Đảng Bộ Thành Phố Hà Nội Lãnh Đạo Phát Triển Kinh Tế Ngoại Thành Từ Năm 1991 Đến Năm 2008

Luận án tiến sĩ kinh tế nghiên cứu đảng bộ thành phố hà nội lãnh đạo phát triển kinh tế ngoại thành từ năm 1991 đến năm 2008, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề

• Tác giả: Lê Tiến Dũng
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Kim Định
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch sử
• Đề tài: Phát Triển Kinh Tế Ngoại Thành Hà Nội (1991-2008): Nghiên Cứu và Đánh Giá
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu
• Đóng góp mới của luận án
• Bố cục của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• 1.1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến luận án
• 1.1.1. Nhóm công trình nghiên cứu trên bình diện chung
• 1.1.2. Nhóm công trình nghiên cứu về các địa phương
• 1.1.3. Nhóm công trình nghiên cứu về kinh tế ngoại thành Hà Nội
• 1.2. Khái quát kết quả đã đạt được và những vấn đề luận án tập trung nghiên cứu
• 1.2.1. Những kết quả đã đạt được
• 1.2.2. Những vấn đề luận án tập trung nghiên cứu
• 1.3. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CHỦ TRƯƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO PHÁT TRIỂN KINH TẾ NGOẠI THÀNH CỦA ĐẢNG BỘ THÀNH PHỐ HÀ NỘI TỪ NĂM 1991 ĐẾN NĂM 2000
• 2.1. Những yếu tố ảnh hưởng đến sự lãnh đạo phát triển kinh tế ngoại thành của Đảng bộ Thành phố Hà Nội
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội
• 2.1.2. Thực trạng kinh tế ngoại thành trước năm 1991
• 2.2. Chủ trương của Đảng và Đảng bộ Thành phố Hà Nội
• 2.2.1. Chủ trương của Đảng
• 2.2.2. Chủ trương của Đảng bộ Thành phố Hà Nội
• 2.3. Quá trình chỉ đạo phát triển kinh tế ngoại thành từ năm 1991 đến năm 2000
• 2.3.1. Chỉ đạo phát triển kinh tế nông nghiệp
• 2.3.2. Chỉ đạo phát triển kinh tế công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp
• 2.3.3. Chỉ đạo phát triển kinh tế thương mại, dịch vụ
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẢNG BỘ THÀNH PHỐ HÀ NỘI LÃNH ĐẠO ĐẨY MẠNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ NGOẠI THÀNH TỪ NĂM 2001 ĐẾN NĂM 2008
• 3.1. Bối cảnh mới và yêu cầu đẩy mạnh phát triển kinh tế ngoại thành theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa
• 3.1.1. Chủ trương của Đảng
• 3.1.2. Yêu cầu đặt ra và chủ trương của Đảng bộ Thành phố Hà Nội
• 3.2. Quá trình chỉ đạo phát triển kinh tế ngoại thành từ năm 2001 đến năm 2008
• 3.2.1. Chỉ đạo phát triển kinh tế nông nghiệp
• 3.2.2. Chỉ đạo phát triển kinh tế công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp
• 3.2.3. Chỉ đạo phát triển kinh tế thương mại, dịch vụ
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM
• 4.1. Nhận xét chung
• 4.2. Một số kinh nghiệm
• 4.3. Tiểu kết chương 4
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHẦN PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Phát Triển Kinh Tế Ngoại Thành Hà Nội 1991 2008

Kinh tế nông thôn và kinh tế thành thị là hai bộ phận hợp thành của nền kinh tế quốc dân. Khu vực kinh tế nông thôn Hà Nội đóng vai trò quan trọng, sản xuất sản phẩm thiết yếu, cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp chế biến và nguồn lao động cho thành thị. Nông thôn còn là thị trường tiêu thụ hàng hóa rộng lớn, bảo vệ cân bằng sinh thái. Nhận thức đúng vai trò kinh tế nông thôn, Đảng và Nhà nước chú trọng từ đổi mới năm 1986. Kinh tế nông thôn chuyển biến, góp phần ổn định kinh tế - xã hội, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, tạo tiền đề đẩy nhanh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.Tuy vậy, kinh tế nông thôn còn nhiều bất cập. Nông nghiệp là ngành sản xuất chủ yếu, trình độ canh tác lạc hậu, ruộng đất manh mún, sản phẩm nông nghiệp thô. Các ngành kinh tế khác kém phát triển, cơ cấu kinh tế bất hợp lý, hiệu quả thấp, chưa khai thác hết tiềm năng và lợi thế. Những hạn chế đó ảnh hưởng đến CNH, HĐH đất nước, ảnh hưởng đến mục tiêu đưa Việt Nam ra khỏi nước nghèo.

1.1. Vai trò kinh tế ngoại thành Hà Nội trong phát triển chung

Kinh tế ngoại thành không chỉ đóng góp vào sự tăng trưởng kinh tế của Hà Nội mà còn là yếu tố quan trọng trong việc đảm bảo an ninh lương thực và cung cấp nguồn lao động. Các vùng ngoại thành cung cấp rau quả, thịt cá và các sản phẩm nông nghiệp khác cho cư dân đô thị. Đồng thời, đây cũng là nơi thu hút đầu tư vào các ngành công nghiệp nhẹ và dịch vụ, tạo ra việc làm cho người dân địa phương.

1.2. Những thách thức trong phát triển kinh tế ngoại thành Hà Nội

Bên cạnh những tiềm năng, phát triển kinh tế ngoại thành Hà Nội cũng đối mặt với nhiều thách thức. Đó là sự chênh lệch về thu nhập và chất lượng cuộc sống so với khu vực nội thành, tình trạng ô nhiễm môi trường do quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa, và sự thiếu hụt về cơ sở hạ tầng và dịch vụ công cộng. Giải quyết những thách thức này đòi hỏi sự quan tâm và đầu tư từ chính quyền địa phương.

II. Vấn Đề Của Kinh Tế Ngoại Thành Hà Nội Phân Tích 1991 2008

Với vị trí là "trái tim của cả nước, đầu não chính trị - hành chính quốc gia, trung tâm lớn về văn hóa, khoa học, giáo dục, kinh tế và giao dịch quốc tế", Thủ đô Hà Nội luôn được Trung ương quan tâm chỉ đạo và nhân dân kỳ vọng. Giai đoạn 1991-2008, Hà Nội có vùng nông thôn rộng lớn thuộc 5 huyện ngoại thành. Thực hiện Nghị quyết 15 của Bộ Chính trị về phương hướng phát triển Thủ đô Hà Nội 2001-2010, Đảng bộ Thành phố Hà Nội lãnh đạo phát triển kinh tế ngoại thành và xây dựng nông thôn mới với kết quả tích cực. Tuy nhiên, kết quả thực hiện còn hạn chế. Nhiệm vụ nặng nề hơn với Đảng bộ Thành phố Hà Nội vì từ 01/08/2008, địa giới hành chính Thành phố mở rộng theo Nghị quyết 15/2008/QH của Quốc hội khóa XII. Ngoại thành Hà Nội gồm 18 huyện, thị (tăng từ 5 lên 18 huyện, thị ) với diện tích 2.938,49km2 (gấp hơn 3,5 lần diện tích tự nhiên của tỉnh Bắc Ninh, gần bằng diện tích 2 tỉnh Thái Bình và Nam Định cộng lại), dân số 3,5 triệu người cùng sự phát triển không đồng đều giữa các huyện.

2.1. Sự chênh lệch phát triển giữa nội thành và ngoại thành

Một trong những vấn đề nổi cộm là sự chênh lệch đáng kể về trình độ phát triển kinh tế - xã hội giữa khu vực nội thành và ngoại thành. Trong khi nội thành tập trung các hoạt động kinh tế sôi động, dịch vụ chất lượng cao và cơ sở hạ tầng hiện đại, thì ngoại thành vẫn chủ yếu dựa vào nông nghiệp với thu nhập bình quân đầu người thấp hơn và cơ sở hạ tầng còn hạn chế.

2.2. Ảnh hưởng của đô thị hóa đến kinh tế nông thôn Hà Nội

Quá trình đô thị hóa ngoại thành Hà Nội diễn ra nhanh chóng đã tác động mạnh mẽ đến kinh tế nông thôn. Diện tích đất nông nghiệp thu hẹp, lao động nông thôn chuyển sang các ngành nghề khác, và các làng nghề truyền thống dần bị mai một. Tuy nhiên, đô thị hóa cũng mang lại cơ hội phát triển các ngành dịch vụ và thương mại, tạo ra nguồn thu nhập mới cho người dân.

III. Cách Đảng Bộ Hà Nội Thúc Đẩy Kinh Tế Ngoại Thành 1991 2000

Nghiên cứu quá trình lãnh đạo phát triển kinh tế ngoại thành giai đoạn 1991 - 2008 không chỉ nhằm đánh giá những việc làm được và chưa làm được của Đảng bộ Thành phố Hà Nội trước khi mở rộng địa giới hành chính mà còn rút ra những kinh nghiệm phục vụ cho công tác lãnh đạo phát triển kinh tế ngoại thành ở những giai đoạn sau. Kinh tế nông thôn cùng với kinh tế thành thị là hai bộ phận hợp thành của nền kinh tế quốc dân. Đây là khu vực kinh tế có vai trò quan trọng nơi sản xuất ra những sản phẩm thiết yếu cho nhu cầu của con người , cung cấp nguyên liệu cho các ngành công nghiệp chế biến, cung cấp nguồn lao động cho khu vực thành thị . Mặt khác, nông thôn còn là thị trường tiêu thụ hàng hóa rộng lớn cho các ngành kinh tế của khu vực thành thị và bảo vệ, cân bằng môi trường sinh thái.

3.1. Chủ trương phát triển nông nghiệp bền vững của Đảng bộ

Trong giai đoạn 1991-2000, Đảng bộ Thành phố Hà Nội đã đưa ra nhiều chủ trương, chính sách nhằm thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững. Trong đó, chú trọng đầu tư vào khoa học kỹ thuật, nâng cao năng suất cây trồng và vật nuôi, khuyến khích phát triển các mô hình kinh tế trang trại và hợp tác xã, và bảo vệ môi trường nông thôn.

3.2. Chính sách khuyến khích phát triển tiểu thủ công nghiệp

Bên cạnh nông nghiệp, Đảng bộ cũng quan tâm đến phát triển tiểu thủ công nghiệp ở khu vực ngoại thành. Các chính sách khuyến khích bao gồm hỗ trợ vốn vay, đào tạo nghề, tạo điều kiện tiếp cận thị trường, và xây dựng các khu công nghiệp nhỏ để thu hút các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

3.3. Phát triển hạ tầng nông thôn và nâng cao đời sống dân cư

Nhận thức rõ vai trò quan trọng của cơ sở hạ tầng, Đảng bộ đã tập trung đầu tư xây dựng và nâng cấp hệ thống giao thông, điện lưới, thủy lợi, trường học, trạm y tế, và các công trình công cộng khác ở khu vực nông thôn. Đồng thời, đẩy mạnh các chương trình xóa đói giảm nghèo, nâng cao trình độ dân trí, và cải thiện đời sống văn hóa tinh thần cho người dân.

IV. Lãnh Đạo Đẩy Mạnh Phát Triển Kinh Tế Ngoại Thành 2001 2008

Với nhận thức đúng đắn về vai trò của kinh tế nông thôn, Đảng và Nhà nước Việt Nam đã rất chú trọng tới khu vực này, đặc biệt là từ khi thực hiện công cuộc đổi mới năm 1986. Nhờ vậy, kinh tế nông thôn đã có những chuyển biến căn bản, góp phần vào sự ổn định kinh tế - xã hội, giữ vững an ninh chính trị , trật tự an toàn xã hội, tạo tiền đề đẩy nhanh CNH, HĐH đất nước. Tuy vậy, kinh tế nông thôn hiện nay vẫn còn có nhiều bất cập. Nông nghiệp vẫn là ngành sản xuất chủ yếu song trình độ canh tác lạc hậu, ruộng đất manh mún, sản phẩm nông nghiệp chủ yếu vẫn ở dạng thô. Các ngành kinh tế khác còn kém phát triển, CCKT còn bất hợp lý, hiệu quả thấp, chưa khai thác hết tiềm năng và lợi thế của từng vùng cho sự tăng trưởng và phát triển.

4.1. Đổi mới tư duy phát triển kinh tế nông nghiệp theo hướng hiện đại

Giai đoạn 2001-2008 chứng kiến sự đổi mới mạnh mẽ trong tư duy phát triển kinh tế nông nghiệp của Đảng bộ. Chú trọng phát triển nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp sạch, và nông nghiệp hữu cơ. Khuyến khích ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, chế biến, và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp.

4.2. Phát triển dịch vụ và du lịch nông thôn để tăng thu nhập

Nhằm đa dạng hóa nguồn thu nhập cho người dân nông thôn, Đảng bộ đã đẩy mạnh phát triển các ngành dịch vụ và du lịch nông thôn. Hỗ trợ xây dựng các mô hình du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng, và du lịch làng nghề truyền thống. Tạo điều kiện cho người dân tham gia vào các hoạt động kinh doanh dịch vụ và du lịch.

V. Đánh Giá Tác Động Của Công Nghiệp Hóa Đến Kinh Tế Ngoại Thành

Những hạn chế đó đã làm ảnh hưởng đến việc thực hiện thắng lợi sự nghiệp CNH, HĐH đất nước, ảnh hưởng đến mục tiêu sớm đưa Việt Nam ra khỏi tình trạng nước nghèo và kém phát triển. V ớ i v ị trí là “trái tim c ủ a c ả nư ớ c, đ ầ u não chính tr ị - hành chính qu ố c gia, trung tâm l ớ n v ề văn hóa, khoa h ọ c, giáo d ụ c, kinh t ế và giao d ị ch qu ố c t ế ”, Th ủ đô Hà N ộ i luôn dành đư ợ c s ự quan tâm, ch ỉ đ ạ o sát sao c ủ a Trung ương và s ự k ỳ v ọ ng c ủ a nhân dân c ả nư ớ c. Trong giai đo ạ n t ừ năm 1991 đ ế n năm 2008, Hà N ộ i cũng có m ộ t vùng nông thôn r ộ ng l ớ n (tương đương v ớ i di ệ n tích t ỉ nh B ắ c Ninh) thu ộ c đ ị a bàn 5 huy ệ n ngo ạ i thành.

5.1. Cơ hội và thách thức từ quá trình công nghiệp hóa

Quá trình công nghiệp hóa mang lại nhiều cơ hội cho phát triển kinh tế ngoại thành, như tạo ra việc làm mới, tăng thu nhập cho người dân, và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Tuy nhiên, cũng đặt ra nhiều thách thức, như ô nhiễm môi trường, mất đất nông nghiệp, và gia tăng bất bình đẳng xã hội.

5.2. Giải pháp giảm thiểu tác động tiêu cực của công nghiệp hóa

Để giảm thiểu tác động tiêu cực của công nghiệp hóa, cần có các giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Đó là quy hoạch phát triển công nghiệp hợp lý, kiểm soát chặt chẽ ô nhiễm môi trường, hỗ trợ người dân chuyển đổi nghề nghiệp, và tăng cường đầu tư vào các lĩnh vực xã hội.

VI. Bài Học Kinh Nghiệm Định Hướng Phát Triển Kinh Tế Ngoại Thành

Th ự c hi ệ n Ngh ị quy ế t 15 c ủ a B ộ Chính tr ị ngày 15/12/2000 V ề phương hư ớ ng phát tri ể n Th ủ đô Hà N ộ i 2001 - 2010 trong đó xác đ ị nh trách nhi ệ m c ủ a Th ủ đô Hà N ộ i là ph ả i đi đ ầ u trong s ự nghi ệ p CNH, HĐH nói ch ung, CNH, HĐH nông nghi ệ p, nông thôn nói riêng, ph ả i v ề đích trư ớ c so v ớ i các đ ị a phương khác trong c ả nư ớ c, Đ ả ng b ộ Thành ph ố Hà N ộ i đã lãnh đ ạ o phát tri ể n kinh t ế ngo ạ i thành và xây d ự ng nông thôn m ớ i v ớ i nhi ề u k ế t qu ả tích c ự c. Tuy nhiên, k ế t qu ả th ự c h i ệ n v ẫ n còn nh ữ ng m ặ t h ạ n ch ế chưa đư ợ c như mong đ ợ i.

6.1. Những bài học kinh nghiệm từ giai đoạn 1991 2008

Quá trình phát triển kinh tế ngoại thành Hà Nội giai đoạn 1991-2008 đã để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý báu. Đó là sự cần thiết phải có quy hoạch phát triển đồng bộ, sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành, và sự tham gia tích cực của người dân.

6.2. Định hướng phát triển kinh tế ngoại thành trong tương lai

Trong tương lai, phát triển kinh tế ngoại thành Hà Nội cần tập trung vào các lĩnh vực có tiềm năng và lợi thế, như nông nghiệp công nghệ cao, du lịch nông thôn, và công nghiệp chế biến nông sản. Đồng thời, chú trọng bảo vệ môi trường, phát triển văn hóa xã hội, và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ lịch sử với đề tài "Đảng bộ Thành phố Hà Nội lãnh đạo phát triển kinh tế ngoại thành từ năm 1991 đến năm 2008", chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam (mã số: 62225601), do nghiên cứu sinh Lê Tiến Dũng thực hiện tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2016, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Trần Kim Đỉnh.

Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu, tác giả chỉ ra rằng kinh tế ngoại thành giữ vị trí trọng yếu đối với nền kinh tế quốc dân và sự phát triển của Thủ đô, đóng vai trò cung cấp lương thực, thực phẩm thiết yếu, nguyên liệu cho công nghiệp chế biến, cung ứng lao động và là thị trường tiêu thụ hàng hóa lớn. Sau khi Quốc hội khóa VIII điều chỉnh địa giới hành chính vào tháng 8 năm 1991, Hà Nội thu hẹp diện tích nhằm giảm tính chất của một tỉnh nông nghiệp, tập trung nguồn lực phát triển đô thị trung tâm. Tuy nhiên, ngoại thành vẫn chiếm đến 91% diện tích tự nhiên của Thành phố với địa bàn 5 huyện. Bước sang thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 15-NQ/TW ngày 15 tháng 12 năm 2000 xác định Thủ đô phải đi đầu và về đích trước trong phát triển nông nghiệp, nông thôn. Đến ngày 1 tháng 8 năm 2008, Nghị quyết số 15/2008/QH12 của Quốc hội khóa XII tiếp tục mở rộng địa giới hành chính Thủ đô lên 18 huyện, thị xã. Trước bối cảnh đó, thực tiễn lãnh đạo phát triển kinh tế ngoại thành của Đảng bộ Hà Nội giai đoạn 1991 - 2008 chứa đựng cả thành tựu lẫn hạn chế, đòi hỏi phải được nghiên cứu một cách hệ thống để đúc kết kinh nghiệm cho các giai đoạn tiếp theo.

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm rõ quá trình Đảng bộ Thành phố Hà Nội lãnh đạo phát triển kinh tế ngoại thành từ năm 1991 đến năm 2008; từ đó rút ra các nhận xét và kinh nghiệm lịch sử phục vụ công tác lãnh đạo, chỉ đạo phát triển kinh tế ngoại thành trong những giai đoạn sau.

Nhiệm vụ nghiên cứu được văn bản xác định cụ thể gồm ba nội dung:

1. Phân tích, đánh giá các yếu tố tác động đến quá trình lãnh đạo phát triển kinh tế ngoại thành của Đảng bộ Thành phố Hà Nội.
2. Làm rõ chủ trương và sự chỉ đạo của Đảng bộ Thành phố Hà Nội trong phát triển kinh tế ngoại thành trên các lĩnh vực nông nghiệp, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và thương mại, dịch vụ từ năm 1991 đến năm 2008.
3. Đánh giá ưu điểm, hạn chế và rút ra một số kinh nghiệm từ thực tiễn lãnh đạo phát triển kinh tế ngoại thành của Đảng bộ Thành phố Hà Nội, góp phần giải quyết những vấn đề đặt ra trong các giai đoạn sau.

Đối tượng nghiên cứu của luận án là quá trình lãnh đạo phát triển kinh tế ngoại thành của Đảng bộ Thành phố Hà Nội từ năm 1991 đến năm 2008. Phạm vi nghiên cứu được xác định rõ:

• Về nội dung: Tập trung vào chủ trương, biện pháp và sự chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế ngoại thành trên ba lĩnh vực: nông nghiệp; công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp; thương nghiệp, dịch vụ.
• Về không gian: Giới hạn trên địa bàn 5 huyện ngoại thành gồm Sóc Sơn, Đông Anh, Gia Lâm, Thanh Trì, Từ Liêm. Các xã thuộc các huyện này bị tách ra để thành lập các quận mới trong giai đoạn 1995 - 2004 không nằm trong phạm vi đánh giá sau thời điểm tách.
• Về thời gian: Từ năm 1991 (thời điểm Quốc hội khóa VIII phê chuẩn địa giới hành chính Hà Nội và tiến hành Đại hội đại biểu Đảng bộ Thành phố lần thứ XI) đến ngày 1 tháng 8 năm 2008 (thời điểm Nghị quyết số 15/2008/QH12 có hiệu lực, sáp nhập toàn bộ tỉnh Hà Tây và một phần các tỉnh Vĩnh Phúc, Hòa Bình vào Hà Nội). Mốc năm 2000 là thời điểm kết thúc nhiệm kỳ Đại hội XII của Đảng bộ Thành phố, chuyển sang giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án phân loại và điểm luận các công trình nghiên cứu đi trước theo ba nhóm chính:

Nhóm thứ nhất gồm các công trình nghiên cứu trên bình diện chung về nông nghiệp, nông thôn Việt Nam thời kỳ đổi mới. Tiêu biểu có: "Chính sách kinh tế và vai trò của nó đối với phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn Việt Nam" của Nguyễn Văn Bích và Chu Tiến Quang (1996); "Nông nghiệp, nông thôn trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa" của Đặng Thọ Xương (1997); "Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn - những vấn đề lý luận và thực tiễn" của Lê Đình Thắng (1998); "Phát triển nguồn nhân lực trẻ ở nông thôn để công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông thôn, nông nghiệp nước ta" của Nguyễn Văn Trung (1998); "Đổi mới cơ chế quản lý kinh tế nông nghiệp ở Việt Nam" của Trương Thị Tiến (1999); "Chuyển dịch cơ cấu kinh tế và xu hướng phát triển kinh tế nông nghiệp Việt Nam theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa từ thế kỷ XX đến thế kỷ XXI của thời đại kinh tế tri thức" của Lê Quốc Sử (2001); "Con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn Việt Nam" do Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương và Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn biên soạn (2002); "Một số kinh nghiệm điển hình về phát triển nông nghiệp nông thôn theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa" của Lưu Văn Sùng (2004); "Góp phần phát triển bền vững nông thôn Việt Nam" của Nguyễn Xuân Thảo (2004); luận án tiến sĩ của Lê Quang Phi (2005) về sự lãnh đạo của Đảng trong công nghiệp hóa nông nghiệp từ 1991 đến 2002; "Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn ở Việt Nam - con đường và bước đi" do Nguyễn Kế Tuấn chủ biên (2006); "Nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam hôm nay và mai sau" của Đặng Kim Sơn (2008); luận văn thạc sĩ của Lê Thị Thu Hương (2008); công trình của Phùng Hữu Phú, Nguyễn Viết Thông, Bùi Bằng Hưng (2009); luận án tiến sĩ của Đặng Kim Oanh (2011); ấn phẩm của Nguyễn Ngọc Hà (2012) và Vũ Quang Hiển (2013). Các tài liệu này cung cấp khung quan điểm lý luận của Đảng về kinh tế nông thôn, quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành và yêu cầu công nghiệp hóa nông nghiệp.

Nhóm thứ hai là các công trình nghiên cứu về nông nghiệp, nông thôn tại các địa phương cụ thể, gồm: Nguyễn Trung Quế (1995) và Nguyễn Tiến Thuận (2000) về vùng Đồng bằng sông Hồng; Lương Xuân Quỳ (1996) về vùng Bắc Bộ; Nguyễn Việt Hùng (2001) về Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh lãnh đạo nông dân ngoại thành (1986 - 1996); Nguyễn Văn Bằng (2002) về Bắc Trung Bộ; Phạm Hùng (2002) về Đông Nam Bộ; Nguyễn Xuân Long (2003) về Khánh Hòa; Mai Thị Thanh Xuân (2003) về Thanh - Nghệ - Tĩnh; Đào Thị Bích Hồng (2011) về Bạc Liêu; Nguyễn Thị Thanh Tâm (2012) về Nam Định; Nguyễn Thị Tố Uyên (2012) về các tỉnh ủy Đồng bằng sông Hồng; Tống Thị Nga (2015) về Đảng bộ tỉnh Phú Thọ (1997 - 2010); cùng các luận án, luận văn của Nguyễn Văn Vinh (2010) tại Thanh Hóa, Đào Thị Vân (2004) tại Hưng Yên, Hoàng Thị Ánh Nga (2007) tại Hải Dương, Nguyễn Thị Năm (2008) tại Hà Tây.

Nhóm thứ ba là các công trình trực tiếp khảo sát kinh tế ngoại thành Hà Nội. Tiêu biểu gồm: luận án của Hoàng Văn Chính (1993) về kinh tế nông hộ; bài viết của Lương Ngọc Cừ (1995) trên Tạp chí Cộng sản về chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngoại thành theo Chương trình 06-CTr/TU; bài viết của Lương Xuân Quỳ (1999) trên Tạp chí Kinh tế Nông nghiệp; luận án của Trần Huy Sáng (1999) về đội ngũ công chức quản lý kinh tế ngoại thành; nghiên cứu của Nguyễn Đình Chính (2000); công trình của Lê Du Phong (2002) về tác động của đô thị hóa đến ngoại thành; luận án của Nguyễn Tiến Dĩnh (2003) về chính sách kinh tế phát triển ngoại thành; nghiên cứu của Nguyễn Tiệp (2005) về nhân lực ngoại thành; luận án của Trần Thị Hồng Việt (2006) về nông nghiệp sinh thái; Đỗ Thị Tuyết (2011) và Nguyễn Thị Hải Vân (2012) về việc làm và đô thị hóa; Nguyễn Quốc Oánh (2013) về tín dụng nông thôn; các ấn phẩm chuyên khảo về từng huyện Sóc Sơn (Đình Chính, Trần Đình Hằng, Nguyễn Đình Long, 1996; Phạm Văn My, 1998; Trần Đức Hoàn, 2004), Đông Anh (Nguyễn Đức Biền, 2000; Trương Văn Diện, 2003), Thanh Trì (Trần Thị Thu Thủy, 1998; Nguyễn Trọng Khương, 2000; Trần Thị Thanh Nhàn, 2002; Hoàng Văn Cường, 2006), Từ Liêm (Nguyễn Thế Nhã và Võ Văn Minh, 1994; Đỗ Thị Vĩnh, 2000; Đỗ Văn Viện, 2005), Gia Lâm (Trần Thị Tường Vân, 2002; Nguyễn Ngọc Thanh, 2004); các bộ sách Lịch sử Đảng bộ Thành phố Hà Nội và Đảng bộ các huyện Sóc Sơn, Từ Liêm, Thanh Trì, Gia Lâm, Đông Anh.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án xác định: Mặc dù các công trình trước đó đã tiếp cận từng khía cạnh kinh tế ngành, chính sách xã hội hoặc phạm vi hẹp ở từng huyện, song chưa có công trình khoa học lịch sử nào nghiên cứu một cách toàn diện, có hệ thống quá trình lãnh đạo của Đảng bộ Thành phố Hà Nội đối với phát triển kinh tế ngoại thành trong toàn bộ giai đoạn 1991 - 2008 dưới góc độ chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận của luận án dựa trên các nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về nông nghiệp, nông dân, nông thôn thời kỳ đổi mới. Luận án quán triệt các văn kiện của Đảng toàn quốc, nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị và các nghị quyết chuyên đề về kinh tế nông thôn ven đô.

Luận án sử dụng hai phương pháp nghiên cứu chủ đạo của khoa học lịch sử:

• Phương pháp lịch sử: Dựng lại bức tranh trung thực, liên tục và cụ thể về quá trình xác định chủ trương, đề ra biện pháp và chỉ đạo thực hiện phát triển kinh tế ngoại thành của Đảng bộ Thành phố Hà Nội theo trình tự thời gian từ năm 1991 đến năm 2008.
• Phương pháp logic: Làm rõ bản chất, quy luật chuyển biến trong nhận thức, chủ trương của Thành ủy Hà Nội; phân tích mối quan hệ giữa nông nghiệp, công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ, rút ra các quy luật và bài học kinh nghiệm.

Ngoài ra, luận án kết hợp các phương pháp nghiên cứu liên ngành gồm phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh lịch sử và khảo sát thực tế tại các huyện ngoại thành.

Nguồn tư liệu sử dụng trong luận án bao gồm:

• Văn kiện Đảng toàn quốc: Nghị quyết Đại hội VII, VIII, IX, X; các nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương và Bộ Chính trị liên quan đến nông nghiệp, nông thôn (Nghị quyết Trung ương 5 khóa VII, Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị khóa VIII, Nghị quyết số 06-NQ/TW của Bộ Chính trị khóa VIII, Nghị quyết số 15-NQ/TW của Bộ Chính trị khóa VIII về phương hướng phát triển Thủ đô).
• Văn kiện của Đảng bộ Thành phố Hà Nội: Nghị quyết các kỳ Đại hội Đảng bộ Thành phố lần thứ XI, XII, XIII, XIV; các chương trình hành động (tiêu biểu là Chương trình 06-CTr/TU ngày 5 tháng 5 năm 1992), kế hoạch chỉ đạo thực hiện, chỉ thị, thông tri, kết luận của Thành ủy và Ban Thường vụ Thành ủy.
• Văn bản quản lý nhà nước: Các quyết định, đề án, báo cáo tổng kết kinh tế - xã hội của Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, các sở ban ngành chức năng và Ủy ban nhân dân 5 huyện ngoại thành.
• Tài liệu lưu trữ và thống kê: Tài liệu khai thác tại Chi cục Lưu trữ Thành phố Hà Nội, Phòng Lưu trữ Thành ủy Hà Nội, Thư viện Quốc gia Việt Nam, Ban Tuyên giáo các huyện Sóc Sơn, Đông Anh, Gia Lâm, Thanh Trì, Từ Liêm; số liệu Niên giám thống kê do Cục Thống kê Thành phố Hà Nội phát hành qua các năm.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến luận án

Nội dung chương 1 hệ thống hóa các nhóm công trình nghiên cứu trong nước về nông nghiệp, nông thôn theo ba bình diện: toàn quốc, các tỉnh thành địa phương và địa bàn ngoại thành Hà Nội. Tác giả phân tích những kết quả mà các nghiên cứu đi trước đã giải quyết, bao gồm cơ sở lý luận về chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tác động của quá trình đô thị hóa, vai trò của kinh tế hộ và các giải pháp cục bộ theo địa bàn hành chính. Đồng thời, chương 1 khẳng định khoảng trống học thuật mà luận án tập trung giải quyết là tái hiện toàn diện, hệ thống sự lãnh đạo của Đảng bộ Thành phố Hà Nội trên ba lĩnh vực kinh tế nông thôn trong giai đoạn 1991 - 2008, đánh giá khách quan thành tựu, hạn chế và đúc kết kinh nghiệm lãnh đạo.

Chương 2: Chủ trương và sự chỉ đạo phát triển kinh tế ngoại thành của Đảng bộ Thành phố Hà Nội từ năm 1991 đến năm 2000

Chương này trình bày các yếu tố tự nhiên, kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến công tác lãnh đạo, thực trạng kinh tế ngoại thành trước năm 1991, sự hình thành chủ trương và quá trình chỉ đạo thực hiện trên các lĩnh vực cụ thể trong giai đoạn 1991 - 2000.

Về không gian và tài nguyên, sau điều chỉnh địa giới tháng 8 năm 1991, ngoại thành Hà Nội có diện tích 836,7 km2 (chiếm 91% diện tích toàn Thành phố) với 1,8 triệu dân cư ngụ tại 118 xã và 11 thị trấn thuộc 5 huyện: Sóc Sơn, Đông Anh, Gia Lâm, Thanh Trì, Từ Liêm. Đất nông nghiệp chiếm 92.885 ha (gồm 43.788 ha đất canh tác, 3.097 ha mặt nước và 8.000 ha đồi núi). Địa bàn được chia thành ba tiểu vùng sinh thái: vùng chuyển tiếp bán sơn địa phía bắc (nam Sóc Sơn, đông bắc Đông Anh), vùng đồng bằng thâm canh (Từ Liêm, Thanh Trì, Gia Lâm) và vùng bãi bồi ngoài đê ven sông Hồng.

Văn bản ghi nhận thực trạng kinh tế ngoại thành Hà Nội thời điểm trước năm 1991 và các chỉ tiêu phát triển được đề ra tại Chương trình số 06-CTr/TU ngày 5 tháng 5 năm 1992 cùng Kế hoạch ngày 14 tháng 8 năm 1993 của Thành ủy Hà Nội:

Tiêu chí / Chỉ số	Thực trạng trước năm 1991	Mục tiêu Chương trình 06-CTr/TU đến năm 1995	Điều chỉnh theo Kế hoạch thực hiện NQ TƯ 5 (tháng 8/1993)
Cơ cấu kinh tế ngoại thành	Nông - lâm - thủy sản: 89% Công nghiệp - TTCN: 8,8% Thương nghiệp - dịch vụ: 2,2%	Trồng trọt: 50% Chăn nuôi: 30% TTCN và dịch vụ: 20%	Nâng tỷ trọng công nghiệp, TTCN và dịch vụ lên mức 40% trong cơ cấu tổng thu nhập
Cơ cấu lao động	Tổng số: 312.011 lao động - Nông nghiệp: 269.945 người - Ngành nghề khác: 42.066 người (CN-TTCN: 26.988; TM-DV: 15.078)	Sử dụng 75 - 80% lao động ngoại thành, trong đó: - Thủ công nghiệp: 10 - 15% - Dịch vụ: 10%	Lao động nông nghiệp: giảm còn 65% Lao động CN - TTCN: 20% Lao động dịch vụ - thương mại: 15%
Giá trị sản xuất / Thu nhập	Sản lượng lương thực: 217.340 tấn Giá trị sản xuất CN-TTCN: 47.691 triệu đồng (chiếm 29,4% toàn TP)	Tổng giá trị sản lượng NN và TTCN đạt khoảng 1.000 tỷ đồng (tăng 42% so với 1990; tăng bình quân 7,35%/năm) Giá trị/ha canh tác: 22 triệu đồng/năm Thu nhập bình quân: 1,3 triệu đồng/khẩu/năm	Nâng cao giá trị hàng hóa cả 3 khu vực; tăng hệ số sử dụng đất gieo trồng lên 2,5 lần; chăn nuôi chiếm 40% giá trị nông nghiệp
Hạ tầng và Xã hội	Điện lưới: 97% xã, 74% cụm dân cư, 56% hộ dân có điện sinh hoạt Đường liên huyện, liên xã cải tạo: 42% Tưới chủ động: 70%, tiêu úng: 55% Hộ giàu: 15%, hộ khá: 30%, đủ ăn: 50%, thiếu ăn: 6 - 7%	Chủ động tưới và tiêu trên 90% diện tích úng, hạn Quy hoạch nông thôn mới từng xã, cung cấp điện 100% các xã Giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống dưới 5%	Phấn đấu hộ giàu và đủ ăn đạt 85% Hộ nghèo đói giảm xuống 3% Ít nhất trên 30% số xã đạt tiêu chuẩn nông thôn mới

Trong tổ chức chỉ đạo thực hiện giai đoạn 1991 - 2000, Thành ủy Hà Nội đã tập trung vào ba hướng:

• Nông nghiệp: Chỉ đạo chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi theo hướng sản xuất hàng hóa phục vụ nhu cầu đô thị; đẩy mạnh thâm canh lúa, phát triển vùng rau sạch, hoa, cây ăn quả; cải tạo đàn bò theo hướng sind hóa đạt tỷ lệ 80%; phát triển chăn nuôi lợn hướng nạc, gia cầm và nuôi cá thâm canh năng suất 7 - 8 tấn/ha/năm; nâng cao hệ số sử dụng đất canh tác.
• Công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp: Khôi phục và phát triển các làng nghề truyền thống gắn với xuất khẩu (gốm sứ Bát Tràng, đồ gỗ mỹ nghệ, điêu khắc, khảm trai, thêu ren, mây tre đan); quy hoạch các điểm, cụm công nghiệp nông thôn nhằm giải quyết lao động dôi dư (thời điểm 1990 tỷ lệ lao động nhàn rỗi ở nông thôn còn chiếm 36 - 40%).
• Thương nghiệp, dịch vụ: Mở rộng mạng lưới phân phối, xây dựng lại hệ thống 50 chợ nông thôn, phát triển dịch vụ vật tư nông nghiệp (giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, thủy nông), khuyến khích các hộ tư thương tham gia lưu thông hàng hóa kết nối ngoại thành với thị trường nội đô.

Chương 3: Đảng bộ Thành phố Hà Nội lãnh đạo đẩy mạnh phát triển kinh tế ngoại thành từ năm 2001 đến năm 2008

Chương 3 phản ánh bước chuyển trong chỉ đạo của Đảng bộ Thành phố theo tinh thần Nghị quyết số 15-NQ/TW của Bộ Chính trị (tháng 12 năm 2000) và Nghị quyết các kỳ Đại hội Đảng bộ Thành phố lần thứ XIII (2001) và XIV (2006). Yêu cầu đặt ra cho giai đoạn này là đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn, xây dựng mô hình nông nghiệp sinh thái ven đô có giá trị gia tăng cao.

Quá trình chỉ đạo của Thành ủy giai đoạn 2001 - 2008 tập trung vào các nội dung:

• Nông nghiệp: Đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu diện tích đất lúa kém hiệu quả sang mô hình kinh tế trang trại, chuyên canh rau an toàn, hoa cây cảnh chất lượng cao, nuôi trồng thủy sản nước ngọt và chăn nuôi bò sữa tập trung (tại Gia Lâm, Đông Anh). Triển khai các chính sách hỗ trợ dồn điền đổi thửa, cơ giới hóa khâu làm đất và thu hoạch, ứng dụng công nghệ sinh học vào sản xuất giống.
• Công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp: Xúc tiến xây dựng và hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật các khu, cụm công nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn các huyện (như cụm công nghiệp Từ Liêm, Đông Anh, Gia Lâm, Thanh Trì) nhằm thu hút doanh nghiệp đầu tư, tạo việc làm tại chỗ cho nông dân thuộc diện thu hồi đất phục vụ đô thị hóa. Quy hoạch, bảo tồn các làng nghề truyền thống gắn với xử lý ô nhiễm môi trường nông thôn.
• Thương mại, dịch vụ: Phát triển mạng lưới siêu thị, trung tâm thương mại ven đô, nâng cấp hệ thống chợ đầu mối nông sản; mở rộng các loại hình dịch vụ kỹ thuật nông nghiệp, dịch vụ vận tải, tín dụng nông thôn và hình thành các điểm du lịch sinh thái, du lịch làng nghề gắn với các di tích lịch sử - văn hóa.

Chương 4: Một số nhận xét và kinh nghiệm

Tác giả đưa ra các đánh giá tổng hợp về ưu điểm, hạn chế và bài học kinh nghiệm từ thực tiễn lãnh đạo của Đảng bộ Thành phố Hà Nội giai đoạn 1991 - 2008:

Ưu điểm:

• Đảng bộ Thành phố đã bám sát các nghị quyết của Trung ương, vận dụng phù hợp với đặc thù kinh tế Thủ đô; kịp thời ban hành các nghị quyết chuyên đề, chương trình hành động sát thực tế như Chương trình 06-CTr/TU.
• Cơ cấu kinh tế ngoại thành chuyển dịch tích cực theo hướng tăng nhanh tỷ trọng công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ, giảm tỷ trọng nông nghiệp; hạ tầng kỹ thuật nông thôn (điện, đường, trường, trạm, thủy lợi) được nâng cấp đồng bộ; tỷ lệ hộ nghèo giảm rõ rệt, đời sống vật chất và văn hóa của nông dân được cải thiện.

Hạn chế:

• Năng suất cây trồng và vật nuôi ở một số vùng chưa ổn định; việc hình thành các vùng chuyên canh sản xuất hàng hóa tập trung quy mô lớn diễn ra chậm; ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật chưa đồng đều.
• Công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp nông thôn phát triển còn mang tính tự phát, nguy cơ ô nhiễm môi trường làng nghề gia tăng; hệ thống tiêu thụ nông sản còn thiếu bền vững.
• Quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh dẫn đến những bất cập trong quản lý đất đai, giải phóng mặt bằng, đào tạo nghề và giải quyết việc làm cho lao động sau khi bị thu hồi đất nông nghiệp.

Kinh nghiệm rút ra:

1. Phải luôn xuất phát từ thực tiễn địa phương, bám sát các quan điểm, chủ trương của Trung ương để đề ra các nghị quyết, chương trình hành động đúng đắn, xác định trúng các khâu then chốt trong từng giai đoạn.
2. Kết hợp chặt chẽ giữa phát triển nông nghiệp toàn diện với đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, chú trọng phát triển tiểu thủ công nghiệp làng nghề và dịch vụ để chuyển dịch cơ cấu kinh tế và cơ cấu lao động nông thôn.
3. Coi trọng đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội nông thôn đồng bộ với tiến trình quy hoạch đô thị hóa, bảo đảm phát triển kinh tế gắn liền với bảo vệ môi trường sinh thái.
4. Đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực, giải quyết việc làm, chuyển đổi nghề nghiệp cho nông dân bị thu hồi đất và giữ vững ổn định an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn ngoại thành.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án tự xác định ba đóng góp mới về mặt khoa học lịch sử:

1. Góp phần làm rõ sự vận dụng, cụ thể hóa đường lối, chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam về phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn vào thực tiễn cụ thể của một địa bàn đặc thù là vùng ngoại thành Thủ đô Hà Nội qua hai thời kỳ 1991 - 2000 và 2001 - 2008.
2. Dựng lại bức tranh toàn diện, khách quan và có hệ thống về quá trình lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng bộ Thành phố Hà Nội trên ba lĩnh vực: nông nghiệp; công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp; thương nghiệp, dịch vụ tại 5 huyện ngoại thành trước thời điểm điều chỉnh địa giới hành chính năm 2008.
3. Đánh giá khách quan các ưu điểm, hạn chế, phân tích nguyên nhân và đúc kết một số kinh nghiệm lịch sử, cung cấp luận cứ khoa học và cơ sở thực tiễn phục vụ công tác quy hoạch, lãnh đạo phát triển kinh tế ngoại thành của Thành ủy, Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội trong giai đoạn mới.

Về mặt giải pháp, luận án đề xuất tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý đất đai nông nghiệp ngoại thành, đẩy mạnh liên kết giữa nông dân với doanh nghiệp chế biến và tiêu thụ, đa dạng hóa các nguồn vốn tín dụng phục vụ sản xuất hàng hóa lớn, tăng cường quản lý môi trường tại các làng nghề truyền thống và nâng cao hiệu quả đào tạo nghề cho lao động nông thôn ven đô.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về hạn chế, luận án giới hạn phạm vi nghiên cứu trên địa bàn 5 huyện ngoại thành Hà Nội cũ (Sóc Sơn, Đông Anh, Gia Lâm, Thanh Trì, Từ Liêm) và chủ động loại trừ dữ liệu của các xã, thị trấn sau thời điểm được tách ra để thành lập các quận nội thành mới (như quận Tây Hồ, Thanh Xuân, Cầu Giấy trong các năm 1995 - 1996; quận Long Biên, Hoàng Mai năm 2004). Mốc thời gian dừng lại ở ngày 1 tháng 8 năm 2008, do đó công trình không khảo cứu giai đoạn sau khi địa giới hành chính Hà Nội được mở rộng hợp nhất với toàn bộ tỉnh Hà Tây và các địa phương phụ cận.

Hướng nghiên cứu tiếp được gợi mở từ luận án là mở rộng khảo sát công tác lãnh đạo phát triển kinh tế nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới của Đảng bộ Thành phố Hà Nội trong giai đoạn sau năm 2008, khi không gian ngoại thành mở rộng lên 18 huyện, thị xã với diện tích tự nhiên 2.938,49 km2 và dân số ngoại thành lên tới 3,5 triệu người.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên ngành phục vụ cho:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học, sinh viên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Lịch sử Việt Nam hiện đại, Kinh tế phát triển và Quản lý công khi tìm hiểu về lịch sử kinh tế Thủ đô và chính sách phát triển nông nghiệp, nông thôn ven đô thời kỳ đổi mới.
• Giảng viên các trường đại học, học viện chính trị trong giảng dạy các học phần Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam và chuyên đề phát triển kinh tế vùng.
• Cơ quan Đảng, chính quyền, các ban chỉ đạo Chương trình nông thôn mới và cơ quan hoạch định chính sách của Thành phố Hà Nội trong việc nghiên cứu thực tiễn, rút kinh nghiệm quản lý đất đai ven đô, chuyển đổi nghề nghiệp cho nông dân và quy hoạch phát triển kinh tế ngoại thành trong điều kiện đô thị hóa nhanh.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án nghiên cứu khu vực ngoại thành Hà Nội trong giai đoạn nào và giới hạn không gian ra sao?
Luận án nghiên cứu giai đoạn từ năm 1991 đến ngày 1 tháng 8 năm 2008. Không gian nghiên cứu tập trung tại 5 huyện ngoại thành gồm Sóc Sơn, Đông Anh, Gia Lâm, Thanh Trì và Từ Liêm, hình thành sau khi Quốc hội khóa VIII điều chỉnh địa giới hành chính Hà Nội vào tháng 8 năm 1991. Các địa bàn xã tách ra để lập các quận mới (Tây Hồ, Thanh Xuân, Cầu Giấy, Long Biên, Hoàng Mai) trong giai đoạn này chỉ được tính trước thời điểm chuyển đổi địa giới.

2. Thực trạng cơ cấu kinh tế ngoại thành Hà Nội trước năm 1991 được ghi nhận trong luận án như thế nào?
Trước năm 1991, cơ cấu kinh tế ngoại thành Hà Nội rất lạc hậu: nông - lâm nghiệp và thủy sản chiếm 89%, công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp chiếm 8,8%, thương nghiệp và dịch vụ chỉ chiếm 2,2%. Trong tổng số 312.011 lao động ngoại thành năm 1990, lao động nông nghiệp chiếm tới 269.945 người; tỷ lệ lao động nông thôn nhàn rỗi ở mức 36 - 40%; tỷ lệ hộ thiếu ăn thường xuyên chiếm 6 - 7%, tập trung chủ yếu ở huyện Sóc Sơn.

3. Chương trình số 06-CTr/TU ngày 5 tháng 5 năm 1992 của Thành ủy Hà Nội đặt ra các mục tiêu kinh tế chủ yếu nào đến năm 1995?
Chương trình số 06-CTr/TU đặt mục tiêu đến năm 1995: tổng giá trị sản lượng nông nghiệp và thủ công nghiệp đạt khoảng 1.000 tỷ đồng (theo giá năm 1992), tăng 42% so với năm 1990 (bình quân tăng 7,35%/năm); giá trị sản phẩm thu được đạt 22 triệu đồng/ha canh tác và 1,3 triệu đồng/khẩu/năm; cơ cấu giá trị gồm trồng trọt 50%, chăn nuôi 30%, thủ công nghiệp và dịch vụ 20%; sử dụng 75 - 80% lao động ngoại thành và giảm tỷ lệ nghèo xuống dưới 5%.

4. Kế hoạch ngày 14 tháng 8 năm 1993 của Thành ủy Hà Nội đã điều chỉnh cơ cấu kinh tế ngoại thành ra sao sau Nghị quyết Trung ương 5 khóa VII?
Thành ủy Hà Nội điều chỉnh mục tiêu: nhanh chóng đưa giá trị công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và thương nghiệp - dịch vụ lên mức 40% trong cơ cấu giá trị tổng thu nhập của ngoại thành; nâng tỷ trọng chăn nuôi lên 40% giá trị nông nghiệp; điều chỉnh cơ cấu lao động: giảm lao động nông nghiệp xuống còn 65%, nâng tỷ lệ lao động công nghiệp - thủ công nghiệp lên 20% và lao động dịch vụ - thương nghiệp lên 15%; phấn đấu trên 30% số xã đạt tiêu chuẩn nông thôn mới đến hết năm 1995.

5. Vì sao luận án chọn mốc năm 2008 để kết thúc phạm vi nghiên cứu?
Ngày 1 tháng 8 năm 2008 là thời điểm Nghị quyết số 15/2008/QH12 của Quốc hội khóa XII có hiệu lực thi hành, điều chỉnh mở rộng địa giới hành chính Thủ đô Hà Nội (hợp nhất toàn bộ tỉnh Hà Tây và một phần tỉnh Vĩnh Phúc, Hòa Bình). Sự kiện này làm thay đổi căn bản diện tích, dân số và cơ cấu hành chính ngoại thành Hà Nội (tăng từ 5 lên 18 huyện, thị xã), mở ra một giai đoạn lịch sử mới đối với công tác lãnh đạo của Đảng bộ Thành phố.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Lê Tiến Dũng đã tái hiện có hệ thống quá trình Đảng bộ Thành phố Hà Nội lãnh đạo phát triển kinh tế 5 huyện ngoại thành từ năm 1991 đến trước thời điểm hợp nhất mở rộng địa giới hành chính năm 2008. Công trình đã làm rõ sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ thuần nông sang phát triển kết hợp nông nghiệp hàng hóa, công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp làng nghề và thương mại dịch vụ ven đô. Bằng phương pháp nghiên cứu lịch sử Đảng kết hợp logic học và tư liệu thống kê xác thực, luận án đánh giá khách quan các kết quả đạt được, chỉ ra những hạn chế do sức ép đô thị hóa và đúc kết 4 bài học kinh nghiệm có giá trị thực tiễn cho công tác quản lý, chỉ đạo kinh tế ngoại thành Hà Nội trong các giai đoạn tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến luận án Chương 2: Chủ trương và sự chỉ đạo phát triển kinh tế ngoại thành của Đảng bộ Thành phố Hà Nội từ năm 1991 đến năm 2000 Chương 3: Đảng bộ Thành phố Hà Nội lãnh đạo đẩy mạnh phát triển kinh tế ngoại thành từ năm 2001 đến năm 2008 Chương 4: Một số nhận xét và kinh nghiệm 4 (LUAN.2008 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2008 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến luận án Trong thời kỳ đổi mới, phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn là chủ trương lớn và được xem là nhiệm vụ trọng yếu trong công tác lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, đòi hỏi phải có nhận thức đúng đắn cùng sự vào cuộc một cách tích cực của các cấp, các ngành và các địa phương. Đáp ứng yêu cầu trên, đã có nhiều tác giả với nhiều công trình nghiên cứu khác nhau đi sâu tìm hiểu vấn đề này. Dưới đây là một số công trình tiêu biểu: 1.

Nhóm công trình nghiên cứu trên bình diện chung Việt Nam là một nước nông nghiệp với hơn 90% dân số là nông dân, vì vậy trong quá trình lãnh đạo, chỉ đạo phát triển kinh tế, Đảng Cộng sản Việt Nam đã có nhiều chủ trương, chính sách đối với khu vực này. Với góc nhìn và phương pháp tiếp cận khác nhau, các công trình nghiên cứu, luận văn, luận án và các bài nghiên cứu của nhiều tác giả đã hệ thống và làm rõ sự phát triển trong nhận thức của Đảng về vị trí, vai trò của kinh tế nông nghiệp, nông thôn và các giải pháp đưa ra cho từng thời kỳ. Có thể chỉ ra: Chính sách kinh tế và vai trò của nó đối với phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn Việt Nam do Nguyễn Văn Bích, Chu Tiến Quang (đồng chủ biên) (1996), NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội. Cuốn sách đề cập những vấn đề về chính sách kinh tế đối với phát triển nông nghiệp, nông thôn.

Thông qua phân tích, đánh giá vai trò của các chính sách kinh tế, bức tranh về quá trình phát triển nông nghiệp, nông thôn Việt Nam được tái hiện với tất cả những thành tựu và hạn chế, khiếm khuyết, những thách thức và mâu thuẫn, những tiềm năng dự báo và giới hạn phát triển, những vấn đề đang đặt ra và hướng xử lý các chính sách và giải pháp cho phù hợp. Nông nghiệp, nông thôn trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa do Đặng Thọ Xương (chủ biên) (1997), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội. Cuốn sách tập hợp nhiều nguồn tài liệu, bao gồm cả những số liệu điều tra và tính toán theo phương pháp mới, đặc biệt coi trọng phương pháp phân tích thống kê, từ đó đưa ra những nhận xét, đánh giá thực trạng nông nghiệp, nông thôn, thực chất của những thành tựu đã đạt được của Việt Nam. Trên cơ sở đó, trình bày một số giải pháp nhằm đưa nông nghiệp, nông thôn Việt Nam phát triển theo hướng CNH, HĐH.

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn - những vấn đề lý luận và thực tiễn do Lê Đình Thắng (chủ biên) (1998), NXB Nông nghiệp, Hà Nội. Cuốn sách đã đề cập 5 (LUAN.2008 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2008 một cách có hệ thống những vấn đề cơ bản của chuyển dịch CCKT nông thôn, kinh nghiệm và những bài học của một số nước trong khu vực và trên thế giới; thực trạng kinh tế nông thôn, đánh giá những mặt được và hạn chế, từ đó đưa ra những quan điểm và giải pháp khả thi cho quá trình chuyển dịch CCKT nông thôn ở Việt Nam trong thời kỳ CNH, HĐH. Phát triển nguồn nhân lực trẻ ở nông thôn để công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông thôn, nông nghiệp nước ta do Nguyễn Văn Trung (chủ biên) (1998), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội. Nội dung chính của cuốn sách gồm 3 phần, đề cập đến những vấn đề: vị trí của nông thôn và chuyển dịch CCKT thực hiện CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn ở Việt Nam; thực trạng tình hình nghề nghiệp, việc làm của thanh niên nông thôn và vai trò của họ trong chuyển dịch CCKT, xây dựng nông thôn mới; một số mô hình, kinh nghiệm và chính sách phát triển thanh niên nông thôn.

Đổi mới cơ chế quản lý kinh tế nông nghiệp ở Việt Nam của Trương Thị Tiến (1999), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội. Cuốn sách nghiên cứu quá trình đổi mới cơ chế quản lý nông nghiệp ở Việt Nam; nêu lên một số kinh nghiệm nhằm hoàn thiện đường lối, chính sách đổi mới cơ chế quản lý nông nghiệp ở Việt Nam. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế và xu hướng phát triển kinh tế nông nghiệp Việt Nam theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa từ thế kỷ XX đến thế kỷ XXI của thời đại kinh tế tri thức của Lê Quốc Sử (2001), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội. Cuốn sách làm rõ lý luận cơ bản về CCKT nói chung và CCKT nông nghiệp nói riêng theo hướng CNH, HĐH trong thời đại kinh tế tri thức; những mô hình phát triển kinh tế nông nghiệp xưa và nay trên thế giới; đường lối, chủ trương, chính sách đối với nông nghiệp của Đảng Cộng sản Việt Nam từ năm 1975 đến 2001.

Bên cạnh đó, cuốn sách cũng đã trình bày khá toàn diện về vấn đề chuyển dịch CCKT nông nghiệp theo hướng CNH; kết quả khảo sát thực tiễn điều tra nghiên cứu nông nghiệp, nông thôn ngoại thành thành phố Hồ Chí Minh. Con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn Việt Nam của Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (2002), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội. Cuốn sách giới thiệu khái quát quá trình hình thành và phát triển quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn theo hai thời kỳ lớn: trước và sau Đại hội lần thứ VI. Trên cơ sở phân tích, đánh giá và rút kinh nghiệm của một số nước đi trước, cuốn sách đã đề cập đến những vấn đề đặt ra trong quá trình CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn ở Việt Nam, đề xuất phương hướng và các giải pháp thúc đẩy quá trình này.2008 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2008 Một số kinh nghiệm điển hình về phát triển nông nghiệp nông thôn theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Lưu Văn Sùng (2004), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.

Cuốn sách đề cập đến thực trạng Việt Nam là một nước có đa số dân cư sống bằng nghề nông, vì vậy CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn phải được đặt lên hàng đầu trong sự nghiệp CNH, HĐH đất nước; CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn là quá trình xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật và chuyển dịch CCKT theo hướng sản xuất hàng hóa lớn, hiện đại, gắn nông nghiệp với công nghiệp và dịch vụ, cho phép phát huy có hiệu quả cao mọi nguồn lực và lợi thế của nền nông nghiệp, mở rộng giao lưu trong nước và quốc tế. Góp phần phát triển bền vững nông thôn Việt Nam của Nguyễn Xuân Thảo (2004), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội. Cuốn sách trình bày về những vấn đề nông nghiệp, nông thôn mang tính chiến lược, những vấn đề sử dụng đất đai, an ninh lương thực, quy hoạch các vùng kinh tế, vấn đề việc làm ở nông thôn, lợi ích người lao động; phân tích, luận giải, đóng góp ý kiến cho vấn đề sản xuất lương thực, quy hoạch các vùng kinh tế, vấn đề việc làm ở nông thôn. Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn từ 1991 đến 2002 của Lê Quang Phi (2005), luận án tiến sĩ lịch sử, Học viện Chính trị Quân sự, Hà Nội.

Luận án nghiên cứu, tổng kết sự nghiệp CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo, làm rõ tính đúng đắn, sáng tạo, chủ trương, đường lối của Đảng, kết quả đạt được và những hạn chế trong quá trình CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn những năm 1991- 2002. Qua đó, luận án đã rút ra một số kinh nghiệm góp phần vào quá trình hoàn thiện chủ trương của Đảng về CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn. Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn ở Việt Nam - con đường và bước đi do Nguyễn Kế Tuấn (chủ biên) (2006), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội. Thông qua những lý giải có tính tổng quát về con đường, bước đi và các giải pháp thực hiện công cuộc CNH, HĐH nông nghiệp và nông thôn ở Việt Nam, cuốn sách làm rõ hơn khái niệm, mục tiêu, nội dung, bước đi và các giải pháp thúc đẩy quá trình CNH, HĐH nông nghiệp nông thôn; xác định con đường ngắn nhất, cách đi nhanh nhất để đạt mục tiêu; xác định các chặng đường và các giải pháp cần thực hiện.

Nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam hôm nay và mai sau của Đặng Kim Sơn (2008), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội. Cuốn sách đề cập thực trạng nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam trong 20 năm đổi mới (1986 - 2007); phân tích những thành tựu, những khó khăn, vướng mắc trong giải quyết vấn đề 7 (LUAN.2008 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2008 nông nghiệp, nông dân, nông thôn, đồng thời đề xuất những định hướng, kiến nghị những chính sách nhằm đưa nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam phát triển. Đường lối phát triển nông nghiệp nông thôn của Đảng trong những năm 1986 - 2006 của Lê Thị Thu Hương (2008), luận văn thạc sĩ lịch sử, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội. Luận văn trình bày quá trình hoàn thiện chủ trương, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về nông nghiệp, nông thôn từ năm 1986 đến năm 2006, trong đó tập trung xem xét vấn đề đổi mới cơ chế quản lý kinh tế nông nghiệp và con đường thực hiện CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn.

Vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn Kinh nghiệm Việt Nam - Trung Quốc của nhóm tác giả Phùng Hữu Phú, Nguyễn Viết Thông, Bùi Bằng Hưng (2009), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội. Cuốn sách là tập hợp các bài tham luận của các nhà khoa học Việt Nam và Trung Quốc bàn về vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn trong thời kỳ CNH, HĐH. Các tác giả đã tổng kết thực tiễn, rút ra những kinh nghiệm từ quá trình thực hiện chính sách đối với nông nghiệp, nông dân, nông thôn của Việt Nam và chính sách Tam nông của Trung Quốc, qua đó đưa ra những khuyến nghị nhằm tiếp tục giải quyết tốt vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam.