phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, nội dung luận văn được trình bày trong 3 chương Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của đề tài Chƣơng 2: Thực trạng năng lực giải bài tập vật lý chương “Động lực học chất điểm” – của học sinh khối 10 ban cơ bản trường THPT Ngô Thì Nhậm. Chƣơng 3: Các biện pháp phát triển năng lực giải bài tập vật lý chương “Động lực học chất điểm” cho học sinh khối 10 trường THPT Ngô Thì Nhậm 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu 1. Các nghiên cứu ngoài nước về vấn đề năng lực và phát triển năng lực 1.
Quan niệm của các triết gia Tư sản về vấn đề năng lực và phát triển năng lực Khi bàn về vấn đề năng lực, triết gia Tư sản có nhiều hướng nghiên cứu khác nhau: Hướng sinh vật hoá phát triển năng lực của con người được khởi xướng bởi nhà khoa học người Anh F. Trong tác phẩm “Sự di truyển của tài năng” xuất bản năm 1869, F.Galtol đã khẳng định tài năng của con người là do nhân tố gen di truyền quyết định. Tư tưởng của ông được các nhà tâm lý học sau tiếp tục nghiên cứu , phát triển thành “Ưu sinh học” (Eugenic). Các nhà khoa học theo hướng này khẳng định: Sự hình thành và phát triển năng lực của con người hoàn toàn do các nhân tố sinh vật của con người quyết định là gen, đặc điểm cấu trúc thể trạng, bản năng sinh vật của con người.
Các nhân tố xã hội chỉ là điều kiện ảnh hưởng, hỗ trợ cho các nhân tố sinh vật phát huy trong hoạt động của con người.Galton kết luận nhân tố gen giữ vai trò quyết định tới sự phát triển năng lực của con người dựa trên cơ sở thống kê nghiên cứu kết quả học tập của con em các nhà tư bản giàu có, có chức quyền, có đầy đủ điều kiệm học tập để từ đó so sánh với các con em nhà lao động nghèo, ít có điều kiện học tập. Hướng nghiên cứu của F.Galton được các nhà khoa học sau này tiếp tục kế thừa và phát triển như K.Bule người Áo, Đ. Điway người Mỹ, G.Reves người Mỹ hay F.Baumhacten người Đức…K. Điway cho rằng nhân tố sinh vật là tiền đề là yếu tố quyết định đến sự phát triển năng lực của con người thậm chí còn “chế ngự” sự tác động của môi trường xã hội, môi trường giáo dục trong sự phát triển của nó.Reves trong tác phẩm “Tài năng và thiên tài” (1952) và Baumhacten trong 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tác phẩm “Năng khiếu và những vấn đề của nó” (1963) đã chỉ rõ con người là sự trưởng thành, là tính tự giác của các “nhân tố tiềm năng” trong các lĩnh vực khác nhau mà các tác động của môi trường, sự tích cực của các cá nhân không có ảnh hưởng gì.
Như vậy, các nhà tâm lý học theo hướng sinh vật hoá phát triển năng lực của con người đã khẳng định nhân tố sinh vật là tiền đề không thể thiếu trong sự hình thành và phát triển năng lực của con người. Song do đứng trên quan điểm “Duy vật máy móc”, với phương pháp qiải quyết “Siêu hình” quá nhấn mạnh yếu tố sinh vật để luận giải sự phát triển năng lực của con người nên đã dẫn tới duy tâm không phản ánh đúng bản chất xã hội, lịch sử của sự hình thành và phát triển năng lực của con người. Hướng nghiên cứu nổi bật thứ hai là hướng xã hội hoá sự phát triển năng lực của con người. Đại biểu cho hướng nghiên cứu này phải kể đến các nhà tâm lý học hành vi như nhà tâm lý học người Mỹ là B.Tolhan (1886-1959)… Các nhà tâm lý học theo hướng này khẳng định: Sự hình thành và phát triển năng lực của con người hoàn toàn do các yếu tố xã hội thuộc môi trường bên ngoài quyết định, phủ nhận các yếu tố xã hội “bên trong”, nhân tố sinh vật của con người.
Với quan niệm con người là “cỗ máy sinh học”, hành vi phản ứng trước các kích thích của môi trường xã hội, J.Watson đã hoàn toàn phủ định tính tích cực của cá nhân, vai trò nhân tố sinh vật của con người trong sự phát triển năng lực. Theo ông, phát triển năng lực của con người hoàn toàn áp đặt bởi môi trường xã hội. Sai lầm lớn nhất của thuyết này là tuyệt đối hoá môi trường xã hội, đồng nhất các yếu tố môi trường xã hội, không thấy được vai trò của các yếu tố sinh vật và yếu tố xã hội bên trong con người. Như vậy, các triết gia tư sản đã tuyệt đối hoá yếu tố này, phủ nhận yếu tố kia hoặc ngược lại.
Do đó, đã không làm rõ được bản chất vấn đề phát triển năng lực của con người. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Quan niệm của các nhà khoa học (Liên Xô) trước đây bàn về năng lực và phát triển năng lực Đứng trên quan điểm duy vật lịch sử với phương pháp tiếp cận biện chứng của chủ nghĩa Mác – Lênin các nhà tâm lý học Xô Viết đã giải quyết đúng đắn khoa học về năng lực và sự hình thành, phát triển năng lực. Tiểu biểu như B.
Các nhà tâm lý học Xô Viết đã đánh giá rất cao vai trò của các tố chất sinh học trong sự phát triển năng lực của con người. Đây là tiền đề vật chất không thể thiếu được trong sự hình thành và phát triển năng lực của con người.Chieplov viết “Cái bẩm sinh có thể là cái đặc điểm giải phẫu sinh lý, có nghĩa là các tố chất. Chúng là cơ sở của sự phát triển năng lực, còn năng lực bao giờ cũng là kết quả của sự phát triển”.86] Dẫn theo Nguyễn Văn Tuý trong luận án tiến sỹ tâm lý học, Hà Nội trang 25: A.Leonchiev trong nghiên cứu của mình cũng cho rằng những phẩm chất di truyền về mặt sinh học của con người không quyết định năng lực mà chỉ là một trong những điều kiện tiền đề vật chất của năng lực và các chức năng tâm lý người. Ông thừa nhận “Những năng lực và chức năng hình thành ở con người trong quá trình ấy là cấu tạo tâm lý mới, đối với những cấu tạo này, các cơ chế về quá trình bẩm sinh di truyền chỉ là điều kiện cần thiết bên trong (chủ thể) góp phần cho cấu tạo tâm lý mới có thể xuất hiện.Covaliov khẳng định “Tư chất là cơ sở đầu tiên của năng lực, chúng chưa phát triển nhưng sẽ bộc lộ ra trong thử thách đầu tiên của hoạt động”.Covaliov : “Năng lực phát triển thông qua hoạt động, năng lực tồn tại trong hoạt động.
Năng lực không phải là thuộc tính có sẵn hoặc bất biến trong con người mà nó được hình thành và phát triển trong hoạt động”. 79-80] Khi luận giải sự phát triển của năng lực, A.Covaliov luôn đề cao vai 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trò của dạy học và giáo dục đối với sự phát triển của năng lực “Dạy học và giáo dục có vai trò đặc biệt” giúp rút ngắn thời gian hình thành và phát triển năng lực [5, tr 122]. Tóm lại, các nhà tâm lý học Mác-xít đã có những đóng góp, phân tích tổng hợp khẳng định vai trò các nhân tố chi phối sự hình thành và phát triển năng lực con người.2 Các nghiên trong nước về năng lực và phát triển năng lực Văn kiện Đại hội Đảng toàn Quốc lần thứ IX khẳng định: “Nâng cao năng lực và tạo cơ hội cho mọi người đều có thể phát huy hết tài năng, tham gia vào các quá trình phát triển và hưởng thụ những thành quả của quá trình phát triển”. Đảng ta đã xác định giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ chi phối mạnh mẽ tới sự phát triển năng lực.
Vì vậy, giáo dục và đào tạo được coi là quốc sách hàng đầu, là yếu tố cơ bản cho sự phát triển nhanh và bền vững, “Không có giáo dục và đào tạo chúng ta không có đủ tri thức, năng lực làm chủ tự nhiện, xã hội và bản thân”. Điều này cho thấy vai trò của giáo dục rất quan trọng trong sự hình thành và phát triển năng lực. Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng chỉ rõ: “Năng lực của con người không phải hoàn toàn do tự nhiên mà có mà một phần lớn do các công tác, do luyện tập mà có”. Các nhà tâm lý học Việt Nam cũng tập trung nghiên cứu phát triển năng lực của con người trong các hoạt động khác nhau.
Công trình “Nghiên cứu con người và nguồn nhân lực đi vào công nghiệp hoá - hiện đại hoá” của GS.TSKH Phạm Minh Hạc hay tác phẩm “Năng lực sư phạm của người giáo viên” của GS.Phạm Tất Dong hay “Tâm lý học phát triển của TS.Nguyễn Thị Nho… đã chỉ ra những điều kiện cho sự phát triển tâm lý trong đó có phát triển năng lực là phải có các yếu tố: thể chất, bẩm sinh, di truyền, môi trường xã hội, hoạt động của chủ thể. Các tác giả cũng nên vai trò 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của các yếu tố trong sự phát triển năng lực: “Yếu tố bẩm sinh, di truyền là tiền đề là điều kiện tự nhiên cho sự phát triển tâm lý, môi trường xã hội là điều kiện quan trọng cho sự phát triển tâm lý và và hoạt động của chủ thể có ý nghĩa quyết định đối với sự phát triển tâm lý”. Trên cơ sở lí luận đúng đắn về năng lực và sự hình thành, phát triển năng lực, trong quá trình dạy học cũng có nhiều công trình đi sâu vào nghiên cứu nhằm phát triển năng lực cho người học như công trình nghiên cứu của Nguyễn Thị Quốc Minh - giảng viên Đại học Đồng Tháp với công trình “Xây dựng hệ thống câu hỏi nhằm hình thành và phát triển năng lực nhận thức, đánh giá và thưởng thức tác phẩm văn chương của học sinh THPT”, thạc sĩ Phan Anh với “Rèn luyện cho học sinh THPT năng lực khái quát hoá tình huống thực tiễn theo quan điểm toán học”, Tiến sĩ Nguyễn Thế Hưng - giảng viên Đại học quốc gia Hà Nội với “Đổi mới câu hỏi , bài tập kiểm tra nhằm phát huy năng lực tư duy sáng tạo của học sinh trong dạy học sinh học ở trường phổ thông”…. Các nghiên cứu trên tuy bàn về những nội dung khác nhau nhưng đều thống nhất mục đích nhằm phát triển năng lực học tập cho học sinh.
Quan niệm về năng lực; phát triển; phát triển năng lực giải bài tập 1. Quan niệm về năng lực 1.