Luận văn thạc sĩ phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho học sinh thông qua bài tập hóa học vô cơ lớp 9 trung học cơ sở

Luận văn thạc sĩ: Phát triển năng lực vận dụng kiến thức Hóa học vô cơ lớp 9 vào thực tiễn qua bài tập. Tài liệu hữu ích cho giáo viên và học sinh.

• Tác giả: Hồ Phạm Thanh Phước
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Trung Ninh
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm - Đại Học Huế
• Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học Bộ môn Hóa học
• Đề tài: Phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vô cơ lớp 9 vào thực tiễn cho học sinh trung học cơ sở thông qua bài tập hóa học vô cơ
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thừa Thiên Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• PHẦN I: MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Mục đích nghiên cứu
• Nhiệm vụ nghiên cứu
• Khách thể và đối tượng nghiên cứu
• Khách thể nghiên cứu
• Đối tượng nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Giả thuyết khoa học
• Phương pháp nghiên cứu
• Nghiên cứu lý luận
• Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
• Phương pháp thống kê
• Đóng góp mới của đề tài
• Cấu trúc luận văn
• 1. Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Bài tập Hóa học
• 1.2.1. Khái niệm bài tập Hóa học
• 1.2.2. Ý nghĩa của bài tập Hóa học
• 1.2.3. Bài tập Hóa học thực tiễn
• 1.3. Khái niệm chung về năng lực
• 1.3.1. Năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn
• 1.4. Đặc điểm tâm, sinh lý của học sinh THCS
• 1.4.1. Vị trí giai đoạn tuổi học sinh THCS trong sự phát triển con người
• 1.4.2. Những biến đổi đặc điểm tâm sinh lý của trẻ thiếu niên
• 1.5. Thực trạng sử dụng bài tập Hóa học và phát triển năng lực VDKT cho HS
• 1.6. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. Chương 2: PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC VÀO THỰC TIỄN THÔNG QUA BÀI TẬP HÓA HỌC VÔ CƠ 9
• 2.1. Phân tích chương trình Hóa học vô cơ lớp 9
• 2.1.1. Tầm quan trọng của phần Hóa học vô cơ lớp 9
• 2.1.2. Nội dung kiến thức và kỹ năng của phần Hóa học vô cơ lớp 9
• 2.2. Nguyên tắc xây dựng bài tập thực tiễn
• 2.3. Quy trình thiết kế bài tập thực tiễn
• 2.4. Công cụ đánh giá năng lực vận dụng kiến thức Hóa học vào thực tiễn
• 2.5. Thiết kế bài tập để học sinh rèn luyện và phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn
• 2.5.1. Bài tập giải thích hiện tượng
• 2.5.2. Bài tập nhận biết
• 2.5.3. Bài tập định tính và định lượng
• 2.6. Sử dụng bài tập hóa học thực tiễn trong dạy học ở trường THCS
• 2.6.1. Sử dụng bài tập hóa học thực tiễn trong dạy học
• 2.6.2. Hướng dẫn học sinh giải bài tập Hóa học thực tiễn
• 2.7. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích của thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Phạm vi thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Thời gian thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.5.1. Xây dựng nội dung chương trình thực nghiệm
• 3.5.2. Tiến hành thực nghiệm
• 3.6. Kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.6.1. Phương pháp xử lý kết quả
• 3.6.2. Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.7. Kết luận thực nghiệm sư phạm
• 3.8. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Luận Văn Về Vận Dụng Hóa Vô Cơ 9

Luận văn thạc sĩ tập trung vào việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vô cơ lớp 9 vào thực tiễn. Đây là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, hướng đến dạy học theo định hướng phát triển năng lực. Luận văn này không chỉ cung cấp cơ sở lý luận mà còn đề xuất các phương pháp và công cụ cụ thể để giáo viên có thể áp dụng hiệu quả trong quá trình giảng dạy. Nghiên cứu này là một đóng góp quan trọng vào việc nâng cao chất lượng dạy và học môn hóa học ở cấp THCS.

1.1. Mục tiêu của Luận Văn về Hóa Học Vô Cơ Lớp 9

Mục tiêu chính của luận văn là nghiên cứu và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh lớp 9. Nghiên cứu này tập trung vào việc xây dựng một hệ thống bài tập thực tiễn, đồng thời đề xuất các phương pháp giảng dạy phù hợp để giúp học sinh liên hệ kiến thức hóa học với đời sống hàng ngày và các vấn đề thực tế. Các phương pháp kiểm tra, đánh giá cũng được nghiên cứu để có thể đo lường chính xác khả năng vận dụng kiến thức của học sinh.

1.2. Phạm vi Nghiên Cứu về Ứng Dụng Hóa Học Thực Tiễn

Phạm vi nghiên cứu của luận văn giới hạn trong chương trình hóa học vô cơ lớp 9. Nghiên cứu này tập trung vào việc khai thác các ứng dụng thực tiễn của các chất và phản ứng hóa học trong chương trình, đồng thời xây dựng các bài tập và hoạt động thực tế để giúp học sinh vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề cụ thể. Địa bàn nghiên cứu được thực hiện tại một số trường THCS trên địa bàn tỉnh An Giang trong khoảng thời gian từ tháng 9/2017 đến tháng 3/2018.

II. Thách Thức Phát Triển Năng Lực Vận Dụng Hóa Học

Việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vô cơ lớp 9 vào thực tiễn gặp nhiều thách thức. Học sinh thường gặp khó khăn trong việc liên hệ kiến thức lý thuyết với các hiện tượng và ứng dụng thực tế. Bên cạnh đó, phương pháp dạy học truyền thống còn nặng về truyền thụ kiến thức, chưa chú trọng đến việc rèn luyện kỹ năng vận dụng cho học sinh. Ngoài ra, nguồn tài liệu và bài tập thực tiễn còn hạn chế, gây khó khăn cho giáo viên trong việc thiết kế các hoạt động dạy học phù hợp.

2.1. Khó khăn trong Liên Hệ Kiến Thức Lý Thuyết và Thực Tiễn

Một trong những khó khăn lớn nhất là việc giúp học sinh liên hệ kiến thức lý thuyết với thực tiễn. Nhiều học sinh xem hóa học là một môn học khô khan và trừu tượng, khó áp dụng vào đời sống. Điều này xuất phát từ việc học sinh chưa được tiếp xúc với các ví dụ và bài tập thực tế, cũng như chưa được hướng dẫn cách quan sát và phân tích các hiện tượng hóa học trong cuộc sống hàng ngày. Việc thiếu liên kết giữa kiến thức lý thuyết và thực tiễn làm giảm hứng thú học tập và khả năng vận dụng kiến thức của học sinh.

2.2. Hạn Chế trong Phương Pháp Dạy Học Truyền Thống

Phương pháp dạy học truyền thống thường tập trung vào việc truyền thụ kiến thức một chiều, ít tạo cơ hội cho học sinh tham gia vào các hoạt động thực hành và vận dụng. Giáo viên thường giảng giải lý thuyết một cách khô khan, ít sử dụng các phương tiện trực quan và thí nghiệm để minh họa. Điều này khiến học sinh khó tiếp thu kiến thức một cách chủ động và sáng tạo, đồng thời không được rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề thực tế.

III. Phương Pháp Dạy Hóa Học Vô Cơ 9 Gắn Liền Thực Tế

Luận văn đề xuất một số phương pháp dạy học nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vô cơ lớp 9 vào thực tiễn. Các phương pháp này tập trung vào việc tạo ra các tình huống học tập gắn liền với đời sống và các vấn đề thực tế, khuyến khích học sinh tham gia vào các hoạt động thực hành và thí nghiệm, đồng thời sử dụng các phương tiện trực quan và công nghệ thông tin để hỗ trợ quá trình dạy học. Quan trọng nhất là việc dạy học theo định hướng phát triển năng lực.

3.1. Xây Dựng Bài Tập Hóa Học Vô Cơ 9 Liên Hệ Thực Tiễn

Việc xây dựng các bài tập có nội dung liên hệ trực tiếp đến các vấn đề thực tế giúp học sinh hiểu rõ hơn về ứng dụng của hóa học vô cơ trong đời sống. Ví dụ, các bài tập về ô nhiễm nguồn nước, sản xuất phân bón, hay sử dụng các chất hóa học trong gia đình có thể giúp học sinh thấy được tầm quan trọng của kiến thức hóa học trong việc giải quyết các vấn đề thực tế.

3.2. Sử Dụng Thí Nghiệm Thực Tế Trong Dạy Học Hóa Học

Thí nghiệm thực tế là một công cụ quan trọng để minh họa kiến thức lý thuyết và giúp học sinh hiểu rõ hơn về các hiện tượng hóa học. Các thí nghiệm đơn giản, dễ thực hiện như phản ứng trung hòa, điều chế khí, hay nhận biết các chất có thể giúp học sinh nắm vững kiến thức và phát triển kỹ năng thực hành. Thí nghiệm cũng giúp tăng cường hứng thú học tập và khả năng ghi nhớ của học sinh.

3.3. Vận Dụng Dạy Học Dự Án Trong Môn Hóa Học Vô Cơ Lớp 9

Dạy học dự án giúp học sinh chủ động tìm hiểu, nghiên cứu và giải quyết các vấn đề thực tiễn liên quan đến hóa học. Ví dụ, dự án về tái chế rác thải nhựa, sản xuất phân bón hữu cơ, hoặc nghiên cứu ảnh hưởng của hóa chất đến môi trường có thể giúp học sinh phát triển năng lực vận dụng kiến thức, kỹ năng làm việc nhóm và khả năng sáng tạo.

IV. Ứng Dụng Kết Quả Thực Nghiệm Dạy Học Vô Cơ Lớp 9

Luận văn đã tiến hành thực nghiệm sư phạm để đánh giá hiệu quả của các phương pháp dạy học được đề xuất. Kết quả cho thấy, việc áp dụng các phương pháp này đã giúp nâng cao đáng kể năng lực vận dụng kiến thức hóa học của học sinh. Học sinh trở nên tích cực và chủ động hơn trong quá trình học tập, đồng thời có khả năng liên hệ kiến thức với đời sống và giải quyết các vấn đề thực tế tốt hơn. Nghiên cứu sử dụng cả bài tập định tính và bài tập định lượng để đánh giá.

4.1. Đánh Giá Năng Lực Vận Dụng Thông Qua Bài Tập Thực Tiễn

Việc sử dụng các bài tập thực tiễn giúp đánh giá chính xác khả năng vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề cụ thể. Các bài tập này thường yêu cầu học sinh phân tích tình huống, tìm kiếm thông tin, và áp dụng kiến thức hóa học để đưa ra các giải pháp phù hợp. Kết quả cho thấy, học sinh được rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức đã có sự tiến bộ rõ rệt trong việc giải quyết các bài tập loại này.

4.2. So Sánh Kết Quả Giữa Lớp Thực Nghiệm và Lớp Đối Chứng

Kết quả thực nghiệm cho thấy sự khác biệt rõ rệt giữa lớp thực nghiệm (áp dụng phương pháp mới) và lớp đối chứng (dạy theo phương pháp truyền thống). Lớp thực nghiệm có điểm số cao hơn đáng kể trong các bài kiểm tra về năng lực vận dụng, cho thấy hiệu quả của các phương pháp dạy học được đề xuất trong luận văn. Các tham số thống kê đặc trưng điểm kiểm tra lớp TN ĐC được so sánh.

V. Kết Luận Hướng Phát Triển Dạy Học Hóa Học Vô Cơ

Luận văn đã góp phần làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn của việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vô cơ lớp 9 vào thực tiễn. Các phương pháp và công cụ được đề xuất có thể áp dụng rộng rãi trong các trường THCS, giúp nâng cao chất lượng dạy và học môn hóa học. Nghiên cứu này cũng mở ra các hướng nghiên cứu mới về việc phát triển các mô hình dạy học tích cực và sáng tạo, hướng đến mục tiêu phát triển toàn diện cho học sinh. Các kiến nghị về chính sách và phương pháp được đưa ra.

5.1. Đề Xuất Các Giải Pháp Nâng Cao Chất Lượng Dạy Học Hóa Học

Luận văn đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học hóa học, bao gồm việc tăng cường bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên, đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá, và xây dựng hệ thống tài liệu và bài tập thực tiễn phong phú. Các giải pháp này cần được triển khai đồng bộ và có sự phối hợp giữa các cấp quản lý giáo dục, giáo viên, và phụ huynh.

5.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Ứng Dụng Hóa Học Trong Giáo Dục

Nghiên cứu này mở ra các hướng nghiên cứu tiếp theo về việc phát triển các mô hình dạy học tích cực và sáng tạo, ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học, và đánh giá tác động của các phương pháp dạy học mới đến sự phát triển toàn diện của học sinh. Cần có thêm nhiều nghiên cứu về việc tích hợp kiến thức hóa học với các môn học khác, cũng như với các vấn đề thực tế trong đời sống và xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo khảo sát thực tế tại các trường trung học cơ sở, có tới 58,33% giáo viên dạy môn Hóa học cho biết các kỳ thi định kỳ chưa chú trọng đúng mức đến câu hỏi thực tiễn, dẫn đến việc chỉ có khoảng 12,50% học sinh đạt mức độ tốt về năng lực vận dụng kiến thức vào đời sống. Thực trạng giảng dạy bộ môn Hóa học lớp 9 hiện nay vẫn còn nặng tính lý thuyết hàn lâm, quá tập trung vào các dạng toán tính toán phức tạp và xa rời các hiện tượng biến đổi vật chất trong đời sống hàng ngày. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là làm thế nào để chuyển hóa kiến thức hóa học vô cơ trừu tượng thành các công cụ tư duy giải quyết vấn đề thực tế cho học sinh trung học cơ sở.

Mục tiêu cụ thể của công trình là nghiên cứu, tuyển chọn và xây dựng hệ thống bài tập Hóa học vô cơ lớp 9 gắn liền với thực tiễn, đồng thời đề xuất quy trình sử dụng hiệu quả nhằm phát triển năng lực người học. Phạm vi nghiên cứu được triển khai từ tháng 9 năm 2017 đến tháng 3 năm 2018 tại các trường trung học cơ sở thuộc địa bàn huyện Châu Thành và thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang, trọng tâm là trường THCS Hòa Bình Thạnh và trường THCS Trần Hưng Đạo.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài được khẳng định qua hệ số biến thiên và độ lệch chuẩn vượt trội trong các bài kiểm tra thực nghiệm. Kết quả cho thấy tỷ lệ học sinh đạt điểm khá và giỏi đã tăng từ 15% đến 25% sau khi tiếp cận các tình huống học tập thực tế, góp phần đổi mới căn bản phương pháp dạy học theo định hướng tiếp cận năng lực.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng thuyết học tập kiến tạo và lý thuyết dạy học định hướng phát triển năng lực trong giáo dục phổ thông. Trong bối cảnh đổi mới giáo dục, năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn được xác định là một trong những năng lực chuyên biệt cốt lõi của môn Hóa học. Năng lực này thể hiện qua khả năng quan sát, thu thập thông tin, phát hiện mâu thuẫn nhận thức và sử dụng quy luật hóa học để giải thích, xử lý các tình huống đời sống, sản xuất cũng như bảo vệ môi trường.

Chương trình Hóa học vô cơ lớp 9 giữ vị trí bản lề với 33 bài học được phân bổ trong 3 chương lớn: Chương 1 gồm 14 bài về các loại hợp chất vô cơ; Chương 2 gồm 10 bài về kim loại; Chương 3 gồm 9 bài về phi kim và sơ lược bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học. Hệ thống bài tập định hướng năng lực được phân loại theo 4 bậc nhận thức gồm tái hiện kiến thức, thông hiểu, vận dụng và giải quyết vấn đề. Dựa trên tính chất chuyên môn, các bài tập được chia thành 3 nhóm cơ bản: bài tập định tính giải thích hiện tượng, bài tập định lượng tính toán thực tế và bài tập thực nghiệm nhận biết hóa chất.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài được thu thập từ 48 phiếu điều tra khảo sát giáo viên giảng dạy trực tiếp tại tỉnh An Giang và quá trình thực nghiệm sư phạm trên 4 lớp học sinh khối 9 với tổng số 160 học sinh. Cỡ mẫu này được chia đều thành nhóm thực nghiệm gồm 80 học sinh và nhóm đối chứng gồm 80 học sinh. Phương pháp chọn mẫu tương đương được áp dụng dựa trên kết quả bài kiểm tra khảo sát ban đầu nhằm đảm bảo tính đồng đều tuyệt đối về học lực và điều kiện học tập giữa hai nhóm.

Phương pháp phân tích dữ liệu sử dụng hệ thống thống kê toán học chuyên dụng trong nghiên cứu khoa học giáo dục, bao gồm phân tích tần số, tần suất, tần suất lũy tích, tính điểm trung bình, độ lệch chuẩn, hệ số biến thiên và kiểm định sai số. Việc lựa chọn phương pháp phân tích này cho phép đánh giá khách quan sự tiến bộ của học sinh qua 3 đợt kiểm tra định kỳ trong suốt 6 tháng thực nghiệm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng ban đầu trên 48 giáo viên cho thấy có đến 41,67% thầy cô gặp trở ngại vì mất nhiều thời gian tìm kiếm tư liệu thực tiễn và 25,00% giáo viên thiếu nguồn tài liệu chuyên sâu. Chỉ có 6,25% giáo viên sử dụng bài tập thực tiễn rất thường xuyên trong các giờ học chính khóa.

Quá trình thực nghiệm sư phạm ghi nhận sự bứt phá rõ rệt về điểm số giữa hai nhóm. Điểm trung bình của nhóm thực nghiệm qua 3 lần kiểm tra luôn cao hơn nhóm đối chứng từ 0,78 đến 1,15 điểm. Tỷ lệ học sinh đạt loại giỏi ở nhóm thực nghiệm đạt khoảng 28,50%, vượt trội hoàn toàn so với mức 14,30% của nhóm đối chứng.

Năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề thực tế của học sinh có bước phát triển nhảy vọt. Tiêu chí thu thập thông tin và đề xuất giải pháp xử lý tình huống đạt mức tốt ở nhóm thực nghiệm tăng từ 27,08% lên 64,58%. Ngược lại, tỷ lệ học sinh yếu kém ở nhóm thực nghiệm giảm sâu từ 16,67% xuống chỉ còn 3,75% sau khi kết thúc đợt can thiệp sư phạm.

Thảo luận kết quả

Sự khác biệt về kết quả học tập bắt nguồn từ việc học sinh được tiếp cận hệ thống bài tập đa dạng, gắn chặt với bối cảnh đời sống thực tế như: giải thích cơ chế ngạt khí CO khi đốt than tổ ong trong phòng kín, phương pháp dùng vôi tôi Ca(OH)2 khử chua đất trồng trọt, quy trình phân biệt phân bón NPK thật và giả, hay bài toán khử độc nguồn nước ngầm nhiễm sắt. Khi kiến thức gắn với trải nghiệm gần gũi, học sinh chuyển hóa từ việc ghi nhớ thụ động sang tư duy chủ động.

Kết quả này hoàn toàn tương thích với các công trình nghiên cứu phương pháp dạy học hiện đại, chứng minh rằng bài tập bối cảnh thực tế kích hoạt tư duy bậc cao hiệu quả hơn dạng bài thuần túy công thức. Về mặt trình bày dữ liệu, các kết quả này được minh họa sinh động qua đồ thị đường lũy tích điểm kiểm tra và biểu đồ hình cột phân phối tần suất học lực. Đường lũy tích của nhóm thực nghiệm luôn nằm lệch hẳn về phía bên phải so với nhóm đối chứng, khẳng định chất lượng học tập vượt trội ở mọi phân khúc điểm số.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng các tổ chuyên môn xây dựng ngân hàng câu hỏi và bài tập Hóa học thực tiễn chuẩn hóa với quy mô 150 đến 200 bài tập cho phần vô cơ lớp 9 trong vòng 6 tháng tới, cung cấp nguồn học liệu chất lượng cho 100% giáo viên trên địa bàn.

Thứ hai, các trường trung học cơ sở tiến hành đổi mới cấu trúc đề kiểm tra định kỳ, nâng tỷ lệ câu hỏi gắn với tình huống thực tiễn và đời sống sản xuất lên mức tối thiểu 30% đến 40% tổng số điểm trong mọi đề kiểm tra 15 phút, 1 tiết và học kỳ, áp dụng ngay từ học kỳ tới.

Thứ ba, Ban giám hiệu và tổ bộ môn tổ chức tập huấn chuyên đề định kỳ mỗi quý 1 lần, hướng dẫn giáo viên kỹ năng thiết kế bài giảng theo quy trình 5 bước và sử dụng bộ bảng kiểm đánh giá năng lực trong ít nhất 80% các tiết dạy học lý thuyết và ôn tập.

Thứ tư, giáo viên bộ môn triển khai mô hình học tập theo dự án, yêu cầu mỗi học sinh hoàn thành ít nhất 1 bài tập nghiên cứu thực hành mỗi học kỳ, tập trung vào các đề tài thực tiễn địa phương như xử lý rác thải sinh hoạt, bảo quản nông sản và an toàn hóa chất gia đình.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Giáo viên Hóa học bậc trung học cơ sở có thể khai thác trực tiếp kho bài tập thực tiễn phong phú cùng các giáo án minh họa cụ thể để làm mới bài giảng, kích thích tư duy học sinh trong các tiết học về axit, bazơ, kim loại và phi kim.

Nhóm 2: Cán bộ quản lý chuyên môn và chuyên viên phòng Giáo dục và Đào tạo sử dụng khung tiêu chí và bảng kiểm đánh giá năng lực để chỉ đạo đổi mới sinh hoạt tổ chuyên môn và xây dựng ma trận đề kiểm tra đánh giá theo định hướng chuẩn đầu ra.

Nhóm 3: Học viên cao học và sinh viên ngành Sư phạm Hóa học tham khảo mô hình nghiên cứu thực nghiệm sư phạm chuẩn mực, phương pháp xử lý số liệu thống kê giáo dục trên cỡ mẫu 160 học sinh và quy trình thiết kế bài tập thực tiễn.

Nhóm 4: Tác giả sách tham khảo và chuyên gia phát triển chương trình STEM ứng dụng các tình huống thực tế độc đáo trong luận văn để biên soạn tài liệu giảng dạy tích hợp khoa học tự nhiên.

Câu hỏi thường gặp

Bài tập Hóa học thực tiễn khác gì so với bài tập Hóa học truyền thống? Bài tập truyền thống chủ yếu rèn luyện kỹ năng tính toán toán học đơn thuần dựa trên phương trình phản ứng. Ngược lại, bài tập thực tiễn đặt học sinh vào bối cảnh đời sống cụ thể, đòi hỏi vận dụng kiến thức hóa học kết hợp kinh nghiệm thực tế để giải thích hiện tượng hoặc đưa ra giải pháp bảo vệ sức khỏe và môi trường.

Làm thế nào để đánh giá chính xác năng lực vận dụng kiến thức của học sinh? Giáo viên sử dụng bảng kiểm đánh giá quá trình gồm nhiều mức độ từ chưa đạt đến rất tốt, dựa trên các tiêu chí cụ thể: khả năng phát hiện vấn đề thực tiễn, phân tích dữ liệu, lựa chọn giải pháp tối ưu và kỹ năng dự đoán, kiểm tra kết quả trong tình huống mới.

Việc đưa bài tập thực tiễn vào tiết học 45 phút có làm cháy giáo án không? Không làm cháy giáo án nếu giáo viên biết chọn lọc bài tập phù hợp với từng pha dạy học. Các tình huống ngắn gọn dùng để khởi động bài mới mất khoảng 3 đến 5 phút, bài tập định tính dùng trong củng cố kiến thức mất 7 đến 10 phút, còn các bài tập phức hợp được giao về nhà.

Học sinh học lực trung bình và yếu có giải được bài tập thực tiễn không? Phương pháp này đặc biệt hỗ trợ học sinh trung bình và yếu vì các em dễ dàng liên hệ với hiện tượng thực tế hàng ngày như vôi sống hút ẩm hay pha loãng giấm ăn. Số liệu thực nghiệm cho thấy tỷ lệ học sinh yếu kém đã giảm từ 16,67% xuống dưới 4% nhờ phương pháp này.

Chương nào trong Hóa học 9 có nhiều chất liệu thực tiễn nhất? Cả 3 chương vô cơ đều chứa đựng lượng lớn chất liệu đời sống. Chương 1 nổi bật với ứng dụng của axit sunfuric và vôi tôi; Chương 2 gắn liền với hiện tượng ăn mòn và bảo vệ kim loại; Chương 3 tập trung vào xử lý khí độc cacbon oxit và sản xuất công nghiệp silicat.

Kết luận

• Đề tài đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về năng lực vận dụng kiến thức và xây dựng bộ tiêu chí đánh giá năng lực chuẩn xác cho học sinh lớp 9.
• Tuyển chọn và thiết kế thành công hệ thống bài tập Hóa học vô cơ đa dạng, bao gồm các dạng bài định tính, định lượng và nhận biết gắn chặt với đời sống thực tế.
• Đề xuất quy trình sư phạm 5 bước khoa học giúp giáo viên tích hợp linh hoạt bài tập thực tiễn vào các khâu giảng dạy bài mới, luyện tập và kiểm tra đánh giá.
• Kiểm chứng thực nghiệm trên 160 học sinh khẳng định phương pháp giúp nâng điểm trung bình lên khoảng 1 điểm và tăng tỷ lệ học sinh giỏi thêm 14,20%.
• Giảm thiểu căn bản tỷ lệ học sinh yếu kém môn Hóa học từ 16,67% xuống còn 3,75%, tạo nền tảng vững chắc cho việc tiếp thu kiến thức ở các bậc học cao hơn.

Kế hoạch trong 12 tháng tới là tiếp tục số hóa hệ thống bài tập thực tiễn và mở rộng phạm vi thực nghiệm sang phần Hóa học hữu cơ lớp 9. Các cơ sở giáo dục trung học cơ sở cần chủ động áp dụng ngay bộ học liệu và quy trình đánh giá này vào kế hoạch năm học nhằm tối ưu hóa chất lượng giảng dạy môn Hóa học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VA THUC TIEN CUA DE TAL 1. Lịch sử vẫn để nghiên cứu Hiện nay đã có một số công trình nghiên cửu, sách, giáo trình, tải liệu, bai viết. liên quan đến việc việc sử dụng bải tập thực tiễn trong đạy học nói chung và môn Hỗa học nói riêng như: - PGS.TS Nguyễn Xuân Trường (2009), Sứ dụng bải tap trong dạy học Hỏa học ở trưởng phổ thóng. Nxb ĐH Sư Phạm Hà Nội.

Tác giả đã trình bảy tổng quan về bài tập Hóa học, ý nghĩa, tác dụng của bài tập Hóa học. Bài tập Hóa học theo tác giả vừa lá mục tiêu, vừa là nội dung vita là phương pháp dạy học Hỏa học [32] = TS, Cao Cự Giác (2009), Thiết kế và sử dụng bài tập thực nghiệm trong day va hoe Hóa học. Nxb Giáo dục Việt Nam. Tác già đã trình bảy xu hướng phát triển của bải tập Hóa học, đi sâu vào loại bài tập thực nghiệm, trong đó có cả loại bài tập thực nghiệm trong tư đuy.

[12] ~ Sáng kiển kinh nghiêm với đề tài: “Phát triển năng lực vận dụng kiến thức. Héa học cho học sinh trưởng phổ thắng DTNT THPT huyện Điện Biên Đông qua hệ thẳng bài tập phẩn phi kim - chương trình Hóa học cơ bản lớp 10 của Nguyễn Thị Linh Trường DTNT THPT Huyện Điện Biên Đông. [16] ~ Luận văn thạc sĩ với để tải: "Xảy dựng và sử dụng các bài tập Hóa học cỏ nội dung thực tin tại Hải Phòng trong chương trình Hỏa võ cơ ở tưởng THPT". Đặng Thị Hỗng Hạnh (2012) ~ Trưởng Đại học Giáo dục, ĐH Quốc gia Hã Nội.

[14] - Luận văn thạc sĩ với dé tai Tuyển chọn và xây đựng hệ thẳng bải tập hỏa học gẵn với thực tiền dùng trong dạy học hóa học ở trường THPT”. Lê Thi Kim Thoa (2009) - Trường Đại học Sư Phạm Thành Phổ Hỗ Chỉ Minh. [29] ~ Luận văn thạc sĩ với để tài: “Phát triển năng lực vận dụng kiển thức hỏa. học vào đời sống thông qua dạy học phân phi kim THCS”.

Đặng Ngọc Sang (2017) ~ Đại học Sư phạm Huế. [23] - Nguyễn Thị Lan Phương. Đăng Xuân Cương, 2015. XZy đựng cống cự đánh giá năng lực giải quyết vẫn đẻ của học sinh phó thông.

Tạp chí Khoa học Giáo dục, Số 114, tháng 3 năm 2015, tr. [20] " - Lưu Thị Lương Yến (2016), Sử dụng Bài tập hỏa học định hướng phải triển nâng lực trong đạy học phẩn dần xuất hiárocacbon lớp 1! nhằm phát triển năng lực giải quyết vẫn để cho học sinh. Tạp chí Khoa học, trường ĐHSP Hà Nội, Volume 61, s6 6A, pp105-115. Bài tập Hóa học 1.

Khái niệm bài tập Hóa học [5]. [6] Bài tập là một thành phần quan trọng trong môi trường học tập mả người giảo viên cẩn sử dụng trong dạy học hóa học. Bài tập không chỉ giúp học sinh củng. cố được kiến thức mã còn rẻn cho học sinh những kỹ nãng vận dụng kiến thức đã học để giải quyết một số vẫn để có liên quan.

Bài tập Hỏa học là một dang bai làm gồm những bài toán, những câu hỏi hay đẳng thởi cả bài toán và câu hỏi thuộc về Hóa học mà trong khi hoàn thành chủng, học sinh nắm được một trí thức hay kĩ năng nhất định. Câu bói là những bài làm má trong quả trình hoàn thành chúng, học sinh phái tiển hành một hoạt động tái hiện. Trong các câu hỏi, giáo viên thưởng yêu cấu học sinh phải nhớ lại nội dung của các định luật, quy tắc, khái niệm, trình bảy lại một mục trong sách giáo khoa. côn bải toán là những bái làm má khi hoán thành chúng, học sinh phải tiễn hành một hoạt động sảng tạo gồm nhiễu thao tác vả nhiều bước.

Như vậy, chính các BTHH gồm bài toán hay câu hỏi, là phương tiện cực kỷ quan trọng để phát triển tư duy học sinh. Người ta thưởng lựa chọn những bải toán và câu hỏi đưa vào một bài tập là có tỉnh taán đến một mục đỉch dạy học nhất định, lả nắm hay hoàn thiện một dạng trì thức hay kỹ năng nảo đó, Việc hoàn thánh vả phát triển kỹ năng giải các bài toán Hóa học cho phép thực hiện những mỗi liên hệ qua lại mới giữa các tri thức thuộc cùng một trình độ của cùng một năm học và thuộc những trình độ khác nhau của những năm học khác nhau cũng như giữa trí thức và kỹ năng. Ý nghĩa của bài tập Hóa học, Bài tập Hóa học giữ vai trò rất quan trọng trong việc thực hiện mục tiêu đào. tạo chung và mục tiêu riêng cúa môn Hóa học.

Bài tập Hóa học được sứ dụng ớ tất cả các khâu của quả trình dạy học: nghiền cứu tải liệu mới, cũng có, vận dụng, khái quit hoa — hệ thông hóa và kiểm tra, đánh giá kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo của học sinh. Nó cung cấp cho học sinh cả kiến thức, cả con đường giảnh lấy kiển thức, mã còn mang lại niễm vui sướng của sự phát hiện, của việc tìm ra đáp số. Bài tập Hóa học có nhiều ứng dụng trong dạy học với tư cách là một phương, pháp đạy học phổ biển, quan trạng vả hiệu nghiệm. Bải tập Hóa học là phương tiện co ban dé day hoe sinh tip vin dụng các kiến thức đã học vảo thực tế đời sống, sản xuất và tập nghiên cứu khoa học.

Kiến thức học sinh tiếp thu được chí có ích khi sử dụng nỏ vào việc giải bài tập hoặc vận dung váo thực tiễn đời sống Đối với học xinh, việc giải bài tập là một phương pháp dạy học tích cực. Bai tip định hướng phát triển năng lực là dang bai tép doi hỏi người học phải vận dụng các kiên thức riêng lẻ khúc nhau để giải quyết một vấn đẻ mới đối với người học, gắn với tình huỗng cuộc sống. Hệ thống bài tập định hướng năng lực chính lä công cụ để học sinh luyện tập nhằm hình thành năng lực, đồng thời la cong cụ để giáo viên và các cân bộ quán lí giáo đục kiêm tra, đảnh giá năng lực của học sinh vả biết được mức độ đạt chuẩn của quá trình đạy học. Dựa trên các bậc nhận thức và chủ ÿ đến đặc điểm của học tập định hướng năng lực, có thẻ xây dựng bài tập định hưởng năng lực theo các dang: - Các bài tập dạng tải hiện" Yêu cầu sự hiểu và tất hiện trĩ thức.

Bài tập tải hiện không phải trọng tâm của bài tập định hướng năng lực ~ Các bài tập vận dụng: Các bãi tập vân dụng những kiến thức trong các tình huống không thay đôi. Các bài tâp nảy nhằm cúng cổ kiến thức và rèn luyện các kĩ năng cơ bản, chưa đòi hoi sing tao. ~ Các bài tập giải quyết vẫn đề: Các bài tập này đôi hỏi sự phân tích, tổng. hợp, đánh giá, vận dụng kiến thức vào những tỉnh huỗng thay đổi để giải quyết van để.

Dạng bải tập này đòi hỏi sự sáng tạo của người học, ~ Các bài tập gắn với bối cảnh, tình huẳng thực tiền (bài tập thực tiền): Các. bài tập thực tiễn giải quyết những vấn đề gắn với bối cảnh và tình huồng thực tiển Đây là bài tập mở, tạo cơ hội cho học sinh có nhiều cách tiếp cận, nhiễu con đường. giải quyết khác nhau. Bài tập Hóa học thực tiễn [12], [13], [18], [33] 1.

Khái niệm bài tập Hóa học thực tiễn - Bài tập Hóa học thực tiễn là những bãi tấp đôi hỏi học sinh phải vẫn dụng. kiến thức, kĩ năng Hỏa học (những điểu kiện vả yêu cầu) cùng với các kiến thức của. các môn học khác kết hợp với kinh nghiệm, kĩ năng sống để giái quyết một số vấn đề đặt ra tử những bỗi cảnh vả tỉnh huồng nảy sinh từ thực tiễn. ~ Bài tập Hóa học thực tiễn có ba đặc điểm quan trọng.

thứ nhất là loại bài tập có bôi cảnh thực tiền, thứ hai là bài tập phù hợp với mức độ nhận thức của học sinh vả thử ba lã bài tập đỏi hỏi biện pháp giải quyết thực tế. Vai trò, chức năng của BTHH thực tiễn BTHH thực tiển cũng có đẩy đù các vai trò, chức năng của một BTHH. Ngoài ra nó còn có thêm một số tác dụng khác: a. Về kiến thức: ~ Thông qua giái BTHH thực tiển, HS hiểu kĩ bơn các khải niệm, tính chất hoá học; thường xuyên củng cổ kiến thức và hệ thống hoả được kiến thức; mở rộng.

sự hiểu biết của bản thân một cách sinh động, phong phú mà không lảm nặng nẻ khối lượng kiến thức của HS. - Bên cạnh đó, BTHH thực tiễn giúp HS cỏ thêm sự hiểu biết về thiên nhiên, môi trường sống, ngành sản xuất hoá học, những vẫn để mang tính thời sự trong. nước vả quốc tÈ qua viếc vận dụng kiến thức để lí giải các hiển tượng vả cải tạo. thực tiễn nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống.

Về kĩ năng: Việc giải BTHH thực tiễn giúp HS: - Rén luyện và phát triển cho HS năng lực nhận thức, năng lực phát hiện và giải quyết vẫn để liên quan đến thực tế cuộc sống. Vi đụ: Axit sunfurie được sử dụng rộng rãi trong các acquy. Khi sử dụng acquy, tuyệt đổi không để axit sunfurie tiếp xúc với cơ thể vì có thé gay bong ning. Em hãy giải thích vỉ sao các nhà sản xuất khuyến cáo không đốc ngược acquy khi sử dụng? ~ Rèn luyện vả phát triển các kĩ năng thu thập thông tin, vận dụng kiển thức 14 để giải quyết tình huồng có vẫn đẻ của thực tế một cách linh hoạt, sáng tạo.

Về giáo dục tư tưởng Việc giải BTHH thực tiễn cỏ tác dụng: - Rên luyện cho HS tính kiên nhẫn, tự giác, chủ động, chính xác, sáng tạo trong học tập vẻ trong quá trình giái quyết các vấn đề thực tiễn. - Thông qua nội dung bài tập giúp HS thấy rõ lợi ích của việc học môn Hoá học từ đó HS thêm tự tin vào bản thân mình, tạo động cơ học tập tích cực, kích thích trí tỏ mở, óc quan sat, sự ham hiểu biết. làm tăng hứng thú học môn hoá học. và từ đỏ có thể làm cho HS say mê nghiên cứu khoa học vá công nghệ giúp HS cỏ những định hướng nghề nghiệp tương lai.

Ngoài ra, vì các BTHH thực tiễn gắn liền với đời sống của chính bản thân HS, của gìa định, của địa phương và với môi trường xung quanh nên càng góp phần tăng động cơ học tập của HS: học tập để nẵng cao chất lượng cuốc sống của bản thân vả của cộng đẳng. Ví dụ: Tỉnh An Giang, thành phố. Châu Đốc là địa phương duy nhất của cả nước có tượng đài vinh danh cả tra, cả basa. Diy la những loài vật nuôi xa đổi, giám nghéo va làm giảu của người nông dẫn An Giang.