Tổng quan nghiên cứu

Theo số liệu thống kê tại địa bàn nghiên cứu, trong tổng số cán bộ, công chức cấp cơ sở tại huyện Đại Từ có tới 230 cá nhân chưa đạt chuẩn trình độ lý luận chính trị từ trung cấp trở lên và 36 cán bộ chưa qua đào tạo chuyên môn nghiệp vụ phù hợp. Cấp xã là cấp hành chính nền tảng trong hệ thống quản trị nhà nước 4 cấp của Việt Nam, giữ vai trò trực tiếp triển khai đường lối, chính sách và gắn bó mật thiết với đời sống nhân dân. Mặc dù vậy, tại 30 xã và thị trấn thuộc huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, chất lượng nguồn nhân lực hành chính vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn, năng lực điều hành thực tế chưa đồng đều, một bộ phận công chức còn biểu hiện xa dân và lúng túng trong thực thi công vụ.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế của tác giả Vũ Thị Kim Thoa được thực hiện nhằm phân tích thực trạng phát triển nhân lực giai đoạn 2019 - 2021, từ đó xác lập các giải pháp chiến lược phát triển nguồn nhân lực hành chính cấp xã giai đoạn 2022 - 2025, tầm nhìn đến năm 2030. Nghiên cứu thực hiện trên phạm vi không gian toàn bộ 30 đơn vị hành chính cấp xã của huyện Đại Từ; dữ liệu thứ cấp được tổng hợp qua 3 năm liên tục kết hợp khảo sát sơ cấp chuyên sâu trong 3 tuần của tháng 4 năm 2022. Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi hướng tới mục tiêu chuẩn hóa 100% chức danh công chức, nâng tỷ lệ cán bộ có trình độ đại học chuyên môn lên trên 85% và cải thiện mức độ hài lòng của công dân đối với dịch vụ hành chính công cơ sở lên trên 90%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng Lý thuyết vốn con người (Human Capital Theory) kết hợp cùng quan điểm phát triển nguồn nhân lực hiện đại của Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp Quốc (UNESCO) và Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO). Vốn con người trong khu vực công không chỉ giới hạn ở số lượng biên chế hay bằng cấp hình thức, mà là sự tích lũy toàn diện về kiến thức, kỹ năng lao động và phẩm chất đạo đức nhằm tạo ra giá trị phục vụ cộng đồng.

Mô hình nghiên cứu tiếp cận theo khung năng lực đa chiều gồm 4 thành tố quản trị nhân lực cốt lõi: quy hoạch - tuyển dụng, đào tạo - bồi dưỡng, sử dụng - luân chuyển, và đánh giá - đãi ngộ công vụ. Đề tài làm rõ 4 khái niệm trọng tâm: nhân lực hành chính cấp xã, nguồn nhân lực công cơ sở, phát triển nguồn nhân lực và đạo đức công vụ. Trong đó, nguồn nhân lực hành chính cấp xã được định nghĩa là toàn bộ đội ngũ cán bộ chuyên trách và công chức chuyên môn trực tiếp gánh vác nhiệm vụ quản lý nhà nước tại 30 xã, thị trấn trên địa bàn huyện.

Phương pháp nghiên cứu

Dữ liệu của luận văn được kết hợp chặt chẽ từ 2 nguồn: dữ liệu thứ cấp thu thập qua các báo cáo thống kê chính thức giai đoạn 2019 - 2021 của Phòng Nội vụ huyện Đại Từ và dữ liệu sơ cấp từ điều tra thực địa.

Cỡ mẫu khảo sát thực nghiệm gồm 250 cán bộ, công chức đang công tác tại 30 xã, thị trấn. Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên theo từng nhóm chức danh: cán bộ chủ chốt Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân, nhóm cấp phó Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị, cùng 7 chức danh công chức chuyên môn. Lý do lựa chọn cách chọn mẫu này là nhằm bảo đảm tính đại diện cao cho đặc thù địa bàn miền núi rộng lớn. Phương pháp thống kê mô tả và phương pháp so sánh tương quan tỷ lệ phần trăm được lựa chọn làm công cụ phân tích chủ đạo. Cách tiếp cận này giúp lượng hóa chính xác sự chuyển dịch về cơ cấu độ tuổi, trình độ học vấn, đồng thời chỉ ra những khiếm khuyết trong kỹ năng công vụ qua 3 năm theo dõi. Toàn bộ quá trình thu thập phiếu điều tra sơ cấp được hoàn thành trong vòng 3 tuần của tháng 4 năm 2022.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phát hiện thứ nhất, tồn tại khoảng trống lớn về chuẩn hóa chuyên môn nghiệp vụ. Toàn huyện Đại Từ ghi nhận 36 cán bộ cấp xã chưa qua đào tạo chuyên môn phù hợp, trong đó nhóm chức danh cấp phó Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội chiếm tỷ lệ áp đảo với 34 người, tương đương 94,4% tổng số nhân sự thiếu chuẩn chuyên môn.

Phát hiện thứ hai, tỷ lệ thiếu hụt trình độ lý luận chính trị ở mức báo động. Có đến 230 cán bộ, công chức chưa được đào tạo lý luận chính trị từ trung cấp trở lên. Đáng chú ý, nhóm công chức chuyên môn chiếm tới 159 người, tương đương 69,1% tổng số nhân sự chưa đạt chuẩn; nhóm cấp phó các đoàn thể chính trị - xã hội chiếm 65 người, tương đương 28,3%.

Phát hiện thứ ba, cơ cấu nguồn nhân lực bộc lộ sự mất cân đối về độ tuổi và tính kế thừa. Dù tỷ lệ công chức trẻ dưới 35 tuổi đã đạt khoảng 32%, nhóm cán bộ lãnh đạo chủ chốt từ 45 tuổi trở lên tại các xã vùng cao vẫn chiếm hơn 55%, tạo nên nguy cơ hẫng hụt thế hệ kế cận trong quy hoạch dài hạn.

Phát hiện thứ tư, năng lực ứng dụng công nghệ và thực thi công vụ chưa đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số. Khoảng 40% công chức thừa nhận gặp khó khăn khi thao tác trên các phần mềm một cửa điện tử và dịch vụ công trực tuyến, trong khi tỷ lệ nhân sự sở hữu chứng chỉ ngoại ngữ đạt chuẩn thực chất chỉ dừng lại ở mức 18%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của các hạn chế trên xuất phát từ công tác quy hoạch cán bộ tại cơ sở giai đoạn 2019 - 2021 còn mang tính khép kín, chưa gắn kết chặt chẽ giữa đào tạo với bố trí việc làm. Chính sách phụ cấp, đãi ngộ cho cán bộ cơ sở miền núi còn thấp, chưa đủ sức giữ chân và thu hút sinh viên tốt nghiệp loại giỏi về địa phương công tác.

Kết quả nghiên cứu này có sự tương đồng sâu sắc với các bài học kinh nghiệm tại huyện Quảng Ninh (tỉnh Quảng Bình) và các huyện miền tây tỉnh Nghệ An, nơi chất lượng nhân lực hành chính cấp xã cũng từng rơi vào điểm nghẽn về trình độ lý luận chính trị và sức ỳ trong cải cách hành chính.

Để trực quan hóa các phát hiện, dữ liệu nghiên cứu có thể được thể hiện qua biểu đồ cột ghép đối sánh mức độ thiếu chuẩn lý luận chính trị giữa 159 công chức chuyên môn và 65 cán bộ đoàn thể, đi kèm bảng ma trận phân bố trình độ học vấn tại 30 xã, thị trấn. Cách trình bày trực quan này giúp các nhà quản lý nhận diện tức thì những đơn vị cơ sở có tỷ lệ chuẩn hóa thấp nhất để ưu tiên bố trí nguồn lực can thiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, rà soát quy hoạch và chuẩn hóa 100% chức danh cán bộ, công chức cấp xã. Ủy ban nhân dân huyện Đại Từ phối hợp Phòng Nội vụ hoàn thành việc rà soát danh mục vị trí việc làm trước quý IV năm 2023. Đơn vị cần đặt chỉ tiêu đến hết năm 2025 phải đưa toàn bộ 36 cán bộ chưa qua đào tạo chuyên môn và 230 cá nhân chưa đạt chuẩn lý luận chính trị tham gia các chương trình đào tạo chính quy, bảo đảm 100% đạt chuẩn ngạch bậc.

Thứ hai, đổi mới nội dung bồi dưỡng kỹ năng công vụ thực chiến và chuyển đổi số. Trung tâm Chính trị huyện Đại Từ phối hợp Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên tổ chức tối thiểu 12 lớp tập huấn chuyên sâu hàng năm trong giai đoạn 2023 - 2025. Trọng tâm bài giảng cần hướng vào kỹ năng số, giải quyết hồ sơ thủ tục hành chính công mức độ 4 và văn hóa giao tiếp công sở, phấn đấu nâng tỷ lệ cán bộ xử lý thành thạo phần mềm hành chính lên trên 95%.

Thứ ba, chuẩn hóa quy trình tuyển dụng công khai gắn với đẩy mạnh luân chuyển công tác. Huyện ủy và Ủy ban nhân dân huyện Đại Từ xây dựng cơ chế điều động, luân chuyển định kỳ tối thiểu 20% cán bộ lãnh đạo chủ chốt giữa các xã trong chu kỳ 2024 - 2026. Biện pháp này giúp ngăn ngừa triệt để tình trạng cục bộ địa phương, dòng họ và tạo môi trường rèn luyện toàn diện cho nhân sự trẻ.

Thứ tư, siết chặt kỷ luật kỷ cương công vụ gắn với cải thiện đãi ngộ. Ủy ban Kiểm tra Huyện ủy cùng Thanh tra huyện tổ chức kiểm tra công vụ định kỳ 2 lần mỗi năm tại 30 xã, thị trấn; phấn đấu hạ tỷ lệ vi phạm kỷ luật xuống dưới 0,2%. Đồng thời, đề xuất Hội đồng nhân dân tỉnh Thái Nguyên xem xét tăng thêm 15% đến 20% mức phụ cấp trách nhiệm đặc thù cho cán bộ làm việc tại các xã vùng sâu, vùng xa.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất, lãnh đạo Huyện ủy, Ủy ban nhân dân huyện Đại Từ và cấp ủy chính quyền tại 30 xã, thị trấn. Luận văn cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác để hoạch định chiến lược phát triển nhân sự cho hơn 600 cán bộ, công chức cơ sở trên toàn địa bàn.

Nhóm thứ hai, các cơ quan tham mưu chính sách công tại Sở Nội vụ tỉnh Thái Nguyên và các tỉnh vùng trung du miền núi phía Bắc. Công trình đóng vai trò như một nghiên cứu điển hình về 30 đơn vị hành chính cấp xã, hỗ trợ thiết kế các khung chính sách tuyển dụng và đào tạo công chức cấp xã phù hợp giai đoạn 2025 - 2030.

Nhóm thứ ba, học viên cao học, nghiên cứu sinh ngành Quản lý kinh tế và Quản trị nhân lực công vụ. Đề tài cung cấp khung lý thuyết chặt chẽ, chuỗi số liệu thứ cấp 3 năm đáng tin cậy cùng phương pháp xử lý dữ liệu khảo sát 250 mẫu rất hữu ích cho các nghiên cứu ứng dụng tiếp theo.

Nhóm thứ tư, bản thân đội ngũ cán bộ, công chức cấp cơ sở. Tài liệu giúp từng cá nhân nhận thức rõ khung chuẩn năng lực vị trí việc làm, quy định đạo đức công vụ để tự lập kế hoạch học tập, bồi dưỡng bản thân nhằm đáp ứng đòi hỏi ngày càng cao của nền hành chính hiện đại.

Câu hỏi thường gặp

Hạn chế lớn nhất về chất lượng nhân lực hành chính cấp xã tại huyện Đại Từ là gì? Điểm nghẽn lớn nhất nằm ở mức độ chuẩn hóa lý luận chính trị và chuyên môn nghiệp vụ. Toàn huyện có 230 người chưa qua đào tạo lý luận chính trị từ trung cấp trở lên, tập trung nhiều nhất ở 159 công chức chuyên môn. Thêm vào đó, 36 cán bộ cấp xã chưa có bằng cấp chuyên môn phù hợp, gây ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng tham mưu công việc.

Dữ liệu thực nghiệm của nghiên cứu được thu thập từ những nguồn nào? Nghiên cứu kết hợp hai nguồn dữ liệu độc lập. Dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ báo cáo chính thức giai đoạn 2019 - 2021 của Ủy ban nhân dân huyện Đại Từ. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phiếu khảo sát trực tiếp 250 cán bộ, công chức tại 30 xã, thị trấn trong thời gian 3 tuần liên tục của tháng 4 năm 2022.

Tại sao công chức chuyên môn lại chiếm tỷ lệ thiếu chuẩn lý luận chính trị cao? Trong 230 người thiếu chuẩn lý luận chính trị, có tới 159 công chức chuyên môn, chiếm tỷ lệ gần 70%. Nguyên nhân là do công tác tuyển dụng công chức trước đây chỉ ưu tiên bằng cấp chuyên ngành, trong khi chỉ tiêu theo học các lớp trung cấp lý luận chính trị của địa phương thường ưu tiên cho cán bộ lãnh đạo chủ chốt trong quy hoạch.

Luận văn đề xuất mục tiêu cụ thể nào cho công tác chuẩn hóa cán bộ đến năm 2025? Đề tài xác định mục tiêu đến năm 2025 phải hoàn thành bồi dưỡng, chuẩn hóa 100% chuyên môn và lý luận chính trị cho toàn bộ 36 cán bộ đoàn thể và 159 công chức chuyên môn còn thiếu hụt. Đồng thời, nâng tỷ lệ cán bộ có trình độ đại học chuyên ngành lên trên 85% trên toàn bộ 30 xã, thị trấn.

Các giải pháp trong luận văn có thể nhân rộng sang các địa phương khác không? Khung giải pháp hoàn toàn có thể nhân rộng. Mô hình phát triển năng lực 4 thành tố và các giải pháp chuẩn hóa, luân chuyển công tác có tính tương thích cao với hơn 150 xã, thị trấn thuộc các huyện miền núi tỉnh Thái Nguyên và nhiều địa phương có điều kiện tự nhiên, kinh tế tương đồng tại khu vực phía Bắc.

Kết luận

  • Luận văn đã hệ thống hóa sâu sắc khung lý thuyết về vốn con người và phát triển nguồn nhân lực hành chính cấp xã, tạo tiền đề vững chắc cho việc nghiên cứu quản lý công tại địa phương.
  • Phân tích chân thực thực trạng nhân sự tại 30 xã, thị trấn huyện Đại Từ giai đoạn 2019 - 2021, chỉ rõ các điểm nghẽn với số liệu thực tế về 230 nhân sự thiếu chuẩn lý luận chính trị và 36 cán bộ chưa qua đào tạo chuyên môn.
  • Thiết lập hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính ứng dụng cao, gắn liền trách nhiệm hành động của chính quyền huyện Đại Từ và các đơn vị chuyên môn trong việc đổi mới quy hoạch, đào tạo, tuyển dụng và kiểm tra công vụ.
  • Vạch rõ lộ trình thực thi theo 2 mốc thời gian trọng điểm là giai đoạn 2022 - 2025 và tầm nhìn đến năm 2030, hướng đến mục tiêu chuẩn hóa 100% chức danh công chức cơ sở.
  • Cấp ủy và chính quyền các cấp tại tỉnh Thái Nguyên cần sớm tham khảo, thể chế hóa các kiến nghị của luận văn thành chương trình hành động cụ thể nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy công quyền cơ sở.