Khóa luận tốt nghiệp tìm hiểu thực trạng và đề xuất giải pháp cho phát triển các mô hình trang trại trên địa bàn thành phố sông công tỉnh thái nguyên

Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp tìm hiểu thực trạng và đề xuất giải pháp cho phát triển các mô hình trang trại trên địa, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thị Mai Hương
• Người hướng dẫn: ThS. Đỗ Hoàng Sơn
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Phát Triển Mô Hình Trang Trại Tại Thành Phố Sông Công, Tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học, học tập
• 1.3.2. Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất
• 1.4. Thời gian và địa điểm thực tập
• 2. PHẦN 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 2.1. Một số khái niệm có liên quan
• 2.2. Vai trò của trang trại và quan điểm về phát triển trang trại
• 2.2.1. Vai trò của trang trại
• 2.2.2. Quan điểm về phát triển trang trại
• 2.3. Tiêu chí xác định trang trại
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu của đề tài
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu
• 3.3.2. Phương pháp thu thập thông tin
• 3.3.3. Phương pháp phân tích số liệu
• 3.3.4. Các chỉ tiêu phân tích
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội của thành phố Sông Công
• 4.2. Thực trạng phát triển các mô hình trang trại ở thành phố Sông Công
• 4.2.1. Loại hình trang trại thành phố Sông Công
• 4.2.2. Đất đai sử dụng trong trang trại của thành phố Sông Công
• 4.2.3. Lao động trong trang trại của thành phố Sông Công
• 4.2.4. Kết quả sản xuất kinh doanh của trang trại
• 4.2.5. Đánh giá phân tích các mô hình trang trại tại thành phố Sông Công
• 4.2.5.1. Lao động và chuyên môn của chủ trang trại
• 4.2.5.2. Tình hình sử dụng đất của trang trại
• 4.2.5.3. Vốn và tài sản của trang trại
• 4.2.5.4. Hiệu quả sản xuất của trang trại
• 4.2.6. Kết quả nghiên cứu một số mô hình trang trại điển hình
• 4.2.6.1. Mô hình trang trại chăn nuôi gà của ông Nguyễn Văn Tuấn ở xóm La Giang, xã Bá Xuyên, thành phố Sông Công
• 4.2.6.2. Mô hình trang trại chăn nuôi lợn gia công của HTX Thắng Lợi
• 4.3. Giải pháp phát triển mô hình trang trại tại thành phố Sông Công
• 4.3.1. Những giải pháp chung
• 4.3.2. Các giải pháp cụ thể
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Đối với trang trại
• 5.2. Đối với chính quyền địa phương
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Mô Hình Trang Trại Tại Sông Công

Thành phố Sông Công, tỉnh Thái Nguyên, đang nổi lên như một trung tâm phát triển nông nghiệp với nhiều mô hình trang trại đa dạng. Việc phát triển mô hình trang trại không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế địa phương. Nông nghiệp tại đây đang chuyển mình mạnh mẽ, từ sản xuất nhỏ lẻ sang quy mô lớn, đáp ứng nhu cầu thị trường.

1.1. Đặc Điểm Kinh Tế Nông Nghiệp Tại Sông Công

Kinh tế nông nghiệp tại Sông Công có sự chuyển dịch rõ rệt, với tỷ trọng nông nghiệp giảm dần và công nghiệp, dịch vụ tăng lên. Tuy nhiên, nông nghiệp vẫn giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế địa phương.

1.2. Vai Trò Của Mô Hình Trang Trại Trong Kinh Tế Địa Phương

Mô hình trang trại đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra việc làm, tăng thu nhập cho người dân và góp phần vào sự phát triển bền vững của nông thôn. Nó cũng giúp cải thiện cơ sở hạ tầng và nâng cao chất lượng cuộc sống.

II. Những Thách Thức Trong Phát Triển Mô Hình Trang Trại

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng phát triển mô hình trang trại tại Sông Công cũng gặp không ít thách thức. Các vấn đề như quản lý kém, thiếu vốn, và nhận thức về thị trường còn hạn chế đang cản trở sự phát triển bền vững của các trang trại.

2.1. Khó Khăn Trong Quản Lý Trang Trại

Nhiều chủ trang trại thiếu kiến thức và kỹ năng quản lý, dẫn đến hiệu quả sản xuất không cao. Việc áp dụng công nghệ mới và quản lý tài chính còn hạn chế.

2.2. Thiếu Vốn Đầu Tư Cho Phát Triển

Nhiều trang trại gặp khó khăn trong việc huy động vốn đầu tư, ảnh hưởng đến khả năng mở rộng sản xuất và cải thiện chất lượng sản phẩm.

III. Phương Pháp Phát Triển Mô Hình Trang Trại Hiệu Quả

Để phát triển mô hình trang trại tại Sông Công, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả nhằm nâng cao năng lực sản xuất và quản lý. Việc kết hợp giữa công nghệ và kinh nghiệm thực tiễn sẽ giúp cải thiện hiệu quả sản xuất.

3.1. Ứng Dụng Công Nghệ Trong Sản Xuất

Việc áp dụng công nghệ mới trong sản xuất nông nghiệp sẽ giúp tăng năng suất và chất lượng sản phẩm. Các trang trại cần được hỗ trợ trong việc tiếp cận công nghệ hiện đại.

3.2. Đào Tạo Kỹ Năng Quản Lý Cho Chủ Trang Trại

Đào tạo và nâng cao kỹ năng quản lý cho chủ trang trại là cần thiết để cải thiện hiệu quả sản xuất. Các chương trình đào tạo cần được tổ chức thường xuyên và phù hợp với nhu cầu thực tế.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu thực tiễn về các mô hình trang trại tại Sông Công đã chỉ ra nhiều kết quả khả quan. Các mô hình thành công không chỉ tạo ra sản phẩm chất lượng mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế địa phương.

4.1. Mô Hình Trang Trại Chăn Nuôi Thành Công

Một số mô hình chăn nuôi tại Sông Công đã đạt được hiệu quả cao, như mô hình chăn nuôi gà và lợn. Những mô hình này không chỉ cung cấp thực phẩm mà còn tạo ra việc làm cho người dân.

4.2. Kết Quả Sản Xuất Nông Sản Tại Địa Phương

Kết quả sản xuất nông sản tại Sông Công cho thấy sự gia tăng đáng kể về sản lượng và chất lượng. Điều này không chỉ đáp ứng nhu cầu thị trường mà còn nâng cao thu nhập cho người dân.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Mô Hình Trang Trại

Phát triển mô hình trang trại tại Sông Công là một hướng đi đúng đắn, góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế địa phương. Cần có những chính sách hỗ trợ và khuyến khích để các mô hình này phát triển mạnh mẽ hơn trong tương lai.

5.1. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ

Cần có các chính sách hỗ trợ về vốn, kỹ thuật và đào tạo cho các chủ trang trại để nâng cao hiệu quả sản xuất và quản lý.

5.2. Tương Lai Của Nông Nghiệp Tại Sông Công

Nông nghiệp tại Sông Công có tiềm năng phát triển lớn. Việc đầu tư vào công nghệ và đào tạo sẽ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong quá trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn, mô hình kinh tế trang trại đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển từ nền sản xuất tiểu nông tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa tập trung quy mô lớn. So với các mô hình sản xuất tập thể hoặc quốc doanh trước đây, kinh tế trang trại khai thác hiệu quả hơn các nguồn lực về đất đai, nguồn vốn, tiến bộ kỹ thuật và kinh nghiệm quản lý, góp phần nâng cao thu nhập cho cư dân nông thôn và tạo tiền đề xây dựng nông thôn mới. Tuy nhiên, phần lớn các trang trại tại Việt Nam phát triển tự phát từ quy mô kinh tế hộ gia đình, năng lực hạch toán kinh doanh và quản lý của chủ trang trại còn hạn chế, dẫn đến chi phí sản xuất cao và đối mặt nhiều rủi ro thị trường.

Thành phố Sông Công là trung tâm kinh tế, hành chính, văn hóa - xã hội phía Nam của tỉnh Thái Nguyên, giữ vai trò đô thị bản lề trung chuyển kinh tế giữa các vùng trong và ngoài tỉnh. Mặc dù cơ cấu kinh tế thành phố đang dịch chuyển theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ, sản xuất nông nghiệp vẫn giữ vị trí then chốt đối với đời sống cư dân địa phương. Tính đến năm 2018, toàn thành phố đã phát triển được 196 mô hình trang trại và gia trại. Dù đạt được một số kết quả ban đầu, sự phát triển của các trang trại tại Sông Công bộc lộ nhiều điểm nghẽn: trình độ tổ chức và quản lý còn yếu, thiếu kiến thức khoa học kỹ thuật, khả năng tiếp cận thị trường và năng lực cạnh tranh thấp, thiếu hụt vốn đầu tư dài hạn, lao động chưa qua đào tạo chuyên môn, thị trường đầu ra bấp bênh và áp lực giải quyết ô nhiễm môi trường. Do đó, việc nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển các mô hình trang trại tại địa bàn là yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn.

Khóa luận xác định các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể như sau:

1. Mục tiêu chung: Đánh giá thực tế hoạt động của các trang trại nhằm làm rõ các loại hình và tổ chức sản xuất kinh tế trang trại; phân tích những thành công, hạn chế và nguyên nhân từ thực tiễn, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh trang trại tại địa phương.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Hệ thống hóa và làm rõ cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn về trang trại và phát triển kinh tế trang trại ở Việt Nam và một số quốc gia.
   • Đánh giá thực trạng phát triển các mô hình trang trại trên địa bàn thành phố Sông Công, tỉnh Thái Nguyên; xác định các nguyên nhân ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình phát triển mô hình.
   • Đề xuất hệ thống giải pháp chủ yếu nhằm thúc đẩy phát triển bền vững các mô hình trang trại tại thành phố Sông Công.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài bao gồm:

• Đối tượng nghiên cứu: Các mô hình trang trại nông nghiệp trên địa bàn thành phố Sông Công, tỉnh Thái Nguyên.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu thực hiện trên địa bàn thành phố Sông Công, bao gồm 7 phường (Bách Quang, Cải Đan, Lương Châu, Lương Sơn, Mỏ Chè, Phố Cò, Thắng Lợi) và 4 xã (Bá Xuyên, Bình Sơn, Tân Quang, Vinh Sơn).
• Phạm vi thời gian: Thời gian thực hiện thực tập và thu thập số liệu sơ cấp từ ngày 15/01/2019 đến ngày 30/05/2019 tại Phòng Kinh tế thành phố Sông Công; số liệu thứ cấp được thống kê, tổng hợp trong giai đoạn 3 năm từ 2016 đến 2018.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Về mặt lý luận, tác giả sử dụng khái niệm kinh tế trang trại căn cứ theo định nghĩa của Chính phủ (năm 2000): "Kinh tế trang trại là hình thức tổ chức sản xuất hàng hoá trong nông nghiệp, nông thôn chủ yếu dựa vào hộ gia đình, nhằm mở rộng quy mô và nâng cao hiệu quả sản xuất trong lĩnh vực trồng trọt, trồng rừng, chăn nuôi, nuôi trồng thuỷ sản, gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ nông, lâm, thuỷ, hải sản". Khóa luận phân tích vai trò của trang trại trên 3 phương diện: kinh tế (chuyển dịch cơ cấu cây trồng vật nuôi, tạo vùng chuyên môn hóa, thúc đẩy công nghiệp chế biến), xã hội (tăng thu nhập, giải quyết việc làm, giảm nghèo) và môi trường sinh thái. Đồng thời, nghiên cứu kế thừa quan điểm phát triển sản xuất hàng hóa của Nguyễn Văn Tuấn (2001) và chỉ ra 6 đặc trưng bản chất của trang trại trong nền kinh tế thị trường (mục đích sản xuất hàng hóa theo nhu cầu thị trường; tư liệu sản xuất thuộc quyền sở hữu hoặc sử dụng của chủ độc lập; tập trung ruộng đất ở quy mô nhất định; tổ chức quản lý chuyên môn hóa, thâm canh và ứng dụng khoa học kỹ thuật; chủ trang trại có năng lực quản lý kinh doanh; có sử dụng lao động thuê mướn).

Về khung pháp lý, đề tài vận dụng các văn bản quy phạm pháp luật sau:

• Thông tư số 27/2011/TT-BNNPTNT ngày 13/4/2011 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn quy định tiêu chí và thủ tục cấp giấy chứng nhận kinh tế trang trại (tiêu chuẩn diện tích tối thiểu 2,1 ha đối với các tỉnh ngoài Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long; giá trị sản lượng hàng hóa đạt từ 700 triệu đồng/năm đối với trồng trọt, thủy sản, tổng hợp; từ 1 tỷ đồng/năm đối với chăn nuôi; diện tích tối thiểu 31 ha và giá trị sản lượng 500 triệu đồng/năm đối với lâm nghiệp).
• Nghị định số 55/2015/NĐ-CP ngày 09/6/2015 của Chính phủ về chính sách tín dụng phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn (thay thế Nghị định 41/2010/NĐ-CP), quy định 8 mức cho vay không cần tài sản bảo đảm (trong đó chủ trang trại nông thôn được xem xét cho vay tối đa từ 1 tỷ đồng đến 2 tỷ đồng tùy lĩnh vực hoạt động).
• Dự thảo Quyết định của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn năm 2015 về chính sách khuyến khích phát triển kinh tế trang trại (hỗ trợ hạ tầng, đất đai, kỹ thuật VietGAP và xây dựng thương hiệu).

Phương pháp nghiên cứu được triển khai cụ thể:

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ Niên giám thống kê thành phố Sông Công (giai đoạn 2016 - 2018), báo cáo tổng kết tình hình kinh tế - xã hội của UBND thành phố, các tài liệu lưu trữ chuyên môn của Phòng Kinh tế thành phố Sông Công, Sở Y tế tỉnh Thái Nguyên và Tổng cục Thống kê (năm 2018).
• Nguồn dữ liệu sơ cấp: Thu thập thông qua phiếu điều tra và phỏng vấn trực tiếp đối với 30 chủ trang trại đại diện cho các mô hình sản xuất trên địa bàn thành phố Sông Công trong năm 2019. Nội dung điều tra tập trung vào tình hình đất đai, lao động, nguồn vốn huy động, chi phí đầu tư, giá trị sản lượng và các khó khăn trong khâu tiêu thụ sản phẩm.
• Phương pháp xử lý dữ liệu: Phương pháp so sánh (theo thời gian 2016 - 2018 và cơ cấu kinh tế); phương pháp phân tổ thống kê; phương pháp thống kê mô tả (số tuyệt đối, số tương đối, số bình quân); phương pháp chuyên gia (tham vấn cán bộ khuyến nông, giảng viên, chuyên gia nông nghiệp và chủ trang trại nhiều kinh nghiệm); phương pháp chuyên khảo; phương pháp hạch toán chi phí sản xuất kinh doanh và phương pháp dự báo thống kê.
• Hệ thống chỉ tiêu kinh tế áp dụng:
  • Giá trị sản xuất: $GO = \sum P_i \cdot Q_i$ (trong đó $P_i$ là giá trị sản phẩm hàng hóa thứ $i$, $Q_i$ là lượng sản phẩm thứ $i$).
  • Chi phí trung gian: $IC = \sum C_{ij}$ (trong đó $C_{ij}$ là chi phí trung gian thứ $i$ cho sản phẩm thứ $j$).
  • Giá trị gia tăng: $VA = GO - IC$.
  • Các chỉ tiêu hiệu quả kinh tế: Tỷ số giá trị sản xuất trên chi phí trung gian ($GO/IC$), tỷ số giá trị gia tăng trên chi phí trung gian ($VA/IC$), tỷ số giá trị gia tăng trên giá trị sản xuất ($VA/GO$).
  • Phương pháp trích khấu hao tài sản cố định: Áp dụng phương pháp khấu hao đường thẳng (mức trích hàng năm bằng nguyên giá tài sản cố định chia cho thời gian trích khấu hao).

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả nêu bật tính tất yếu của việc phát triển kinh tế trang trại từ nền kinh tế tiểu nông và kinh tế hộ, khẳng định vai trò tối ưu hóa các yếu tố sản xuất của trang trại trong nền kinh tế thị trường. Phần này trình bày các khó khăn thực tế mà trang trại quy mô hộ gặp phải, khái quát đặc điểm của thành phố Sông Công với 196 trang trại và gia trại năm 2018, đồng thời xác lập mục tiêu nghiên cứu tổng quát, các mục tiêu cụ thể, ý nghĩa lý luận, ý nghĩa thực tiễn sản xuất cùng mốc thời gian thực hiện nghiên cứu tại địa phương.

Phần 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài

Nội dung chương tập trung hệ thống các khái niệm kinh tế trang trại theo văn bản quản lý nhà nước và học thuật, phân tích tác động đa chiều của trang trại đối với tăng trưởng kinh tế, ổn định xã hội nông thôn và cải tạo môi trường sinh thái. Tác giả tổng hợp các tiêu chí xác định trang trại theo Thông tư số 27/2011/TT-BNNPTNT, phân tích 6 đặc trưng cốt lõi và 8 nhóm trở ngại lớn hiện nay trong phát triển trang trại (tự phát, đất đai manh mún, hạn điền thấp, thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất chậm, khó tiếp cận tín dụng do thiếu tài sản thế chấp, trình độ chủ trang trại yếu và thiếu liên kết chuỗi). Đồng thời, chương này phân tích hệ thống văn bản chính sách (Nghị định 55/2015/NĐ-CP, dự thảo chính sách năm 2015) và đánh giá thực trạng phát triển trang trại toàn quốc. Số liệu Tổng cục Thống kê năm 2018 cho thấy cả nước có 113.730 trang trại, giải quyết việc làm cho 395.878 lao động, sử dụng 663.359 ha đất mặt nước, tổng vốn huy động đạt 29.841 triệu đồng, tổng doanh thu đạt 19.040 triệu đồng và thu nhập bình quân đạt 61,4 triệu đồng/trang trại. Trong giai đoạn 2010 - 2018, tổng số lượng trang trại toàn quốc tăng 186,4%, trong đó mô hình chăn nuôi tăng tỷ trọng từ 4,4% lên 23,1%.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chương 3 xác định đối tượng nghiên cứu là các mô hình trang trại trên địa bàn Sông Công; phạm vi nghiên cứu thời gian lấy số liệu thứ cấp giai đoạn 2016 - 2018 và khảo sát sơ cấp năm 2019. Tác giả làm rõ quy trình chọn mẫu điều tra trực tiếp 30 chủ trang trại trên địa bàn, chi tiết hóa 7 phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng (so sánh, phân tổ, thống kê, chuyên gia, chuyên khảo, hạch toán chi phí, dự báo thống kê) và thiết lập công thức tính toán các chỉ tiêu hiệu quả kinh tế cơ bản ($GO$, $IC$, $VA$, các tỷ số hiệu quả tương đối và trích khấu hao tài sản cố định theo đường thẳng).

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này phản ánh toàn bộ kết quả phân tích thực nghiệm tại thành phố Sông Công qua các nội dung chính:

• Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội: Thành phố có tổng diện tích tự nhiên là 107.170 ha (theo bảng thống kê đất đai giai đoạn 2016 - 2018 là 108.170 ha), đất nông nghiệp chiếm 33,60% (35.981 ha năm 2018), đất lâm nghiệp chiếm 46,74% (50.050 ha). Dân số năm 2018 đạt 141.203 người với 32.922 hộ; trong đó nhân khẩu nông lâm thủy sản chiếm 80,57%, tổng số lao động là 89.010 người (lao động nông lâm thủy sản chiếm 73,75%). Cơ cấu kinh tế chuyển dịch mạnh: tổng giá trị sản xuất năm 2018 có ngành công nghiệp - xây dựng chiếm 55,87% (tăng bình quân 18,74%), dịch vụ chiếm 20,21% (tăng bình quân 38,87%), nông lâm thủy sản chiếm 23,92% (tăng bình quân 4,06%).
• Cơ cấu loại hình và nguồn lực đất đai: Toàn thành phố có 196 trang trại. Cơ cấu phân loại gồm: trang trại chăn nuôi chiếm tỷ lệ áp đảo với 123 cơ sở (62,9%); lâm nghiệp có 27 trang trại (13,7%); trồng cây lâu năm có 23 trang trại (11,9%); sản xuất kinh doanh tổng hợp có 13 trang trại (6,5%); trồng cây hàng năm có 5 trang trại (2,38%); nuôi trồng thủy sản có 3 trang trại (1,6%); trồng cây ăn quả có 2 trang trại (1,02%). Tổng diện tích đất trang trại là 958,44 ha, bình quân đạt 4,89 ha/trang trại; trong đó nhóm trang trại có quy mô dưới 5 ha chiếm tỷ lệ 66%, nhóm quy mô từ 6 đến 30 ha chiếm 20% (chủ yếu là trang trại lâm nghiệp và thủy sản tại vùng cao).
• Lao động và năng lực chuyên môn: Tổng số lao động thường xuyên trong 196 trang trại là 604 người (bình quân 3,08 người/trang trại). Lao động hộ chủ trang trại chiếm ưu thế tuyệt đối với 488 người (82,4%), trong khi lao động thuê mướn chỉ có 106 người (17,6%), bình quân 0,54 người thuê/trang trại. Trình độ chuyên môn của các chủ trang trại còn hạn chế: trung cấp có 79 người, sơ cấp 54 người, cao đẳng 31 người; trình độ đại học trở lên chỉ có 32 người (chiếm 16,32%). Đáng chú ý, toàn bộ chủ trang trại thuộc loại hình trồng cây lâu năm và nuôi trồng thủy sản đều không có trình độ đại học.
• Vốn, tài sản và kết quả sản xuất kinh doanh: Vốn sản xuất kinh doanh bình quân của một trang trại đạt 164,734 triệu đồng, trong đó vốn tự có của chủ hộ là 133,601 triệu đồng (chiếm 81,1%), vốn vay ngân hàng và các tổ chức tín dụng chỉ chiếm tỷ lệ thấp (bình quân khoảng 13,4% - 15,4% tương ứng hơn 25 triệu đồng). Mức đầu tư trang bị tài sản bình quân khiêm tốn, xấp xỉ 30 triệu đồng/năm. Kết quả sản xuất kinh doanh bình quân năm 2018 của một trang trại đạt tổng thu 285,557 triệu đồng (riêng thu từ nông nghiệp là 272,618 triệu đồng; lâm nghiệp 3,099 triệu đồng; thủy sản 5,581 triệu đồng; phi nông lâm thủy sản 4,259 triệu đồng). Giá trị sản phẩm bán ra đạt 268,260 triệu đồng, tổng chi phí sản xuất bình quân là 218,152 triệu đồng và thu nhập thuần bình quân đạt 67,405 triệu đồng/trang trại.
• Khảo sát mô hình điển hình: Phân tích cơ cấu đầu tư, chi phí vận hành và hiệu quả thu nhập của mô hình trang trại chăn nuôi gà thịt quy mô 5.000 con của ông Nguyễn Văn Tuấn (xóm La Giang, xã Bá Xuyên) và mô hình chăn nuôi lợn gia công liên kết của Hợp tác xã Thắng Lợi.
• Giải pháp đề xuất: Xây dựng quy hoạch vùng sản xuất tập trung, đẩy nhanh cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và cấp giấy chứng nhận trang trại, tháo gỡ rào cản tín dụng thế chấp bằng cơ chế cho vay tín chấp theo Nghị định 55/2015/NĐ-CP, tăng cường chuyển giao tiến bộ kỹ thuật VietGAP và bảo đảm an ninh trật tự chống nạn phá hoại trong nuôi trồng thủy sản.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tóm tắt các kết quả đạt được về quy mô và đóng góp kinh tế của các trang trại Sông Công; đồng thời đưa ra các kiến nghị cụ thể đối với chủ trang trại (chủ động nâng cao năng lực quản lý, tăng cường liên kết sản xuất và kiểm soát chi phí) và đối với chính quyền địa phương (hoàn thiện quy hoạch đất đai, đầu tư hạ tầng giao thông điện thủy lợi đến chân hàng rào trang trại, hỗ trợ lãi suất và đơn giản hóa thủ tục hành chính).

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu đã lượng hóa chi tiết hiện trạng phát triển hệ thống trang trại trên địa bàn thành phố Sông Công năm 2018 thông qua hệ thống dữ liệu kinh tế cụ thể:

Chỉ tiêu	Đơn vị tính	Giá trị toàn thành phố / Bình quân
Tổng số lượng trang trại	Trang trại	196
- Trang trại chăn nuôi	Trang trại (%)	123 (62,90%)
- Trang trại lâm nghiệp	Trang trại (%)	27 (13,70%)
- Trang trại trồng cây lâu năm	Trang trại (%)	23 (11,90%)
- Trang trại sản xuất kinh doanh tổng hợp	Trang trại (%)	13 (6,50%)
- Trang trại trồng cây hàng năm	Trang trại (%)	5 (2,38%)
- Trang trại nuôi trồng thủy sản	Trang trại (%)	3 (1,60%)
- Trang trại trồng cây ăn quả	Trang trại (%)	2 (1,02%)
Tổng diện tích đất trang trại	ha	958,44
Diện tích đất canh tác bình quân	ha/trang trại	4,89
Quy mô đất dưới 5 ha	%	66,00%
Tổng số lao động thường xuyên	Người	604
- Lao động của hộ chủ trang trại	Người (%)	488 (82,40%)
- Lao động thuê mướn	Người (%)	106 (17,60%)
Lao động thường xuyên bình quân	Người/trang trại	3,08
Tỷ lệ chủ trang trại có trình độ Đại học trở lên	%	16,32% (32 người)
Tổng vốn sản xuất kinh doanh bình quân	1.000 đồng/trang trại	164.734
- Vốn tự có của chủ trang trại	1.000 đồng/trang trại	133.601
- Vốn vay ngân hàng, tín dụng	1.000 đồng/trang trại	25.xxx
Trang bị tài sản bình quân	Triệu đồng/trang trại/năm	Xấp xỉ 30
Tổng thu sản xuất kinh doanh bình quân	1.000 đồng/trang trại	285.557
Giá trị sản phẩm bán ra bình quân	1.000 đồng/trang trại	268.260
Chi phí sản xuất kinh doanh bình quân	1.000 đồng/trang trại	218.152
Thu nhập thuần bình quân	1.000 đồng/trang trại	67.405

Hệ thống giải pháp và kiến nghị được tác giả đúc kết gồm:

• Về đất đai và quy hoạch: Đề nghị chính quyền địa phương hoàn thiện quy hoạch phân vùng sản xuất tập trung cho các loại hình chăn nuôi, trồng trọt và thủy sản; tạo hành lang pháp lý thông thoáng cho việc tích tụ ruộng đất, chuyển nhượng quyền sử dụng đất ổn định lâu dài; đẩy nhanh tiến độ thẩm định và cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cùng Giấy chứng nhận kinh tế trang trại theo Thông tư số 27/2011/TT-BNNPTNT.
• Về tín dụng và vốn đầu tư: Triển khai hiệu quả các cơ chế vay vốn theo Nghị định số 55/2015/NĐ-CP, mở rộng các gói tín dụng trung và dài hạn không yêu cầu tài sản thế chấp hoặc chấp nhận thế chấp bằng tài sản hình thành trên đất thuê; hỗ trợ lãi suất cho các hộ trang trại chịu ảnh hưởng rủi ro thiên tai, dịch bệnh.
• Về khoa học công nghệ và đào tạo: Ngân sách địa phương hỗ trợ một phần kinh phí thuê cán bộ kỹ thuật chuyển giao công nghệ cao, thực hành quy trình VietGAP; tổ chức các lớp tập huấn miễn phí về kỹ năng hạch toán chi phí và quản trị kinh doanh cho các chủ hộ.
• Về thị trường và an ninh sản xuất: Khuyến khích hình thành hợp tác xã trang trại để xây dựng thương hiệu nông sản tập trung, giảm thiểu sự phụ thuộc vào thương lái trung gian; thiết lập các chế tài pháp luật nghiêm ngặt nhằm ngăn chặn tệ nạn phá hoại an ninh mặt nước đối với các trang trại nuôi trồng thủy sản.

Đóng góp của khóa luận: Đề tài đã cung cấp bộ dữ liệu thực địa cập nhật về cơ cấu tổ chức, hiệu quả tài chính và nguồn lực của 196 trang trại tại thành phố Sông Công năm 2018. Kết quả nghiên cứu làm rõ các rào cản nội tại của mô hình kinh tế trang trại sau quá trình chuyển đổi từ kinh tế hộ, tạo lập cơ sở khoa học và thực tiễn phục vụ công tác tham mưu của Phòng Kinh tế thành phố Sông Công trong việc hoạch định chính sách chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp nông thôn.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận bộc lộ một số hạn chế căn cứ trên phạm vi và phương pháp thực tế:

• Quy mô mẫu điều tra sơ cấp dừng lại ở 30 trang trại đại diện trên tổng số 196 trang trại toàn thành phố, chưa bao quát đầy đủ dữ liệu vi mô của toàn bộ các cơ sở trên tất cả 11 xã, phường.
• Thời gian nghiên cứu thực địa giới hạn trong 4,5 tháng (từ tháng 1 đến tháng 5 năm 2019), các số liệu tài chính chủ yếu phản ánh kết quả năm sản xuất 2018 nên chưa phản ánh chu kỳ biến động đa năm của một số loại cây trồng lâu năm hoặc biến động giá đầu vào theo mùa vụ dài hạn.
• Nghiên cứu chưa đi sâu phân tích chuỗi cung ứng logistics và liên kết tiêu thụ đa kênh ngoài phạm vi mô hình gia công của hợp tác xã.

Hướng nghiên cứu mở rộng được xác định từ phạm vi đề tài:

• Mở rộng phạm vi khảo sát điều tra sơ cấp với cỡ mẫu lớn hơn trên toàn bộ địa bàn các huyện, thành phố thuộc tỉnh Thái Nguyên để so sánh lợi thế kinh tế trang trại giữa các tiểu vùng sinh thái (vùng núi cao, vùng bán sơn địa và vùng đô thị hóa).
• Đi sâu nghiên cứu cơ chế liên kết chuỗi giá trị khép kín gắn nông hộ, chủ trang trại với doanh nghiệp chế biến công nghệ cao nhằm tối ưu hóa giá trị gia tăng ($VA$).

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp, Kinh tế và Phát triển nông thôn, Quản lý đất đai: Cung cấp khung phương pháp luận hoàn chỉnh về đánh giá hiệu quả kinh tế trang trại, cách vận dụng hệ thống chỉ tiêu $GO$, $IC$, $VA$ và phương pháp hạch toán chi phí thực tế tại cơ sở nông nghiệp.
• Cán bộ quản lý kinh tế, khuyến nông viên cấp huyện, thành phố và chính quyền cấp xã: Tài liệu cung cấp bức tranh số liệu xác thực về thực trạng cơ cấu trang trại, điểm nghẽn tín dụng thế chấp và nhu cầu cấp giấy chứng nhận kinh tế trang trại tại vùng bán sơn địa đang trong quá trình đô thị hóa mạnh.
• Các chủ trang trại và hộ sản xuất nông nghiệp: Nguồn tham khảo hữu ích từ các bảng tính định mức chi phí, cơ cấu vốn đầu tư ban đầu và chu kỳ quay vòng vốn của mô hình nuôi gà thịt 5.000 con tại xã Bá Xuyên và mô hình liên kết nuôi lợn gia công của Hợp tác xã Thắng Lợi.

Câu hỏi thường gặp

Tiêu chí xác định kinh tế trang trại trong nghiên cứu được căn cứ theo văn bản pháp lý nào? Nghiên cứu áp dụng quy định tại Thông tư số 27/2011/TT-BNNPTNT ngày 13/4/2011 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Đối với địa bàn tỉnh Thái Nguyên, cơ sở sản xuất trồng trọt, nuôi trồng thủy sản hoặc sản xuất tổng hợp phải có diện tích tối thiểu 2,1 ha và giá trị sản lượng hàng hóa đạt 700 triệu đồng/năm trở lên; đối với chăn nuôi phải đạt giá trị sản lượng hàng hóa từ 1 tỷ đồng/năm; đối với lâm nghiệp diện tích tối thiểu 31 ha và giá trị sản lượng bình quân đạt 500 triệu đồng/năm trở lên.

Loại hình trang trại nào chiếm tỷ trọng lớn nhất tại thành phố Sông Công năm 2018? Trang trại chăn nuôi chiếm tỷ trọng áp đảo với 123 cơ sở trên tổng số 196 trang trại, tương đương tỷ lệ 62,9%. Ngược lại, loại hình nuôi trồng thủy sản (3 trang trại, chiếm 1,6%) và trồng cây ăn quả (2 trang trại, chiếm 1,02%) chiếm tỷ lệ thấp nhất.

Thực trạng tiếp cận vốn vay tín dụng của các trang trại tại địa bàn Sông Công ra sao? Huy động vốn của các trang trại gặp nhiều khó khăn. Tổng vốn sản xuất kinh doanh bình quân là 164,734 triệu đồng/trang trại, trong đó vốn tự có của chủ hộ chiếm tới 81,1% (133,601 triệu đồng), trong khi vốn vay ngân hàng và tổ chức tín dụng chỉ chiếm khoảng 13,4% - 15,4% (hơn 25 triệu đồng). Nguyên nhân chính là do phần lớn đất đai của trang trại là đất thuê, đất đấu thầu, chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nên không đủ điều kiện thế chấp vay vốn ngân hàng.

Trình độ chuyên môn của các chủ trang trại tại thành phố Sông Công có đặc điểm gì nổi bật? Trình độ chuyên môn kỹ thuật của các chủ trang trại còn thấp. Trong tổng số 196 chủ trang trại, chỉ có 32 người có trình độ đại học trở lên (chiếm 16,32%), tập trung chủ yếu ở mô hình chăn nuôi (20 người); trình độ trung cấp có 79 người, sơ cấp 54 người và cao đẳng 31 người. Riêng hai loại hình đòi hỏi kỹ thuật cao là trồng cây lâu năm và nuôi trồng thủy sản thì 100% chủ trang trại đều không có trình độ đại học.

Cơ cấu lao động trong các trang trại tại thành phố Sông Công được phân bổ như thế nào? Tổng số lao động thường xuyên trong 196 trang trại là 604 người, đạt mức bình quân 3,08 người/trang trại. Lao động chủ yếu dựa vào các thành viên gia đình chủ trang trại với 488 người (chiếm 82,4%), trong khi lao động thuê mướn ngoài chỉ có 106 người (chiếm 17,6%), đạt tỷ lệ bình quân 0,54 người thuê/trang trại. Những trang trại có quy mô canh tác dưới 5 ha hầu như không sử dụng lao động thuê mướn thường xuyên.

Kết luận

Khóa luận của sinh viên Nguyễn Thị Mai Hương đã phân tích toàn diện thực trạng phát triển của 196 mô hình trang trại tại thành phố Sông Công, tỉnh Thái Nguyên năm 2018 thông qua các chỉ số cụ thể về cơ cấu loại hình, quy mô đất đai, lao động, nguồn vốn và kết quả sản xuất kinh doanh. Kết quả nghiên cứu chỉ rõ các hạn chế cốt lõi về trình độ chuyên môn của chủ trang trại, điểm nghẽn tiếp cận tín dụng do thiếu tài sản thế chấp và tính tự phát trong sản xuất. Trên cơ sở đó, tác giả đã đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ về quy hoạch vùng sản xuất, hoàn thiện pháp lý đất đai, tín dụng ưu đãi theo Nghị định 55/2015/NĐ-CP và chuyển giao kỹ thuật VietGAP, đóng góp luận cứ thực tiễn giá trị cho công tác quản lý và định hướng phát triển kinh tế nông nghiệp tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Nông nghiệp là một trong hai ngành sản xuất vật chất quan trọng của nền sản xuất hàng hoá. Trong gần hai thế kỷ qua, nền nông nghiệp thế giới đã có nhiều hình thức tổ chức sản xuất khác nhau. Cho đến nay qua thử thách của thực tiễn, một số nơi các hình thức sản xuất theo mô hình tập thể, và quốc doanh, cũng như xí nghiệp tư bản nông nghiệp tập trung quy mô lớn, không tỏ ra hiệu quả.

Trong khi đó, hình thức tổ chức sản xuất theo mô hình kinh tế trang trại phù hợp với đặc thù của nông nghiệp nên đạt hiệu quả cao, và ngày càng phát triển ở hầu hết các nước trên thế giới. So với nền kinh tế tiểu nông thì kinh tế trang trại là một bước phát triển của kinh tế hàng hoá. Việc hình thành và phát triển kinh tế trang trại là một quá trình chuyển đổi từ kinh tế hộ nông dân chủ yếu, mang tính sản xuất tự cấp, tự túc sang sản xuất hàng hoá có quy mô từ nhỏ tới lớn. KLTN kinh tế học Phát triển kinh tế trang trại là hướng đi đúng đắn, phù hợp với quy luật khách quan của nền sản xuất hàng hoá.

Phát triển kinh tế trang trại nhằm khai thác, sử dụng có hiệu quả đất đai, vốn, kỹ thuật, kinh nghiệm quản lý góp phần phát triển nông nghiệp bền vững; có việc làm tăng thu nhập, khuyến khích làm giàu đi đôi với xoá đói giảm nghèo; phân bổ lao động, dân cư xây dựng nông thôn mới. Thực tế hiện nay, bên cạnh những trang trại thành công thì vẫn còn rất nhiều các trang trại thất bại, phá sản. Hầu hết các trang trại nông nghiệp phát triển từ kinh tế hộ, trình độ tổ chức quản lý và khả năng hạch toán kinh doanh hạn chế nên chi phí sản xuất và rủi ro thường lớn. Để có những thông tin chính xác về các trang trại nông nghiệp, cần thiết phải tiến hành nghiên cứu đánh giá thực tế tại các trang trại.

Thành phố Sông Công là trung tâm kinh tế, hành chính, văn hóa - xã hội phía Nam của tỉnh Thái Nguyên. Thành phố Sông Công là trung tâm kinh 2 thành phố Công là 107. Dân số toàn thành phố tính đến nay toàn thành ph tcó 141.203 nhân khẩu với 32. Tổng số 922 nhân khẩu, thành phố Sông Công là trung tâm kinh tng Công là trg tâm kinh tế, hành chính, văn hóa - xã hội phía Nam của tỉnh Thái Nguyên.

Hầu hết các trang trại nông nghiệp phát triển từ kinh tế hộ, của thành phố đang chuyển dịch dần theo hướng giảm tỷ trọng nông nghiệp, tăng tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ. Mặc dù vậy, sản xuất nông nghiệp vẫn đóng một vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế của thành phố. Ngành nông nghiệp của thành phố Sông Công trong những năm qua cũng có sự phát triển mạnh mẽ theo hướng sản xuất hàng hóa quy mô lớn, năm 2018 toàn thành phố có tới 196 các mô hình trang trại, gia trại được xây dựng. Tuy nhiên, cũng như các trang trại trong cả nước bên cạnh những thành quả bước đầu, các trang trại tại Sông Công cũng gặp không ít những khó khăn như: Khâu tổ chức, quản lý của chủ trang trại hạn chế, thiếu kiến thức khoa học kỹ thuật, nhận thức về thị trường và khả năng cạnh KLTN kinh tế học tranh trong tiêu thụ sản phẩm yếu, thiếu vốn, lao động trang trại chưa qua đào tạo, thị trường các yếu tố đầu vào và đầu ra còn bấp bênh, giải quyết ô nhiễm môi trường,.

làm cho sản xuất trang trại thiếu ổn định và luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro.