MỞ ĐẦU 1. Sự cần thiết nghiên cứu của đề tài: Ngày 07/11/2006 vừa qua, Việt nam đã chính thức trở thành thành viên thứ 150 của Tổ chức thƣơng mại thế giới WTO. Sự kiện này đánh dấu một mốc quan trọng trong tiến trình mở cửa hội nhập và phát triển của nền kinh tế Việt nam. Cùng với sự kiện này, các ngành các lĩnh vực cụ thể trong nền kinh tế Việt nam đều phải nhìn nhận lại toàn bộ quá trình phát triển từ trƣớc tới nay, nhận xét đánh giá điểm mạnh điểm yếu, từ đó xây dựng những chiến lƣợc củng cố và phát triển từng ngành từng lĩnh vực theo đƣờng lối chính sách chung của đất nƣớc với một mục đích chung duy nhất là đứng vững và lớn mạnh trƣớc bối cảnh hội nhập này.
Trong các lĩnh vực kinh tế, thị trƣờng tài chính Việt nam đã đƣợc hình thành và có cấu trúc tƣơng đối hoàn chỉnh. Tuy nhiên, do điều kiện kinh tế nƣớc ta có xuất phát điểm thấp, lại vẫn còn đang trong quá trình chuyển đổi nên sự phát triển của thị trƣờng tài chính nói chung còn rất nhiều hạn chế. Thị trƣờng tài chính của chúng ta hiện nay vừa nhỏ bé về quy mô vốn, lạc hậu về hạ tầng cơ sở và khoa học công nghệ, vừa nghèo nàn về phƣơng thức và công cụ giao dịch. Về tổng thể vẫn là một thị trƣờng còn non trẻ và phát triển ở trình độ thấp so với các nƣớc trong khu vực và trên thế giới.
Ngành bảo hiểm Việt nam là một bộ phận tƣơng đối quan trọng trong thị trƣờng tài chính cũng không nằm ngoài những nhận xét đó. Phát triển ngành bảo hiểm nói riêng cũng nằm trong sự phát triển của thị trƣờng tài chính Việt nam nói chung còn là một đòi hỏi của thực tế khách quan trong bối cảnh Việt nam gia nhập Tổ chức thƣơng mại thế giới WTO hiện nay. Tuy nhiên muốn hội nhập thành công hay là để cho hội nhập trở thành động lực thúc đẩy sự phát triển tích cực của ngành bảo hiểm Việt nam, bản thân ngành cũng phải đạt đến một trình độ phát triển hợp lý để đủ mạnh tiếp thu những thay đổi tích cực và đối phó kịp thời với những biến động của các nhân tố bên ngoài. 5 Câu hỏi đựơc đặt ra là: Thực trạng phát triển của ngành bảo hiểm Việt nam nhƣ thế nào và cần phải có các giải pháp gì để phát triển ngành kinh doanh bảo hiểm Việt nam trong điều kiện Việt nam đang trên đƣờng hội nhập ngày càng sâu rộng vào nền kinh tế thế giới nói chung mà cụ thể là gia nhập Tổ chức thƣơng mại thế giới WTO và hội nhập thị trƣờng tài chính quốc tế nói riêng.
Đó là lý do để: "Ngành bảo hiểm Việt nam trƣớc và sau khi gia nhập WTO" đƣợc chọn để làm để tài của luận văn thạc sỹ này. Tình hình nghiên cứu của đề tài ở trong và ngoài nƣớc: Ở nƣớc ngoài: Thị trƣờng tài chính nói chung, thị trƣờng bảo hiểm nói riêng là một trong các vấn đề đƣợc quan tâm hàng đầu tại các quốc gia, nhất là trong giai đoạn hiện nay. Sự mở rộng thông tin cùng với sự gia tăng của nhu cầu bảo hiểm cho các tất cả mọi hoạt động kinh tế xã hội khiến cho ngành kinh doanh bảo hiểm đƣợc quan tâm sâu rộng. Tuy nhiên theo sự tìm hiểu của học viên thì hiện nay trên thế giới chƣa có công trình nghiên cứu nào đƣợc trình bày về "Ngành bảo hiểm Việt nam trƣớc và sau gia nhập WTO" Ở Việt nam: Với những góc độ và cách tiếp cận khác nhau, cho đến nay đã có một số công trình bảo vệ nghiên cứu về ngành kinh doanh bảo hiểm tại Việt nam hiện nay nhƣ: Luận án "Giải pháp hoàn thiện chính sách bảo hiểm tiền gửi ở Việt nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế" của Đào Văn Tuấn, Học viện Ngân hàng.
Luận án nghiên cứu những vấn đề cơ bản về bảo hiểm tiền gửi và chính sách bảo hiểm tiền gửi ở Việt nam trong quá trình hội nhập quốc tế, phân tích thực trạng chính sách bảo hiểm tiền gửi ở Việt nam và đề ra giải pháp hoàn thiện chính sách. Luận án: "Hoàn thiện kế toán bảo hiểm trong xu thế mở cửa hội nhập" của Hà Thị Ngọc Hà, Học viện tài chính. Luận án hệ thống hoá những vấn đề cơ sở lý luận tổng quan về bảo hiểm và kế toán bảo hiểm trong xu thế mở cửa hội nhập, đồng thời phân tích đánh giá thực trạng về hệ thống kế toán do nhà nƣớc quy định và áp dụng cho doanh nghiệp bảo hiểm hiện nay, từ đó rút ra những ƣu điểm và hạn chế đối chiếu với chuẩn mực quốc tế để vận dụng và đề xuất những giải pháp hoàn thiện hệ thống kế toán áp dụng cho doanh nghiệp bảo hiểm Việt nam. Báo cáo: "Kết 6 quả nghiên cứu đánh giá tác động của việc mở cửa thị trƣờng đối với ngành bảo hiểm Việt nam và giải pháp phát triển thị trƣờng bảo hiểm phù hợp với tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế do Viện khoa học tài chính xuất bản năm 2005.
Báo cáo nghiên cứu thực trạng hoạt động của thị trƣờng bảo hiểm Việt nam giai đoạn 1986-2003 và đánh giá tác động của việc mở cửa thị trƣờng đối với ngành và đề xuất một số giải pháp phát triển thị trƣờng bảo hiểm phù hợp với tiến trình hội nhập quốc tế. Tuy nhiên báo cáo này chỉ mang tính chất tập hợp quan điểm của nhiều tác giả và đề cập tới tiến trình hội nhập quốc tế nói chung của ngành bảo hiểm Việt nam mà không đề cập tới các quy định cụ thể của WTO. Nhƣ vậy, qua tìm hiểu của tác giả thì cho đến nay chƣa có công trình nghiên cứu nào bảo vệ về sự phát triển của ngành bảo hiểm Việt nam đặt trong bối cảnh "trƣớc và sau khi gia nhập tổ chức thƣơng mại thế giới WTO". Vì vậy có thể nói đây là công trình đầu tiên nghiên cứu về vấn đề này, đặc biệt trong chuyên ngành Kinh tế thế giới và quan hệ kinh tế quốc tế.
Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở hệ thống hoá những vấn đề lý luận chung về ngành kinh doanh bảo hiểm và đánh giá thực trạng phát triển, mức độ hội nhập quốc tế hiện nay của ngành bảo hiểm Việt nam, luận văn đề xuất các giải pháp để phát triển ngành bảo hiểm Việt nam trong thời gian tới đáp ứng các yêu cầu của việc hội nhập ngành trong WTO. Nhiệm vụ nghiên cứu: - Khảo sát kinh nghiệm quốc tế về phát triển thị trƣờng bảo hiểm và tác động của mở cửa thị trƣờng tài chính đối với bảo hiểm và qua đó tới nền kinh tế - Khảo sát các khía cạnh của lĩnh vực bảo hiểm ở Việt nam và đánh giá cơ hội và thách thức trong điều kiện hội nhập. - Trên cơ sở các khảo sát trên thiết lập các luận cứ lý luận và thực tế cho những đề xuất.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. 7 Đối tượng nghiên cứu: Luận văn chỉ nghiên cứu lĩnh vực kinh doanh bảo hiểm (hay còn gọi là Bảo hiểm thƣơng mại). Không nghiên cứu các loại hình bảo hiểm mang tính chất cộng đồng, nhân đạo (BHXH, BHYT, BHTN) Phạm vi nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu thực trạng ngành bảo hiểm Việt nam trong khoảng thời gian từ năm 1993 đến nay. Phƣơng pháp nghiên cứu - Phƣơng pháp phân tích tổng hợp tài liệu - Tham khảo những nghiên cứu trƣớc đây có liên quan 6.
Dự kiến những đóng góp mới của luận văn - Về mặt lý thuyết: Phân tích tầm quan trọng của bảo hiểm trong điều kiện mới của nền kinh tế khi Việt nam gia nhập WTO. - Về mặt thực tế: Đánh giá quá trình phát triển của bảo hiểm Việt nam qua giai đoạn 1993- nay, từ đó đề xuất một số vấn đề nhằm thúc đẩy ngành bảo hiểm Việt nam phát triển, đóng góp xứng đáng vào sự phát triển của nền kinh tế. Bố cục của luận văn: Luận văn gồm 3 chƣơng đƣợc trình bày nhƣ sau đây. CHƢƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ KINH DOANH BẢO HIỂM 1.1 Tổng quan về kinh doanh bảo hiểm.1 Khái niệm Thuật ngữ Bảo hiểm thƣờng bị dùng sai.
Mọi ngƣời thƣờng nói đến bảo hiểm khi họ đề cập đến các sản phẩm tiết kiệm hoặc tín dụng có khả năng đáp ứng chức năng quản lý rủi ro. Để bảo hiểm thực sự là bảo hiểm, cần phải có một cơ chế chia xẻ rủi ro. Cơ chế này tập hợp các nguồn lực của số đông để bù đắp cho các tổn thất của một số ít. Thực tế, những ngƣời mua bảo hiểm trả phí bảo hiểm để trang trải mức tổn thất trung bình của một nhóm chứ không phải là cho chi phí thực tế phải gánh chịu khi một sự kiện rủi ro xảy ra.
Chia 8 xẻ rủi ro đem lại lợi ích cho một số ít những ngƣời phải chịu tổn thất, trong khi số đông cơ bản là chỉ nhận đƣợc "sự yên tâm về tinh thần" thông qua việc đóng phí bảo hiểm. Theo Luật kinh doanh bảo hiểm tại Việt Nam: Kinh doanh bảo hiểm đƣợc định nghĩa là hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm nhằm mục đích sinh lợi, theo đó doanh nghiệp bảo hiểm chấp nhận rủi ro của ngƣời đƣợc bảo hiểm, trên cơ sở bên mua bảo hiểm đóng phí bảo hiểm để doanh nghiệp bảo hiểm trả tiền bảo hiểm cho ngƣời thụ hƣởng hoặc bồi thƣờng cho ngƣời đƣợc bảo hiểm khi xảy ra sự kiện bảo hiểm.2 Nguyên tắc của hoạt động kinh doanh bảo hiểm Cũng giống nhƣ bất kỳ một hoạt động kinh doanh nào, ngoài mục tiêu bảo đảm, chia sẻ rủi ro thì lợi nhuận là mục tiêu hàng đầu của hoạt động kinh doanh bảo hiểm. Để đạt đƣợc mục tiêu này, hoạt động kinh doanh bảo hiểm cần phải tuân thủ 5 nguyên tắc sau: Nguyên tắc số đông bù số ít: Hoạt động bảo hiểm thƣơng mại chính là một hoạt động nhằm mục đích kinh doanh kiếm lời, theo đó công ty bảo hiểm nhận một khoản tiền gọi là phí bảo hiểm để có thể phải chi trả một khoản tiền theo hợp đồng bảo hiểm cho ngƣời thụ hƣởng hoặc bồi thƣờng cho ngƣời đƣợc bảo hiểm khi có sự kiện bảo hiểm xảy ra. Khoản tiền bồi thƣờng hay chi trả này thƣờng lớn hơn rất nhiều lần mức phí mà ngƣời chủ hợp đồng bảo hiểm bỏ ra để bảo đảm cho sự kiện đó.
Nhƣ vậy, để có thể thực hiện đƣợc hoạt động này, các công ty bảo hiểm phải tuân thủ theo nguyên tắc số đông bù số ít.