Luận Văn Thạc Sĩ Về Phát Triển Các Làng Nghề Ở Từ Sơn, Bắc Ninh

Luận văn thạc sĩ UEB nghiên cứu phát triển các làng nghề ở Từ Sơn, Bắc Ninh, góp phần bảo tồn văn hóa và nâng cao kinh tế địa phương.

• Tác giả: Trịnh Thị Thu Phương
• Người hướng dẫn: TS. Đinh Xuân Cường
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Phát Triển Làng Nghề Từ Sơn, Bắc Ninh: Thực Trạng và Giải Pháp
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Danh mục các chữ viết tắt
• Danh mục bảng biểu
• Danh mục các hình vẽ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LÀNG NGHỀ VÀ PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ
• 1.1. Một số khái niệm và cách phân loại làng nghề và làng nghề truyền thống
• 1.1.1. Khái niệm về nghề truyền thống, làng nghề và làng nghề truyền thống
• 1.1.2. Phân loại làng nghề
• 1.2. Đặc điểm của các làng nghề
• 1.2.1. Đặc điểm kỹ thuật, công nghệ và sản phẩm
• 1.2.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 1.3. Điều kiện hình thành của các làng nghề
• 1.3.1. Các điều kiện hình thành làng nghề
• 1.3.2. Những nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển làng nghề truyền thống
• 1.4. Phát triển làng nghề theo hướng bền vững
• 1.4.1. Quan niệm về phát triển bền vững
• 1.4.2. Phát triển bền vững làng nghề
• 1.5. Vai trò của LNTT đối với việc phát triển kinh tế - văn hóa – xã hội
• 1.5.1. Góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế
• 1.5.2. Tăng giá trị tổng sản phẩm cho nền kinh tế quốc dân
• 1.5.3. Giải quyết việc làm
• 1.5.4. Hạn chế sự di dân tự do
• 1.5.5. Nâng cao thu nhập, cải thiện hệ thống hạ tầng nông thôn
• 1.5.6. Đa dạng hóa kinh tế nông thôn và thúc đẩy quá trình đô thị hóa
• 1.5.7. Bảo tồn và phát triển giá trị văn hóa dân tộc
• 1.5.8. Đối với việc phát triển du lịch
• 1.6. Phát triển làng nghề ở một số nước trên thế giới và Việt Nam
• 1.6.1. Phát triển làng nghề ở một số nước trên thế giới
• 1.6.2. Phát triển làng nghề ở Việt Nam và tỉnh Bắc Ninh
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ Ở TỪ SƠN, TỈNH BẮC NINH
• 2.1. Tiềm năng phát triển các làng nghề ở Từ Sơn
• 2.1.1. Vị trí địa lý
• 2.1.2. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.3. Điều kiện kinh tế xã hội
• 2.2. Thực trạng phát triển và phân bố các làng nghề ở Từ Sơn
• 2.2.1. Thực trạng phát triển làng nghề
• 2.2.2. Một số làng nghề điển hình trên địa bàn thị xã Từ Sơn
• 2.3. Những tác động của chính quyền Thị xã Từ Sơn trong việc phát triển làng nghề
• 2.4. Những tác động của làng nghề
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN CÁC LÀNG NGHỀ TRÊN ĐỊA BÀN TỪ SƠN ĐẾN 2015 TẦM NHÌN 2020
• 3.1. Định hướng phát triển kinh tế - xã hội Từ Sơn đến năm 2015
• 3.1.1. Định hướng chung
• 3.1.2. Các mục tiêu chủ yếu đến năm 2015
• 3.2. Quan điểm, mục tiêu phát triển các làng nghề Thị xã từ Sơn
• 3.2.1. Quan điểm phát triển
• 3.2.2. Mục tiêu phát triển
• 3.3. Định hướng phát triển các làng nghề trên địa bàn Thị xã Từ Sơn
• 3.3.1. Định hướng phát triển các làng nghề đã có
• 3.3.2. Định hướng phát triển các làng nghề mới
• 3.3.3. Định hướng hình thành các tiểu vùng chủ yếu
• 3.4. Các giải pháp chủ yếu để quản lý và phát triển làng nghề
• 3.4.1. Giải pháp về quy hoạch
• 3.4.2. Giải pháp về quản lý nhà nước
• 3.4.3. Giải pháp về vốn
• 3.4.4. Giải pháp về đào tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực
• 3.4.5. Giải pháp về nguyên liệu cho sản xuất
• 3.4.6. Giải pháp về chính sách thuế
• 3.4.7. Giải pháp về khoa học công nghệ
• 3.4.8. Giải pháp về thị trường tiêu thụ sản phẩm
• 3.4.9. Phát triển không gian đô thị ở các làng nghề truyền thống
• 3.4.10. Giải pháp về kết cấu hạ tầng
• 3.4.11. Giải pháp về quản lí và bảo vệ môi trường
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Làng Nghề Từ Sơn Bắc Ninh

Làng nghề Từ Sơn, Bắc Ninh là một phần quan trọng trong bức tranh kinh tế nông thôn Việt Nam. Với lịch sử lâu đời, các làng nghề truyền thống tại đây không chỉ góp phần tạo ra sản phẩm độc đáo mà còn giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc. Sự phát triển của các làng nghề này đã tạo ra nhiều cơ hội việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân và thúc đẩy sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn.

1.1. Đặc Điểm Nổi Bật Của Làng Nghề Từ Sơn

Làng nghề Từ Sơn nổi bật với các sản phẩm như gốm sứ, đồ gỗ mỹ nghệ và mây tre đan. Những sản phẩm này không chỉ đáp ứng nhu cầu trong nước mà còn xuất khẩu ra thị trường quốc tế, góp phần nâng cao giá trị kinh tế cho địa phương.

1.2. Vai Trò Của Làng Nghề Trong Kinh Tế Địa Phương

Các làng nghề truyền thống tại Từ Sơn đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra việc làm cho người dân, giảm tỷ lệ thất nghiệp và nâng cao đời sống. Hơn nữa, chúng còn góp phần bảo tồn văn hóa và truyền thống của địa phương.

II. Thực Trạng Phát Triển Làng Nghề Tại Từ Sơn Hiện Nay

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng thực trạng làng nghề Bắc Ninh vẫn gặp nhiều thách thức. Sự phát triển không đồng đều giữa các làng nghề, cùng với việc thiếu nguồn lực và công nghệ hiện đại, đã ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của sản phẩm. Nhiều sản phẩm vẫn còn mang tính chất thủ công, chưa đáp ứng được yêu cầu của thị trường.

2.1. Những Thách Thức Trong Phát Triển Làng Nghề

Các làng nghề tại Từ Sơn đang đối mặt với nhiều thách thức như thiếu vốn đầu tư, công nghệ lạc hậu và thị trường tiêu thụ hạn chế. Điều này đã làm giảm sức cạnh tranh của sản phẩm so với hàng hóa nhập khẩu.

2.2. Tình Hình Phân Bố Các Làng Nghề

Sự phân bố các làng nghề truyền thống tại Từ Sơn không đồng đều. Một số làng nghề phát triển mạnh mẽ, trong khi những làng khác vẫn còn gặp khó khăn trong việc duy trì hoạt động sản xuất.

III. Giải Pháp Phát Triển Bền Vững Các Làng Nghề Từ Sơn

Để phát triển bền vững các làng nghề truyền thống, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Việc đầu tư vào công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực và xây dựng thương hiệu cho sản phẩm là rất cần thiết. Các chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển này.

3.1. Đầu Tư Vào Công Nghệ Hiện Đại

Cần thiết phải đầu tư vào công nghệ sản xuất hiện đại để nâng cao chất lượng sản phẩm và giảm chi phí sản xuất. Việc áp dụng công nghệ mới sẽ giúp các làng nghề truyền thống tăng cường sức cạnh tranh trên thị trường.

3.2. Đào Tạo Nguồn Nhân Lực Chất Lượng

Đào tạo và nâng cao tay nghề cho người lao động là một trong những giải pháp quan trọng. Việc này không chỉ giúp cải thiện chất lượng sản phẩm mà còn tạo ra những sản phẩm mới, đáp ứng nhu cầu thị trường.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Về Làng Nghề

Nghiên cứu về phát triển các làng nghề truyền thống tại Từ Sơn đã chỉ ra rằng việc kết hợp giữa phát triển kinh tế và bảo tồn văn hóa là rất cần thiết. Các mô hình làng nghề du lịch cũng đang được triển khai, tạo ra cơ hội mới cho người dân và thu hút du khách.

4.1. Mô Hình Làng Nghề Du Lịch

Mô hình làng nghề du lịch không chỉ giúp tăng thu nhập cho người dân mà còn góp phần bảo tồn văn hóa và truyền thống. Du khách có thể trải nghiệm quy trình sản xuất và tìm hiểu về văn hóa địa phương.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tác Động Kinh Tế

Các nghiên cứu cho thấy rằng sự phát triển của làng nghề truyền thống đã góp phần đáng kể vào tăng trưởng kinh tế địa phương, tạo ra nhiều việc làm và nâng cao đời sống cho người dân.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Làng Nghề Từ Sơn

Tương lai của các làng nghề truyền thống tại Từ Sơn phụ thuộc vào khả năng thích ứng với thị trường và sự hỗ trợ từ chính quyền. Việc phát triển bền vững không chỉ giúp nâng cao giá trị kinh tế mà còn bảo tồn văn hóa và truyền thống của địa phương.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Chính Sách Hỗ Trợ

Chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương là rất quan trọng trong việc phát triển các làng nghề truyền thống. Cần có các chương trình hỗ trợ về vốn, kỹ thuật và thị trường tiêu thụ sản phẩm.

5.2. Định Hướng Phát Triển Bền Vững

Định hướng phát triển bền vững cho các làng nghề cần được xây dựng dựa trên sự kết hợp giữa phát triển kinh tế và bảo tồn văn hóa. Điều này sẽ giúp các làng nghề truyền thống tồn tại và phát triển trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa nông thôn đang là một trong những nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu trong chiến lược phát triển kinh tế của Việt Nam. Thống kê giai đoạn 2010 đến 2015 cho thấy tỷ lệ dân số nông thôn nước ta chiếm từ 66,4% đến 69,6%. Song song với tiến trình đô thị hóa mạnh mẽ, trung bình mỗi năm có khoảng 80.000 đến 100.000 ha đất nông nghiệp bị chuyển đổi mục đích sử dụng, khiến khoảng 1,5 đến 2 triệu lao động mất việc làm nông nghiệp truyền thống. Trong bối cảnh đó, việc khôi phục và mở rộng các làng nghề tiểu thủ công nghiệp trở thành giải pháp then chốt nhằm giải quyết việc làm tại chỗ, gia tăng thu nhập và dịch chuyển cơ cấu kinh tế nông thôn.

Thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh – địa bàn nằm trong Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, sở hữu mạng lưới giao thông đường bộ và đường thủy thuận lợi, kết nối trực tiếp với thủ đô Hà Nội. Nơi đây quy tụ nhiều làng nghề truyền thống nổi tiếng với lịch sử hàng trăm năm như đồ gỗ mỹ nghệ Đồng Kỵ, sắt thép Châu Khê, dệt may Tương Giang. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng cũng kéo theo hàng loạt áp lực nghiêm trọng về ô nhiễm môi trường, sự thiếu hụt mặt bằng sản xuất và nguy cơ mai một bản sắc văn hóa cổ truyền.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế tập trung làm rõ thực trạng phát triển làng nghề tại Thị xã Từ Sơn trong giai đoạn 2009 - 2013, đánh giá toàn diện các tác động kinh tế - xã hội - môi trường, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp phát triển bền vững đến năm 2015 và tầm nhìn 2020. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi hướng tới mục tiêu nâng tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ làng nghề lên mức 60% đến 80%, đồng thời gia tăng thu nhập bình quân của thợ thủ công gấp 2 đến 4 lần so với lao động thuần nông.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý thuyết kinh tế học phát triển và quản lý công, trọng tâm là:

• Lý thuyết phát triển bền vững: Dựa trên định nghĩa của Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới năm 1987 và Hội nghị thượng đỉnh Trái đất Rio 1992, phát triển bền vững làng nghề được xác định là sự gia tăng về quy mô sản xuất và giá trị sản lượng gắn liền với việc bảo đảm cân bằng ba trụ cột: tăng trưởng kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường sinh thái cho các thế hệ tương lai.
• Lý thuyết chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn: Quá trình công nghiệp hóa nông thôn thúc đẩy sự dịch chuyển dòng lao động từ nông nghiệp năng suất thấp sang tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ có giá trị gia tăng cao.
• Hệ thống khái niệm cốt lõi: Nghề truyền thống, Làng nghề (đạt tỷ lệ 40% đến 50% số hộ chuyên nghề và thu nhập từ nghề chiếm trên 50% tổng thu nhập địa phương), Làng nghề truyền thống, Doanh nghiệp làng nghề và Cụm công nghiệp làng nghề.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp được thu thập trong mốc thời gian từ năm 2009 đến năm 2013:

• Nguồn dữ liệu: Thu thập từ Cục Thống kê tỉnh Bắc Ninh, Sở Công Thương, Chi cục Thống kê Thị xã Từ Sơn và Ủy ban nhân dân 12 xã, phường trên địa bàn.
• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu thực hiện khảo sát trên cỡ mẫu gồm 150 hộ sản xuất, doanh nghiệp làng nghề cùng 15 chuyên gia quản lý kinh tế và nghệ nhân lão thành. Phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích được áp dụng nhằm bao phủ trọn vẹn 3 nhóm nghề chủ lực đại diện cho địa phương gồm: nhóm nghề mộc mỹ nghệ tại Đồng Kỵ và Phù Khê, nhóm luyện cán kim khí tại Châu Khê, và nhóm dệt sợi tại Tương Giang.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích chuỗi thời gian so sánh tăng trưởng, phân tích ma trận SWOT và phương pháp chuyên gia. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này nhằm định lượng chính xác hiệu quả kinh tế thông qua giá trị sản xuất, đồng thời đánh giá định tính sâu sắc các rào cản về cơ chế chính sách, công nghệ và ô nhiễm môi trường.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích chuỗi dữ liệu thực tế giai đoạn 2009 - 2013 tại Thị xã Từ Sơn mang lại những phát hiện quan trọng:

• Tăng trưởng vượt bậc về giá trị sản xuất: Làng nghề đóng vai trò đầu tàu trong cơ cấu công nghiệp của thị xã. Cụm công nghiệp sắt thép Châu Khê và Cụm công nghiệp gỗ mỹ nghệ Đồng Kỵ duy trì mức tăng trưởng doanh thu bình quân từ 12% đến 18% mỗi năm, đóng góp hơn 50% vào tổng giá trị sản xuất công nghiệp toàn địa bàn.
• Chuyển dịch mạnh mẽ cơ cấu lao động: Tỷ lệ lao động phi nông nghiệp tại các xã có làng nghề đạt từ 65% đến 82%. Lực lượng lao động làng nghề không chỉ giải quyết việc làm cho 100% nhân lực nông nhàn tại chỗ mà còn thu hút bình quân 2 đến 4 lao động làm thuê ngoài tỉnh cho mỗi cơ sở sản xuất.
• Gia tăng cách biệt về mức sống: Thu nhập bình quân của lao động làng nghề đạt mức cao gấp 2,5 đến 4 lần so với lao động sản xuất nông nghiệp thuần túy. Nhiều hộ gia đình làm nghề mộc mỹ nghệ đạt mức thu nhập từ 50 triệu đến hàng trăm triệu đồng mỗi năm.
• Ô nhiễm môi trường chạm ngưỡng báo động: Hơn 75% cơ sở sản xuất kim khí và đúc cán thép xả trực tiếp khói bụi chứa khí SO2 và nước thải axit chưa qua xử lý ra kênh rạch, gây suy giảm nghiêm trọng chất lượng không khí và nguồn nước sinh hoạt của cư dân.

Thảo luận kết quả

Sự bứt phá của các làng nghề Từ Sơn bắt nguồn từ lợi thế vị trí địa lý đắc địa nằm sát trục Quốc lộ 1A và sự năng động của đội ngũ nghệ nhân giàu kinh nghiệm. Về mặt kinh tế, mô hình tổ chức đã có sự chuyển biến tích cực từ kinh tế hộ gia đình đơn lẻ sang các công ty trách nhiệm hữu hạn và hợp tác xã quy mô lớn, tương đồng với mô hình Xí nghiệp Hương Trấn từng tạo ra 68% giá trị công nghiệp nông thôn tại Trung Quốc những năm 1980.

Tuy nhiên, mô hình phát triển tại Từ Sơn còn bộc lộ tính tự phát và thiếu quy hoạch hạ tầng đồng bộ. Kết quả này củng cố các luận điểm của nhiều nhà nghiên cứu trước đây về rào cản vốn và trình độ quản trị trong doanh nghiệp vừa và nhỏ nông thôn. Trong luận văn, các dữ liệu diễn biến cơ cấu kinh tế được trực quan hóa sinh động qua biểu đồ phân bổ tỷ trọng giá trị sản xuất công nghiệp và bảng tổng hợp cơ cấu lao động các năm 2009 - 2013, qua đó phản ánh rõ nét mâu thuẫn giữa tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh và năng lực kiểm soát ô nhiễm sinh thái.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững làng nghề Từ Sơn đến năm 2015 và tầm nhìn 2020, luận văn đưa ra hệ thống 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Quy hoạch không gian và phát triển hạ tầng cụm công nghiệp: Ủy ban nhân dân Thị xã Từ Sơn phối hợp với Sở Xây dựng khẩn trương hoàn thành việc mở rộng diện tích các cụm công nghiệp tập trung tại Châu Khê, Đồng Kỵ và Phù Khê. Đặt mục tiêu đến năm 2020 di dời tối thiểu 80% các cơ sở sản xuất kim khí, đúc cán thép và phun sơn đồ gỗ gây ô nhiễm ra khỏi khu dân cư, đảm bảo 100% cụm công nghiệp có hệ thống cấp thoát nước và đường giao thông đạt chuẩn tải trọng.
2. Ứng dụng khoa học công nghệ và kiểm soát môi trường: Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Bắc Ninh cùng chính quyền địa phương triển khai lắp đặt hệ thống tháp rửa xử lý bụi và khí SO2 bằng dung dịch nước vôi tại các lò đúc thép Châu Khê, đồng thời xây dựng bể lọc trung hòa axit cho xưởng mạ kẽm. Phấn đấu giảm 60% lượng phát thải độc hại trước năm 2016, áp dụng chế tài nghiêm khắc như ngừng cấp điện đối với các cơ sở cố tình vi phạm.
3. Hỗ trợ tài chính và ưu đãi thuế: Ngân hàng Chính sách Xã hội và các ngân hàng thương mại triển khai gói tín dụng ưu đãi lãi suất thấp hơn từ 2% đến 3% mỗi năm cho các hộ làng nghề đầu tư máy móc bán cơ khí hiện đại. Chi cục Thuế thực hiện chính sách miễn giảm thuế thu nhập doanh nghiệp trong 2 năm đầu cho các cơ sở mới thành lập trong cụm công nghiệp.
4. Đào tạo nhân lực và mở rộng thị trường tiêu thụ: Phòng Kinh tế Thị xã phối hợp với Hiệp hội Làng nghề tổ chức các lớp bồi dưỡng tay nghề ngắn hạn cho 1.000 đến 1.500 thợ trẻ mỗi năm, kết hợp giữa nghệ nhân truyền nghề và đào tạo kỹ năng quản trị doanh nghiệp. Đẩy mạnh xúc tiến thương mại, đưa các sản phẩm mộc mỹ nghệ và kim hoàn thâm nhập sâu vào các thị trường quốc tế như Nhật Bản, Hàn Quốc, Hoa Kỳ và Liên minh Châu Âu thông qua các hội chợ thường niên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và thực tiễn phong phú cho các nhóm độc giả sau:

• Cán bộ quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Cung cấp bức tranh toàn cảnh về thực trạng làng nghề để xây dựng các chính sách quy hoạch đất đai, ưu đãi thuế và quản lý môi trường nông thôn cấp huyện, thị xã.
• Chủ doanh nghiệp, chủ cơ sở sản xuất và hợp tác xã làng nghề: Cung cấp định hướng chuyển đổi mô hình kinh doanh từ kinh tế hộ sang doanh nghiệp, chiến lược áp dụng công nghệ bán cơ khí nhằm nâng cao năng suất và đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học: Làm tài liệu tham khảo chuyên sâu về phương pháp luận đánh giá phát triển kinh tế làng nghề, phân tích mô hình phát triển bền vững trong ngành Quản lý kinh tế và Kinh tế phát triển.
• Doanh nghiệp lữ hành và phát triển du lịch: Khai thác các dữ liệu về giá trị văn hóa, di sản làng nghề Đồng Kỵ và Phù Khê để xây dựng các tour du lịch làng nghề truyền thống kết hợp mua sắm trải nghiệm.

Câu hỏi thường gặp

• Tiêu chí định lượng để công nhận một địa phương là làng nghề trong luận văn là gì? Theo luận văn, một địa phương được xác định là làng nghề khi có từ 40% đến 50% tổng số hộ chuyên làm một hoặc nhiều nghề thủ công, nguồn thu nhập từ nghề chiếm trên 50% tổng thu nhập của các hộ, và giá trị sản lượng của nghề chiếm trên 50% tổng giá trị sản xuất của toàn địa phương.

• Làng nghề đóng góp như thế nào vào quá trình đô thị hóa tại Thị xã Từ Sơn? Làng nghề thúc đẩy đô thị hóa tại chỗ bằng cách chuyển dịch cơ cấu kinh tế phi nông nghiệp lên mức 60% đến 80%, hình thành các khu phố nghề sầm uất, kích thích các ngành dịch vụ vận tải, tín dụng phát triển và giúp thu nhập người dân cao gấp 2 đến 4 lần khu vực thuần nông.

• Giải pháp căn cơ nào được đề xuất để giải quyết ô nhiễm tại làng thép Châu Khê? Luận văn đề xuất giải pháp tách triệt để khu sản xuất ra khỏi khu dân cư vào các cụm công nghiệp tập trung, bắt buộc lắp đặt tháp rửa khí thải SO2 bằng nước vôi, xây dựng bể lắng lọc trung hòa nước thải mạ axit và thu gom xỉ than làm vật liệu san nền.

• Nguồn nguyên liệu tự nhiên suy giảm ảnh hưởng như thế nào đến sự phát triển của làng nghề? Việc cạn kiệt nguồn gỗ tự nhiên và nguyên liệu thô làm tăng chi phí đầu vào, giảm sức cạnh tranh của sản phẩm mỹ nghệ. Luận văn khuyến nghị cần đa dạng hóa nguồn nhập khẩu hợp pháp và liên kết vùng nguyên liệu bền vững giữa các tỉnh lân cận.

• Làm sao để vừa bảo tồn tính truyền thống vừa hiện đại hóa công nghệ sản xuất? Cần áp dụng công nghệ máy móc ở các công đoạn nặng nhọc như xẻ gỗ, cán thô kim loại để nâng cao năng suất, đồng thời giữ nguyên các khâu chạm khắc tinh xảo thủ công dưới bàn tay tài hoa của nghệ nhân nhằm lưu giữ hồn cốt và giá trị nghệ thuật độc bản.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về phát triển bền vững làng nghề trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông thôn.
• Phân tích sâu sắc bức tranh thực trạng làng nghề tại Thị xã Từ Sơn giai đoạn 2009 - 2013 với các số liệu chứng minh vai trò động lực kinh tế và giải quyết việc làm.
• Chỉ rõ những điểm nghẽn nghiêm trọng về hạ tầng, mặt bằng sản xuất manh mún và tình trạng ô nhiễm không khí, nguồn nước tại các làng nghề kim khí, đồ gỗ.
• Xây dựng hệ thống 4 nhóm giải pháp có tính khả thi cao gắn với mốc thời gian 2015 và tầm nhìn chiến lược 2020.
• Lộ trình tiếp theo đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt của chính quyền tỉnh Bắc Ninh, sự đồng hành của ngân hàng và tinh thần đổi mới công nghệ của các chủ cơ sở sản xuất.

Hãy áp dụng ngay những đề xuất và khung giải pháp từ công trình nghiên cứu này để xây dựng các mô hình làng nghề xanh, nâng tầm giá trị sản phẩm truyền thống Việt Nam trên trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về làng nghề và phát triển làng nghề Chương 2: Thực trạng phát triển làng nghề ở Từ Sơn Chương 3: Định hƣớng và giải pháp phát triển làng nghề trên địa bàn Từ Sơn đến năm 2015 tầm nhìn 2020. 14 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LÀNG NGHỀ VÀ PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ Nghề và làng nghề truyền thống đã góp phần tạo dựng bản sắc văn hoá cho dân tộc Việt Nam, đóng góp vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội, nhất là đối với các vùng nông nghiệp, nông thôn. Mặt khác, làng nghề truyền thống là đặc điểm góp phần vào sự phân công lao động trong nền kinh tế nông nghiệp truyền thống Việt Nam thành ba ngành công - nông – thƣơng nghiệp. Cơ cấu kinh tế này đã thực sự tạo cho làng xã Việt Nam có thể ổn định lâu dài, vững chắc.

Một số khái niệm và cách phân loại làng nghề và làng nghề truyền thống 1. Khái niệm về nghề truyền thống, làng nghề và làng nghề truyền thống 1. Nghề truyền thống Nghề truyền thống ở nƣớc ta rất phong phú, đa dạng, đã hình thành và tồn tại hàng trăm năm, tạo ra nhiều sản phẩm nổi tiếng trong nƣớc và thế giới nhƣ gốm Bát Tràng, nghề chạm bạc Đồng Xâm (Thái Bình), nghề dệt tơ lụa Hà Đông. Nghề truyền thống là những nghề thủ công đƣợc hình thành và phát triển trong lịch sử lâu dài, tồn tại hàng trăm năm, thậm chí hàng nghìn năm, đƣợc sản xuất tập trung, thu hút đƣợc nhiều lao động tham gia sản xuất và dần hình thành các làng nghề, phố nghề, xã nghề.

Đặc trƣng cơ bản gắn với kỹ thuật và công nghệ truyền thống, sản phẩm có tính đơn chiếc, tính thẩm mỹ cao và mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc. Điều đặc biệt là linh hồn của nghề, của làng nghề nằm trong yếu tố con ngƣời, đó là những nghệ nhân và đội ngũ lao động lành nghề. Khi nền đại công nghiệp phát triển thì việc ứng dụng khoa học - công nghệ vào trong sản xuất đã dần thay thế sức lao động trong một số công đoạn nhất định, điều đó phá vỡ tính truyền thống cố hữu trong sản xuất nghề truyền thống, do đó quan điểm ban đầu cũng có những thay đổi nhất định. Ngày nay cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, kỹ thuật và công nghệ đã khiến cho việc sản xuất các sản phẩm có tính truyền thống đƣợc hỗ trợ bởi quy trình công nghệ mới với nhiều loại nguyên liệu mới.

Do vậy khái niệm nghề truyền thống đã đƣợc nghiên cứu và mở rộng hơn và có thể hiểu nhƣ sau: “Nghề 15 truyền thống bao gồm những nghề tiểu thủ công nghiệp xuất hiện từ lâu đời trong lịch sử, được truyền từ đời này qua đời khác còn tồn tại đến ngày nay, kể cả những nghề đã được cải tiến hoặc sử dụng những loại máy móc hiện đại để hỗ trợ sản xuất nhưng vẫn tuân thủ công nghệ truyền thống và đặc biệt sản phẩm của nó vẫn thể hiện những nét văn hóa đặc sắc của dân tộc” * Phân loại nghề truyền thống + Phân biệt theo trình độ kỹ thuật - Loại nghề có kỹ thuật giản đơn: đan lát, chế biến lƣơng thực, thực phẩm, làm gạch, nung vôi. Sản phẩm của những nghề này có tính chất thông dụng, rất phù hợp với một nền kinh tế tự cấp, tự túc. - Loại nghề có kỹ thuật phức tạp: kim hoàn, đúc đồng, làm gốm, khảm gỗ, dệt lụa. Các nghề này không chỉ có kỹ thuật, công nghệ phức tạp mà còn đòi hỏi ở ngƣời thợ sự sáng tạo và khéo léo.

+ Phân loại theo tính chất kinh tế: - Loại nghề phụ thuộc vào nền kinh tế nông nghiệp tự nhiên, sản phẩm ít mang tính chất hàng hóa, chủ yếu phục vụ nhu cầu tại chỗ nhƣ sản xuất nông cụ nhƣ cày, bừa, liềm, hái. - Loại nghề mà hoạt động độc lập với quá trình sản xuất nông nghiệp, sản phẩm của nó thể hiện một trình độ nhất định của sự tách biệt thủ công nghiệp với nông nghiệp, của tài năng sáng tạo và khéo léo của ngƣời thợ, tiêu biểu là các sản phẩm nghề dệt, gốm, kim hoàn. Làng nghề Cho đến nay có nhiều ý kiến khác nhau về khái niệm làng nghề, theo giáo sƣ Trần Quốc Vƣợng thì: Làng nghề (nhƣ làng gốm Bát Tràng, Thổ Hà, Phù Lãng, Hƣơng Canh. làng giấy vùng Bƣởi, Dƣơng Ổ.

làng rèn sắt Canh Diễn, Phù Dực, Đa Hội .) là làng tuy vẫn có trồng trọt theo lối tiểu nông và chăn nuôi nhỏ song đã nổi trội một nghề cổ truyền, tinh xảo với một tầng lớp thủ công chuyên nghiệp hay bán chuyên nghiệp, có phƣờng, có ông trùm, ông phó cả. cùng một số thợ và phó nhỏ, đã chuyên tâm, có quy trình công nghệ nhất định sống chủ yếu bằng nghề đó 16 và sản xuất ra những mặt hàng thủ công, những mặt hàng đã có tính mỹ nghệ, trở thành sản phẩm hàng hóa và có quan hệ tiếp thị với một thị trƣờng là vùng xung quanh và tiến tới mở rộng ra cả nƣớc rồi có thể xuất khẩu ra nƣớc ngoài. Những làng nghề ấy ít nhiều đã nổi danh từ lâu “dân biết mặt, nƣớc biết tên, tên làng đã đi vào lịch sử, vào ca dao tục ngữ” trở thành văn hóa dân gian. Làng nghề là một phƣơng diện mà rất nhiều nhà nghiên cứu đã tìm hiểu và đã có nhiều quan điểm về làng nghề đƣợc xây dựng trên những tiêu chí khác nhau, tuy nhiên cho đến nay chƣa có một định nghĩa chính thức, làm quy chuẩn về làng nghề.

Xét về mặt định tính, làng nghề ở nông thôn nƣớc ta đƣợc hình thành và phát triển do nhu cầu phân công lao động và chuyên môn hóa nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển và chịu sự tác động mạnh của nông nghiệp, nông thôn Việt Nam với những đặc trƣng của nền văn hóa lúa nƣớc và nền kinh tế hiện vật, sản xuất nhỏ tự cấp, tự túc. Xét về mặt định lƣợng, làng nghề là những làng mà ở đó số ngƣời chuyên làm nghề thủ công nghiệp và sống chủ yếu bằng nguồn thu nhập từ nghề đó chiếm tỷ lệ khá lớn trong tổng dân số của làng. Tiêu chí phân định cụ thể nhƣ sau: Số hộ chuyên làm một hoặc nhiều nghề thủ công từ 40 – 50%; Thu nhập từ nghề thủ công chiếm 50% tổng thu nhập của các hộ; giá trị sản lƣợng của nghề chiếm trên 50% tổng giá trị sản lƣợng của địa phƣơng. Tuy nhiên, cách hiểu này chỉ là một thƣớc đo định lƣợng, bởi vì đối với mỗi làng nghề khác nhau thì tỷ lệ nói trên là cũng khác nhau.

Điều đó thể hiện rõ ở quy mô sản xuất, tính chất của sản phẩm và số lƣợng ngƣời tham gia giữa làng nghề phát triển và làng nghề chậm phát triển. Trong thời kỳ CNH – HĐH hiện nay, việc phát triển và ứng dụng khoa học – công nghệ vào trong sản xuất đã phá vỡ tính thủ công truyền thống nhất thể trong sản xuất, thay vào đó là hình thức sản xuất bán cơ khí phổ biến. Chính vì vậy khái niệm về làng nghề đƣợc mở rộng hơn, không còn bó hẹp ở những làng chỉ có những ngƣời chuyên làm các nghề thủ công nghiệp. Nó đƣợc nhìn nhận dƣới hai giác độ: 17 Những làng nghề đã áp dụng công nghệ cơ khí, bán cơ khí vào trong sản xuất và những làng nghề phát triển sản xuất ở mức độ cao đã kéo theo nhiều nghề dịch vụ ăn theo nhằm phục vụ nó nhƣ nghề cung ứng vật tƣ… Theo tác giả Bùi Văn Vƣợng thì “Làng nghề truyền thống là làng cổ truyền thủ công, ở đấy không nhất thiết tất cả dân làng đều sản xuất hàng thủ công.

Ngƣời thợ thủ công nhiều trƣờng hợp cũng đồng thời là ngƣời làm nghề nông nhƣng yêu cầu chuyên môn hóa cao đã tạo ra những ngƣời thợ chuyên sản xuất hàng truyền thống ngay tại làng quê của mình .” Làng nghề là những làng sống bằng hoặc chủ yếu bằng nghề thủ công ở nông thôn Việt Nam. Vậy khái niệm làng nghề có thể bao gồm những nội dung sau: “Làng nghề là một thiết chế kinh tế-xã hội ở nông thôn được cấu thành bởi hai yếu tố làng và nghề, tồn tại trong một không gian địa lý nhất định, trong đó bao gồm nhiều hộ gia đình sinh sống bằng nghề thủ công là chính, giữa họ có mối liên kết về kinh tế, xã hội và văn hóa”. Làng nghề truyền thống Trong làng nghề truyền thống thƣờng có đại bộ phận dân số làm nghề cổ truyền hoặc một vài dòng họ chuyên làm nghề theo kiểu cha truyền con nối, nghĩa là việc dạy nghề đƣợc thực hiện bằng phƣơng pháp truyền nghề. Song sự truyền nghề này luôn có sự tiếp thu những cải tiến, sáng tạo làm cho sản phẩm của mình có những nét độc đáo riêng so với sản phẩm của ngƣời khác, làng khác.

Qua khái niệm nghề truyền thống và làng nghề đƣợc trình bày ở trên thì làng nghề truyền thống trƣớc hết là làng nghề đƣợc tồn tại và phát triển lâu đời trong lịch sử, trong đó gồm có một hoặc nhiều nghề thủ công truyền thống, là nơi quy tụ các nghệ nhân và đội ngũ thợ lành nghề, là nơi có nhiều hộ gia đình chuyên làm nghề truyền thống lâu đời, giữa họ có sự liên kết, hỗ trợ nhau trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Họ có cùng tổ nghề và đặc biệt các thành viên luôn ý thức tuân thủ những ƣớc chế xã hội và gia tộc. Phân loại làng nghề 1. Đối với làng nghề Làng nghề đƣợc phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau, do đó có nhiều hình thức làng nghề khác nhau.

Tuy nhiên, các cách phân chia chỉ mang tính tƣơng đối vì ẩn hiện trong ngành nghề này, làng nghề này lại thấy sự liên kết với các ngành nghề, làng nghề khác. Chúng tôi xin đề xuất một số cách phân loại sau: Phân loại theo số lƣợng nghề, gồm có: - Làng một nghề: là những làng ngoài nghề nông ra chỉ còn một nghề thủ công duy nhất chiếm ƣu thế tuyệt đối. - Làng nhiều nghề: là những làng ngoài nghề nông ra còn có một số nghề thủ công nghiệp. Phân loại theo thời gian, gồm có: - Làng nghề truyền thống: là những làng xuất hiện từ lâu đời trong lịch sử và còn tồn tại đến ngày nay, là những làng nghề tồn tại hàng trăm năm, thậm chí hàng nghìn năm.

- Làng nghề mới: là những làng nghề phát triển do sự lan tỏa của các làng nghề truyền thống trong những năm gần đây, đặc biệt trong thời kỳ đổi mới, thời kỳ chuyển sang nền kinh tế thị trƣờng.