Luận văn thạc sĩ công tác xã hội nhóm trong việc phát triển kỹ năng sống cho trẻ em mồ côi tại trung tâm bảo trợ xã hội iii tây mỗ từ liêm hà nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vai trò của nhóm trong phát triển kỹ năng sống cho trẻ em mồ côi tại trung tâm bảo trợ xã hội III Tây Mỗ, Hà Nội.

• Tác giả: Nguyễn Thị Ngọc Bé
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Hữu Minh
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Công tác xã hội
• Đề tài: Công Tác Xã Hội Nhóm Trong Việc Phát Triển Kỹ Năng Sống Cho Trẻ Em Mồ Côi Tại Trung Tâm Bảo Trợ Xã Hội III
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Kỹ Năng Sống Cho Trẻ Em Mồ Côi

Phát triển kỹ năng sống cho trẻ em mồ côi tại Trung tâm Bảo trợ xã hội III là một nhiệm vụ quan trọng. Trẻ em mồ côi thường gặp nhiều khó khăn trong việc hòa nhập xã hội và phát triển bản thân. Việc trang bị cho các em những kỹ năng sống cần thiết không chỉ giúp các em tự tin hơn mà còn tạo điều kiện cho các em hòa nhập tốt hơn với cộng đồng. Chương trình giáo dục tại trung tâm cần được thiết kế để đáp ứng nhu cầu cụ thể của trẻ em mồ côi, từ đó giúp các em phát triển toàn diện.

1.1. Đặc Điểm Tâm Lý Của Trẻ Em Mồ Côi

Trẻ em mồ côi thường có những đặc điểm tâm lý đặc thù. Các em thường cảm thấy cô đơn, thiếu thốn tình cảm và dễ bị tổn thương. Việc hiểu rõ những đặc điểm này là rất quan trọng trong việc xây dựng chương trình phát triển kỹ năng sống phù hợp.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Kỹ Năng Sống

Kỹ năng sống giúp trẻ em mồ côi tự tin hơn trong giao tiếp và ứng xử. Các em cần được trang bị những kỹ năng như tự chăm sóc bản thân, giao tiếp hiệu quả và giải quyết vấn đề. Điều này không chỉ giúp các em hòa nhập tốt hơn mà còn tạo nền tảng vững chắc cho tương lai.

II. Thách Thức Trong Việc Phát Triển Kỹ Năng Sống Cho Trẻ Em Mồ Côi

Việc phát triển kỹ năng sống cho trẻ em mồ côi tại Trung tâm Bảo trợ xã hội III gặp nhiều thách thức. Các em thường thiếu sự hỗ trợ từ gia đình và cộng đồng, dẫn đến việc thiếu tự tin và kỹ năng giao tiếp. Ngoài ra, môi trường sống tại trung tâm cũng có thể không đủ điều kiện để các em phát triển toàn diện. Những thách thức này cần được nhận diện và giải quyết để đảm bảo hiệu quả của chương trình giáo dục.

2.1. Thiếu Hỗ Trợ Từ Gia Đình

Trẻ em mồ côi thường không có sự hỗ trợ từ gia đình, điều này ảnh hưởng lớn đến sự phát triển tâm lý và xã hội của các em. Việc thiếu vắng tình thương và sự chăm sóc từ cha mẹ khiến các em cảm thấy cô đơn và thiếu tự tin.

2.2. Môi Trường Sống Tại Trung Tâm

Môi trường sống tại Trung tâm Bảo trợ xã hội III có thể không đủ điều kiện để phát triển kỹ năng sống cho trẻ em. Các hoạt động giáo dục và xã hội cần được tổ chức thường xuyên và đa dạng để tạo cơ hội cho các em thực hành và rèn luyện kỹ năng.

III. Phương Pháp Phát Triển Kỹ Năng Sống Cho Trẻ Em Mồ Côi

Để phát triển kỹ năng sống cho trẻ em mồ côi, cần áp dụng các phương pháp giáo dục phù hợp. Các hoạt động nhóm, trò chơi và các chương trình nghệ thuật có thể giúp trẻ em mồ côi phát triển kỹ năng giao tiếp và tự tin. Việc tổ chức các buổi hội thảo và hoạt động ngoại khóa cũng rất cần thiết để tạo cơ hội cho các em giao lưu và học hỏi lẫn nhau.

3.1. Hoạt Động Nhóm Trong Giáo Dục

Hoạt động nhóm giúp trẻ em mồ côi học cách làm việc cùng nhau, phát triển kỹ năng giao tiếp và xây dựng mối quan hệ. Các em sẽ học được cách chia sẻ, lắng nghe và hỗ trợ lẫn nhau trong quá trình học tập.

3.2. Sử Dụng Nghệ Thuật Trong Giáo Dục

Nghệ thuật có thể là một công cụ mạnh mẽ trong việc phát triển kỹ năng sống cho trẻ em. Các hoạt động như kịch, vẽ tranh hay âm nhạc giúp trẻ em thể hiện bản thân và phát triển sự sáng tạo.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Các chương trình phát triển kỹ năng sống cho trẻ em mồ côi tại Trung tâm Bảo trợ xã hội III đã cho thấy những kết quả tích cực. Trẻ em đã có sự tiến bộ rõ rệt trong việc giao tiếp và tự tin hơn trong các hoạt động xã hội. Những kết quả này chứng minh rằng việc đầu tư vào giáo dục và phát triển kỹ năng sống cho trẻ em mồ côi là rất cần thiết.

4.1. Kết Quả Đánh Giá Kỹ Năng Sống

Đánh giá kỹ năng sống của trẻ em mồ côi cho thấy sự cải thiện đáng kể. Các em đã có thể tự chăm sóc bản thân và giao tiếp tốt hơn với người khác. Điều này cho thấy hiệu quả của các chương trình giáo dục tại trung tâm.

4.2. Phản Hồi Từ Trẻ Em

Trẻ em mồ côi đã phản hồi tích cực về các hoạt động giáo dục. Các em cảm thấy vui vẻ và tự tin hơn khi tham gia vào các hoạt động nhóm và nghệ thuật. Điều này cho thấy rằng các em đang dần hòa nhập tốt hơn với cộng đồng.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Phát Triển Kỹ Năng Sống

Phát triển kỹ năng sống cho trẻ em mồ côi tại Trung tâm Bảo trợ xã hội III là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Các chương trình giáo dục cần tiếp tục được cải thiện và mở rộng để đáp ứng nhu cầu của trẻ em. Tương lai của các em phụ thuộc vào việc trang bị cho các em những kỹ năng cần thiết để hòa nhập và phát triển trong xã hội.

5.1. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Trong tương lai, cần có những chương trình giáo dục đa dạng và phong phú hơn để phát triển kỹ năng sống cho trẻ em mồ côi. Việc kết hợp giữa giáo dục và hoạt động xã hội sẽ giúp các em phát triển toàn diện hơn.

5.2. Vai Trò Của Cộng Đồng Trong Giáo Dục

Cộng đồng cần đóng vai trò tích cực trong việc hỗ trợ trẻ em mồ côi. Sự tham gia của các tổ chức xã hội và cá nhân sẽ giúp tạo ra môi trường tốt hơn cho sự phát triển của các em.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vấn đề lý luận về Công tác xã hội nhóm trong việc phát triển kỹ năng sống cho trẻ em mồ côi tại Trung tâm Bảo trợ xã hội III, Tây Mỗ, Từ Liêm, Hà Nội Chương 2:Thực trạng Công tác xã hội nhóm trong việc phát triển kỹ năng sống cho trẻ em mồ côi tại Trung tâm Bảo trợ xã hội III, Tây Mỗ, Từ Liêm, Hà Nội Chương 3: Tiến trình Công tác xã hội nhóm với trẻ em mồ côi tại Trung tâm Bảo trợ xã hội III, Tây Mỗ, Từ Liêm, Hà Nội. 11 Chương1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM TRONG VIỆC PHÁT TRIỂN KỸ NĂNG ỐNG CHO TRẺ EM MỒ CÔI 1. Các khái niệm công cụ 1. Công tác xã hôi nhóm 1.

Khái niệm Công tác xã hội Có rất nhiều khái niệm được đưa ra để định nghĩa về CTXH, từ các tổ chức, cá nhân trong nước và quốc tế. Theo Hiệp hội các nhân viên xã hội Mỹ - NASW đưa ra năm 1970: CTXH là một hoạt động mang tính chuyên môn nhằm giúp đỡ những cá nhân, nhóm và cộng đồng trong hoàn cảnh khó khăn để họ tự phục hồi chức năng xã hội và tạo racác điều kiện thuận lợi cho họ đạt được những mục đích cá nhân. Theo định nghĩa của Liên đoàn chuyên nghiệp xã hội quốc tế - IFSW ( tại đại hội Montrean tháng 7/2000): “CTXH chuyên nghiệp thúc đẩy sự thay đổi xã hội, việc giải quyết các vấn đề trong các mối quan hệ con người, sự tăng quyền lực và giải phóng người dân giúp cuộc sống của họ ngày càng thoải mái, dễ chịu. Vận dụng các lí thuyết về hành vi con người và hệ thống xã hội, CTXH can thiệp ở các điểm tương tác giữa con người và môi trường của họ.

Nhân quyền và công bằng xã hội là các nguyên tắc căn bản của nghề”.10] Ở luận văn này, tác giả xin lựa chọn và trích dẫn khái niệm của tác giả Bùi Thị Xuân Mai ( 2012): “ CTXH là một nghề, một hoạt động chuyên nghiệp, nhằm trợ giúp các cá nhân, gia đình và cộng đồng nâng cao năng lực đáp ứng nhu cầu và tăng cường chức năng xã hội đồng thời thúc đẩy môi trường xã hội về chính sách, nguồn lực và dịch vụ nhằm giúp cá nhân, gia đình, cộng đồng giải quyếtvà phòng ngừa các vấn đề xã hội góp phần đảm bảo an sinh xãhội”[12, tr. Khái niệm nhóm và nhóm xã hội  Nhóm Định nghĩa về nhóm có rất nhiều quan điểm dựa trên các cách tiếp cận và lĩnh vực nghiên cứu khác nhau. Nghiên cứu lựa chọn khái niệm Nhóm theo quan điểm của Xã hội học: “Nhóm là một hệ thống xã hội mà mối quan hệ ý nghĩa của nó được xác định qua những quan hệ thành viên trực tiếp và phân tán cũng như qua tính bền lâu tương đối”.299] 12  Nhóm xã hội “Nhóm xã hội là một tập hợp những cá nhân được gắn kết với nhau bởi những mục đích nhất định. Những cá nhân có những hoạt động chung với nhau trên cơ sở cùng chia sẻ và giúp đỡ lẫn nhau nhằm đạt được những mục đích cho mọi thành viên”.

Khái niệm Công tác xã hội nhóm Ở luận văn này tác giảvận dụng khái niệm Công tác xã hội nhóm được tác giả Nguyễn Thị Thái Lan trình bày: “Công tác xã hội nhóm trước hết phải được coi là một phương pháp can thiệp của công tác xã hội. Đây là một tiến trình trợ giúp mà trong đó các thành viên trong nhóm được tạo cơ hội và môi trường có các hoạt động tương tác lẫn nhau, chia sẻ những mỗi quan tâm hay những vấn đề chung, tham gia vào các hoạt động nhóm nhằm đạt được tới mục tiêu chung của nhóm và hướng dẫn giải quyết những mục đích của cá nhân thành viên giải tỏa những vấn đề khó khăn. Trong hoạt động công tác xã hội nhóm, một nhóm thân chủ được thành lập, sinh hoạt thường kỳ dưới sự điều phối của người trưởng nhóm( có thể là nhân viên xã hội và có thể là thành viên của nhóm) và đặc biệt là sự trợ giúp, điều phối của nhân viên xã hội ( trong trường hợp trưởng nhóm là thành viên của nhóm)”[5,tr. Trẻ em mồ côi 1.

Khái niệm trẻ em Về mặt luật pháp, theo Điều 1 của Công ước Quốc tế về Quyền trẻ em (1989) quy định: “ Trẻ em có nghĩa là bất kỳ người nào dưới 18 tuổi, trừ trường hợp luật pháp áp dụng với trẻ em đó quy định tuổi thành niên sớm hơn” Ở Việt Nam theo quy định tại điều 1 Luật Trẻ emsố 102/2016/QH 13 ban hành ngày 05 tháng 04 năm 2016 thì: “Trẻ em là người dưới 16 tuổi”. Khái niệm trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt Theo quy định tại Khoản 10 Điều 4 Luật Trẻ em năm 2016 thì: “Trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt là trẻ em không đủ Điều kiện thực hiện được quyền sống, quyền được bảo vệ, quyền được chăm sóc, nuôi dưỡng, quyền học tập, cần có sự hỗ trợ, can thiệp đặc biệt của Nhà nước, gia đình và xã hội để được an toàn, hòa nhập gia đình, cộng đồng.”[11] Trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt bao gồm các nhóm sau đây: 13 a) Trẻ em mồ côi cả cha và mẹ; b) Trẻ em bị bỏ rơi; c) Trẻ em không nơi nương tựa; d) Trẻ em khuyết tật; đ) Trẻ em nhiễm HIV/AIDS; e) Trẻ em vi phạm pháp luật; g) Trẻ em nghiện ma túy; h) Trẻ em phải bỏ học kiếm sống chưa hoàn thành phổ cập giáo dục trung học cơ sở; i) Trẻ em bị tổn hại nghiêm trọng về thể chất và tinh thần do bị bạo lực; k) Trẻ em bị bóc lột; l) Trẻ em bị xâm hại tình dục; m) Trẻ em bị mua bán; n) Trẻ em mắc bệnh hiểm nghèo hoặc bệnh phải Điều trị dài ngày thuộc hộ nghèo hoặc hộ cận nghèo; o) Trẻ em di cư, trẻ em lánh nạn, tị nạn chưa xác định được cha mẹ hoặc không có người chăm sóc. Khái niệm Trẻ em mồ côi Theo Luật Trẻ em năm 2016thì “Trẻ em mồ côi là trẻ em dưới 16 tuổi mồ côi cả cha lẫn mẹ hoặc bị bỏ rơi, bị mất nguồn nuôi dưỡng và không còn người thân thích ruột thịt ( ông, bà nội ngoại; bố mẹ nuôi hợp pháp, anh chị) để nương tựa”[11] 1.Công tác xã hội nhóm với trẻ em mồ côi Công tác xã hội với trẻ em: “ CTXH với trẻ em là CTXH có đối tượng tác động là trẻ em, nhằm phát hiện và can thiệp để ngăn ngừa các em tránh rơi vàohoàn cảnh đặc biệt hoặc trợ giúp các em đã rơi vào hoàn cảnh đặcbiệt vượt qua hoàn cảnh của mình để có thể hòa nhập với gia đình và cộng đồng”.10] Công tác xã hội nhóm với trẻ em mồ côi: Từ những khái niệm được đưa ra về Công tác xã hội nhóm và TEMC, cũng như CTXH với trẻ em thì ở nghiên cứu này tác giả đưa ra khái niệm cụ thể về CTXH nhóm với TEMC như sau: Công tác xã hội nhóm với trẻ em mồ côi là quá trình nhân viên xã hội sử dụng phương pháp công tác xã hội nhóm tác động đến nhóm đối tượng là trẻ em mồ côi. Thông qua tiến trình trợ giúp mà trong đó các thành viên nhóm là trẻ em mồ côi ( có đặc điểm, vấn đề và nhu 14 cầu giống nhau) được tạo cơ hội và môi trường có các hoạt động tương tác lẫn nhau, chia sẻ những mối quan tâm hay những vấn đề chung, tham gia vào các họat động nhóm và hướng đến giúp đỡ nhóm và từng cá nhân tăng cường khả năng tự giải quyết vấn đề nhằm thỏa mãn nhu cầu.

Khái niệm phát triển Từ trước đến nay, có nhiều định nghĩa, khái niệm khác nhau về phát triển. Trong luận văn này tôi vận dụng khái niệm “ phát triển” được nêu ra trong tài liệu “Phát triển xã hội - Một số quan điểm và Kinh nghiệm từ Châu Âu”:“Phát triển được hiểu là một phạm trù của triết học, là quá trình vận động tiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn của một sự sự vật. Quá trình trình vận động đó đó diễn ra vừa dần dần, vừa nhảy vọt để đưa tới sự ra đời của cái mới thay thế cái cũ. Sự phát triển là kết quả của quá trình thay đổi dần về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất, quá trình diễn ra theo đường xoáy ốc và hết mỗi chu kỳ sự vật lặp lại dường như sự vật ban đầu nhưng ở mức (cấp độ) cao hơn”[23, tr.

Khái niệm kỹ năng sống Kỹ năng sống chính là năng lực của mỗi người giúp giải quyết những nhu cầu và thách thức của cuộc sống một cách có hiệu quả. Hiện nay chưa có một khái niệm nào thống nhất trên toàn thế giới về KNS. KNS được tiếp cận theo nhiều quan điểm khác nhau, và điều này cũng ảnh hưởng đến cách phân loại các KNS. Theo Quỹ cứu trợ nhi đồng Liên Hiệp Quốc (UNICEF),“KNS là những kỹ năng tâm lý xã hội có liên quan đến tri thức, những giá trị và thái độ, cuối cùng thể hiện ra bằng những hành vi làm cho các cá nhân có thể thích nghi và giải quyết có hiệu quả các yêu cầu và thách thức của cuộc sống”.

Tuy có sự khác biệt về quan niệm về KNS nhưng các tổ chức UNESCO, WHO và UNICEF đã thống nhất 10 kỹ năng sống cơ bản, được xem như cần thiết nhất cho tất cả mọi người. Kỹ năng trình bày 2. Kỹ năng giải quyết vấn đề 3. Kỹ năng tư duy sáng tạo 4.

Kỹ năng tư duy phê phán/suy nghĩ có phán đoán 15 5. Kỹ năng truyền thông có hiệu quả 6. Kỹ năng giao tiếp giữa người và người 7. Kỹ năng tự nhận thức bản thân, sự tự tin 8.

Khả năng thấu cảm, chia sẻ 9. Kỹ năng ứng phó với cảm xúc 10. Kỹ năng ứng phó với stress Đối với TEMC ở Trung tâm, qua khảo sát thì phần lớn các em còn hạn chế về kỹ năng giao tiếp, kỹ năng chia sẻ, kỹ năng trình bày trước đám đông. Do đó ở luận văn này tác giả tập trung đi sâu phát triển những kỹ năng sống này cho các em.