Luận văn thạc sĩ về phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học 10 tại Đại học Quốc gia Hà Nội

Luận văn thạc sĩ giáo dục nghiên cứu phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn thông qua dạy học các chủ đề tích hợp phần clo, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

Trường đại học

Đại học Quốc gia Hà Nội

Chuyên ngành

Hóa học

Người đăng

Ẩn danh

Thể loại

Luận văn thạc sĩ

2017

149

Phí lưu trữ

35 Point

Mục lục chi tiết

LỜI CẢM ƠN

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

MỤC LỤC

DANH MỤC BẢNG

DANH MỤC HÌNH

1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC VÀO THỰC TIỄN THÔNG QUA DẠY HỌC CÁC CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP

1.1. Quan điểm DHTH

1.2. Khái niệm tích hợp và DHTH

1.2.1. Khái niệm tích hợp

1.2.2. Khái niệm DHTH

1.3. Những nguyên tắc lựa chọn nội dung tích hợp ở nhà trường phổ thông

1.4. Mục tiêu của DHTH

1.5. Các hình thức DHTH

1.6. Quy trình xây dựng các chủ đề trong DHTH

1.7. Ưu điểm, nhược điểm của DHTH

1.8. Năng lực và năng lực VDKTVTT

1.8.1. Năng lực VDKTVTT

1.9. Một số phương pháp và kĩ thuật dạy học theo quan điểm DHTH

1.9.1. Phương pháp dạy học dự án

1.9.2. Phương pháp dạy học hợp tác nhóm

1.9.3. Phương pháp dạy học theo góc

1.9.4. Phương pháp sử dụng bài tập hóa học

1.10. Thực trạng việc dạy học tích hợp và việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho HS trong quá trình dạy học hóa học ở một số trường THPT tại tỉnh Nam Định

1.10.1. Nhiệm vụ điều tra

1.10.2. Nội dung điều tra

1.11. Tiểu kết chương 1

2. CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG MỘT SỐ CHỦ ĐỀ DẠY HỌC TÍCH HỢP PHẦN CLO VÀ HỢP CHẤT NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC VÀO THỰC TIỄN CHO HỌC SINH

2.1. Vị trí, cấu trúc, nội dung chương Nhóm halogen

2.1.1. Vị trí của chương

2.1.2. Mục tiêu của chương

2.1.3. Cấu trúc các bài học trong chương Nhóm halogen

2.1.4. Một số chú ý về phương pháp dạy học chương Nhóm halogen

2.2. Nguyên tắc và quy trình thiết kế chủ đề tích hợp trong phần Clo và hợp chất

2.2.1. Nguyên tắc lựa chọn chủ đề tích hợp

2.2.2. Quy trình thiết kế chủ đề DHTH

2.2.3. Cấu trúc chủ đề tích hợp

2.3. Các biện pháp dạy học theo chủ đề tích hợp trong phần Clo và hợp chất nhằm phát triển năng lực VDKTVTT

2.3.1. Biện pháp phát triển năng lực VDKTVTT thông qua vận dụng phương pháp dạy học theo dự án

2.3.2. Biện pháp phát triển năng lực VDKTVTT thông qua vận dụng phương pháp dạy học theo góc

2.3.3. Biện pháp phát triển năng lực VDKTVTT thông qua sử dụng BTHH

2.4. Xây dựng một số chủ đề tích hợp trong phần Clo và hợp chất nhằm phát triển năng lực VDKTVTT

2.4.1. Chủ đề “Nước sạch với con người huyện Trực Ninh”

2.4.2. Chủ đề “Axit clohiđric với cuộc sống”

2.4.3. Chủ đề “Chất khử trùng – Lợi ích và ảnh hưởng của nó tới môi trường”

2.5. Xây dựng bài kiểm tra đánh giá

2.5.1. Thiết kế bảng tiêu chí và công cụ đánh giá sự phát triển năng lực VDKTVTT cho HS

2.5.2. Mục đích của việc đánh giá

2.5.3. Một số công cụ đánh giá

2.5.4. Thiết kế bảng tiêu chí đánh giá năng lực VDKTVTT

2.6. Tiểu kết chương 2

3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

3.1. Đối tượng, mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm

3.1.1. Đối tượng thực nghiệm

3.1.2. Mục đích thực nghiệm

3.1.3. Nhiệm vụ thực nghiệm

3.2. Nội dung và kế hoạch thực nghiệm sư phạm

3.2.1. Nội dung và kế hoạch thực nghiệm

3.2.2. Triển khai dạy theo giáo án thực nghiệm

3.3. Tiến hành thực nghiệm. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm

3.3.1. Kết quả kiểm tra, đánh giá HS (đánh giá định lượng)

3.3.2. Kết quả đánh giá sử dụng bảng kiểm quan sát của GV và phiếu đánh giá của HS về năng lực VDKTVTT của HS trong các lớp TN

3.3.3. Kết quả khảo sát ý kiến của HS về việc sử dụng dạy học các chủ đề tích hợp nhằm phát triển năng lực VDKTVTT

3.4. Tiểu kết chương 3

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học 10

Phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học 10 là một trong những mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại. Năng lực này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ kiến thức lý thuyết mà còn áp dụng vào thực tiễn cuộc sống. Việc dạy học hóa học cần được thiết kế sao cho học sinh có thể liên hệ kiến thức với các vấn đề thực tiễn, từ đó nâng cao khả năng tư duy và giải quyết vấn đề.

1.1. Khái niệm năng lực vận dụng kiến thức hóa học

Năng lực vận dụng kiến thức hóa học được hiểu là khả năng của học sinh trong việc áp dụng các kiến thức hóa học vào thực tiễn. Điều này bao gồm việc giải quyết các bài tập hóa học, thực hiện thí nghiệm và phân tích kết quả một cách chính xác.

1.2. Tầm quan trọng của việc phát triển năng lực này

Việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn hình thành kỹ năng sống cần thiết. Học sinh sẽ biết cách áp dụng kiến thức vào các tình huống thực tế, từ đó nâng cao khả năng tự học và tự nghiên cứu.

II. Những thách thức trong việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học 10

Mặc dù việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học 10 là cần thiết, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong quá trình thực hiện. Các giáo viên thường gặp khó khăn trong việc thiết kế bài học tích hợp và tạo ra môi trường học tập tích cực cho học sinh.

2.1. Khó khăn trong việc thiết kế bài học tích hợp

Nhiều giáo viên chưa có đủ kiến thức và kỹ năng để thiết kế các bài học tích hợp, dẫn đến việc học sinh không thể liên hệ kiến thức hóa học với thực tiễn. Điều này làm giảm hiệu quả của việc dạy học và phát triển năng lực của học sinh.

2.2. Thiếu tài liệu hỗ trợ cho giáo viên

Việc thiếu tài liệu hướng dẫn và hỗ trợ cho giáo viên trong việc dạy học tích hợp cũng là một thách thức lớn. Điều này khiến giáo viên khó khăn trong việc tìm kiếm phương pháp dạy học phù hợp và hiệu quả.

III. Phương pháp dạy học tích hợp để phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học 10

Để phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học 10, các phương pháp dạy học tích hợp cần được áp dụng một cách hiệu quả. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy phản biện.

3.1. Phương pháp dạy học dự án

Phương pháp dạy học dự án giúp học sinh thực hiện các dự án liên quan đến hóa học, từ đó áp dụng kiến thức vào thực tiễn. Học sinh sẽ được khuyến khích làm việc nhóm, nghiên cứu và trình bày kết quả, giúp phát triển kỹ năng giao tiếp và hợp tác.

3.2. Phương pháp dạy học theo góc

Phương pháp dạy học theo góc cho phép học sinh tự do khám phá và tìm hiểu các khái niệm hóa học thông qua các hoạt động thực tiễn. Điều này giúp học sinh phát triển khả năng tư duy độc lập và sáng tạo.

IV. Ứng dụng thực tiễn của năng lực vận dụng kiến thức hóa học 10

Năng lực vận dụng kiến thức hóa học 10 có thể được áp dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau trong cuộc sống. Học sinh có thể sử dụng kiến thức hóa học để giải quyết các vấn đề thực tiễn, từ việc bảo vệ môi trường đến việc phát triển sản phẩm mới.

4.1. Ứng dụng trong bảo vệ môi trường

Học sinh có thể áp dụng kiến thức hóa học để hiểu rõ hơn về các vấn đề môi trường như ô nhiễm không khí, nước và đất. Việc này giúp họ có ý thức hơn trong việc bảo vệ môi trường xung quanh.

4.2. Ứng dụng trong công nghiệp

Kiến thức hóa học cũng có thể được áp dụng trong các lĩnh vực công nghiệp như sản xuất thực phẩm, dược phẩm và vật liệu mới. Học sinh sẽ hiểu rõ hơn về quy trình sản xuất và các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm.

V. Kết luận và tương lai của phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học 10

Phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học 10 là một quá trình liên tục và cần sự nỗ lực từ cả giáo viên và học sinh. Tương lai của việc dạy học hóa học sẽ phụ thuộc vào khả năng áp dụng các phương pháp dạy học tích hợp và sự hỗ trợ từ các tài liệu giáo dục.

5.1. Tầm nhìn cho giáo dục hóa học

Tương lai của giáo dục hóa học cần hướng tới việc phát triển toàn diện năng lực của học sinh, không chỉ trong việc học tập mà còn trong việc áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

5.2. Đề xuất cải tiến trong dạy học

Cần có các chương trình đào tạo và hỗ trợ cho giáo viên để họ có thể áp dụng hiệu quả các phương pháp dạy học tích hợp, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục hóa học.

16/08/2025

Bạn đang xem trước tài liệu:

Luận văn thạc sĩ phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn thông qua dạy học các chủ đề tích hợp phần clo và hợp chất hóa học 10 luận văn ths sư phạm hóa học 8140111

Tải đầy đủ

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục theo Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI và các văn bản chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn (VDKTVTT) cho học sinh trung học phổ thông (THPT) trở thành một yêu cầu cấp thiết. Theo khảo sát tại các trường THPT thuộc tỉnh Nam Định, chỉ khoảng 5% học sinh đạt mức năng lực VDKTVTT rất tốt, trong khi 15% còn ở mức chưa đạt yêu cầu. Mục tiêu nghiên cứu nhằm xây dựng và triển khai các chủ đề dạy học tích hợp phần Clo và hợp chất trong chương trình Hóa học lớp 10, qua đó phát triển năng lực VDKTVTT cho học sinh. Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn từ tháng 11/2016 đến tháng 12/2017 tại các trường THPT Trực Ninh và Lê Quý Đôn, tỉnh Nam Định. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc nâng cao chất lượng dạy học môn Hóa học, góp phần phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn, tăng cường hứng thú học tập và khả năng vận dụng kiến thức của học sinh trong cuộc sống và sản xuất.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên quan điểm dạy học tích hợp (DHTH) được UNESCO định nghĩa là phương pháp trình bày các khái niệm khoa học nhằm thể hiện sự thống nhất và liên kết giữa các lĩnh vực kiến thức. DHTH giúp học sinh huy động tổng hợp kiến thức, kỹ năng từ nhiều môn học để giải quyết các nhiệm vụ học tập và phát triển năng lực. Khung lý thuyết còn bao gồm mô hình năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn, trong đó năng lực này được cấu thành từ các thành tố: năng lực hệ thống hóa kiến thức, năng lực phân tích tổng hợp, năng lực phát hiện ứng dụng kiến thức trong các lĩnh vực thực tiễn, năng lực phát hiện và giải thích các vấn đề thực tiễn, và năng lực sáng tạo độc lập trong giải quyết vấn đề. Ngoài ra, các phương pháp dạy học tích cực như dạy học theo dự án, dạy học hợp tác nhóm, dạy học theo góc và sử dụng bài tập hóa học định hướng năng lực cũng được áp dụng nhằm phát triển năng lực VDKTVTT cho học sinh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phối hợp các phương pháp sau:

Phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích tài liệu khoa học, văn bản pháp luật về đổi mới giáo dục, chương trình và sách giáo khoa môn Hóa học lớp 10.
Phương pháp khảo sát, điều tra: Thu thập ý kiến của hơn 20 giáo viên và khoảng 800 học sinh tại các trường THPT Trực Ninh và Lê Quý Đôn về thực trạng dạy học tích hợp và phát triển năng lực VDKTVTT.
Phương pháp quan sát: Theo dõi quá trình dạy học và hoạt động học tập của học sinh để đánh giá năng lực VDKTVTT.
Phương pháp toán học thống kê: Xử lý dữ liệu định lượng bằng cách tính điểm trung bình, phần trăm để phân tích kết quả khảo sát.
Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Thiết kế và triển khai các chủ đề tích hợp phần Clo và hợp chất, áp dụng các phương pháp dạy học tích cực để kiểm chứng hiệu quả phát triển năng lực VDKTVTT.

Cỡ mẫu khảo sát gồm 20 giáo viên và 800 học sinh, được chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện tại các trường THPT thuộc tỉnh Nam Định. Phân tích dữ liệu được thực hiện nhằm đánh giá mức độ phát triển năng lực VDKTVTT trước và sau khi áp dụng các chủ đề tích hợp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thực trạng năng lực VDKTVTT của học sinh còn thấp: Chỉ 5% học sinh đạt mức rất tốt về năng lực VDKTVTT, 20% đạt mức bình thường và 15% chưa đạt yêu cầu. Điều này cho thấy nhu cầu cấp thiết trong việc đổi mới phương pháp dạy học để phát triển năng lực này.
Giáo viên đánh giá cao tầm quan trọng của năng lực VDKTVTT: 75% giáo viên cho rằng năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo rất quan trọng, 50% đánh giá năng lực VDKTVTT là rất quan trọng đối với học sinh.
Khó khăn trong việc áp dụng DHTH và phát triển năng lực: 90% giáo viên cho biết thời gian hạn chế là rào cản lớn nhất, 85% thiếu trang thiết bị, 80% chưa thành thạo các phương pháp dạy học tích cực như dạy học dự án, dạy học theo góc.
Phương pháp dạy học tích cực chưa được sử dụng phổ biến: Chỉ 5% giáo viên thường xuyên áp dụng dạy học theo dự án, 15% sử dụng dạy học theo góc, trong khi 70% vẫn chủ yếu sử dụng phương pháp thuyết trình truyền thống.
Hiệu quả của các chủ đề tích hợp phần Clo và hợp chất: Qua thực nghiệm sư phạm, việc áp dụng các chủ đề tích hợp với phương pháp dạy học dự án và dạy học theo góc đã giúp tăng cường hứng thú học tập, phát triển kỹ năng hợp tác, tự học và vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Tỉ lệ học sinh đạt điểm khá, giỏi trong các bài kiểm tra tăng từ khoảng 35% lên trên 60% sau thực nghiệm.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc phát triển năng lực VDKTVTT thông qua dạy học các chủ đề tích hợp phần Clo và hợp chất là cần thiết và khả thi. Nguyên nhân năng lực VDKTVTT của học sinh còn thấp là do phương pháp dạy học truyền thống chưa tạo điều kiện cho học sinh vận dụng kiến thức vào thực tiễn, thiếu các bài tập và tình huống thực tế trong giảng dạy. So sánh với các nghiên cứu trong ngành giáo dục, việc áp dụng DHTH và các phương pháp tích cực như dạy học dự án đã được chứng minh là hiệu quả trong việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh.

Việc thiết kế các chủ đề tích hợp dựa trên nguyên tắc đảm bảo mục tiêu giáo dục, tính khoa học, tính thực tiễn và phù hợp với năng lực học sinh giúp tăng tính hấp dẫn và ý nghĩa của bài học. Các biểu đồ so sánh kết quả kiểm tra trước và sau thực nghiệm minh họa rõ sự tiến bộ về năng lực vận dụng kiến thức của học sinh. Bảng đánh giá năng lực VDKTVTT qua quan sát của giáo viên cũng cho thấy sự cải thiện rõ rệt sau khi áp dụng các chủ đề tích hợp.

Tuy nhiên, khó khăn về thời gian, trang thiết bị và kỹ năng sư phạm của giáo viên vẫn là những thách thức cần được giải quyết để mở rộng áp dụng mô hình này. Việc đào tạo bồi dưỡng giáo viên về DHTH và phương pháp dạy học tích cực là rất quan trọng.

Đề xuất và khuyến nghị

Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng giáo viên về dạy học tích hợp và phát triển năng lực VDKTVTT: Tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu về thiết kế chủ đề tích hợp, phương pháp dạy học dự án, dạy học theo góc và kỹ thuật sử dụng bài tập hóa học định hướng năng lực. Thời gian thực hiện: trong vòng 6 tháng, chủ thể thực hiện là Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường đại học sư phạm.
Xây dựng và phổ biến hệ thống chủ đề tích hợp phần Clo và hợp chất trong chương trình Hóa học lớp 10: Thiết kế các chủ đề tích hợp có tính thực tiễn cao, phù hợp với đặc điểm vùng miền và năng lực học sinh, đồng thời xây dựng bộ công cụ đánh giá năng lực VDKTVTT. Thời gian: 1 năm, chủ thể thực hiện là các nhóm nghiên cứu giáo dục và tổ chuyên môn các trường THPT.
Đầu tư trang thiết bị, phương tiện dạy học hiện đại: Cung cấp máy tính, máy chiếu, thiết bị thí nghiệm và tài liệu hỗ trợ để giáo viên và học sinh thuận lợi trong việc thực hiện các hoạt động dạy học tích hợp. Thời gian: 1-2 năm, chủ thể thực hiện là các cơ quan quản lý giáo dục và nhà trường.
Khuyến khích tổ chức các hoạt động ngoại khóa, dự án học tập gắn với thực tiễn: Tạo điều kiện cho học sinh tham gia các hoạt động nghiên cứu khoa học, các dự án bảo vệ môi trường, ứng dụng kiến thức hóa học vào đời sống. Thời gian: liên tục hàng năm, chủ thể thực hiện là nhà trường và các tổ chức xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Giáo viên bộ môn Hóa học THPT: Nghiên cứu giúp nâng cao kỹ năng thiết kế bài giảng tích hợp, áp dụng phương pháp dạy học tích cực để phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh.
Nhà quản lý giáo dục: Tham khảo để xây dựng chính sách, kế hoạch đào tạo giáo viên và đầu tư cơ sở vật chất phù hợp với đổi mới chương trình giáo dục phổ thông.
Sinh viên sư phạm chuyên ngành Hóa học: Là tài liệu tham khảo quý giá trong việc hiểu rõ lý luận và thực tiễn về dạy học tích hợp và phát triển năng lực học sinh.
Các nhà nghiên cứu giáo dục: Cung cấp cơ sở dữ liệu và phương pháp nghiên cứu thực nghiệm sư phạm về phát triển năng lực vận dụng kiến thức trong dạy học môn Hóa học.

Câu hỏi thường gặp

Dạy học tích hợp là gì và tại sao cần áp dụng trong môn Hóa học?
Dạy học tích hợp là phương pháp kết hợp kiến thức, kỹ năng từ nhiều môn học để giải quyết các vấn đề thực tiễn. Áp dụng trong Hóa học giúp học sinh hiểu sâu, vận dụng kiến thức vào cuộc sống, tăng hứng thú học tập.
Năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn gồm những thành phần nào?
Bao gồm năng lực hệ thống hóa kiến thức, phân tích tổng hợp, phát hiện ứng dụng kiến thức, giải thích hiện tượng thực tiễn và sáng tạo độc lập trong giải quyết vấn đề.
Các phương pháp dạy học tích cực nào được sử dụng để phát triển năng lực VDKTVTT?
Phương pháp dạy học dự án, dạy học hợp tác nhóm, dạy học theo góc và sử dụng bài tập hóa học định hướng năng lực là những phương pháp hiệu quả.
Khó khăn lớn nhất khi áp dụng dạy học tích hợp là gì?
Thời gian hạn chế, thiếu trang thiết bị, giáo viên chưa thành thạo các phương pháp dạy học tích cực và chưa có chương trình tích hợp rõ ràng là những khó khăn chính.
Làm thế nào để đánh giá năng lực VDKTVTT của học sinh?
Đánh giá qua bài kiểm tra vận dụng kiến thức, quan sát quá trình học tập, vấn đáp, thảo luận nhóm và sản phẩm học tập của học sinh giúp đánh giá toàn diện năng lực này.

Kết luận

Năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn của học sinh THPT hiện còn thấp, cần đổi mới phương pháp dạy học.
Dạy học tích hợp phần Clo và hợp chất trong chương trình Hóa học 10 là hướng đi hiệu quả để phát triển năng lực VDKTVTT.
Áp dụng các phương pháp dạy học tích cực như dạy học dự án, dạy học theo góc giúp tăng cường hứng thú và kỹ năng vận dụng kiến thức.
Khó khăn về thời gian, trang thiết bị và kỹ năng giáo viên cần được giải quyết thông qua đào tạo và đầu tư phù hợp.
Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm hỗ trợ giáo viên và học sinh trong việc triển khai dạy học tích hợp và phát triển năng lực vận dụng kiến thức.

Các nhà quản lý giáo dục và giáo viên cần phối hợp triển khai đào tạo, xây dựng chủ đề tích hợp và đầu tư trang thiết bị để nâng cao chất lượng dạy học môn Hóa học, góp phần phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn được trình bày trong 3 chương. Chƣơng 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của vấn đề phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn thông qua dạy học các chủ đề tích hợp Chƣơng 2: Xây dựng một số chủ đề DHTH phần Clo và hợp chất nhằm phát triển năng lực VDKTVTT cho HS Chƣơng 3: Thực nghiệm sư phạm 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC VÀO THỰC TIỄN THÔNG QUA DẠY HỌC CÁC CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP 1. Quan điểm DHTH 1.

Khái niệm tích hợp và DHTH 1. Khái niệm tích hợp Tích hợp là một khái niệm rộng, không chỉ dùng trong lĩnh vực lí luận dạy học. Tích hợp (Tiếng Anh, tiếng Đức: Integration) có nguồn gốc từ tiếng La tinh: Integration với nghĩa là xác lập cái chung, cái toàn thể, cái thống nhất trên cơ sở những bộ phận riêng lẻ. Khái niệm DHTH Theo UNESCO, DHTH được định nghĩa như sau: “Dạy học tích hợp là một cách trình bày các khái niệm và nguyên lí khoa học cho phép diễn đạt sự thống nhất cơ bản của tư tưởng khoa học, tránh nhấn quá mạnh hoặc quá sớm sự sai khác của các khoa học khác nhau” [17] DHTH là định hướng dạy học trong đó GV tổ chức, hướng dẫn để HS biết huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng,… thuộc nhiều lĩnh vực (môn học/hoạt động giáo dục) khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm vụ học tập; thông qua đó hình thành những kiến thức và kĩ năng mới; phát triển được những năng lực cần thiết.

Những nguyên tắc lựa chọn nội dung tích hợp ở nhà trường phổ thông “(1) Đảm bảo mục tiêu giáo dục, hình thành và phát triển các năng lực cần thiết cho người học Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp HS phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho HS tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng bảo Tệ tổ quốc. [30, điều 27] Trong Đề án Đổi mới chương trình, sách giáo khoa phổ thông cho sau năm 2015 ở Việt Nam, phát triển năng lực người học là một định hướng quan trọng, được khẳng định. Theo định hướng này, giáo dục không đơn thuần chỉ trang bị kiến 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com thức, kĩ năng cho HS mà còn chú ý hơn vào việc phát triển năng lực người học (bao gồm những năng lực chung và năng lực đặc thù). Như vậy, việc lựa chọn các nội dung các bài học/chủ đề tích hợp phải hướng tới việc phát triển những năng lực cần thiết của người lao động để đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.

Đó là các năng lực GQVĐ, đặc biệt là năng lực vận dụng những hiểu biết vào việc giải quyết những vấn đề thực tiễn của cuộc sống; năng lực sáng tạo; năng lực quản lí bản thân; năng lực hợp tác; năng lực giao tiếp; năng lực tự học; năng lực sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông; (2) Đáp ứng được yêu cầu phát triển của xã hội, mang tính thiết thực, có ý nghĩa với người học Để thực hiện sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong bối cảnh hội nhập quốc tế, đòi hỏi đất nước cần có nguồn nhân lực có trình độ học vấn rộng, có thể thực hiện nhiều nhiệm vụ và chuyên môn hóa nhằm đảm bảo chất lượng công việc với hiệu quả cao. Việc lựa chọn nội dung bài học/chủ đề tích hợp cần tinh giản kiến thức hàn lâm lựa chọn những tri thức thiết thực, có ý nghĩa gắn bó với cuộc sống người học, đáp ứng được những thay đổi của xã hội trong giai đoạn toàn cầu hóa, tạo điều kiện cho người học vừa thích ứng được với cuộc sống đầy biến động vừa có khả năng nhạy bén thu thập kiến thức và học tập suốt đời trên cơ sở nền tảng của giáo dục phổ thông. (3) Đảm bảo tính khoa học và tiếp cận những thành tựu của khoa học kĩ thuật, đồng thời vừa sức với HS Xã hội hiện đại là một xã hội đầy biến động, phát triển rất nhanh chóng, luôn luôn thay đổi. Việc xây dựng các bài học/chủ đề tích hợp vừa đòi hỏi phải đảm bảo tính khoa học và vừa tiếp cận được những thành tựu mới của khoa học kĩ thuật nhưng phải phù hợp với khả năng nhận thức của HS cũng như kế hoạch dạy học.

Để làm được điều này, các bài học/chủ đề tích hợp cần phải tinh giản những kiến thức hàn lâm, tăng cường những kiến thức thực tiễn, tạo điều kiện để HS trải nghiệm, khám phá tri thức. (4) Đảm bảo tính giáo dục và giáo dục vì sự phát triển bền vững 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Nội dung các bài/chủ đề tích hợp được lựa chọn cần góp phần hình thành, bồi dưỡng cho hoc sinh không chỉ nhận thức về thế giới mà còn thể hiện thái độ với thế giới; bồi dưỡng những phẩm chất của người công dân trong thời đại mới: lòng yêu quê hương, đất nước; trách nhiệm đối với gia đình, xã hội; hợp tác, đoàn kết và bình đẳng; tôn trọng và tuân thủ pháp luật; học tập và tôn trọng các nền ăn hóa và tôn trọng các dân tộc trên thế giới … (5) Tăng tính hành dụng, tính thực tiễn; quan tâm tới những vấn đề mang tính xã hội của địa phương Mọi khoa học đều là kết quả nhận thức của con người trong quá trình hoạt động thực tiễn. Vì thế, những nội dung các bài học/chủ đề tích hợp lựa chọn cần tăng cường tính hàn dụng, tính thực tiễn nhằm rèn luyện cho HS kĩ năng vận dụng tri thức vào việc tìm hiểu và giải quyết ở mức độ nhất định một số vấn đề của thực tiễn, góp phần đáp ứng những đòi hỏi của cuộc sống. Cần quan tâm tới các vấn đề mang tính xã hội của địa phương nhằm giúp HS có những hiểu biết nhất định về nơi các em đang sinh sống, từ đó chuẩn bị cho HS tâm thế sẵn sàng tham gia vào hoạt động kinh tế - xã hội của địa phương.

(6) Việc xây dựng các bài học/chủ đề tích hợp dựa trên chương trình hiện hành Các bài học/chủ đề tích hợp được xác định dựa vào những nội dung giao nhau của các môn học hiện hành và những vấn đề cần giáo dục mang tính quốc tế, quốc gia và có ý nghĩa đối với cuộc sống của HS. Các bài học/chủ đề tích hợp không chỉ được thực hiện giữa các môn học, giữa các nội dung có những điểm tương đồng mà còn được thực hiện giữa các môn , giữa các nội dung khác nhau nhưng bổ trợ cho nhau. Mục tiêu của DHTH “Tích hợp là một trong những quan điểm giáo dục đã trở thành xu thế trong việc xác định nội dung dạy học trong nhà trường phổ thông và trong xây dựng chương trình môn học ở nhiều nước trên thế giới. Quan điểm tích hợp được xây dựng trên cơ sở những quan niệm tích cực về quá trình học tập và quá trình dạy học.

- Thực hiện môn học tích hợp, các quá trình học tập không bị cô lập với cuộc sống hàng ngày, các kiến thức gắn liền với kinh nghiệm sống của HS và được liên 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com hệ với các tình huống cụ thể, có ý nghĩa đối với HS. Khi đó HS được dạy sử dụng kiến thức trong những tình huống cụ thể và việc giảng dạy các kiến thức không chỉ là lí thuyết mà còn phục vụ thiết thực cho cuộc sống con người để làm người lao động, công dân tốt, … Mặt khác, các kiến thức sẽ không lạc hậu do thường xuyên cập nhật với cuộc sống. Theo đó khi đánh giá HS, thì ngoài kiến thức còn đánh giá HS về khả năng sử dụng kiến thức ở các tình huống khác nhau trong cuộc sống. Đây cũng chính là mục tiêu của DHTH.

- DHTH giúp thiết lập mối liên hệ giữa các khái niệm đã học trong cùng một môn học và giữa các môn học khác nhau. Đồng thời DHTH giúp tránh những kiến thức, kĩ năng, nội dung trùng lặp khi nghiên cứu riêng rẽ từng môn học, nhưng lại có những nội dung, kĩ năng mà nếu theo môn học riêng rẽ sẽ không có được. Do đó vừa tiết kiệm thời gian, vừa có thể phát triển kĩ năng/năng lực xuyên môn cho HS thông qua giải quyết các vấn đề phức hợp. - Thực hiện DHTH giúp xác định rõ mục tiêu, phân biệt cái cốt yếu và cái ít quan trọng hơn khi lựa chon nội dung.

Cần tránh đặt các nội dung học tập ngang bằng nhau, bởi có một số nội dung học tập quan trọng hơn vì chúng thiết thực cho cuộc sống hàng ngày và vì chúng là cơ sở cho quá trình học tập tiếp theo. Từ đó có thể dành thời gian cho việc nâng cao kiến thức cho HS khi cần thiết. - Thực tiễn ở nhiều nước đã chứng tỏ rằng, việc thực hiện quan điểm tích hợp trong giáo dục và dạy học sẽ giúp phát triển những năng lực giải quyết các vấn đề phức tạp và làm cho việc học tập trở nên ý nghĩa hơn đối với HS so với việc các môn học, các mặt giáo dục được thực hiện riêng rẽ. Như vậy, DHTH là một trong những quan điểm giáo dục nhằm nâng cao năng lực của người học, giúp đào tạo những người có đầy đủ phẩm chất và năng lực để giải quyết các vấn đề của cuộc sống hiện đại.

Dạy học theo hướng tích hợp phát huy được tính tích cực của HS, góp phần đổi mới nội dung và phương pháp dạy học. Các hình thức DHTH “DHTH được bắt đầu với việc xác định một chủ đề cần huy động kiến thức, kĩ năng, phương pháp của nhiều môn học để GQVĐ. Lựa chọn được một chủ đề 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com mang tính thách thức và kích thích được người học dấn thân vào các hoạt động là điều cần thiết trong DHTH. Có thể đưa ra 3 hình thức của DHTH như sau: - Lồng ghép/Liên hệ: Đó là đưa các yếu tố nội dung gắn với thực tiễn, gắn với xã hội, gắn với các môn học khác vào dòng chảy chủ đạo của nội dung bài học của một môn học.

Ở mức độ lồng ghép, các môn học vẫn dạy riêng rẽ.

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ