CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN 1. KHÁI NIỆM VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN 1. Kinh tế biển Hiện nay, việc xác định nội dung của kinh tế biển vẫn đang còn là vấn đề để ngỏ. Tuy nhiên trên thực tế, trong phân tích và thống kê kinh tế, việc quy ước về nội dung kinh tế biển lại không phải là vấn đề gây tranh cãi về mặt học thuật.
Về cơ bản kinh tế biển là khái niệm mang tính thực tiễn, nghĩa là người ta có thể không tranh cãi nhiều về bản thân các ngành nghề thuộc kinh tế biển, mà phần bàn luận nhiều hơn lại thuộc về các lĩnh vực liên quan và không phải diễn ra trên biển. Do tính đặc thù của môi trường biển đều liên quan mật thiết và được quyết định từ trong đất liền nên không thể nói kinh tế biển mà không nói tới những hoạt động liên quan tới biển. Theo Tiến sĩ Trương Quang Khải, Học viện Chính trị Khu vực IV: “Kinh tế biển là toàn bộ các hoạt động kinh tế diễn ra trên biển và các hoạt động kinh tế diễn ra trên đất liền nhưng liên quan trực tiếp đến khai thác biển”, còn theo Giáo sư Nguyễn Văn Hường: “Kinh tế biển là một lĩnh vực bao trùm gồm nhiều ngành hoạt động liên quan đến biển như du lịch, giao thông vận tải, dầu khí, khai thác khoáng sản, thủy sản… nhằm khai thác toàn bộ lợi ích mà biển mang lại để phát triển đất nước”. Như vậy, để hiểu đơn giản và có một khái niệm mang tính quy ước, có thể định nghĩa kinh tế biển như sau: “Kinh tế biển là những hoạt động kinh tế dựa trên việc khai thác các nguồn tài nguyên và môi trường biển”.
Kinh tế biển bao gồm: Toàn bộ các hoạt động diễn ra trên biển như: Kinh tế Hàng hải (vận tải biển và dịch vụ cảng biển); Hải sản (đánh bắt và nuôi trồng hải sản); Khai thác dầu khí ngoài khơi; Du lịch biển; TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 11 Làm muối; Dịch vụ tìm kiếm cứu hộ, cứu nạn; Kinh tế đảo. Các hoạt động kinh tế trực tiếp đến khai thác biển, có thể không diễn ra trên biển nhưng lại nhờ vào yếu tố biển hoặc trực tiếp phục vụ các hoạt động kinh tế biển ở đất liền ven biển: Đóng và sửa chữa tàu biển; Công nghiệp chế biến dầu khí; Công nghiệp chế biến tàu thủy, hải sản; Cung cấp dịch vụ biển; Thông tin liên lạc biển; Nghiên cứu khoa học, công nghệ biển, đào tạo nhân lực phục vụ phát triển kinh tế biển. Phát triển kinh tế biển - Đầu tiên, phát triển kinh tế chính là quá trình thay đổi theo hướng tiến bộ về mọi mặt kinh tế xã hội của một quốc gia trong bối cảnh nền kinh tế đang tăng trưởng. Trong khi đó, tăng trưởng kinh tế là sự gia tăng của tổng sản phẩm quốc nội (GDP) hoặc tổng sản lượng quốc gia (GNP) hoặc quy mô sản lượng quốc gia tính bình quân trên đầu người (PCI) trong một thời gian nhất định.
Sự tăng trưởng kinh tế phụ thuộc vào hai quá trình: sự tích luỹ tài sản (như vốn, lao động, và đất đai) và đầu tư những tài sản này một cách có năng suất hơn. Tiết kiệm và đầu tư là trọng tâm, nhưng đầu tư phải hiệu quả thì mới đẩy mạnh tăng trưởng. Chính sách chính phủ, thể chế, sự ổn định chính trị và kinh tế, đặc điểm địa lý, nguồn tài nguyên thiên nhiên, và trình độ y tế và giáo dục, tất cả đều đóng vai trò nhất định ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế. Như vậy, có thể thấy rằng phát triển kinh tế thể hiện sự bao quát hơn tăng trưởng kinh tế bởi nó thể hiện quá trình lớn lên và tăng tiến về mọi mặt của nền kinh tế, về kinh tế và xã hội ở mỗi quốc gia.
Còn tăng trưởng kinh tế TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 12 chỉ là sự gia tăng về lượng kết quả đầu ra hoạt động của nền kinh tế trong một thời gian nhất định, có thể là quý hoặc theo năm. - Kinh tế biển cũng hoàn toàn giống như nền kinh tế nói chung. Do vậy, phát triển kinh tế biển là sự gia tăng một cách toàn diện nền kinh tế biển theo chiều hướng tiến bộ bao gồm sự phát triển toàn diện đồng thời của các ngành kinh tế biển với lĩnh vực văn hóa - xã hội tại khu vực ven biển dựa trên một chiến lược phát triển kinh tế biển và phương thức quản lý kinh tế biển một cách hiệu quả. - Phát triển kinh tế biển còn có thể hiểu là sự biến đổi kinh tế biển theo chiều hướng tích cực dựa trên sự biến đổi cả về số lượng, chất lượng các yếu tố cấu thành của nền kinh tế biển.
Nó bao gồm sự tăng trưởng về mọi mặt của các ngành nghề, lĩnh vực liên quan đến kinh tế biển. Đó là một quá trình, bao gồm sự thay đổi về số lượng và chất lượng kinh tế, xã hội liên quan đến kinh tế biển tương đối ổn định và dần đi vào hiệu quả thể hiện qua cơ sở hạ tầng kinh tế biển, số lượng và chất lượng sản phẩm kinh tế biển, nguồn nhân lực biển. - Kinh tế biển có vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế chung của một nước vì vậy ngày nay mỗi một quốc gia có biển hay một vùng của quốc gia có biển cũng đang phát triển kinh tế biển kết hợp với nhiều lĩnh vực như phát triển tổng hợp kinh tế biển và bảo vệ tài nguyên môi trường biển, phát triển kinh tế biển, đảo gắn với đảm bảo quốc phòng an ninh, phát triển bền vững nền kinh tế biển, hay phát triển kinh tế biển đảo gắn với bảo vệ chủ quyền quốc gia. Phát triển bền vững về kinh tế biển 1.
Phát triển bền vững - Cùng với việc nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho cộng đồng dân cư, hoạt động phát triển đã và đang làm cạn kiệt nguồn tài nguyên thiên nhiên, gây ra tác động tiêu cực làm suy thoái môi trường, sinh thái. Một thực tế không thể phủ nhận là nguồn tài nguyên thiên nhiên của Trái đất không thể là vô hạn và trong khi việc khai thác bừa bãi, không thể kiểm soát được không chỉ làm cạn kiệt nguồn tài nguyên thiên nhiên mà còn gây hậu quả nghiêm trọng về môi trường, làm mất cân TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 13 bằng sinh thái; gây ảnh hưởng trực tiếp tới quá trình phát triển của xã hội loài người trong tương lai. Chính vì thực tế này đã xuất hiện một khái niệm mới về phát triển và xu thế phát triển này đang được tất cả các nước trên thế giới, kể các các nước phát triển cũng như các nước đang phát triển quan tâm; đó là: “Phát triển bền vững”. - Khái niệm bền vững áp dụng cho phát triển là một khái niệm tương đối mới nhằm định nghĩa cho một sự phát triển về mọi mặt trong hiện tại mà vẫn phải bảo đảm sự tiếp tục phát triển trong tương lai xa.
Khái niệm này hiện đang là mục tiêu hướng tới nhiều quốc gia trên thế giới, mỗi quốc gia sẽ dựa theo đặc thù kinh tế, xã hội, chính trị, địa lý, văn hóa. riêng để hoạch định chiến lược phù hợp nhất với quốc gia đó. - Thuật ngữ "phát triển bền vững" xuất hiện lần đầu tiên vào năm 1980 trong ấn phẩm Chiến lược bảo tồn Thế giới (công bố bởi Hiệp hội Bảo tồn Thiên nhiên và Tài nguyên Thiên nhiên Quốc tế - IUCN) với nội dung rất đơn giản: "Sự phát triển của nhân loại không thể chỉ chú trọng tới phát triển kinh tế mà còn phải tôn trọng những nhu cầu tất yếu của xã hội và sự tác động đến môi trường sinh thái học". - Khái niệm này được phổ biến rộng rãi vào năm 1987 nhờ Báo cáo Brundtland (còn gọi là Báo cáo Our Common Futur) của Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới - WCED (nay là Ủy ban Brundtland).
Báo cáo này ghi rõ: Phát triển bền vững là: "Sự phát triển có thể đáp ứng được những nhu cầu hiện tại mà không ảnh hưởng, tổn hại đến những khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai. - Nói cách khác, phát triển bền vững phải bảo đảm có sự phát triển kinh tế hiệu quả, xã hội công bằng và môi trường được bảo vệ, gìn giữ. Để đạt được điều này, tất cả các thành phần kinh tế - xã hội, nhà cầm quyền, các tổ chức xã hội. phải bắt tay nhau thực hiện nhằm mục đích dung hòa 3 lĩnh vực chính: kinh tế - xã hội - môi trường.
TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Phát triển bền vững kinh tế biển - Trên thực tế, phát triển bền vững và phát triển kinh tế biển bền vững đều liên quan tới môi trường. Trong kinh tế biển, môi trường mang một hàm ý rộng. Đó là môi trường kinh tế, văn hóa, chính trị và xã hội; là yếu tố quan trọng để tạo nên các sản phẩm của các ngành kinh tế biển một cách đa dạng, độc đáo.
Rõ ràng nếu không có bảo vệ môi trường thì sự phát triển sẽ bị suy giảm, nhưng nếu không có phát triển thì việc bảo vệ môi trường sẽ thất bại. Chính vì vậy, chúng ta cần phát triển kinh tế biển nhưng không được làm tổn hại tới tài nguyên, không làm ảnh hưởng tiêu cực tới môi trường. - Ngoài sự phát triển thân thiện với môi trường, khái niệm bền vững còn bao hàm cách tiếp cận kinh tế biển thừa nhận vai trò của cộng đồng địa phương, phương thức đối xử với người lao động và mong muốn tối đa hóa lợi ích của kinh tế cộng đồng địa phương. Nói cách khác, kinh tế biển bền vững không có bảo vệ môi trường mà còn quan tâm tới khả năng tăng cường kinh tế dài hạn và công bằng xã hội.
Kinh tế biển bền vững không thể tách rời với phát triển bền vững. + Mục tiêu của kinh tế biển bền vững:. Phát triển, gia tăng sự đóng góp của kinh tế biển. Cải thiện tính công bằng xã hội trong phát triển.
Cải thiện chất lượng cuộc sống của công đồng bản địa. Đáp ứng được độ cao nhu cầu của thị trường. Duy trì chất lượng môi trường. + Các chỉ tiêu đánh giá phát triển bền vững kinh tế biển: - Sự bền vững của kinh tế biển có thể được đánh giá bằng những chỉ tiêu nhất định về kinh tế, tài nguyên thiên nhiên, chất lượng môi trường và tình trạng xã hội: Về kinh tế: trong xã hội bền vững, việc đầu tư và phát triển kinh tế biển nói chung phải đem lại lợi nhuận, gia tăng tổng sản phẩm trong nước.