phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương, 8 tiết. 5 Chƣơng 1: Sự cần thiết của khu vực kinh tế tư nhân đối với sự phát triển kinh tế - xã hội ở thành phố Hà Nội. Chƣơng 2: Tiềm năng, lợi thế phát triển và thực trạng của khu vực kinh tế tư nhân ở thành phố Hà Nội. Chƣơng 3: Mục tiêu, phương hướng và các giải pháp phát triển khu vực kinh tế tư nhân ở thành phố Hà Nội trong giai đoạn 2005 - 2010.
Chƣơng 1 SỰ CẦN THIẾT CỦA KHU VỰC KINH TẾ TƢ NHÂN ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI Ở Việt Nam nói chung và thành phố Hà Nội nói riêng, trong suốt một thời gian dài từ sau 1954 đến 1985, kinh tế tư nhân được coi là đối tượng chính của cải tạo xã hội chủ nghĩa, bị cấm đoán ngặt nghèo và kỳ thị rất nặng nề. Từ năm 1986 đến nay, với đường lối đổi mới, nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đang được hình thành ngày càng rõ nét, nhờ đó, thế và lực của đất nước được nâng lên đáng kể, và trong bối cảnh đó, khu vực kinh tế tư nhân trên địa bàn thành phố Hà Nội cũng như ở tất cả các địa phương trong cả nước được khuyến khích phát triển, ngày càng thể hiện rõ vai trò và ảnh hưởng tích cực đến đời sống kinh tế - xã hội của đất nước. Tuy nhiên cho đến nay, sau gần 20 năm thực hiện đường lối đổi mới, bên trong xã hội Việt Nam vẫn còn những vướng mắc lớn không chỉ về nhận thức lý luận mà ngay cả trong hoạch định và tổ chức thực hiện chính sách đối với khu vực kinh tế tư nhân. Xuất phát từ tình hình nói trên, việc luận chứng để khẳng định về sự cần thiết của khu vực kinh tế tư nhân đối với sự phát triển kinh tế - xã hội lâu dài của Việt Nam nói chung và của thành phố Hà Nội nói riêng được chúng tôi coi là nhiệm vụ đầu tiên trong công trình nghiên cứu này.
Những luận cứ chủ yếu đúc rút từ lịch sử kinh tế thị trƣờng và từ hệ quan điểm của các nhà kinh điển mác-xít 1. Phân tích từ góc độ lịch sử và thông lệ của kinh tế thị trường trên thế giới Để có nhận thức đúng và chính sách đúng đối với kinh tế tư nhân ở Việt Nam nói chung và ở thành phố Hà Nội nói riêng, dĩ nhiên là cần phải bám sát thực tế và những đặc điểm riêng của quốc gia, của địa phương. Ở đây, chúng tôi chưa đi sâu vào khía cạnh này, vấn đề mà chúng tôi muốn nhấn mạnh là: không thể biệt lập hoá kinh tế tư nhân ở Việt Nam nói chung và ở Hà Nội nói riêng; trái lại phải đặt nó trong mối liên hệ với những trật tự khách quan và có tính phổ biến đã được kiểm nghiệm bởi lịch sử hình thành và phát triển của nền kinh tế thị trường trên thế giới nói chung. Lịch sử phát triển kinh tế của nhân loại không thể tách rời vai trò của kinh tế tư nhân Xét về góc độ lịch sử của nhân loại nói chung, kinh tế tư nhân ra đời tồn tại và phát triển là một tất yếu khách quan.
Điều đó về căn bản được quy định bởi quy luật quan hệ sản xuất phải phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất. Ở các xã hội khác nhau, kinh tế tư nhân đạt tới trình độ phát triển khác nhau và có vai trò cụ thể khác nhau, và vì vậy, sự nhìn nhận về vị trí của kinh tế tư nhân ở từng thời kỳ cũng khác nhau. Ngay từ khi nền sản xuất hàng hoá mới ra đời, ở nhiều nước châu Âu, kinh tế tư nhân đã bắt đầu xâm nhập vào hầu hết các lĩnh vực trong đời sống kinh tế - xã hội. Dựa trên nền tảng của sở hữu tư nhân, kinh tế tư nhân phát triển một cách tự phát và khá nhanh bên trong nền sản xuất hàng hoá giản đơn, với nhiều loại hình sản xuất, kinh doanh, buôn bán đa dạng và phong phú.
Trong nền kinh tế hàng hoá có quy mô nhỏ, kinh tế tư nhân chiếm tỉ trọng lớn nhất và có vai trò rất quan trọng trong việc đáp ứng những nhu cầu tiêu dùng cơ bản của xã hội loài người. 7 Trong xã hội phong kiến ở các nước phương Đông, do sự thống trị của tầng lớp vua chúa và quan lại, với cơ chế ban phát - cống nạp, quan hệ buôn bán dường như bị ngăn cấm, bài xích. Kinh tế tư nhân dưới cơ chế này bị kiểm soát chặt chẽ và hạn chế phát triển. Trong bối cảnh đó, kinh tế tư nhân không có ưu thế như ở các nước phong kiến Tây Âu.
Việc đề cao mệnh lệnh của nhà nước phong kiến và sự tập trung ruộng đất cùng một số tư liệu sản xuất chủ yếu khác vào trong tay một số ít người thuộc tầng lớp thống trị đã kìm hãm sự phát triển của kinh tế tư nhân ở các nước phương Đông. Đến xã hội tư bản chủ nghĩa, với cơ chế thị trường, kinh tế tư nhân được phát triển mạnh mẽ cả về quy mô lẫn loại hình, kinh tế tư nhân được đánh giá cao và được coi là động lực thúc đẩy sản xuất, đóng góp lớn cho sự phát triển kinh tế, xã hội. Ở các nước xã hội chủ nghĩa trước đây, với sự khống chế của thiết chế sở hữu công cộng mang nặng tính hình thức về phương diện pháp lý, với cơ chế kế hoạch hoá tập trung và các hình thức biến tướng của nó, kinh tế thị trường gần hoàn toàn bị phủ nhận. Quan hệ buôn bán trong xã hội bị kìm hãm.
Nhận thức về kinh tế tư nhân của giới lãnh đạo và hoạch định chính sách có những tụt hậu nghiêm trọng, những ưu thế về thị trường của kinh tế tư nhân không được chấp nhận, thậm chí Nhà nước còn có những biện pháp kìm hãm không cho kinh tế tư nhân tồn tại và phát triển. Tuy nhiên, về mặt khách quan, với sự tồn tại và phát triển lâu dài của nền kinh tế thị trường, mỗi thành phần kinh tế, trong đó có kinh tế tư nhân ở từng quốc gia đều phải có cơ hội phát triển và được thừa nhận về mặt pháp lý. Kinh tế tư nhân tiếp tục được phát triển và ngày càng bộc lộ những lợi thế vốn có của nó cho nền kinh tế - xã hội. Thực tế đó đã được minh chứng rất sống động bởi toàn bộ quá trình phát triển của nhân loại kể từ khi nền sản xuất hàng hoá giản đơn bắt đầu xuất hiện cho đến tận ngày nay.
8 Như vậy, sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân ở Việt Nam nói chung và ở thành phố Hà Nội nói riêng trong quá trình xây dựng nền kinh tế thị trường là hoàn toàn phù hợp với quy luật tiến hoá chung của thế giới. Vai trò của kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường nói chung Từ kinh nghiệm của thế giới, có thể khẳng định rằng: không có kinh tế tư nhân thì về thực chất cũng không có kinh tế thị trường; trong khi đó kinh tế thị trường lại là con đường phát triển mang tính phổ biến đối với cả nhân loại. Trong mọi nền kinh tế thị trường, sự tăng trưởng và phát triển của khu vực tư nhân và sự phát triển của cộng đồng gắn liền với nhau trong mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau. Sự tăng trưởng và phát triển của khu vực tư nhân sẽ đem lại thu nhập cao hơn, y tế và giáo dục tốt hơn cho người dân trong cộng đồng.
Mặt khác, đối với các doanh nghiệp, thu nhập cao hơn có nghĩa là thị trường rộng lớn hơn, sức khoẻ và giáo dục tốt hơn thì lực lượng lao động có năng suất cao hơn và năng suất cao hơn sẽ đem lại nhiều lợi nhuận hơn. Vai trò của kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường được thể hiện trên những khía cạnh của đời sống xã hội như phát triển kinh tế, phát triển xã hội và quản lý khu vực công. Đối với phát triển kinh tế: Mục tiêu kinh tế của phát triển là nhằm tạo cho người dân có mức thu nhập cao hơn thông qua sự tăng trưởng nhanh về tổng sản phẩm quốc nội. Trong nền kinh tế thị trường, điều này có thể đạt được cùng với nỗ lực của khu vực công và khu vực tư nhân.
Thứ nhất, một trong những đóng góp quan trọng của khu vực kinh tế tư nhân đối với phát triển kinh tế là khả năng huy động vốn cho các ngành sản xuất hàng hoá và dịch vụ. Nguồn vốn là yếu tố đầu vào cần thiết cho quá trình sản xuất. Trong một nền kinh tế đang phát triển, nguồn vốn rất khan hiếm. 9 Đặc biệt đối với các nền kinh tế chuyển đổi như ở Việt Nam thì nguồn vốn lại càng khan hiếm hơn khi các tổ chức tài chính chưa phát triển hoặc không có khả năng huy động tiền tiết kiệm từ dân cư, cũng như do hạn chế của ngân sách trong việc phân bổ vốn cho đầu tư.
Do đó, khả năng tự huy động vốn của khu vực kinh tế tư nhân trở nên rất quan trọng và cần thiết. Thứ hai, việc phát triển kinh tế tư nhân góp phần tạo ra các cơ hội việc làm. Một trong những kết quả quan trọng của việc huy động và hình thành vốn của các doanh nghiệp tư nhân là tạo ra các cơ hội việc làm cho các thành viên khác trong cộng đồng. Việc làm sẽ mang lại thu nhập cho những người lao động và nâng cao mức sống của gia đình họ.
Nhìn chung, chủ doanh nghiệp thuộc khu vực kinh tế tư nhân khác với nhà quản lý ở các doanh nghiệp nhà nước ở chỗ họ có quyền quyết định lớn hơn trong việc thuê mướn lao động (số lượng, kỹ năng cần thiết của người lao động). Vì vậy, lực lượng doanh nhân không những hoàn toàn có thể tăng số lượng lao động làm thuê theo ý họ, mà còn có thể nâng cao hiệu quả trong việc sử dụng nguồn nhân lực trong cộng đồng. Thứ ba, sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân thường đi liền với việc ứng dụng và quảng bá công nghệ. Một yếu tố quan trọng để tạo được hiệu quả trong sản xuất là công nghệ phù hợp.
Thực tế cho thấy, cách suy nghĩ và hành động không bao giờ tự hài lòng của các chủ doanh nghiệp thường xuyên thúc đẩy họ tìm kiếm các công nghệ phù hợp hơn cho quá trình sản xuất của doanh nghiệp.