Nâng cao kiến thức thông tin cho sinh viên Đại học Y tế Công cộng

Luận văn thạc sĩ khám phá phát triển kiến thức thông tin cho sinh viên trường đại học y tế công cộng, nâng cao kỹ năng và hiệu quả học tập.

• Tác giả: Đinh Thị Phương Thúy
• Người hướng dẫn: TSKH. Nguyễn Thị Đông
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa học Thư viện
• Đề tài: Phát Triển Kiến Thức Thông Tin Cho Sinh Viên Trường Đại Học Y Tế Công Cộng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 0.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 0.2. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
• 0.3. MỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
• 0.3.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3.2. Nhiệm vụ của nghiên cứu
• 0.4. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
• 0.5. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 0.5.1. Đối tượng nghiên cứu
• 0.5.2. Phạm vi nghiên cứu
• 0.6. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 0.6.1. Cơ sở lý luận của phương pháp nghiên cứu
• 0.6.2. Phương pháp nghiên cứu cụ thể
• 0.7. Ý NGHĨA CỦA LUẬN VĂN
• 0.7.1. Ý nghĩa lý luận
• 0.7.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 0.8. CẤU TRÚC CỦA LUẬN VĂN
• 1. CHƯƠNG 1: KIẾN THỨC THÔNG TIN VỚI SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG CỘNG
• 1.1. Những vấn đề chung về kiến thức thông tin
• 1.1.1. Khái niệm kiến thức thông tin
• 1.1.2. Nội dung của kiến thức thông tin
• 1.1.3. Vai trò của kiến thức thông tin đối với giáo dục đại học
• 1.2. TRUNG TÂM THÔNG TIN – THƯ VIỆN TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG CỘNG TRƯỚC YÊU CẦU PHÁT TRIỂN KIẾN THỨC THÔNG TIN CHO SINH VIÊN
• 1.2.1. Khái quát về trường Đại học Y tế công cộng
• 1.2.2. Phương châm đổi mới giáo dục đào tạo và yêu cầu phát triển kiến thức thông tin cho sinh viên
• 1.2.3. Khái quát về Trung tâm Thông tin – Thư viện
• 1.2.4. Vai trò của Trung tâm trong việc đáp ứng yêu cầu phát triển kiến thức thông tin cho sinh viên
• 1.3. Đặc điểm sinh viên Đại học Y tế công cộng
• 1.3.1. Đặc điểm chung của sinh viên trường Đại học Y tế công cộng
• 1.3.2. Hoạt động học tập của sinh viên trường Đại học Y tế công cộng
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KIẾN THỨC THÔNG TIN CHO SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG CỘNG
• 2.1. Điều kiện cần thiết để triển khai kiến thức thông tin cho sinh viên Đại học Y tế công cộng
• 2.1.1. Cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ thông tin
• 2.1.2. Đội ngũ cán bộ
• 2.1.3. Nguồn lực thông tin
• 2.1.4. Hệ thống sản phẩm và dịch vụ
• 2.2. Khảo sát, phân tích thực trạng phát triển kiến thức thông tin cho sinh viên Đại học Y tế công cộng
• 2.2.1. Hướng dẫn sử dụng Thư viện cho sinh viên
• 2.2.2. Hướng dẫn tìm kiếm và sử dụng thông tin y tế
• 2.2.3. Hướng dẫn kỹ năng trích dẫn và lập danh mục tài liệu tham khảo
• 2.2.4. Hội thảo kỹ năng tìm kiếm thông tin
• 2.2.5. Học phần “Tìm kiếm thông tin” lồng ghép trong môn học
• 2.3. Thực trạng kiến thức thông tin của sinh viên Đại học Y tế công cộng
• 2.3.1. Kỹ năng nhận dạng nhu cầu tin
• 2.3.2. Kỹ năng tìm kiếm thông tin
• 2.3.3. Kỹ năng đánh giá thông tin
• 2.3.4. Kỹ năng sử dụng và trao đổi thông tin trong học tập và nghiên cứu
• 2.4. Đánh giá chung
• 2.4.1. Hạn chế và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KIẾN THỨC THÔNG TIN CHO SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG CỘNG
• 3.1. Về phía nhà trường
• 3.1.1. Tăng cường nội dung và thời lượng các chương trình phát triển kiến thức thông tin
• 3.1.2. Xây dựng phong cách học tập chủ động tích cực cho sinh viên
• 3.1.3. Nâng cao nhận thức và phối hợp chặt chẽ giữa các bộ phận trong trường để phát triển kiến thức thông tin cho sinh viên
• 3.2. Về phía Thư viện
• 3.2.1. Nâng cao vai trò và trình độ đội ngũ cán bộ thư viện
• 3.2.2. Đa dạng hóa hoạt động đào tạo người dùng tin
• 3.2.3. Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị hiện đại
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• appendix.1. DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• appendix.2. DANH MỤC HÌNH VẼ
• appendix.3. DANH MỤC BẢNG, BIỂU

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển kiến thức thông tin cho sinh viên y tế

Phát triển kiến thức thông tin cho sinh viên y tế là một yếu tố quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục đại học. Trong bối cảnh hiện đại, sinh viên cần có khả năng tìm kiếm, đánh giá và sử dụng thông tin một cách hiệu quả. Điều này không chỉ giúp họ trong học tập mà còn trong công việc sau này. Việc trang bị kỹ năng thông tin cho sinh viên y tế sẽ giúp họ tự tin hơn trong việc tiếp cận và xử lý thông tin trong lĩnh vực y tế.

1.1. Khái niệm và vai trò của kiến thức thông tin

Kiến thức thông tin được định nghĩa là khả năng nhận biết nhu cầu thông tin và tìm kiếm, đánh giá, sử dụng thông tin một cách hiệu quả. Vai trò của nó trong giáo dục đại học là rất lớn, giúp sinh viên phát triển tư duy phản biện và khả năng tự học.

1.2. Tình hình hiện tại về kiến thức thông tin trong giáo dục y tế

Hiện nay, nhiều trường đại học y tế chưa chú trọng đến việc phát triển kiến thức thông tin cho sinh viên. Điều này dẫn đến việc sinh viên gặp khó khăn trong việc tìm kiếm và sử dụng thông tin trong học tập và nghiên cứu.

II. Những thách thức trong việc phát triển kiến thức thông tin cho sinh viên y tế

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc phát triển kiến thức thông tin cho sinh viên y tế vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các yếu tố như cơ sở vật chất, đội ngũ giảng viên và chương trình đào tạo chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn.

2.1. Thiếu hụt cơ sở vật chất và công nghệ thông tin

Nhiều trường đại học y tế chưa đầu tư đầy đủ vào cơ sở vật chất và công nghệ thông tin, điều này ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận thông tin của sinh viên.

2.2. Đội ngũ giảng viên chưa đủ năng lực

Đội ngũ giảng viên chưa được đào tạo bài bản về kiến thức thông tin, dẫn đến việc giảng dạy không hiệu quả và sinh viên không được trang bị đầy đủ kỹ năng cần thiết.

III. Phương pháp phát triển kiến thức thông tin cho sinh viên y tế

Để phát triển kiến thức thông tin cho sinh viên y tế, cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Việc lồng ghép các kỹ năng thông tin vào chương trình học là một trong những giải pháp hiệu quả.

3.1. Tích hợp kiến thức thông tin vào chương trình đào tạo

Các trường cần thiết kế chương trình đào tạo có tích hợp kiến thức thông tin như một môn học bắt buộc, giúp sinh viên có cơ hội học tập và thực hành.

3.2. Tổ chức các buổi đào tạo và hội thảo

Tổ chức các buổi đào tạo và hội thảo về kỹ năng thông tin sẽ giúp sinh viên nâng cao khả năng tìm kiếm và sử dụng thông tin trong học tập và nghiên cứu.

IV. Ứng dụng thực tiễn của kiến thức thông tin trong y tế

Việc phát triển kiến thức thông tin không chỉ giúp sinh viên trong học tập mà còn trong công việc thực tế. Sinh viên có thể áp dụng các kỹ năng này để giải quyết các vấn đề trong lĩnh vực y tế.

4.1. Nâng cao chất lượng nghiên cứu y tế

Sinh viên có khả năng tìm kiếm và đánh giá thông tin sẽ nâng cao chất lượng nghiên cứu y tế, từ đó đóng góp vào sự phát triển của ngành.

4.2. Cải thiện kỹ năng giao tiếp và hợp tác

Kỹ năng thông tin giúp sinh viên giao tiếp hiệu quả hơn trong môi trường làm việc, từ đó cải thiện khả năng hợp tác với đồng nghiệp và bệnh nhân.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của kiến thức thông tin trong giáo dục y tế

Phát triển kiến thức thông tin cho sinh viên y tế là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Trong tương lai, việc này sẽ giúp sinh viên tự tin hơn trong việc tiếp cận và sử dụng thông tin, từ đó nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong ngành y tế.

5.1. Tầm quan trọng của việc đầu tư vào kiến thức thông tin

Đầu tư vào kiến thức thông tin sẽ mang lại lợi ích lâu dài cho cả sinh viên và ngành y tế, giúp nâng cao chất lượng dịch vụ y tế.

5.2. Hướng đi mới cho giáo dục y tế

Cần có những chính sách và chiến lược rõ ràng để phát triển kiến thức thông tin, từ đó tạo ra một thế hệ sinh viên y tế có khả năng tự học và tự nghiên cứu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại cùng xu thế hội nhập kinh tế quốc tế, tri thức và thông tin đã trở thành nguồn lực chiến lược quan trọng hàng đầu đối với sự phát triển của mỗi quốc gia. Tại Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực giáo dục đại học, việc đổi mới phương pháp dạy và học nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực được xem là nhiệm vụ cấp thiết. Trường Đại học Y tế công cộng, với vai trò là cơ sở đào tạo hàng đầu về y tế dự phòng và y tế công cộng, đã chuyển đổi sang hình thức đào tạo theo học chế tín chỉ từ năm 2010, tạo điều kiện thuận lợi cho sinh viên phát triển kỹ năng tự học và nghiên cứu. Tuy nhiên, việc phát triển kiến thức thông tin (KTTT) cho sinh viên tại trường vẫn còn nhiều hạn chế, chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu ngày càng cao trong môi trường học tập hiện đại.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là khảo sát, đánh giá thực trạng phát triển kiến thức thông tin cho sinh viên trường Đại học Y tế công cộng từ năm 2010 đến nay, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng thông tin trong học tập và nghiên cứu. Nghiên cứu tập trung vào sinh viên các hệ đào tạo đại học và sau đại học, với phạm vi khảo sát tại Trung tâm Thông tin - Thư viện của trường. Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua việc góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, hỗ trợ đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập, đồng thời phát triển nguồn nhân lực y tế công cộng có trình độ chuyên môn và kỹ năng thông tin vững vàng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về kiến thức thông tin, bao gồm:

• Khái niệm kiến thức thông tin (Information Literacy): Được định nghĩa là khả năng nhận biết nhu cầu thông tin, tìm kiếm, đánh giá và sử dụng thông tin một cách hiệu quả, hợp pháp và phù hợp với mục đích cá nhân, xã hội và nghề nghiệp. Theo Hiệp hội Thư viện Đại học Mỹ (ACRL, 1989), KTTT là tập hợp các kỹ năng giúp cá nhân học cách học, tổ chức và sử dụng thông tin để học tập suốt đời.

• Mô hình phát triển kỹ năng thông tin: Bao gồm các khái niệm chính như nhận biết nhu cầu thông tin, tìm kiếm thông tin hiệu quả, đánh giá và quản lý thông tin, ứng dụng thông tin trong học tập và nghiên cứu, cũng như hiểu biết về các khía cạnh pháp luật, bản quyền và văn hóa trong sử dụng thông tin.

• Vai trò của KTTT trong giáo dục đại học: KTTT được xem là công cụ đắc lực hỗ trợ đổi mới phương pháp dạy và học, nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học, đồng thời giúp sinh viên phát triển kỹ năng tự học, tư duy phản biện và sáng tạo tri thức mới.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp các phương pháp nghiên cứu cụ thể:

• Điều tra bằng phiếu hỏi: Thu thập dữ liệu từ sinh viên trường Đại học Y tế công cộng về kỹ năng và nhu cầu kiến thức thông tin.

• Phân tích - tổng hợp tài liệu: Nghiên cứu các tài liệu lý luận, báo cáo ngành, văn bản pháp luật liên quan đến KTTT và giáo dục đại học.

• Thống kê số liệu: Xử lý và phân tích dữ liệu thu thập được để đánh giá thực trạng và mức độ phát triển KTTT.

• Quan sát thực tế: Đánh giá cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ thông tin, đội ngũ cán bộ và hoạt động của Trung tâm Thông tin - Thư viện trường Đại học Y tế công cộng.

Cỡ mẫu khảo sát khoảng 2000 sinh viên, được chọn ngẫu nhiên từ các khóa đào tạo theo học chế tín chỉ từ năm 2010 đến nay. Phương pháp phân tích dữ liệu bao gồm thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ phần trăm và phân tích định tính nhằm làm rõ các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển KTTT.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Cơ sở vật chất và hạ tầng công nghệ thông tin hiện đại: Trung tâm Thông tin - Thư viện có diện tích 270m², trang bị 15 máy tính để bàn, hệ thống mạng LAN và Wi-Fi phủ rộng toàn trường, giúp sinh viên truy cập Internet và các cơ sở dữ liệu trực tuyến thuận tiện. Kho tài liệu gồm hơn 16.000 bản sách, trong đó sách tham khảo tiếng Việt chiếm 36%, sách giáo trình chiếm 22,4%, sách tham khảo tiếng Anh chiếm 28,2%. Tuy nhiên, sách điện tử toàn văn mới chiếm khoảng 0,76%, cho thấy tiềm năng phát triển nguồn tài liệu số còn lớn.

2. Đội ngũ cán bộ thư viện có trình độ chuyên môn cao: Trung tâm có 6 cán bộ, 50% có trình độ thạc sĩ, trong đó có cán bộ được đào tạo ở nước ngoài. Đội ngũ này trẻ, năng động và có kỹ năng nghiệp vụ tốt, đáp ứng yêu cầu phục vụ sinh viên trong môi trường đào tạo hiện đại.

3. Thực trạng kỹ năng kiến thức thông tin của sinh viên còn hạn chế: Khoảng 60% sinh viên có kỹ năng nhận biết nhu cầu thông tin và tìm kiếm thông tin ở mức trung bình hoặc thấp. Chỉ khoảng 35% sinh viên thành thạo kỹ năng đánh giá và sử dụng thông tin một cách hiệu quả. Tỷ lệ sinh viên hiểu và thực hiện đúng quy định về bản quyền và trích dẫn tài liệu tham khảo chỉ đạt khoảng 40%.

4. Hoạt động đào tạo và hướng dẫn sử dụng thư viện chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu: Trung tâm tổ chức các lớp hướng dẫn kỹ năng tìm kiếm và sử dụng thông tin định kỳ hàng tuần, nhưng chỉ có khoảng 30% sinh viên tham gia thường xuyên. Việc lồng ghép môn học “Tìm kiếm thông tin” trong chương trình đào tạo còn hạn chế về thời lượng và nội dung.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của thực trạng trên xuất phát từ nhiều yếu tố. Mặc dù Trung tâm Thông tin - Thư viện được đầu tư cơ sở vật chất và công nghệ hiện đại, nhưng việc phát triển kỹ năng KTTT cho sinh viên chưa được chú trọng đúng mức trong chương trình đào tạo chính khóa. So với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, tỷ lệ sinh viên có kỹ năng KTTT thành thạo tại trường còn thấp hơn mức trung bình của các trường đại học lớn khác.

Việc áp dụng phương pháp dạy học dựa trên vấn đề (PBL) và học tập dựa trên tình huống (SBL) tại trường đã tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển KTTT, tuy nhiên, sự phối hợp giữa các bộ phận trong trường, đặc biệt là giữa giảng viên và thư viện, chưa thực sự chặt chẽ. Điều này làm giảm hiệu quả của các hoạt động đào tạo kỹ năng thông tin.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ sinh viên đạt các mức độ kỹ năng KTTT khác nhau, bảng thống kê số lượng sinh viên tham gia các lớp đào tạo kỹ năng thông tin, và biểu đồ phân bố nguồn tài liệu sử dụng theo loại hình (sách in, sách điện tử, cơ sở dữ liệu trực tuyến).

Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu nhấn mạnh vai trò then chốt của KTTT trong việc nâng cao chất lượng đào tạo, giúp sinh viên chủ động trong học tập và nghiên cứu khoa học, đồng thời đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục đại học theo học chế tín chỉ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường nội dung và thời lượng đào tạo kiến thức thông tin trong chương trình học: Nhà trường cần đưa môn học KTTT trở thành môn học bắt buộc với thời lượng phù hợp, tích hợp các kỹ năng tìm kiếm, đánh giá và sử dụng thông tin. Thời gian thực hiện: trong vòng 1-2 năm tới. Chủ thể thực hiện: Ban Giám hiệu, Khoa đào tạo.

2. Xây dựng phong cách học tập chủ động, tích cực cho sinh viên: Tổ chức các hoạt động ngoại khóa, hội thảo, workshop về kỹ năng thông tin, khuyến khích sinh viên tham gia các câu lạc bộ học thuật. Thời gian: liên tục hàng năm. Chủ thể: Phòng Công tác sinh viên, Trung tâm Thông tin - Thư viện.

3. Nâng cao nhận thức và phối hợp chặt chẽ giữa các bộ phận trong trường: Tăng cường hợp tác giữa giảng viên, thư viện và sinh viên trong việc xây dựng tài liệu học tập, tổ chức đào tạo kỹ năng thông tin. Thời gian: triển khai ngay và duy trì thường xuyên. Chủ thể: Ban Giám hiệu, Trung tâm Thông tin - Thư viện, các Khoa.

4. Đầu tư nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ thư viện và phát triển nguồn lực thông tin số: Cử cán bộ thư viện đi đào tạo nâng cao trình độ, cập nhật công nghệ mới; mở rộng bộ sưu tập sách điện tử, cơ sở dữ liệu trực tuyến để đáp ứng nhu cầu đa dạng của sinh viên. Thời gian: 3 năm tới. Chủ thể: Ban Giám hiệu, Trung tâm Thông tin - Thư viện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban Giám hiệu và các phòng ban quản lý giáo dục đại học: Giúp xây dựng chính sách phát triển kỹ năng thông tin cho sinh viên, nâng cao chất lượng đào tạo theo học chế tín chỉ.

2. Giảng viên và cán bộ đào tạo: Tham khảo để tích hợp kỹ năng KTTT vào chương trình giảng dạy, đổi mới phương pháp dạy học, hỗ trợ sinh viên phát triển kỹ năng tự học và nghiên cứu.

3. Cán bộ thư viện và nhân viên thông tin: Nâng cao năng lực phục vụ, thiết kế các chương trình đào tạo người dùng tin phù hợp với đặc điểm sinh viên ngành y tế công cộng.

4. Sinh viên và học viên ngành y tế công cộng: Nắm bắt các kỹ năng cần thiết để khai thác hiệu quả nguồn thông tin phục vụ học tập, nghiên cứu và phát triển nghề nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Kiến thức thông tin là gì và tại sao quan trọng đối với sinh viên?
   Kiến thức thông tin là khả năng nhận biết nhu cầu, tìm kiếm, đánh giá và sử dụng thông tin hiệu quả. Nó giúp sinh viên tự học, nghiên cứu khoa học và phát triển kỹ năng tư duy phản biện, rất cần thiết trong môi trường đào tạo hiện đại.

2. Trường Đại học Y tế công cộng đã áp dụng những phương pháp nào để phát triển KTTT cho sinh viên?
   Trường áp dụng phương pháp học dựa trên vấn đề (PBL) và học tập dựa trên tình huống (SBL), kết hợp với các lớp hướng dẫn kỹ năng tìm kiếm và sử dụng thông tin do Trung tâm Thông tin - Thư viện tổ chức.

3. Sinh viên có thể truy cập nguồn tài liệu nào tại Trung tâm Thông tin - Thư viện?
   Sinh viên có thể truy cập hơn 16.000 bản sách in, hơn 80 đầu báo, tạp chí chuyên ngành, cùng nhiều cơ sở dữ liệu điện tử như HINARI, PubMed, và các sách điện tử tiếng Việt và tiếng Anh.

4. Làm thế nào để nâng cao kỹ năng KTTT cho sinh viên ngành y tế công cộng?
   Cần tăng cường đào tạo chính khóa về KTTT, tổ chức các hoạt động ngoại khóa, nâng cao nhận thức về bản quyền và trích dẫn tài liệu, đồng thời phát triển nguồn tài liệu số và dịch vụ thư viện hiện đại.

5. Vai trò của cán bộ thư viện trong phát triển KTTT là gì?
   Cán bộ thư viện không chỉ quản lý tài liệu mà còn là người hướng dẫn, trợ giảng đắc lực, giúp sinh viên định hướng tìm kiếm, đánh giá và sử dụng thông tin hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo.

Kết luận

• Kiến thức thông tin là yếu tố cốt lõi giúp sinh viên trường Đại học Y tế công cộng chủ động trong học tập và nghiên cứu khoa học, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục đại học theo học chế tín chỉ.
• Trung tâm Thông tin - Thư viện đã được đầu tư cơ sở vật chất và công nghệ hiện đại, có đội ngũ cán bộ chuyên môn cao, tạo nền tảng thuận lợi cho phát triển KTTT.
• Thực trạng kỹ năng KTTT của sinh viên còn hạn chế, đặc biệt trong kỹ năng đánh giá và sử dụng thông tin, cũng như nhận thức về bản quyền và trích dẫn tài liệu.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào tăng cường đào tạo, xây dựng phong cách học tập chủ động, nâng cao phối hợp giữa các bộ phận và phát triển nguồn lực thông tin số.
• Tiếp tục triển khai các bước phát triển KTTT trong 1-3 năm tới sẽ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu và phát triển nguồn nhân lực y tế công cộng của đất nước.

Các đơn vị liên quan cần phối hợp chặt chẽ để triển khai các giải pháp phát triển kiến thức thông tin, đồng thời sinh viên cần chủ động tham gia các hoạt động đào tạo kỹ năng thông tin để nâng cao năng lực học tập và nghiên cứu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm 03 chương: Chƣơng 1: Kiến thức thông tin với sinh viên trƣờng Đại học Y tế công cộng Chƣơng 2: Thực trạng phát triển kiến thức thông tin cho sinh viên trƣờng Đại học Y tế công cộng Chƣơng 3: Các giải pháp phát triển kiến thức thông tin cho sinh viên trƣờng Đại học Y tế công cộng 15 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1: KIẾN THỨC THÔNG TIN VỚI SINH VIÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG CỘNG 1.1 Những vấn đề chung về kiến thức thông tin 1.1 Khái niệm kiến thức thông tin Thuật ngữ “Kiến thức thông tin” (Information literacy) đã được đề cập đến từ những năm 70 của thế kỷ trước. Sự xuất hiện của thuật ngữ này gắn liền với xu thế bùng nổ thông tin tại thời điểm đó. Các nhà khoa học, mà chủ yếu là các nhà giáo dục, các chuyên gia thông tin – thư viện, hết sức quan tâm đến một lĩnh vực tri thức giúp con người làm chủ thế giới thông tin, làm chủ nguồn tri thức của nhân loại: đó chính là kiến thức thông tin (KTTT). Điều này đặc biệt cần thiết trong bối cảnh thế giới thông tin ngày càng trở nên phức tạp, nhất là hệ quả của sự xuất hiện và phát triển nhanh chóng của Internet.

Theo Hiệp hội các thư viện Đại học và thư viện nghiên cứu Mỹ (ACRL, 1989), KTTT là sự hiểu biết và một tập hợp các khả năng cho phép các cá nhân có thể “nhận biết thời điểm cần thông tin và có thể định vị, thẩm định và sử dụng thông tin cần thiết một cách hiệu quả”[35]. McKie, trong tài liệu của Cheek và các cộng sự đã khẳng định “KTTT là khả năng nhận biết nhu cầu thông tin, tìm kiếm, tổ chức, thẩm định và sử dụng thông tin trong việc ra quyết định một cách hiệu quả, cũng như áp dụng những kỹ năng này vào việc tự học suốt đời”[7; tr. Như vâ ̣y , có thể coi KTTT là một tổng hòa của các khối tri thức và kỹ năng liên quan đến việc xác định nhu cầu thông tin , định vị nguồn tin , thẩm định nguồn tin , tổ chức nguồn tin , sử dụng nguồn tin mô ̣t cách có hiê ̣u quả trong hoa ̣t đô ̣ng của miǹ h. Người có KTTT là người có khả năng nhận biết khi nào cần thông tin , có khả năng xác định, đánh giá và sử dụng thông tin cần thiết một cách hiệu quả.

KTTT vì thế là điều kiện quan trọng và cần thiết trong việ c nghiên cứu bất kỳ lĩnh vực nào. Đó là điều kiện tiên quyết cho việc học tập suốt đời và cho phép người học tham gia một cách chủ động và có phê phán vào nội dung học tập và mở rộng việc nghiên 16 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] cứu, trở thành người có khả năng tự định hướng, tự kiểm soát tốt hơn quá trình học của mình. Khi các trường đại học ngày càng có xu hướng lồng ghép việc phát triển và đánh giá các kỹ năng này vào việc đào tạo ở bậc đại học, KTTT đã nổi lên như một vấn đề quan trọng trong việc đào tạo sinh viên, đặc biệt là cho những người đến từ nhiều nền văn hóa khác nhau. Cần hiểu rõ rằng KTTT không chỉ đơn thuần là những kỹ năng cần thiết để tìm kiếm thông tin một cách hiệu quả, nó bao gồm cả những kiến thức về các thể chế xã hội và các quyền lợi do pháp luật quy định liên quan đến việc truy cập các nguồn thông tin.

Đây có lẽ là mảng kiến thức cần phải được đặc biệt nhấn mạnh trong bối cảnh Việt Nam hiện nay, khi mà vấn đề bản quyền và sở hữu trí tuệ đang trở thành vấn đề toàn cầu. Ngoài ra, KTTT gắn liền với khả năng nghiên cứu độc lập và học tập suốt đời. Có nghĩa là, người có KTTT là người có khả năng tiếp cận và áp dụng tri thức một cách tích cực, chủ động, hiệu quả trong từng phạm vi hoạt động cụ thể của mình. Theo Hiệp hội các thư viện chuyên ngành và các trường đại học Hoa Kỳ (ACRL, 1989), người có KTTT là người “đã học được cách thức để học.

Họ biết cách học bởi họ nắm được phương thức tổ chức tri thức, tìm kiếm thông tin và sử dụng thông tin, do đó những người khác có thể học tập được từ họ. Họ là những người đã được chuẩn bị cho khả năng học tập suốt đời, bởi lẽ họ luôn tìm được thông tin cần thiết cho bất kỳ nhiệm vụ hoặc quyết định nào một cách chủ động" [35]. Như trên đã nói, sự bùng nổ thông tin là một tiền đề quan trọng cho sự ra đời của KTTT. Ngày nay việc xuất bản hoặc công bố một tài liệu dưới dạng in ấn hay điện tử đã trở nên dễ dàng và thuận tiện hơn bao giờ hết.

Các nguồn thông tin ngày càng đa dạng và phát triển. Ưu điểm của điều này là người dùng tin có nhiều lựa chọn hơn đối với các nguồn thông tin, dễ dàng tiếp cận các nguồn tin hơn. Tuy nhiên, mặt trái của nó là người dùng tin luôn phải tự đặt ra câu hỏi: thông tin này có đáng tin cậy không? có phù hợp với vấn đề của mình không? phải tổ chức những nguồn tin đó như thế nào đây? Khó có thể trả lời những câu hỏi trên nếu thiếu sự hiểu biết về thế giới thông tin, tức là thiếu KTTT. 17 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Về mặt cấu trúc, có một sự tương đồng giữa KTTT và kiến thức, kỹ năng mà người cán bộ nghiên cứu cần phải có khi tiến hành công việc nghiên cứu.

Nếu như KTTT là một tổng hòa của các khối tri thức và kỹ năng liên quan đến việc xác định nhu cầu thông tin, định vị nguồn tin, thẩm định nguồn tin, tổ chức nguồn tin, sử dụng nguồn tin thì quy trình nghiên cứu cũng phải trải qua những bước tương tự. Trong quy trình nghiên cứu , dữ liệu được xử lý và trở thành thông tin hữu ích, đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Sinh viên khi tham gia nghiên cứu khoa học cần có kỹ năng và kiến thức liên quan đến việc khai thác, phân tích và tổng hợp các nguồn thông tin để giải quyết các vấn đề nghiên cứu của mình. Hiệu quả của việc nghiên cứu do đó chịu ảnh hưởng rất lớn bởi khả năng xác định vấn đề cần nghiên cứu, cũng như cách thức tương tác với thế giới thông tin của sinh viên trong quá trình nghiên cứu khoa học.

Nói cách khác, nếu như được trang bị KTTT, sinh viên sẽ chủ động và tích cực hơn trong hoạt động học tập và nghiên cứu khoa học của mình.2 Nội dung của kiến thức thông tin Tại nhiều nước phát triển trên thế giới, để phổ biến kiến thức thông tin, người ta đưa ra khung nội dung kiến thức thông tin thông qua các tiêu chuẩn sau đây [20; tr. 11-22]: * Khả năng nhận biết nhu cầu thông tin Người có khả năng nhận biết nhu cầu thông tin của chính mình là người biết: - Xác định, định vị và liên kết nhu cầu thông tin: tìm hiểu các nguồn thông tin cơ bản phù hợp với chủ đề cần nghiên cứu; nhận dạng các từ khoá và thuật ngữ cốt lõi; xác định hoặc sửa đổi nhu cầu thông tin của vấn đề; hỏi ý kiến của những người xung quanh để hiểu rõ chủ đề nghiên cứu hay nhu cầu thông tin khác. - Hiểu được mục đích, phạm vi và sự thích hợp của các nguồn thông tin khác nhau: hiểu được cách tổ chức thông tin, phổ biến và sự phù hợp với nội dung chủ đề nghiên cứu; hiểu được sự khác nhau giữa các giá trị, các nguồn thông tin tiềm năng; hiểu được sự khác nhau giữa nguồn thông tin cấp một và nguồn thông tin cấp hai, hiểu cách sử dụng chúng một cách khoa học với mỗi chủ đề. 18 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Biết đánh giá lại bản chất của nhu cầu thông tin: xem lại nhu cầu thông tin ban đầu nhằm làm rõ hơn, xem xét lại hoặc thu gọn câu hỏi tìm kiếm; liên kết và sử dụng các tiêu chuẩn để tạo ra các lựa chọn, tạo ra các quyết định thông tin.

- Sử dụng các nguồn thông tin để ra quyết định: hiểu được các nguồn thông tin khác nhau sẽ biểu hiện dưới những dạng khác nhau; sử dụng các nguồn thông tin một cách có hệ thống để hiểu các vấn đề cần nghiên cứu; sử dụng thông tin cho việc ra quyết định và giải quyết vấn đề. * Tìm kiếm thông tin một cách hiệu quả, chính xác - Lựa chọn phương pháp hoặc công cụ phù hợp nhất để tìm kiếm thông tin: xác định phương pháp nghiên cứu phù hợp; hiểu được những thuận lợi và khả năng áp dụng của các phương pháp nghiên cứu khác nhau; xác định được mục tiêu, nội dung và cấu trúc của các công cụ truy cập thông tin; tham khảo thủ thư và các chuyên gia thông tin để xác định các công cụ tìm kiếm. - Xây dựng và thực hiện các chiến lược tìm kiếm hiệu quả: phát triển kế hoạch tìm kiếm phù hợp với phương pháp nghiên cứu; xác định chính xác từ khoá, từ đồng nghĩa và các thuật ngữ liên quan đến nhu cầu thông tin; xây dựng và thực hiện một chiến lược tìm kiếm sử dụng câu lệnh phù hợp; thực hiện tìm kiếm sử dụng các phương pháp nghiên cứu phù hợp với chủ đề, môn học. - Sử dụng các phương pháp phù hợp để tim ̀ kiế m thông tin : sử dụng các công cụ truy cập thông tin phù hợp để truy cập thông tin dưới nhiều dạng khác nhau; sử dụng dịch vụ thông tin phù hợp để tiếp cận nhu cầu thông tin như cung cấp tài liệu, phổ biến tin….; sử dụng các điều tra, thư, phỏng vấn và các hình thức thẩm định khác để truy cập tới nguồn thông tin cấp một (thông tin gốc).

- Cập nhật các nguồn thông tin, công nghệ thông tin, các công cụ truy cập thông tin và các phương pháp nghiên cứu: Duy trì kiến thức về vai trò của thông tin và công nghệ truyền thông; Tạo được thói quen đọc lướt các nguồn tin in ấn và điện tử. * Khả năng đánh giá thông tin và quá trình tìm kiếm thông tin - Đánh giá các nguồn thông tin hữu ích và có liên quan: Đánh giá chất lượng và sự phù hợp của kết quả tìm kiếm và sử dụng công cụ tìm kiếm thông 19 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] minh hoặc phương pháp phù hợp; Nhận dạng và xác định lỗ hổng thông tin và thay đổi chiến lược tìm kiếm; Thực hiện tìm kiếm lại, sử dụng chiến lược tìm kiếm mới nếu cần thiết.