Tổng quan nghiên cứu

Huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn có diện tích tự nhiên 60.716,08 ha với quy mô dân số năm 2019 đạt 42.497 người, tổ chức quản lý trên 14 đơn vị hành chính cấp xã. Đội ngũ công chức cấp xã toàn địa bàn gồm 127 người, giữ vai trò trực tiếp trong việc thực thi đường lối của Đảng và chính sách pháp luật tại địa bàn cơ sở. Trong bối cảnh kinh tế địa phương duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân 7,7%/năm giai đoạn 2017-2019, quá trình hiện đại hóa hành chính đang đặt ra những yêu cầu khắt khe về chất lượng nguồn nhân lực công vụ.

Thực tiễn quản lý cho thấy năng lực của công chức cơ sở tại huyện miền núi Chợ Mới còn nhiều rào cản. Tỷ lệ công chức có trình độ đại học mới đạt 33,86%, trong khi Thông tư 13/2019/TT-BNV của Bộ Nội vụ yêu cầu chuẩn hóa 100% công chức cấp xã phải có trình độ đại học chuyên môn phù hợp trong thời hạn 5 năm. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận về đào tạo công chức cấp cơ sở, đánh giá thực trạng công tác đào tạo đội ngũ 127 công chức xã huyện Chợ Mới giai đoạn 2017-2019, từ đó đề xuất các nhóm giải pháp tăng cường đào tạo công chức giai đoạn 2021-2025.

Nghiên cứu được triển khai trong phạm vi không gian tại 14 xã, thị trấn của huyện Chợ Mới, khai thác dữ liệu thứ cấp từ năm 2017 đến năm 2019 và dữ liệu sơ cấp điều tra thực địa vào tháng 10 năm 2020. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện ở việc cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện quy hoạch đào tạo cán bộ, hướng tới mục tiêu đưa 100% công chức xã đạt chuẩn vị trí việc làm, góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội địa phương phát triển bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết phát triển nguồn nhân lực trong khu vực công và mô hình đánh giá hiệu quả đào tạo 4 cấp độ của Donald Kirkpatrick. Về bản chất, đào tạo công chức cấp xã là quá trình trang bị kiến thức lý luận chính trị, chuyên môn nghiệp vụ và kỹ năng tác nghiệp nhằm nâng cao năng lực thực thi công vụ. Nhu cầu đào tạo được xác định dựa trên việc phân tích khoảng cách giữa tiêu chuẩn năng lực chức danh theo quy định với trình độ thực tế hiện có của công chức.

Khung lý thuyết của đề tài tập trung vào 4 khái niệm nền tảng: công chức cấp xã theo Luật Cán bộ, công chức năm 2008 và Nghị định 92/2009/NĐ-CP; tiêu chuẩn chức danh công vụ; quy trình quản lý đào tạo 4 bước (xác định nhu cầu, lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, đánh giá kết quả); và mô hình 4 cấp độ Kirkpatrick (phản ứng của học viên, kết quả học tập, thay đổi hành vi trong công việc, tác động đến tổ chức). Khung phân tích này cho phép đo lường sự phù hợp giữa chương trình đào tạo với yêu cầu chuẩn hóa cán bộ theo Nghị định 34/2019/NĐ-CP của Chính phủ.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp phục vụ đề tài được thu thập từ Niên giám thống kê huyện Chợ Mới giai đoạn 2017-2019, các báo cáo tổng kết của Ủy ban nhân dân huyện, Phòng Nội vụ và Đề án quy hoạch nhân lực huyện đến năm 2020. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực tế vào tháng 10 năm 2020.

Từ tổng số N = 127 công chức cấp xã của huyện Chợ Mới, tác giả áp dụng công thức Slovin với mức sai số tiêu chuẩn e = 0,05 để tính toán cỡ mẫu đại diện tối thiểu là 96 người. Để tăng cường độ chuẩn xác và tính bao quát, cỡ mẫu điều tra thực tế được xác định là 100 công chức, chiếm 78,74% tổng thể. Mẫu được phân bổ đại diện theo 14 đơn vị hành chính cấp xã (từ 6 đến 8 công chức trên mỗi địa bàn xã) và lựa chọn ngẫu nhiên các công chức có thâm niên công tác từ 3 năm trở lên.

Nghiên cứu vận dụng phương pháp thống kê mô tả (tính toán số trung bình, phương sai, tỷ lệ phần trăm) và phương pháp so sánh liên năm trên phần mềm Excel. Bảng hỏi khảo sát sử dụng thang đo Likert 5 mức độ từ 1,0 điểm (rất kém) đến 5,0 điểm (rất tốt). Lý do lựa chọn các phương pháp này nhằm lượng hóa chính xác ý kiến đánh giá của người học, đối chiếu biến động số liệu qua các năm và nhận diện rõ nét những hạn chế trong từng khâu của công tác đào tạo. Timeline nghiên cứu bao quát chuỗi số liệu từ năm 2017 đến năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu trình độ chuyên môn của đội ngũ công chức cấp xã huyện Chợ Mới còn khoảng cách lớn so với chuẩn hóa mới. Trong 127 công chức, số lượng đạt trình độ đại học chỉ có 43 người, chiếm tỷ lệ 33,86%; trình độ sau đại học có 3 người, chiếm 2,36%. Ngược lại, nhóm có trình độ cao đẳng là 41 người (chiếm 32,28%) và trung cấp chuyên nghiệp là 33 người (chiếm 25,98%). Như vậy, có tới 58,26% công chức chưa đạt chuẩn đại học theo Thông tư 13/2019/TT-BNV. Đáng chú ý, vẫn còn 7 công chức (chiếm 5,51%) đang trong quá trình tự theo học chuyên môn để chuẩn hóa văn bằng.

Thứ hai, đặc điểm nhân khẩu học thể hiện xu hướng già hóa tương đối và mất cân đối thế hệ. Nhóm tuổi từ 31 đến 49 chiếm tỷ trọng áp đảo với 68,50% (87 người), nhóm từ 50 đến 60 tuổi chiếm 20,47% (26 người), trong khi lực lượng cán bộ trẻ dưới 30 tuổi chỉ chiếm 11,02% (14 người). Về cơ cấu giới tính, công chức nam chiếm 57,48% (73 người) và công chức nữ chiếm 42,52% (54 người).

Thứ ba, sự phân bổ biên chế theo chức danh tạo ra áp lực công việc không đồng đều giữa các vị trí. Chức danh Văn hóa - xã hội chiếm tỷ lệ cao nhất với 22,05% (28 người), tiếp đến là Văn phòng - thống kê chiếm 21,26% (27 người), Địa chính - nông nghiệp - xây dựng - môi trường chiếm 18,90% (24 người), Tư pháp - hộ tịch chiếm 15,75% (20 người). Hai chức danh Tài chính - kế toán và Chỉ huy trưởng Quân sự mỗi vị trí có 14 người, chiếm 11,02%. Một số xã khó khăn như Hòa Mục, Mai Lạp, Như Cố chỉ có 1 công chức phụ trách một chức danh, dẫn đến tình trạng kiêm nhiệm nhiều đầu việc và hạn chế thời gian tham gia các lớp bồi dưỡng.

Thảo luận kết quả

Thực trạng trên bắt nguồn từ những nguyên nhân nội tại và khách quan. Về khách quan, Chợ Mới là địa bàn miền núi với nông lâm nghiệp chiếm tới 52,01% cơ cấu kinh tế, ngân sách địa phương hạn chế nên mức kinh phí cấp cho bồi dưỡng cán bộ còn thấp. Về chủ quan, công tác xác định nhu cầu đào tạo chủ yếu dựa trên đăng ký cá nhân mà chưa xuất phát từ đánh giá khoảng cách năng lực theo vị trí việc làm. Nhiều công chức lớn tuổi có tâm lý ngại học tập, học chủ yếu để hợp thức hóa bằng cấp hơn là nâng cao kỹ năng xử lý tình huống.

Khi so sánh với thực tiễn các địa bàn lân cận, Chợ Mới có khoảng cách tương đối rõ rệt. Huyện Ba Bể cùng tỉnh Bắc Kạn đã đạt tỷ lệ 100% công chức xã đạt chuẩn chuyên môn vào cuối năm 2019 (180/180 người). Tại huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên, tỷ lệ công chức cấp xã có trình độ đại học đạt tới 68,32%, cao gấp 2 lần so với mức 33,86% của Chợ Mới. Kết quả này phản ánh công tác quy hoạch, tạo nguồn và chính sách khuyến khích đào tạo của Chợ Mới cần được đổi mới toàn diện.

Về mặt trình bày dữ liệu, các phát hiện này có thể được trực quan hóa sinh động thông qua biểu đồ cột chồng phân tích cơ cấu học vấn theo từng nhóm tuổi và biểu đồ tròn thể hiện tỷ trọng 6 chức danh công chức tại 14 xã. Cách tiếp cận trực quan qua các bảng dữ liệu chéo sẽ giúp cấp ủy và chính quyền nhận diện chính xác các vị trí thiếu hụt kỹ năng để ưu tiên phân bổ ngân sách đào tạo.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, đổi mới quy trình khảo sát và xác định nhu cầu đào tạo. Phòng Nội vụ huyện Chợ Mới chủ trì phối hợp với Ủy ban nhân dân 14 xã triển khai phiếu khảo sát năng lực đối với 100% công chức trước tháng 10 hàng năm. Phân loại nhu cầu theo từng vị trí chức danh và mức độ thiếu hụt kỹ năng, hoàn thành mục tiêu 100% kế hoạch đào tạo bám sát vị trí việc làm từ năm 2022.

Thứ hai, hiện đại hóa nội dung và phương pháp bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ. Trung tâm Chính trị huyện Chợ Mới phối hợp với Trường Chính trị tỉnh Bắc Kạn đổi mới chương trình học theo hướng giảm 30% thời lượng lý thuyết hàn lâm, tăng thời lượng thực hành xử lý hồ sơ hành chính, kỹ năng chuyển đổi số và tin học theo Thông tư 03/2014/TT-BTTTT. Đặt mục tiêu nâng tỷ lệ công chức có trình độ đại học chuyên môn phù hợp đạt trên 75% vào năm 2025.

Thứ ba, hoàn thiện chế độ hỗ trợ tài chính và bố trí thời gian công tác. Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân huyện Chợ Mới cần trích tối thiểu 2,5% ngân sách chi thường xuyên hàng năm dành riêng cho quỹ đào tạo cán bộ cơ sở. Áp dụng chính sách hỗ trợ 100% học phí và phụ cấp đi lại cho công chức xã thuộc vùng đặc biệt khó khăn khi tham gia các khóa học tập trung, thực hiện liên tục trong giai đoạn 2021-2025.

Thứ tư, thiết lập cơ chế kiểm tra và đánh giá chất lượng sau đào tạo. Ủy ban nhân dân huyện Chợ Mới ban hành quy chế đánh giá kết quả công tác của công chức sau đào tạo theo chu kỳ 6 tháng và 12 tháng. Đưa tiêu chí ứng dụng kiến thức vào thực thi công vụ thành chỉ số đo lường hiệu quả công việc chính thức, phấn đấu đạt tỷ lệ trên 95% công chức sau đào tạo hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là các nhà quản lý, hoạch định chính sách tại Sở Nội vụ tỉnh Bắc Kạn và Phòng Nội vụ huyện Chợ Mới. Luận văn cung cấp bức tranh số liệu xác thực về 127 công chức xã, hỗ trợ trực tiếp cho việc xây dựng kế hoạch đào tạo giai đoạn 2021-2025 phù hợp với các quy định mới của Chính phủ.

Nhóm thứ hai là ban giám hiệu, giảng viên tại Trường Chính trị tỉnh Bắc Kạn và Trung tâm Chính trị cấp huyện. Dữ liệu thực chứng của nghiên cứu là căn cứ thực tế để biên soạn tài liệu bồi dưỡng, cập nhật các tình huống quản lý nhà nước sát hợp với địa bàn miền núi.

Nhóm thứ ba là đội ngũ cán bộ, công chức đang công tác tại chính quyền cơ sở các huyện vùng cao. Nghiên cứu giúp mỗi cá nhân nhận diện rõ tiêu chuẩn chức danh, từ đó chủ động lập kế hoạch tự học tập, hoàn thiện chuẩn đại học trước năm 2025.

Nhóm thứ tư là học viên cao học, nghiên cứu sinh ngành Quản lý kinh tế và Quản lý công. Công trình là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp xác định cỡ mẫu Slovin 100 mẫu và cách thức xây dựng hệ thống chỉ tiêu lượng hóa công tác quản trị nhân lực khu vực công.

Câu hỏi thường gặp

Tiêu chuẩn về trình độ chuyên môn của công chức cấp xã theo Thông tư 13/2019/TT-BNV được quy định như thế nào? Thông tư 13/2019/TT-BNV quy định công chức cấp xã tuyển dụng mới phải có trình độ đại học trở lên phù hợp với chức danh đảm nhiệm. Đối với công chức đã tuyển dụng trước ngày 25/12/2019 chưa đạt chuẩn, chính quyền địa phương phải có lộ trình đào tạo để hoàn thiện đủ tiêu chuẩn trong thời hạn 5 năm.

Thực trạng trình độ học vấn của công chức xã huyện Chợ Mới hiện nay ra sao? Số liệu khảo sát 127 công chức cho thấy tỷ lệ có trình độ đại học mới đạt 33,86% (43 người) và sau đại học là 2,36% (3 người). Nhóm có bằng cao đẳng và trung cấp chiếm tới 58,26%, tạo nên yêu cầu đào tạo nâng chuẩn rất lớn cho huyện Chợ Mới trước mốc thời gian năm 2025.

Phương pháp xác định quy mô mẫu điều tra trong luận văn được thực hiện như thế nào? Tác giả sử dụng công thức chọn mẫu Slovin với tổng thể N = 127 công chức và sai số e = 0,05, cho ra quy mô mẫu lý thuyết là 96 người. Nhằm nâng cao độ tin cậy, quy mô khảo sát thực tế được mở rộng lên 100 mẫu, phân bổ đại diện trên toàn bộ 14 đơn vị hành chính cấp xã.

Kinh nghiệm bồi dưỡng cán bộ của huyện Phú Lương có thể áp dụng gì cho huyện Chợ Mới? Huyện Phú Lương thuộc tỉnh Thái Nguyên đạt tỷ lệ 68,32% công chức xã có trình độ đại học nhờ gắn chặt đào tạo với quy hoạch chức danh và nhu cầu sử dụng thực tế. Chợ Mới có thể học tập mô hình đổi mới phương thức giảng dạy và cơ chế phối hợp mở lớp chuyên đề với các cơ sở đào tạo cấp tỉnh.

Mô hình Kirkpatrick được vận dụng trong nghiên cứu này như thế nào? Luận văn áp dụng mô hình Kirkpatrick để đánh giá toàn diện công tác đào tạo qua 4 cấp độ: đo lường phản ứng người học, kiểm tra kiến thức tiếp thu, theo dõi mức độ thay đổi hành vi thực thi công vụ và đánh giá hiệu quả hoạt động chung của chính quyền cấp xã sau đào tạo.

Kết luận

  • Hệ thống hóa đầy đủ cơ sở lý luận về quản lý và tổ chức đào tạo công chức cơ sở theo vị trí việc làm.
  • Phản ánh trung thực thực trạng 127 công chức xã huyện Chợ Mới với 58,26% nhân sự cần được đào tạo nâng chuẩn đại học.
  • Đúc kết bài học thực tiễn giá trị từ các mô hình đào tạo hiệu quả tại huyện Ba Bể và huyện Phú Lương.
  • Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp khả thi từ khâu khảo sát nhu cầu, đổi mới nội dung đến cơ chế tài chính.
  • Xác định lộ trình chuẩn hóa rõ nét nhằm nâng tỷ lệ công chức xã đạt chuẩn đại học lên trên 75% đến năm 2025.

Đóng góp chính của luận văn là đã lượng hóa chính xác thực trạng công tác đào tạo công chức cấp xã tại một huyện miền núi còn nhiều khó khăn, làm sáng tỏ khoảng cách năng lực hiện hành. Trong lộ trình tiếp theo giai đoạn 2021-2025, chính quyền địa phương cần khẩn trương ban hành kế hoạch liên kết đào tạo văn bằng hai đại học và tập huấn kỹ năng hành chính số. Đề nghị Huyện ủy và Ủy ban nhân dân huyện Chợ Mới sớm triển khai áp dụng các giải pháp trong luận văn vào thực tiễn quản lý điều hành.