CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC GIẢNG VIÊN TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC 1. Nguồn lực giảng viên đại học 1. Khái niệm giảng viên đại học và nguồn nhân lực giảng viên đại học 1. Khái niệm giảng viên đại học Giảng viên trong các trường đại học là : “Những người làm công tác giảng dạy, giáo dục đại học nhằm đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực có trình độ cao cho đất nước và thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu khoa học để phục vụ giảng dạy và đào tạo”.
Khái niệm nguồn nhân lực giảng viên đại học. Trước hết, nguồn nhân lực là gì. Nguồn nhân lực được hiểu là: toàn bộ lực lượng nhân lực, nói cách khác là lực lượng lao động được đặc trưng bởi quy mô, cơ cấu và chất lượng của những con người cụ thể với năng lực của mình tham gia vào quá trình sản xuất kinh doanh ở tổ chức đó. Theo cách hiểu như trên nguồn nhân lực giảng viên là: toàn bộ cán bộ giảng viên của nhà trường được biểu hiện thông qua số lượng, cơ cấu và chất lượng giảng viên trong quá trình tham gia vào hoạt động của trường.
Yêu cầu đối với nguồn nhân lực giảng viên đại học Trước những đòi hỏi của thực tiễn, của quá trình đổi mới giáo dục đào tạo, đẩy nhanh công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước, hội nhập kinh tế khu vực và thế giới đặt ra những yêu cầu cơ bản đối với các giảng viên trường đại học như sau: 1. Yêu cầu về kiến thức của giảng viên đại học * Có kiến thức chuyên môn vững vàng về chuyên ngành giảng dạy Kiến thức chuyên môn của giảng viên là yếu tố có ý nghĩa quyết định đến chất lượng đào tạo cũng như chiến lược phát triển của nhà trường, do đó nâng cao trình độ giảng dạy là điều kiện bắt buộc. Để giảng dạy tốt và hiệu quả thì điều kiện đầu tiên đối với một giảng viên đại học đó là chuyên môn sâu và rộng về chuyên ngành 1 của mình, đây là một trong các tiêu chí đầu tiên trong các tiêu chí tuyển dụng giảng viên của các trường Đại học, Cao đẳng * Hiểu biết các vấn đề kinh tế - xã hội Khối lượng kiến thức ngày càng lớn đặc biệt là kiến thức về kinh tế phải luôn luôn được cập nhật và bổ sung. Đối với người giảng viên cần có kiến thức về kinh tế xã hội để có thể lý giải được những vấn đề đặt ra một cách sâu sắc, phong phú bài giảng, giải đáp thắc mắc cho sinh viên.
* Có kiến thức về tin học và ngoại ngữ Với xu thế đổi mới phương pháp học tập, cập nhật và bổ sung kiến thức thường xuyên thông qua các phương tiện thông tin. Muốn vậy, giảng viên phải có kiến thức về tin học để sử dụng phương tiện thiết bị, có kiến thức ngoại ngữ để đọc được các tài liệu liên quan phục vụ cho quá trình nghiên cứu, biên soạn bài giảng và giảng dạy trên lớp. Yêu cầu về kỹ năng của giảng viên đại học * Kỹ năng nghiên cứu khoa học Khác với giáo viên ở các cấp học khác, nhiệm vụ không thể thiếu của giảng viên trong các trường đại học là nghiên cứu khoa học. Nhiệm vụ nghiên cứu khoa học không chỉ tạo điều kiện nâng cao trình độ chuyên môn, chất lượng bài giảng, tìm tòi và giải quyết các vấn đề nảy sinh trong thực tiễn mà còn có thể hướng dẫn cho người học “học trên cơ sở nghiên cứu”, nhằm đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước và những vấn đề phát sinh trong sản xuất kinh doạnh.
Hiện nay nghiên cứu khoa học trong các trường đại học là nghiên cứu triển khai vì vậy trong điều kiện phát triển và hội nhập đòi hỏi mỗi giảng viên nghiên cứu các đề tài gắn liền với thực tiễn kinh tế - xã hôi, ứng dụng được trong sản xuất kinh doanh. * Kỹ năng sư phạm Nhiệm vụ của công tác giảng dạy là phát triển tư duy sáng tạo của học viên theo hướng “lấy người học làm trung tâm” và luôn gắn liền lý luận với thực tiễn. Giúp người học hiểu biết sâu sắc về hệ thống tri thức lý luận và khả năng vận dụng những tri thức ấy vào đời sống, vào hoạt động thực tiễn, tạo cho sinh viên chủ động sáng tạo, làm việc theo nhóm. Do đó, năng lực người dạy ở đây được thể hiện thông 2 qua đó là họ là người cố vấn, hướng dẫn, gợi mở các vấn đề phát sinh để sinh viên tư duy độc lập và khả năng sáng tạo của mình, xử lý nhanh các vấn đề trong thực tiễn.
Điều này không có nghĩa là vị trí nhà giáo trong thời đại mới bị giảm nhẹ, ngược lại vị trí ấy không đổi hoặc được nâng cao hơn so với trước đây nếu người giảng viên thoả mãn được những đòi hỏi của thời đại mới. Để thực hiện vai trò tiên phong đó người giảng viên cần sử dụng một số phương pháp dạy học mới kích thích được óc sáng tạo, khả năng tư duy và giải quyết vấn đề của người học như phương pháp nghiên cứu khoa học, phương pháp giải quyết tình huống (phương pháp giải quyết vấn đề), phương pháp dạy học theo dự án, phương pháp học qua hành. Nhìn chung, ưu điểm nổi bật của các phương pháp dạy học tích cực này là nâng cao tính thực tiễn của môn học, đảm bảo vị thế tích cực, chủ động của người học; phát triển hứng thú nhận thức, thoả mãn nhu cầu tìm tòi, khám phá của người học; nâng cao kỹ năng trình bày, bảo vệ và phản biện ý kiến trước đám đông. Đặc biệt phương pháp nghiên cứu khoa học còn có ưu điểm là hình thành phương pháp làm việc khoa học cho sinh viên, đảm bảo yêu cầu cá biệt hoá dạy học, phù hợp đặc điểm tâm lý - nhận thức cách học của người trưởng thành, bảo đảm xu hướng dân chủ hoá nhà trường, phù hợp với người dạy đại học, phù hợp không gian, thời gian của việc đào tạo trong xã hội hiện đại.
Yêu cầu về phẩm chất của giảng viên Để được sinh viên, đồng nghiệp tôn trọng và yêu quý thì giảng viên phải tâm huyết với nghề nghiệp, có ý thức giữ gìn danh dự, lương tâm nhà giáo, có tinh thần đoàn kết, thương yêu, giúp đỡ đồng nghiệp trong cuộc sống và trong công tác, có lòng nhân ái, bao dung, độ lượng, đối xử hòa nhã với người học, đồng nghiệp, sẵn sàng giúp đỡ, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp chính đáng của người học, đồng nghiệp và cộng đồng. Không những đối với sinh viên, đồng nghiệp mà đối với tổ chức, giảng viên phải ý thức được công việc của mình, tận tụy với công việc, thực hiện đúng điều lệ, quy chế, nội quy của đơn vị, nhà trường, của ngành. Bên cạnh đó, cần phải công bằng trong giảng dạy và giáo dục, đánh giá đúng 3 thực chất năng lực của người học, thực hành tiết kiệm, chống bệnh thành tích, chống tham nhũng lãng phí. Ý thức được tầm quan trọng của mình trong sự nghiệp giảng dạy, mỗi giảng viên dù đã đứng vào hàng ngũ Đảng hay chưa, cũng cần thực hiện phê bình và tự phê bình thường xuyên, nghiêm túc, thường xuyên học tập nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, ngoại ngữ, tin học để hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp giáo dục.
Phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học 1. Khái niệm phát triển nguồn nhân lực giảng viên Theo từ điển tiếng Việt, “phát triển” là “biến đổi hoặc làm cho biến đổi từ ít đến nhiều, hẹp đến rộng, thấp đến cao,đơn giản đến phức tạp” Phát triển là một quá trình nội tại, là bước chuyển hóa từ thấp đến cao. Phát triển là quá trình tạo ra sự hoàn thiện của cả tự nhiên và xã hội. Phát triển có thể là một quá trình hiện thực nhưng cũng có thể là một tiềm năng của sự vật, hiện tượng.
Nguồn nhân lực giảng viên đóng vai trò hết sức quan trọng, có tính quyết định trong quá trình giáo dục, đào tạo. Theo tác giả Nguyễn Quang Tuyền: "Xây dựng đội ngũ giảng viên đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu, loại hình, đoàn kết nhất trí trên cơ sở đường lối giáo dục của Đảng và ngày càng vững mạnh về chính trị, chuyên môn, nghiệp vụ đủ sức thực hiện có chất lượng mục tiêu và kế hoạch đào tạo " Phát triển nguồn nhân lực giảng viên có thể hiểu là một quá trình tăng tiền về mọi mặt của đội ngũ giảng viên trong một thời kỳ nhất định. Trong đó bao gồm sự tăng thêm về quy mô, số lượng, chất lượng giảng viên và ngoài ra còn có sự đảm bảo hợp lý về cơ cấu về độ tuổi, thâm niên công tác, cơ cấu về giới tính…để đáp ứng được các nhu cầu về đào tạo. Đó là sự tiến bộ về nhận thức, học vấn, khả năng chuyên môn đạt đến chuẩn và trên chuẩn của yêu cầu, tiêu chí giành cho giảng viên nói chung.
Phát triển nguồn nhân lực giảng viên là quá trình thực hiện và triển khai hàng loạt các khâu: từ dự báo, quy hoạch, tuyển dụng, đào tạo, bồi dưỡng, bố trí sử dụng, kiểm tra, đánh giá và xây dựng các cơ chế chính sách đối với đội ngũ giảng viên, 4 tạo điều kiện cho đội ngũ giảng viên làm việc có chất lượng, đáp ứng yêu cầu của giáo dục đại học, cao đẳng trong quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước. Yêu cầu của phát triển nguồn nhân lực giảng viên Phát triển NNL giảng viên trước hết phải tạo ra một đội ngũ các nhà giáo, từ đó phát triển đội ngũ cả về số lượng, chất lượng, cơ cấu tổ chức, độ tuổi, giới tính. Phát triển NNL giảng viên là làm cho số lượng và chất lượng NNL giảng viên vận động theo hướng đi lên trong mối quan hệ hỗ trợ, bổ sung cho nhau tạo nên một hệ thống bền vững. Phát triển NNL giảng viên theo yêu cầu thực hiện nhiệm vụ giảng dạy cần phải chú trọng trên cả 3 phương diện: 1.
Số lượng giảng viên Số lượng giảng viên là biểu thị về mặt định lượng của đội ngũ này, nó phản ánh quy mô của NNL giảng viên tương xứng với quy mô của mỗi nhà trường. Số lượng NNL giảng viên phụ thuộc vào sự phân chia tổ chức trong nhà trường. Số lượng NNL giảng viên của mỗi trường còn phụ thuộc vào quy mô phát triển của nhà trường, nhu cầu đào tạo và các yếu tố tác động khách quan khác, chẳng hạn như: chỉ tiêu biên chế công chức của nhà trường, các chế độ chính sách đối với NNL giảng viên.