Phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội trên địa bàn huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi

Khóa luận phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi

• Tác giả: Nguyễn Bảo Hân
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hồ Minh Trang
• Trường học: Đại học Huế - Trường Đại học Kinh tế
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội trên địa bàn huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024

Tóm tắt

I. Tổng quan kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội tại huyện Bình Sơn

Huyện Bình Sơn nằm ở phía bắc tỉnh Quảng Ngãi. Địa phương sở hữu vị trí địa kinh tế chiến lược ven biển miền Trung. Nơi đây gắn liền với Khu kinh tế Dung Quất trọng điểm. Hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội đóng vai trò huyết mạch. Cơ sở vật chất kỹ thuật quyết định tốc độ lưu thông hàng hóa. Mạng lưới này tạo môi trường thuận lợi để thu hút các dự án đầu tư lớn. Hạ tầng kinh tế bao gồm hệ thống giao thông bộ, cảng biển nước sâu và mạng lưới cấp điện. Hạ tầng xã hội tập trung vào các công trình giáo dục, y tế, thể thao và thiết chế văn hóa. Đầu tư phát triển hạ tầng tạo việc làm ổn định cho người dân. Đời sống vật chất và tinh thần của cộng đồng từng bước được cải thiện rõ rệt. Địa phương chủ động khai thác lợi thế tự nhiên để mở rộng không gian đô thị. Quy hoạch hạ tầng bài bản bảo đảm sự kết nối liên vùng thông suốt. Sự phát triển này thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại.

1.1. Vị trí địa lý và vai trò kinh tế huyện Bình Sơn

Huyện Bình Sơn giữ vị trí cửa ngõ phía bắc tỉnh Quảng Ngãi. Địa bàn giáp tỉnh Quảng Nam và sở hữu đường bờ biển dài. Vị trí này mở ra tiềm năng lớn về giao thương hàng hải quốc tế. Huyện có mạng lưới giao thông liên vùng phát triển mạnh. Quốc lộ 1A và đường cao tốc Bắc Nam chạy qua địa bàn. Tuyến đường sắt Bắc Nam hỗ trợ vận chuyển khối lượng hàng hóa lớn. Bình Sơn là địa bàn đặt Khu kinh tế Dung Quất. Sự hiện diện của cụm công nghiệp thúc đẩy nhu cầu mở rộng hạ tầng. Hạ tầng hoàn thiện tạo tiền đề thu hút vốn đầu tư công nghiệp nặng. Địa phương trở thành trung tâm kinh tế biển năng động của khu vực miền Trung.

1.2. Khái niệm và phân loại kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội

Kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội là toàn bộ cơ sở vật chất kỹ thuật của nền kinh tế. Hệ thống phục vụ hoạt động sản xuất và điều kiện sinh hoạt dân cư. Khái niệm này bao gồm hai bộ phận chính yếu. Nhóm hạ tầng kinh tế trực tiếp phục vụ sản xuất. Nhóm bao gồm giao thông vận tải, cấp thoát nước, bưu chính viễn thông và thủy lợi. Nhóm hạ tầng xã hội bảo đảm các phúc lợi cộng đồng. Nhóm này gồm cơ sở y tế, trường học, văn hóa và dịch vụ công. Phân loại chuẩn xác giúp công tác quy hoạch đạt hiệu quả cao. Nguồn vốn công được phân bổ đúng mục tiêu phát triển. Nhờ đó, nền kinh tế địa phương vận hành trơn tru và phát triển đồng đều.

II. Thực trạng kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội tại huyện Bình Sơn

Công tác xây dựng cơ sở vật chất tại huyện Bình Sơn đạt nhiều kết quả tích cực. Nhiều trục đường đối ngoại quan trọng đã hoàn thành và đưa vào vận hành. Mạng lưới trường học và cơ sở y tế được nâng cấp đồng bộ. Tuy nhiên, hạ tầng kỹ thuật vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng. Hệ thống giao thông nông thôn kết nối chưa thực sự thông suốt giữa các xã. Tình trạng ngập úng mùa mưa bão gây hư hỏng bề mặt đường sá. Thị trấn Châu Ổ chưa hoàn thành đủ các tiêu chuẩn của đô thị loại IV. Đô thị mới Bình Sơn đang trong quá trình lập quy hoạch chung toàn huyện. Công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng gặp nhiều vướng mắc pháp lý. Quy trình kiểm kê đất đai kéo dài làm chậm tiến độ thi công công trình. Nguồn vốn đầu tư công từ ngân sách còn hạn hẹp so với nhu cầu thực tế. Việc xã hội hóa nguồn vốn đầu tư hạ tầng xã hội còn gặp khó khăn. Tỷ lệ xử lý rác thải và nước thải sinh hoạt vẫn chưa đạt chỉ tiêu tiêu chuẩn đề ra.

2.1. Đánh giá tiêu chuẩn đô thị loại IV tại thị trấn Châu Ổ

Thị trấn Châu Ổ là trung tâm hành chính kinh tế của huyện Bình Sơn. Đô thị này mới đạt 52 trên 59 tiêu chuẩn của đô thị loại IV. Tổng số điểm đánh giá hiện đạt mức 81,21 trên 100 điểm. Địa phương vẫn còn 7 tiêu chuẩn thành phần chưa có điểm. Các tiêu chí chưa đạt gồm tỷ lệ nước thải đô thị được xử lý. Nhà tang lễ và hình thức hỏa táng chưa được triển khai rộng rãi. Quy chế quản lý kiến trúc đô thị chưa được ban hành đầy đủ. Các tuyến phố văn minh đô thị chưa phủ kín toàn bộ địa bàn. Huyện đang phối hợp với cơ quan cấp tỉnh rà soát lại chỉ tiêu. Việc hoàn thiện các tiêu chuẩn này giúp thị trấn sớm nâng tầm vị thế đô thị.

2.2. Khó khăn trong quản lý đất đai và bảo vệ môi trường

Công tác bồi thường giải tỏa tại huyện Bình Sơn đối mặt nhiều trở ngại lớn. Đơn giá đất bồi thường chưa thỏa mãn kỳ vọng của người dân. Khiếu nại về ranh giới đất công cộng diễn ra tại một số xã. Tình trạng này cản trở tiến độ thi công các công trình trọng điểm. Bên cạnh đó, áp lực bảo vệ môi trường sinh thái gia tăng nhanh chóng. Sự hoạt động của các nhà máy công nghiệp xả lượng khí thải đáng kể. Nồng độ bụi tại các trục đường vận chuyển nguyên liệu có thời điểm tăng cao. Nước thải công nghiệp và nước thải sinh hoạt cần quy trình xử lý khắt khe hơn. Địa phương thiếu các khu liên hợp xử lý chất thải rắn đạt chuẩn môi trường quốc gia.

III. Giải pháp kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội tại huyện Bình Sơn

Chính quyền địa phương cần triển khai đồng bộ nhiều nhóm giải pháp đột phá. Trước hết, công tác hoàn thiện thể chế và quy hoạch phải đi trước một bước. Địa phương tập trung lập Đồ án Quy hoạch chung đô thị mới Bình Sơn quy mô hơn 46.600 ha. Bản đồ quy hoạch tạo cơ sở pháp lý minh bạch cho các công trình. Nguồn vốn đầu tư công cần được phân bổ có trọng tâm, trọng điểm. Huyện ưu tiên dồn vốn vào các công trình hạ tầng có tính chất kết nối liên vùng. Hình thức đối tác công tư PPP cần được khuyến khích mạnh mẽ. Chính sách ưu đãi thuế và đất đai sẽ thu hút nguồn vốn tư nhân vào hạ tầng xã hội. Địa phương cần đổi mới quy trình bồi thường giải phóng mặt bằng. Cơ quan chức năng phải công khai giá đất và tăng cường đối thoại trực tiếp với nhân dân. Công tác giám sát thi công hạ tầng phải gắn liền với bảo vệ môi trường sinh thái. Mọi dự án xây dựng cần kiểm soát chặt chẽ tỷ lệ cây xanh và xử lý nước thải.

3.1. Hoàn thiện quy hoạch Đồ án đô thị mới Bình Sơn

Sở Xây dựng tỉnh Quảng Ngãi đang tổ chức lập Đồ án Quy hoạch chung đô thị mới Bình Sơn. Đồ án bao phủ toàn huyện với quy mô 46.685 ha. Kinh phí khái toán thực hiện quy hoạch khoảng 11,462 tỷ đồng từ ngân sách tỉnh. Hồ sơ quy hoạch đang được trình Bộ Xây dựng thẩm định kỹ thuật. Nhiệm vụ lập quy hoạch dự kiến hoàn thành phê duyệt trong quý I năm 2025. Bản quy hoạch xác lập định hướng phát triển không gian và kiến trúc toàn vùng. Đồ án tạo căn cứ xây dựng Chương trình phát triển đô thị dài hạn. Quy hoạch chi tiết giúp tích hợp hạ tầng giao thông và hạ tầng xã hội thống nhất. Đây là bước đệm then chốt đưa Bình Sơn tiến lên đô thị văn minh.

3.2. Huy động nguồn lực tài chính và đẩy nhanh giải phóng mặt bằng

Nhu cầu vốn xây dựng kết cấu hạ tầng tại huyện Bình Sơn rất lớn. Ngân sách địa phương không thể tự đáp ứng đủ mọi hạng mục. Do đó, huyện cần đẩy mạnh hợp tác công tư PPP. Địa phương nên ban hành cơ chế ưu đãi rõ ràng để khuyến khích nhà đầu tư. Các mô hình BOT và BT cần được áp dụng linh hoạt cho công trình trọng điểm. Song song với tài chính, công tác giải phóng mặt bằng phải được ưu tiên hàng đầu. Cơ quan chức năng cần thiết lập cơ chế tái định cư thỏa đáng trước khi thu hồi đất. Các chính sách đền bù phải sát với giá trị thị trường thực tế. Khi mặt bằng sạch sẵn sàng, tiến độ thi công hạ tầng sẽ được đẩy nhanh.

IV. Định hướng kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội tại huyện Bình Sơn

Phát triển kết cấu hạ tầng là chìa khóa mở đường cho kinh tế Bình Sơn bứt phá. Một hệ thống giao thông, thủy lợi và viễn thông hoàn thiện sẽ nâng cao năng lực cạnh tranh. Mục tiêu lớn nhất của huyện là sớm trở thành thị xã công nghiệp hiện đại. Việc hiện thực hóa Đồ án Quy hoạch chung đô thị mới Bình Sơn có ý nghĩa sống còn. Định hướng này giúp tối ưu hóa không gian phát triển ven biển gắn với Khu kinh tế Dung Quất. Các dự án hạ tầng cần ưu tiên tính bền vững và bảo vệ môi trường sinh thái biển. Ứng dụng công nghệ số vào quản lý đô thị và giám sát vận hành hạ tầng là xu thế tất yếu. Hệ thống hạ tầng thông minh giúp giảm thiểu rủi ro ngập lụt mùa mưa lũ. Đời sống người dân được bảo đảm tốt hơn thông qua dịch vụ y tế và trường học đạt chuẩn. Mô hình tăng trưởng xanh sẽ dẫn dắt quá trình xây dựng hạ tầng kỹ thuật tương lai. Huyện Bình Sơn khẳng định vị thế trung tâm kinh tế biển năng động hàng đầu của Quảng Ngãi.

4.1. Lộ trình nâng cấp đô thị và phát triển kinh tế bền vững

Lộ trình phát triển đô thị Bình Sơn chia thành từng giai đoạn cụ thể. Mục tiêu trước mắt tập trung đạt chuẩn nông thôn mới cấp huyện. Song song với đó, thị trấn Châu Ổ hoàn thiện các chỉ tiêu đô thị loại IV còn thiếu. Các xã ven biển tập trung đầu tư mở rộng hạ tầng du lịch và dịch vụ hàng hải. Giai đoạn tiếp theo, toàn huyện hướng tới mục tiêu thành lập thị xã Bình Sơn. Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ nông nghiệp sang công nghiệp diễn ra mạnh mẽ. Tỷ lệ đô thị hóa dự kiến tăng trưởng nhanh chóng qua từng năm. Hệ thống hạ tầng kỹ thuật tạo đòn bẩy vững chắc thúc đẩy thu nhập bình quân đầu người.

4.2. Ứng dụng hạ tầng số và phát triển hệ sinh thái cảng biển

Công nghệ số đóng vai trò đột phá trong quản lý hạ tầng hiện đại. Huyện Bình Sơn cần triển khai hệ thống thông tin địa lý GIS để quản lý quy hoạch đất đai. Dữ liệu hạ tầng kỹ thuật được số hóa giúp rút ngắn thời gian xử lý thủ tục hành chính. Hệ thống điều hành giao thông thông minh giúp giảm ùn tắc quanh Khu kinh tế Dung Quất. Đồng thời, địa phương chú trọng phát triển hạ tầng cảng biển nước sâu đồng bộ. Cảng Dung Quất kết nối trực tiếp với mạng đường bộ cao tốc và đường sắt liên vùng. Hệ sinh thái logistics hoàn chỉnh giúp giảm chi phí lưu kho bãi cho các doanh nghiệp sản xuất.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội giữ vai trò là nền tảng vật chất và động lực quyết định sự phát triển của từng địa phương, vùng lãnh thổ cũng như toàn bộ nền kinh tế quốc dân. Đầu tư đồng bộ vào kết cấu hạ tầng không chỉ phục vụ hiệu quả tăng trưởng kinh tế trực tiếp mà còn giải quyết các mục tiêu xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh, bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu. Chủ trương này đã được khẳng định tại Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ nhằm đưa nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại.

Huyện Bình Sơn là đơn vị hành chính đồng bằng ven biển nằm ở cực Bắc tỉnh Quảng Ngãi, giữ vị trí địa bàn kinh tế - chính trị trọng điểm khi sở hữu Khu kinh tế Dung Quất, hệ thống giao thông liên vùng (Quốc lộ 1, Cao tốc Đà Nẵng - Quảng Ngãi, tuyến đường sắt Thống Nhất) cùng bờ biển dài với hai cửa biển Sa Cần và Sa Kỳ. Mặc dù địa phương đã ưu tiên nhiều nguồn lực đầu tư, đạt được những kết quả nhất định trong xây dựng nông thôn mới và phát triển đô thị, hệ thống kết cấu hạ tầng của huyện vẫn bộc lộ nhiều hạn chế: nguồn vốn đầu tư công chưa đáp ứng nhu cầu; hạ tầng kỹ thuật giao thông, chiếu sáng, cấp thoát nước đô thị thiếu tính đồng bộ; tiến độ triển khai Cụm công nghiệp Bình Mỹ chưa đạt kế hoạch; công tác lập và quản lý quy hoạch xây dựng ở cấp xã còn bất cập. Xuất phát từ bối cảnh đó, tác giả lựa chọn nghiên cứu đề tài nhằm làm rõ cơ sở thực tiễn và đề xuất giải pháp phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng cho địa bàn.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể:

1. Mục tiêu chung: Trên cơ sở nghiên cứu, phân tích và đánh giá thực trạng phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi, đề xuất một số định hướng và giải pháp phát triển trong thời gian tới.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội.
   • Phân tích và đánh giá thực trạng phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội của huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi giai đoạn 2021 - 2023.
   • Đề xuất định hướng và giải pháp phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội đến năm 2027 (và tầm nhìn đến năm 2030).

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi, bao gồm kết cấu hạ tầng kinh tế - kỹ thuật và kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội.
• Phạm vi không gian: Địa bàn hành chính huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2021 - 2023; số liệu điều tra xã hội học sơ cấp thu thập vào tháng 11/2024; các giải pháp định hướng đề xuất áp dụng đến năm 2027.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận tiếp cận kết cấu hạ tầng dưới góc độ chuyên ngành Kinh tế chính trị và Quản lý kinh tế. Tác giả vận dụng các định nghĩa từ Từ điển tiếng Việt (2003), Bộ từ điển Bách khoa Toàn thư Việt Nam, Văn kiện Đại hội XII của Đảng, cùng các luận điểm học thuật của Lê Du Phong (2007) và Đỗ Hoài Nam (2009). Theo đó, kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội là toàn bộ cơ sở vật chất - kỹ thuật cùng các cơ chế, chính sách khai thác, quản lý nhằm phục vụ trực tiếp cho hoạt động sản xuất, đời sống dân cư và bảo vệ môi trường trên một phạm vi lãnh thổ. Tiêu chí đánh giá phát triển được khóa luận xây dựng trên ba nhóm chỉ tiêu chính:

• Nhóm chỉ tiêu kinh tế: Tỷ trọng vốn đầu tư hạ tầng trên tổng vốn đầu tư toàn xã hội, hệ số ICOR, tốc độ tăng trưởng GRDP, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, diện tích đất sử dụng, chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI), tỷ lệ thu/chi ngân sách, kim ngạch xuất khẩu.
• Nhóm chỉ tiêu xã hội: Mật độ mạng lưới giao thông đường bộ, tỷ lệ tiếp cận viễn thông - công nghệ thông tin, tỷ lệ tiếp cận thiết chế văn hóa - thể thao, tỷ lệ đi học đúng độ tuổi, tỷ lệ sử dụng điện và nước sạch sinh hoạt, tỷ lệ bác sĩ/100 dân, tỷ lệ lao động qua đào tạo, tỷ lệ thất nghiệp và hộ nghèo. Tác giả có tham khảo bộ tiêu chí đánh giá mức độ đầu tư phát triển bền vững hạ tầng giao thông đường bộ đô thị của Phạm Hoài Chung và Đinh Trung Hiếu (2016).
• Nhóm chỉ tiêu môi trường: Tỷ lệ không gian xanh trên diện tích tự nhiên, tỷ lệ nước thải công nghiệp được xử lý, nồng độ bụi không khí và mức biến động nhiệt độ đô thị.

Phương pháp nghiên cứu thực tế bao gồm:

• Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Trích xuất từ Báo cáo tổng kết thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Quảng Ngãi lần thứ XX (nhiệm kỳ 2020 - 2025), Niên giám thống kê huyện Bình Sơn, các báo cáo phát triển kinh tế - xã hội định kỳ của UBND huyện Bình Sơn, tài liệu từ Văn phòng Huyện ủy và Phòng Kinh tế - Hạ tầng.
• Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp: Khảo sát thực địa bằng phiếu hỏi ẩn danh đối với các hộ gia đình trên địa bàn huyện Bình Sơn vào tháng 11/2024. Cỡ mẫu khảo sát được tính toán theo công thức Slovin (1984):

$$n = \frac{N}{1 + N \cdot e^2}$$

Với tổng số hộ gia đình của huyện $N = 63.515$ hộ, mức sai số cho phép $e = 10%$ ($0,1$), kích thước mẫu tính toán đạt $n \approx 99,84$. Tác giả đã phát ra 100 phiếu điều tra ngẫu nhiên và thu về 100 phiếu hợp lệ phục vụ phân tích.

• Phương pháp tổng hợp và phân tích dữ liệu: Vận dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh, phân tích chuỗi dữ liệu theo thời gian, tính toán số học và tổng hợp bảng biểu thông qua phần mềm Microsoft Excel.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội

Chương 1 hệ thống hóa các khái niệm cơ bản về phát triển, kết cấu hạ tầng, kết cấu hạ tầng kỹ thuật và kết cấu hạ tầng xã hội. Tác giả luận giải 4 đặc điểm mang tính quy luật của hệ thống kết cấu hạ tầng:

1. Đòi hỏi quy mô vốn đầu tư rất lớn nhưng thời gian thu hồi vốn dài và khó thu hồi trực tiếp qua hoạt động vận hành đơn lẻ.
2. Tác động lan tỏa mạnh mẽ đến năng lực thu hút các dòng vốn đầu tư xã hội, chuyển dịch cơ cấu vùng, tạo việc làm và giảm nghèo.
3. Thường được phân bổ trải dài theo tuyến, hình thành hệ thống thứ bậc nhiều cấp có tính phụ thuộc và liên kết chặt chẽ.
4. Quá trình thi công và vận hành tạo áp lực trực tiếp lên hệ sinh thái, diện tích đất canh tác tự nhiên và môi trường sống.

Về vai trò, chương này nhấn mạnh 5 phương diện: tạo tiền đề cho sự phát triển tổng thể quốc gia; làm nền tảng lưu thông phục vụ sản xuất - kinh doanh; thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn sang công nghiệp và dịch vụ; thu hút vốn đầu tư trong và ngoài nước; phân bố lại lực lượng lao động và nâng cao thu nhập dân cư. Nội dung đánh giá được tác giả chia tách thành 8 phân ngành hạ tầng: giao thông; đô thị; cung cấp điện; thủy lợi và ứng phó biến đổi khí hậu; dịch vụ - du lịch - thương mại; khu và cụm công nghiệp; y tế và giáo dục - đào tạo; khoa học - công nghệ.

Về các nhân tố ảnh hưởng, tác giả phân chia thành nhóm khách quan (vị trí địa lý, tài nguyên tự nhiên, môi trường kinh tế vĩ mô gồm lãi suất, lạm phát, ngoại thương, thâm hụt ngân sách, thể chế chính trị, khung khổ pháp luật) và nhóm chủ quan (quy mô dân số và chất lượng lao động, mức thu nhập dân cư, hiện trạng hạ tầng sẵn có, tốc độ tăng trưởng kinh tế địa phương, khả năng huy động vốn và năng lực quản lý điều hành của bộ máy hành chính). Cuối chương, khóa luận phân tích kinh nghiệm phát triển hạ tầng tại huyện Phú Vang (tỉnh Thừa Thiên Huế) với việc đầu tư tuyến đường ven biển 21,4 km, kiên cố hóa 45% kênh mương thủy lợi, nâng tỷ lệ trường chuẩn quốc gia lên 71,43%; kinh nghiệm từ huyện Hoài Đức (Hà Nội); từ đó đúc kết 5 bài học cho huyện Bình Sơn về công tác tư tưởng, chỉ đạo trọng tâm, huy động nguồn lực xã hội, cải cách hành chính và tư duy tích hợp quy hoạch đồng bộ.

Chương 2: Thực trạng phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi

Chương 2 tập trung phân tích số liệu thực nghiệm của huyện Bình Sơn. Về tự nhiên, huyện có diện tích tự nhiên 467,417 km², dân số trung bình năm 2023 là 183.931 người (dân tộc Kinh chiếm 99,64%, dân tộc Cor chiếm 0,36%), quản lý 21 xã và 01 thị trấn. Địa hình chia thành 4 dạng: vùng đồi ven biển, vùng thung lũng bãi bồi, vùng đồng bằng phù sa ven sông Trà Bồng và vùng núi cao phía Tây. Chế độ thủy văn gắn với sông Trà Bồng (lưu lượng bình quân 12,6 m³/s, mùa lũ vượt 3.000 m³/s, mùa cạn 3,2 m³/s).

Về kinh tế - xã hội, tổng giá trị sản xuất toàn huyện tăng trưởng đều: năm 2020 đạt 17.711,84 tỷ đồng; năm 2021 đạt 18.690,62 tỷ đồng; năm 2022 đạt 20.722,52 tỷ đồng (tăng trưởng 10,87%); năm 2023 đạt trên 22.000 tỷ đồng. Cơ cấu kinh tế có sự dịch chuyển giảm tỷ trọng ngành nông nghiệp và gia tăng lĩnh vực dịch vụ:

Ngành kinh tế	Cơ cấu năm 2021 (%)	Cơ cấu năm 2022 (%)	Cơ cấu năm 2023 (%)	So sánh 2022/2021 (%)	So sánh 2023/2022 (%)
Nông – Lâm – Ngư nghiệp	12,46	10,81	8,75	-13,24	-19,06
Công nghiệp – Xây dựng	36,79	37,60	36,92	2,20	-1,81
Thương mại – Dịch vụ	50,75	51,59	54,33	1,66	5,31
Tổng cộng	100	100	100	-	-

Thu nhập bình quân đầu người của huyện tăng từ 4.170 USD/người (năm 2020) lên 4.620 USD/người (năm 2021), 5.200 USD/người (năm 2022) và đạt 5.830 USD/người vào năm 2023. Tổng vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2020 - 2023 đạt 44.251 tỷ đồng. Dòng vốn đầu tư phát triển hạ tầng ghi nhận xu hướng tăng:

Danh mục nguồn vốn đầu tư hạ tầng	Năm 2021	Năm 2022	Năm 2023	Tăng trưởng 2022/2021 (%)	Tăng trưởng 2023/2022 (%)
Vốn đầu tư xây dựng cơ bản (tỷ đồng)	6.360	-	9.965	19,23	22,32
Vốn mua sắm TSCĐ (triệu đồng)	243.196	-	486.601	24,93	60,10
Vốn sửa chữa, nâng cấp TSCĐ (triệu đồng)	242.566	-	471.850	31,12	48,36
Vốn bổ sung vốn lưu động (triệu đồng)	210.524	-	412.908	55,92	25,53

Đánh giá thực trạng theo từng chuyên ngành hạ tầng giai đoạn 2021 - 2023:

• Hạ tầng giao thông: Nâng cấp, sửa chữa 50,1 km đường huyện với kinh phí 284,4 tỷ đồng; lũy kế có 93,16/108,55 km đường huyện được nhựa hóa, bê tông hóa (đạt 85,82%); trồng cây xanh bảo vệ cảnh quan đạt 55,73 km (59,82%); 32/33 cầu cống được kiên cố hóa bê tông cốt thép. Triển khai xây mới cầu Thạch An dài 1,76 km với mức đầu tư 150 tỷ đồng. Đối với giao thông nông thôn: đầu tư nâng cấp 50 tuyến đường xã, thôn dài 29,573 km (60,56 tỷ đồng); bê tông hóa 114,277 km từ nguồn xi măng hỗ trợ (24,72 tỷ đồng). Người dân tham gia đóng góp 34.139 m² đất hiến, 25,78 tỷ đồng tiền mặt và 14.495 ngày công lao động. Nhờ đó, tỷ lệ cứng hóa đường trục xã/liên xã đạt 98,86% (226,88/227,26 km); đường trục thôn đạt 97,81% (182,36/186,45 km); đường ngõ xóm đạt chuẩn không lầy lội mùa mưa 90,06% (426,89/474 km); đường nội đồng cứng hóa 78,74% (262,66/333,56 km).
• Hạ tầng điện và thông tin liên lạc: Điện lực Bình Sơn triển khai 91 công trình với tổng mức đầu tư 166,9 tỷ đồng để cải tạo, xây mới các đường dây 0,4 kV, 22 kV và hàng chục trạm biến áp (TBA); hoàn thành Nhà Điều hành sản xuất Điện lực Bình Sơn quy mô 4 tầng trị giá 9 tỷ đồng. Hệ thống truyền thanh cơ sở có 14 đài vô tuyến, 8 đài hữu tuyến với 554 cụm loa (1.107 loa) phủ kín 120/120 thôn, tổ dân phố. Mạng viễn thông đạt 20.000 thuê bao cố định, 80.000 thuê bao di động (bình quân 80 thuê bao/100 dân).
• Hạ tầng đô thị: Theo quy hoạch, huyện định hướng 2 đô thị loại IV (Châu Ổ, Vạn Tường) và 2 đô thị loại V (Dốc Sỏi, Sa Kỳ). Toàn huyện Bình Sơn đạt 55/63 chỉ tiêu đô thị loại IV (đạt 78,75/100 điểm, còn 8 chỉ tiêu chưa đạt: mật độ dân số, tỷ lệ chiếu sáng đường phố chính, ngõ xóm, xử lý nước thải, nhà tang lễ, hỏa táng, quy chế quản lý kiến trúc, tuyến phố văn minh). Thị trấn Châu Ổ đạt 52/59 tiêu chuẩn (đạt 81,21/100 điểm). Tỉnh đang triển khai Đồ án Quy hoạch chung đô thị mới Bình Sơn quy mô 46.685,24 ha với kinh phí lập quy hoạch 11,462 tỷ đồng từ ngân sách tỉnh.

Khóa luận chỉ ra các hạn chế chủ yếu: nguồn vốn đầu tư công hạn chế; hạ tầng kỹ thuật đô thị và nông thôn chưa khớp nối đồng bộ; tiến độ giải phóng mặt bằng chậm do thiếu quỹ đất tái định cư; Cụm công nghiệp Bình Mỹ chậm hoàn thiện; công tác quy hoạch ở cấp xã còn phải điều chỉnh nhiều lần.

Chương 3: Định hướng và giải pháp phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội trên địa bàn huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi

Chương 3 đề xuất định hướng, quan điểm phát triển KCHT gắn với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và mở rộng không gian Khu kinh tế Dung Quất, xác định mục tiêu đến năm 2027. Tác giả đề xuất 2 nhóm giải pháp:

1. Nhóm giải pháp chung:

• Nâng cao chất lượng xây dựng và quản lý quy hoạch: Đảm bảo tính khả thi, hạn chế điều chỉnh quy hoạch cục bộ gây kéo dài thời gian dự án.
• Huy động đa dạng hóa nguồn lực tài chính: Kết hợp phân bổ ngân sách cấp trên, đấu giá quyền sử dụng đất, thu hút vốn đầu tư tư nhân, vốn doanh nghiệp và các hình thức đối tác công - tư.
• Hoàn thiện công tác quản lý đầu tư xây dựng: Tăng cường khâu thẩm định dự án, chống thất thoát, bảo đảm nghiệm thu đúng chất lượng và tiến độ.
• Nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước: Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, giải quyết kịp thời vướng mắc về bồi thường, hỗ trợ tái định cư.

2. Nhóm giải pháp cụ thể:

• Giải pháp giao thông: Ưu tiên nguồn vốn đầu tư dứt điểm các tuyến đường huyện ĐH còn dở dang, thi công hoàn thiện cầu Thạch An, tiếp tục kiên cố hóa mạng lưới đường ngõ xóm và nội đồng.
• Giải pháp cấp điện: Hiện đại hóa lưới điện truyền tải 22 kV và trạm biến áp, nâng cao độ tin cậy cung cấp điện sản xuất cho các cơ sở công nghiệp.
• Giải pháp đô thị: Tập trung khắc phục 8 tiêu chí chưa đạt chuẩn đô thị loại IV của huyện và hoàn thiện các tiêu chí đô thị loại IV của thị trấn Châu Ổ; đầu tư hệ thống thu gom, xử lý nước thải sinh hoạt và mạng lưới chiếu sáng.
• Giải pháp thủy lợi và ứng phó biến đổi khí hậu: Tiếp tục kiên cố hóa kênh mương nội đồng vượt mức 71,42%, nâng cấp hệ thống đê bao ngăn mặn và trạm bơm tiêu úng.
• Giải pháp cụm công nghiệp, thương mại và hạ tầng xã hội: Đẩy nhanh tiến độ hạ tầng kỹ thuật Cụm công nghiệp Bình Mỹ; nâng cấp mạng lưới chợ truyền thống; duy trì đầu tư cơ sở vật chất trường học đạt chuẩn quốc gia và nâng cấp các trạm y tế 2 tầng xã, thị trấn.

Cuối chương, tác giả đưa ra các kiến nghị đối với Tỉnh ủy, UBND tỉnh Quảng Ngãi (hỗ trợ bố trí vốn ngân sách cấp trên, phê duyệt các đồ án quy hoạch liên vùng) và đối với UBND huyện Bình Sơn (nâng cao năng lực thẩm định của cán bộ chuyên môn cấp cơ sở, làm tốt công tác dân vận trong giải phóng mặt bằng).

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và cung cấp hệ thống số liệu phản ánh thực trạng phát triển kết cấu hạ tầng tại một huyện trọng điểm công nghiệp - ven biển:

• Minh chứng sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế của huyện Bình Sơn qua 3 năm (tỷ trọng Nông - Lâm - Ngư nghiệp giảm từ 12,46% năm 2021 xuống 8,75% năm 2023; Thương mại - Dịch vụ tăng từ 50,75% lên 54,33%).
• Làm rõ kết quả đầu tư hạ tầng giao thông huyện với 85,82% chiều dài đường huyện đạt chuẩn nhựa hóa/bê tông hóa; tỷ lệ cứng hóa đường liên xã đạt 98,86%; huy động sức dân hiến 34.139 m² đất, 25,78 tỷ đồng và 14.495 ngày công.
• Chỉ rõ mức độ đạt chuẩn đô thị loại IV của huyện Bình Sơn (55/63 chỉ tiêu, 78,75 điểm) và thị trấn Châu Ổ (52/59 chỉ tiêu, 81,21 điểm) cùng danh mục 8 chỉ tiêu hạ tầng đô thị chưa đạt mức tối thiểu.
• Khóa luận đóng góp hệ thống giải pháp phân tầng từ cấp độ quản lý vĩ mô địa phương (quy hoạch, vốn, thẩm định đầu tư) đến các giải pháp công trình chi tiết cho từng loại hình hạ tầng (giao thông, điện, đô thị, thủy lợi, cụm công nghiệp). Khóa luận kết hợp đồng thời nguồn số liệu thống kê hành chính với kết quả điều tra xã hội học trực tiếp từ 100 hộ dân địa phương.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tồn tại một số điểm hạn chế do giới hạn phạm vi nghiên cứu:

• Dung lượng mẫu khảo sát xã hội học còn hạn chế ($n = 100$ hộ gia đình) do chọn mức sai số cho phép tương đối cao ($e = 10%$), thời điểm khảo sát tập trung vào tháng 11/2024 nên mức độ đại diện cho toàn bộ địa bàn 21 xã và 01 thị trấn chưa thật sự sâu rộng.
• Dữ liệu thứ cấp phân tích chủ yếu tập trung trong chu kỳ ngắn (2021 - 2023), chưa có chuỗi số liệu lịch sử dài hạn để đánh giá toàn diện chu kỳ biến động vốn đầu tư công giai đoạn 5 năm hoặc 10 năm.
• Hướng nghiên cứu mở rộng: Mở rộng cỡ mẫu điều tra xã hội học với sai số $e \le 5%$ để tăng tính chuẩn xác; nghiên cứu chuyên sâu về các mô hình huy động nguồn vốn ngoài ngân sách (đối tác công - tư PPP, xã hội hóa đầu tư) cho các công trình hạ tầng công nghiệp và dịch vụ logistics cảng biển kết nối với Khu kinh tế Dung Quất.

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên thuộc các ngành Kinh tế chính trị, Kinh tế phát triển, Quản lý kinh tế, Quản lý công và Địa lý kinh tế tham khảo về phương pháp xây dựng khung lý thuyết, cách vận dụng công thức tính kích thước mẫu Slovin trong nghiên cứu kinh tế địa phương và cấu trúc phân tích số liệu hạ tầng cấp huyện.
• Cán bộ quản lý chuyên môn tại Phòng Kinh tế - Hạ tầng, Phòng Tài chính - Kế hoạch, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng huyện Bình Sơn và Văn phòng Huyện ủy trong việc tham khảo số liệu đánh giá, rà soát các tiêu chí đô thị loại IV và hoạch định kế hoạch đầu tư công trung hạn.

Câu hỏi thường gặp

1. Tác giả khóa luận sử dụng công thức và kích thước mẫu nào để khảo sát người dân địa phương? Tác giả áp dụng công thức Slovin (1984) để tính cỡ mẫu điều tra ngẫu nhiên:

$$n = \frac{N}{1 + N \cdot e^2}$$

Với tổng số hộ gia đình của huyện là $N = 63.515$ hộ, mức sai số $e = 10%$, kích thước mẫu được tính ra là $n \approx 99,84$. Trên thực tế, tác giả đã phát và thu về 100 phiếu khảo sát hợp lệ từ các hộ dân vào tháng 11/2024.

2. Hệ thống đường giao thông nông thôn huyện Bình Sơn giai đoạn 2021 - 2023 đã đạt được những tỷ lệ cứng hóa nào? Đến giai đoạn nghiên cứu, đường trục xã, liên xã được nhựa hóa hoặc bê tông hóa đạt 98,86% (226,88/227,26 km); đường trục thôn, liên thôn cứng hóa đạt 97,81% (182,36/186,45 km); đường ngõ xóm đạt chuẩn sạch, không lầy lội vào mùa mưa đạt 90,06% (426,89/474 km) và đường trục chính nội đồng được cứng hóa đạt 78,74% (262,66/333,56 km).

3. Đô thị huyện Bình Sơn và thị trấn Châu Ổ hiện đạt bao nhiêu điểm theo tiêu chuẩn đô thị loại IV? Toàn đô thị Bình Sơn đạt 55/63 chỉ tiêu tiêu chuẩn đô thị loại IV (tương đương 78,75/100 điểm, còn 8 tiêu chuẩn chưa đạt). Riêng thị trấn Châu Ổ đạt 52/59 tiêu chuẩn (đạt 81,21/100 điểm, còn 7 tiêu chuẩn chưa đạt điểm theo Nghị quyết 1210).

4. Người dân huyện Bình Sơn đã có những đóng góp cụ thể nào trong công tác làm đường giao thông nông thôn? Các địa phương đã vận động nhân dân hiến 34.139 m² đất mở rộng đường, đóng góp gần 25,78 tỷ đồng tiền mặt và tham gia 14.495 ngày công lao động kết hợp với nguồn hỗ trợ xi măng từ tỉnh và huyện để bê tông hóa 114,277 km đường giao thông nông thôn.

5. Những hạn chế nổi bật nhất của kết cấu hạ tầng huyện Bình Sơn được chỉ ra trong khóa luận là gì? Hạn chế chính bao gồm: nguồn vốn ngân sách đầu tư công chưa đáp ứng đủ nhu cầu; hạ tầng kỹ thuật đô thị thiếu đồng bộ ở các hạng mục chiếu sáng, thoát nước và cây xanh vỉa hè; Cụm công nghiệp Bình Mỹ chậm tiến độ đề ra; thiếu quỹ đất tái định cư dẫn đến khó khăn trong bồi thường giải phóng mặt bằng; chất lượng lập quy hoạch xây dựng cấp xã chưa cao dẫn đến tình trạng phải điều chỉnh bổ sung nhiều lần.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Nguyễn Bảo Hân đã hệ thống hóa cơ sở lý luận chuyên ngành về kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội và đánh giá toàn diện bức tranh thực trạng tại huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi giai đoạn 2021 - 2023. Công trình ghi nhận những kết quả cụ thể trong việc nâng cấp hạ tầng giao thông, mạng lưới điện, hạ tầng xã hội và chuyển dịch cơ cấu kinh tế địa phương, đồng thời chỉ rõ những nút thắt về hạ tầng kỹ thuật đô thị, cụm công nghiệp và giải phóng mặt bằng. Các định hướng và giải pháp đề xuất đến năm 2027 có tính bám sát thực tiễn quản lý địa bàn, mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho công tác nghiên cứu học thuật cũng như hoạch định chính sách phát triển hạ tầng cấp huyện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN KẾT CẤU HẠ TẦNG KINH TẾ - XÃ HỘI 1. Một số vấn đề chung về phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội 1. Một số khái niệm cơ bản * Khái niệm phát triển: Theo cuốn từ điển Tiếng Việt (2003): "phát triển là sự biến đổi hoặc làm cho biến đổi từ ít đến nhiều, hẹp đến rộng, thấp đến cao, đơn giản đến phức tạp".

Phát triển là một phạm trù triết học, là quá trình vận động, biến đổi của một sự vật, hiện tượng, lĩnh vực nào đó theo chiều hướng tích cực tiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn cả về lượng và chất. Quá trình vận động đó diễn ra vừa dần dần, vừa nhảy vọt, kết quả là sự vật, hiện tượng đó biến đổi sang trạng thái mới, hoàn thiện hơn so với trạng thái ở thời điểm gốc được tính đến. * Khái niệm kết cấu hạ tầng: Theo Từ điển tiếng Việt, "Kết cấu hạ tầng là toàn bộ các ngành phục vụ cho lĩnh vực sản xuất và phi sản xuất của nền kinh tế quốc dân như đường xá, hệ thống điện nước, cơ sở giáo dục, y tế…" [10; tr 487] Theo Bộ từ điển Bách khoa Toàn thư Việt Nam: “Kết cấu hạ tầng là tổng thể các ngành vật chất - kỹ thuật, các loại hình hoạt động phục vụ sản xuất và đời sống xã hội”. Kết cấu hạ tầng có vai trò quan trọng đặc biệt, là nền tảng trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội; kinh tế càng phát triển với trình độ cao thì yêu cầu phát triển kết cấu hạ tầng càng cao.

Theo quan điểm của một số nhà khoa học là thành viên Tổ Biên tập Văn kiện Đại hội XII (nhiệm kỳ 2015 - 2020) của Đảng Cộng sản Việt Nam trong cuốn “Tìm hiểu một số thuật ngữ trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng”: “Kết cấu hạ tầng là toàn bộ hệ thống cơ sở vật chất - kỹ thuật nền tảng cho sự phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường và phục vụ đời sống nhân dân”. Khi tiếp cận, phân tích và luận giải việc phát triển KCHT phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, tác giả Lê Du Phong đưa ra quan niệm: “Kết cấu hạ tầng là tổng hợp các yếu tố và điều kiện vật chất - kỹ thuật được tạo lập và tồn tại trong mỗi quốc gia, là nền tảng và điều kiện chung cho các hoạt động KTXH, các quá trình sản xuất và 6 đời sống diễn ra trên phạm vi toàn bộ nền kinh tế quốc dân, cũng như trong mỗi khu vực, vùng lãnh thổ của đất nước”. [9; tr5] Từ cách tiếp cận trên ta có thể thấy, kết cấu hạ tầng là một bộ phận đặc thù của cơ sở vật chất kỹ thuật trong nền kinh tế quốc dân có chức năng, nhiệm vụ cơ bản là đảm bảo những điều kiện chung cần thiết cho quá trình sản xuất và tái sản xuất mở rộng được diễn ra bình thường, liên tục. Kết cấu hạ tầng cũng được định nghĩa là tổng thể các cơ sở vật chất, kỹ thuật, kiến trúc đóng vai trò nền tảng cho các hoạt động kinh tế - xã hội được diễn ra một cách bình thường.

Nhận thức rõ tầm quan trọng của KCHT đối với sự phát triển đất nước, Đảng và Nhà nước ta đã chủ trương đẩy mạnh phát triển KCHT và nhiều lần khẳng định trong các văn kiện quan trọng của Đảng. Phát triển KCHT được coi là một trong ba đột phá chiến lược để đưa nước ta phát triển nhanh và bền vững.