà soát nội bộ, từ đó phân công nhiệm vụ phù hợp với năng lực chuyên môn của từng công chức trong 7 chức danh nghiệp vụ.

Giảng viên và các nhà nghiên cứu học thuật: Các viện nghiên cứu, trường chính trị tỉnh và giảng viên chuyên ngành Quản lý kinh tế, Quản lý công có thể khai thác mô hình chọn mẫu Slovin n = 180 và khung lý thuyết 3 trụ cột phát triển nhân lực làm học liệu giảng dạy hoặc tài liệu tham khảo cho các đề tài nghiên cứu liên quan.

Học viên cao học và sinh viên chuyên ngành quản lý: Công trình là tài liệu tham khảo mẫu mực về phương pháp luận nghiên cứu định hướng ứng dụng, giúp người học nắm vững cách thức xử lý thang đo Likert, kỹ thuật khảo sát xã hội học và phương pháp xây dựng giải pháp gắn kết chặt chẽ với số liệu thực chứng.

Câu hỏi thường gặp

Điểm nghẽn lớn nhất của nguồn nhân lực hành chính cấp xã tại thành phố Lào Cai giai đoạn 2018 - 2020 là gì? Hạn chế lớn nhất nằm ở chất lượng kỹ năng bổ trợ và trình độ lý luận chính trị. Dù 100% đạt chuẩn bằng cấp chuyên môn, thành phố vẫn có tới 35% công chức chưa qua bồi dưỡng quản lý nhà nước, 34% thiếu chứng chỉ ngoại ngữ và 40% chưa học sơ cấp chính trị.

Tại sao luận văn lại xác định quy mô mẫu điều tra là 180 công chức cấp xã? Dựa trên tổng thể 327 công chức xã, phường tại thời điểm nghiên cứu, tác giả áp dụng công thức chọn mẫu xác suất Slovin năm 1960 với sai số cho phép 5%. Kết quả tính toán cho ra cỡ mẫu đại diện tối ưu là 180 phiếu, đảm bảo độ tin cậy thống kê cao.

Thành phố Lào Cai có thể học hỏi bài học kinh nghiệm gì từ Thái Nguyên và Yên Bái? Thành phố Lào Cai cần áp dụng mô hình câu lạc bộ cán bộ trẻ của Thái Nguyên để ươm mầm lãnh đạo cơ sở, đồng thời học tập Yên Bái trong việc ưu tiên kinh phí đào tạo lý luận chính trị, giúp tỷ lệ cán bộ nguồn đạt chuẩn trung cấp chính trị vượt mức 90%.

Thông tư số 13/2019/TT-BNV đặt ra những tiêu chuẩn cứng nào đối với công chức cấp xã? Thông tư quy định công chức cấp xã phải đủ 18 tuổi trở lên, tốt nghiệp trung học phổ thông, có trình độ chuyên môn nghiệp vụ từ đại học trở lên phù hợp với vị trí đảm nhiệm, trừ các xã miền núi, biên giới được áp dụng tiêu chuẩn tối thiểu từ trung cấp.

Lộ trình then chốt nào được đề xuất để giải quyết tình trạng thiếu hụt kỹ năng công vụ đến năm 2025? Luận văn đề xuất lộ trình hai giai đoạn: giai đoạn 2022 - 2024 tập trung chuẩn hóa 100% chứng chỉ ngoại ngữ, tin học và bồi dưỡng quản lý nhà nước; giai đoạn 2024 - 2025 hoàn thiện chuyển đổi số quy trình công vụ và áp dụng chỉ số đánh giá hiệu suất công việc.

Kết luận

Luận văn đã hoàn thành toàn diện các mục tiêu nghiên cứu với 5 đóng góp học thuật và thực tiễn nổi bật:

Hệ thống hóa thành công khung lý luận chuẩn tắc về phát triển nhân lực hành chính cấp xã, tích hợp hài hòa giữa lý thuyết kinh tế học phát triển và khoa học hành chính công.

Phản ánh chân thực bức tranh thực trạng nhân lực của 327 cán bộ, công chức cơ sở tại thành phố Lào Cai qua cuộc điều tra xã hội học quy mô 180 mẫu khảo sát chuẩn xác.

Nhận diện chính xác các khoảng trống năng lực trọng yếu về trình độ lý luận chính trị, chứng chỉ quản lý nhà nước và kỹ năng công nghệ thông tin.

Đúc kết bài học thực tiễn giá trị từ các địa phương điển hình như Thái Nguyên và Yên Bái để vận dụng linh hoạt vào điều kiện đặc thù của vùng biên mậu Lào Cai.

Xây dựng hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ gắn với mục tiêu định lượng và lộ trình phân kỳ cụ thể đến năm 2025.

Bước đi tiếp theo đòi hỏi chính quyền thành phố Lào Cai nhanh chóng thể chế hóa các đề xuất vào kế hoạch đào tạo cán bộ hàng năm, nhằm tạo bước đột phá trong xây dựng nền hành chính cơ sở liêm chính, kiến tạo và phục vụ nhân dân.